આપસ્તમ્બગૃહ્યસૂત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 26

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.2:
અર્થઃ પ્રયોજનં, ધર્માર્થ તદુપકારકાણિ ।
અર્થમુદ્દિશ્ય યઃ પ્રસિદ્ધમધ્વાનં પ્રસ્થિતઃ સોર્ઽથપ્રાધ્વઃ, ન તુ સ્નાન, બ્રહ્મયજ્ઞોદક યગ્યઘાસાદિ કમુદ્દિશ્ય સમીપદોશં પ્રતિ નિર્ગતઃ ।
તસ્ય પરિક્ષવે ક્ષવધૌ પરિકાસને કાસે ચ દુર્નિમિત્તે જાતે અપ ઉપસ્પૃશ્ય ઉપસ્પર્શનમાચમનં સ્પર્શનમાત્રં વા યથાતુષ્ટિ કૃત્વોત્તરે ઽઅનુહવં પરિહવમ્ઽઇત્યેતે યથાલિઙ્ગે પરિક્ષવે પૂર્વા, પરિકાસને ચોત્તરાં જપેત્ ।
જપત્વાચ્ચાનયોશ્ચાતુસ્સ્વર્યમેવ ।
અત્ર ચ યથાલિઙ્ગમિત્યનેનૈતત્ જ્ઞાપયતિ-પૂર્વયા વર્ણવ્યત્યયોન પરિક્ષવ એવ પ્રકાશ્યઃ, ઉત્તરયા ત્વધ્યાહૃતં પરિકાસનમેવ ।
યથા ચૈતે ઋચૌ ક્ષવધુકાસાવેવ તાત્પર્યેણ પ્રકાશયતઃ, તથા વ્યાખ્યાતે ભાષ્યકારેણ ।
કેચિત્-યથાલિઙ્ગમિતિ ન કેવલં પરિક્ષવે પરિકાસને ચાનયોર્જપઃ અન્યેષુ ચ મન્ત્રલિઙ્ગપ્રતીતેષ્વનુહવાદિષુ દુર્નિમિત્તેષ્વપીતિ

2 તત્રૈવ ચિત્રિયવૃક્ષાદિદર્શને જપઃ ।
એવમુત્તરૈર્યથાલિઙ્ગં ચિત્રિયં વનસ્પતિં શકૃદ્રીતિ સિગ્વાતં શકુનિમિતિ ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.3:
એવમિત્યનેન ઽઅર્થપ્રાધ્વેઽતિ ચ, અપ ઉપસ્પૃશ્યેતિ ચ, ઽજપેદિઽતિચાપેક્ષ્યતે ।
એવઞ્ચ યથાલિઙ્ગવચનં વિસ્પષ્ટાર્થમ્ ।
ચિત્રિયઃ પ્રસિદ્ધઃ તત્રાર્તપ્રાધ્વઃ ચિત્રિયં વૃક્ષમાસાદ્યાપ ઉપસ્પૃશ્ય ઽઅગ્નિરસ્ત્વિઽતિ એતયર્ચાનુમન્ત્રયતે ।
ઽનયશ્સકૃત્સદેઽઇતિ શકૃદ્રીતિ મુપતિષ્ઠેત ।
ઽસિગસીઽતિ સિગ્વાતમ્ અન્યકૃતમ્ ।
આત્મસંસ્પૃષ્ટો વાસસા કૃતો વાતઃ સિગ્વાતઃ ।
સિગસિ નાસીતિ દીર્ઘાન્તે પ્રાપ્તે છાન્દસો હ્રસ્વઃ ।
શકુનિં શુભાં વાચ મનુમન્ત્રયેત ઉદ્ગાતેવ શકુનેઽઽકત્યેતયર્ચા અશુભવચને તુ પ્રાગુક્તો જપઃ ।
કેચિદિદમપિ તત્રૈવેચ્છન્તિ

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.3:
એવમિત્યનેન અર્થપ્રાધ્વોઽપ ઉપસ્પૃશ્યેત્યાકૃષ્યતે ।
ઇહોત્તરૈરિતિ કરમવિભક્તિદર્શનાદ્વનસ્પત્યાદીનિ યથાલિઙ્ગમભિમન્ત્રયતે ।
ન તુ પૂર્વવજ્જપેત્ ।
ચિત્રિયં લોકપ્રસિદ્ધમ્,ચયનમૂલં વા ।
વનલ્પતિં પુષ્પૈર્વિના ફલવન્તમ્ ।
અસ્ય પ્રદર્શનાર્થત્વાત્
વૃક્ષમપ્યેવાવિધં ઽઆરાત્તે અગ્નિઃઽઇત્યેતયાભિમન્ત્રયતે ।
ઽનમશ્શકૃત્સદેઽઇતિ સકૃદ્રીતિં સકૃત્સન્તતિમ્ ।
ઽસિગસિનસિઽ ઇતિ સિગ્વાતમ્ ।
સિચો વસ્ત્રસ્ય વાતસ્સિગ્વાતઃ ।
સ ચાન્યકૃતઃ સ્વદેહસંસ્પૃષ્ટશ્ચોદમઙ્ગલઃ ।
ઽઉદ્ગાતેવ શકુનેઽઇત્યેતયા શકુનિ મશોભન વાચમ્,ઽપ્રતિ નસ્સુમના ભવઽઇતિ મન્ત્રલિઙ્ગાત્ ॥
કેચિત્-શુભવાચં, અશુભદર્શને તુ પૂર્વસૂત્રેણોક્તો જપ ઇતિ

3 દમ્પત્યોઃ પરસ્પરં પ્રીતિજનકં કર્મ ।
ઉભયોર્હૃદયસંસર્ગે ઽપ્સુસ્ત્રિરાત્રાવરં બ્રહ્મચર્ય ચરિત્વા સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વાગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તે ઽન્વારબ્ધાયાં સ્થાલીપાકાદુત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કૃત્વા તેન સર્પિષ્મતા યુગ્માન્ દ્વ્યવરાન્ બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વા સિદ્વિં વાચયીત ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.4:
યદિ વરસ્ય મનો વર્ધ્વા ન તુષ્યેત્ અથ તસ્સિદ્ધિકામેન વધ્વાઃ પિત્રાદિના તપોયુક્તેનેદં કર્મ કર્તવ્યમજ્ઞાતં વરસ્ય ।
વશીકરણાર્થત્વાત્ ।
ઔપાસને ચ કર્તવ્યમ્ ।
તદુક્તં પુરસ્તાત્ બ્રહ્મચર્યવિધાનસ્ય દૃષ્ટાર્થત્વાત્ યાવતા તપસાર્થસિદ્ધિં મન્યતે તાવત્ કર્તવ્યમ્ ।
પુનર્વસ્વોશ્ચેદં કર્મ ભવતિ ।
ઽશ્વસ્તિત્યેણઽ(આપ.ગૃ.9-5) ઇતિ વચનાત્ ।
કિં પુનસ્તત્ કર્મ?સ્થાલીપાકઃ,પાઠાર્ચનં ચ ।
સર્વ કર્મ પાર્વણવત્ ।
વિવાહપ્રકરણે તૂપદેશાત્ સકૃત્ પાત્રપ્રયોગઃ શમ્યાશ્ચ ।
કાલસ્ય ચાનિયમઃ ।
વિવાહપ્રકરણે ચાસ્યાસ્સમાપ્તિઃ તચ્છેષભૂતસ્ય વાસોદાનસ્યોપરિષ્ટાદુપદેશાદવગન્તવ્યા ।
એવમર્થમેવ ચ તસ્યોપરિષ્ટાદુપદેશઃ

સપ્ત પ્રધાનાહુતયઃ પ્રાતરગ્નિમિત્યેવમાદ્યાઃ ।
તતઃ સ્વિષ્ટકૃત્, તતો જયાદિ

પાર્વણાતિદેશાત્ એકસ્યૈવ બ્રાહ્મણસ્ય ભોજને પ્રાપ્તે બહુત્વં વિધીયતે ।
તેન સ્થાલીપાકો મહાન્ કર્તવ્યઃ ।
સર્પિષ્મદ્વચનં નિયમાર્થ પરિષેચનાદૂર્ધ્વ પાર્વણધર્માણાં સર્પિષ્મત્વમેવ ભવતીતિ ।
તેન ઽપૂર્ણપાત્રસ્તુ દક્ષિણેત્યેકંઽઇત્યેતન્ન ભવતતિ ।
સિદ્ધિં વાચયીત તૈર્ભુક્તવદ્ભિઃ સઙ્કલ્પસિદ્ધિરસ્તિત્વતિ વાચનમ્ ।
પરિષેચનાન્તવચનં કર્તૃનિયમાર્થમ્ ।
કથમ્?યો હોમસ્ય કર્તા સ એવ વ્રાહ્મણભોજનં સિદ્ધિવાચનં ચ કુર્યાદિતિ તેન યદુત્તરં કર્મ પરિકિરણાદિ તસ્ય વધૂઃ કર્ત્રીતિ

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.4:
ઉભયો ર્જાયાપત્યોઃ ઽત્રિરાત્રમુભયોરધશ્શય્યાઽઇત્યધિકારાત્, ઇહ અન્વારબ્ધાયામિતિ સ્ત્રીલિઙ્ગનિર્દેશાચ્ચ ।
હૃદયસંસર્ગ મનસોસ્સમ્પ્રીતિમીપ્સુઃ વધ્વા હિતૈષી પિતૃભ્રાત્રાદિરપાપો ઽપિ ત્રિરાત્રાદનૂનં યાવન્મનસ્તોષં બ્રહ્મચર્ય ચરિત્વા તસ્યૌપાસન એવ સ્થાલીપાકશ્રપણાદ્યગ્નિમુખાન્તં કૃત્વા તસ્યામન્ વારબ્ધાયાં સ્થાલીપાકાદવદાય ઽપ્રાતરગ્નિમ્ઽઇત્યાદિભિસ્સપ્તભિર્મન્ત્રૈઃ પ્રત્યૃચં પ્રધાનાહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે ।
તદનન્તરં સ્વિષ્ટકૃદાદિ તન્ત્રશેષં પાર્વણવત્ સમાપ્ય, તેન હુતશેષેણ સર્પિષ્મતા યુગ્માન્ દ્વ્યવરાન્ દ્વાવવરૌ સંખ્યાતો યેષાં તાન્ બ્રાહ્મણાન્ યથાલાભં ભોજયિત્વા તૈરેવ ભુક્તવદ્ભિઃ કર્મફલસિદ્ધિરસ્ત્વિતિ સિદ્ધિં વાચયીત ।
તેન સર્પિષ્મતેતિ ચ પાર્વણસિદ્ધાનુવાદો યુગિમાનિતિ વિધાતુમ્

4 પતિવશ્યકરં કર્મ (પાઠાખ્યાયાઃ ઓષધ્યાઃ યવૈઃ પ્રકિરણમ્, તાં સ્વહસ્તયોરાબધ્ય તાભ્યાં પત્યુસ્સમાલિઙ્ગનં ચ)
શ્વસ્તિષ્યેણેતિ ત્રિસ્સપ્તૈર્યવૈઃ પાઠાં પરિકિરતિ"યદિ વારુણ્યસિ વરુણાત્ત્વા નિષ્ક્રીણામિ યદિ સૌમ્યસિ સોમાત્ત્વા નિષ્ક્રીણામિ"ઇતિ ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.5:
શ્વો યત્ કરણીયં કર્મ તત્તિષ્યેણ નક્ષત્રેણસમ્પાદ્યત ઇતિ કૃત્વા પૂર્વેદ્યુસ્સિદ્ધિવાચનાન્તે કર્મણિ કૃતે પિત્રાદિના ઋત્વિજા યજમાનભૂતા વધૂઃ યત્ર પ્રદેશે પાઠા તિષ્ઠતિ તત્ર ગત્વા તાં પાઠાં ત્રિસ્સપ્તૈઃ એકવિંશત્યા યવૈઃ પરિકિરતિ ઽવારુણ્યસીઽત્યેતાભ્યામ્ ।
ત્રિસ્સપ્તૈરિતિ છાન્દસો નિર્દેશઃ પાઠા ઓષધિવિશેષઃ ।
આથર્વિણિકાસ્તુ પાશેત્યધીયતે

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.5:
પાઠોત્થાપનાદિ ભર્તૃપરિગ્રહણાન્તં કર્મ શ્વોભૂતે પરિદ્યુસ્તિષ્યો ભવતીતિ કૃત્વા પૂર્વેદ્યુઃ શ્વસ્તિષ્યઃ પુનર્વસૂ ઇત્યર્થઃ ।
તસ્મિન્ નક્ષત્રે પિત્રાદિના સિદ્ધિવાચનાન્તે કર્મણિ કૃતે, અનન્તરં વધૂર્યત્ર ભૂમૌ પાઠાસ્તિ તત્ર ગત્વા તાં પાઠાં ત્રિસ્સપ્તૈઃ એકવિંશત્યા યવૈઃ ઽયદિ વારુણ્યસિઽ; ઇત્યેતાભ્યાં પરિકિરતિ પરિતો વપતિ ।
ત્રિસ્સપ્તૈરિતિ છાન્દસં રૂપમ્

શ્વોભૂતે ઉત્તરયોત્થાપ્યોત્તરાભિસ્તિસૃભિરભિમન્ત્ર્યોત્તરયા પ્રતિચ્છન્નાં હસ્તયોરાબધ્ય શય્યાકાલે બાહુભ્યાં ભર્તારં પરિગૃહ્ણીયાદુપધાનલિઙ્ગયા ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.6:
કૃત્વા પરિકિરણમુપોષ્ય તતઃ શ્વોબૂતે તાં પાઠાં ઇત્થાપયતિ ખનિત્રેણ ખાત્વોત્ખિદતિ ઉત્તરયર્ચા "ઇમાં ખનીમી"ત્યેતયી ।
તતસ્તામુત્તરાભિઃ સ્તિસૃભિઃ ઋગ્ભિઃ અભિમ્નત્રયેત ઽઉત્તાનપર્ણે ઽઇત્યેતાભિઃ ।
તસ્યા મૂલં દ્વેધા પ્રચ્છિદ્ય હસ્તયોરાવધ્નાતિ ઉત્તરયર્ચાઽઅહમસ્મીઽત્યેતયા ।
પ્રતિચ્છન્નાં યથા ભર્તા ન પશ્યતિ તથેત્યર્થઃ ।
ઉભયત્ર મન્ત્રસ્યાવૃત્તિઃ આબધ્ય તતો રાત્રૌ શય્યાકાલે ભર્તારં પરિગૃહ્ણીયાત્ ।
ઉપધાનલિઙ્ગયા ઋચા ઽઉપતે ઽધાઽમિત્યેતયા ઉત્તરયેતિ વક્તવ્યે ઉપધાનલિઙ્ગયેતિ વચનં પરિગ્રહે વિશેષવિધાનાર્થમ્ ।
યથા મૂલયોઃ
અન્યતરદધસ્તાદુપધાનં ભવતિ ઇતરચ્ચોપરિષ્ટાદપિધાનં તથા પરિગ્રહઃ કર્તવ્યઃ

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.6:
પરેદ્યુર્વધૂરેવ તાં પાઠાં ઽઇમાં ખનામિઽઇત્યેતયા ખમિત્રેણોત્ખાય ઽઉત્તાનપર્ણેઽઇત્યાદિભિ સ્તિસૃભિરભિમન્ત્ર્ય તસ્યાઃ મૂલં દ્વિધા છિત્વા
ઉપાયેન ભર્તુરદૃશ્યે કૃત્વા ઽઅહમસ્મિ સહમાનાઽઇત્યેતયાભ્યસ્તયા સ્વ હસ્તયોરાબધ્ય રાત્રૌ શય્યાકાલે ઽઉપતે ઽધામ્ઽ ઇત્યુપધાનલિઙ્ગયા બાહુભ્યાં ભર્તારં પરિગૃહ્ણીયાત્ ।
ઉપધાનલિઙ્ગયેતિ જ્ઞાપનં ચ કર્માઙ્ગમ્ ॥
કેચિત્-આબધ્ય પાઠામૂલયોર્હસ્તયોરુપધાનમેકો ઽન્યશ્ચાપિધાનં યથા સ્યાત્ તથા પરિગૃહ્ણીયાદિતિ

વશ્યો ભવતિ ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.7:
યદિ ભાર્યા ભર્તરિ ન રમતે તદા નૈવૈતત્કર્મ ભવતીતિ પ્રદર્શનાર્થમિદં વશ્ય ઃ પતિર્ભવતિ ભાર્યાયાઃ ન ભાર્યા ભર્તુરિતિ

ઇદં સ્પષ્ટમ્ (તાસર્થદર્શનમ્ ) વશ્ય ઇતિ પુલ્લિઙ્ગનિર્દેશાત્ વધૂરિહ યજમાના

અસ્ય અધિકારાન્તરસંયોગમાહ--
5 સપત્નીબાધનં કર્મ ।
સપત્નીબાધનં ચ ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.8:
ન કેવલમુભયોર્હૃદયસંસર્ગસાધનમેવૈતત્કર્મ, કિં તર્હિ? સપત્નીબાધનચ્ચ સપત્ન્યપ્યનેન બાધિતું શક્યેત્યર્થઃ ।
અસ્મિન્નપિ પક્ષે
ઔપાસન એવાગ્નિઃ યો ઽસ્યા વિવાહેન સમ્પાદિતઃ યા સપ્તનીં બાધતે ।
વિવાહભેદાધ્દ્યગ્નિસ્સંસૃજ્યતે ।
તથા ચ રાજસૂય ઇત્યુક્તં-"તસ્યા ઔપાસને પ્રતિનિહિતમ્"(આપ.શ્રૌ.18-16-14) ઇતિ ।
તથા-અગ્નિસંસર્ગો બૌધાયનીયે ઽભિહિતઃ સંસર્ગાદૂર્ધ્વમપિ તસ્મિન્નેવ ભવતિ ।
યથા બાધ્યમાના સપત્ની ન જાનાતિ ।
કેચિત્ પૂર્વસ્મિન્નેવાગ્નૌ દ્વિતીયં વિવાહમિચ્છન્તિ ।
તેષામપિ તસ્મિન્નેવ કર્મ

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.8:
સપત્ની બાધ્યતે યેન તત્ સપત્નીબાધનમ્ ।
એતત્કર્મ સપત્નીબાધનમપિ ભવતિ ।
અધિકારાન્તરં ચ યુક્તમ્;ય એકયા સંસૃષ્ટહૃદયો ઽપ્યન્યાં તત્સપત્નીં ભાર્યા તદધીનધર્માદાવપિ લોભાન્ન બાધતે સો ઽપિ કથં નુ નામ તદધીનધર્મા દ્યુપેક્ષયાપિ તાં બાધેતૈવેત્યેવમર્થત્વાદસ્ય કર્મણઃ

અથાન્યદપિ સપત્નીબાધનમાહ-
6 ક્ષયરોગગ્રસ્તાયાં ભાર્યાદૌ તન્નિવૃત્તિકરં કર્મ ।
એતેનૈવ કામેનોત્તરેણાનુવાકેન સદાઽદિત્યમુપતિષ્ઠતે ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.9:
એતેનૈવ સપત્નીબાધનેન કામેન ઉત્તરેણાનુવાકેન "ઉદસૌ સૂર્યો અગાત્"ઇત્યનેન સદા અહરહઃ આદિત્યમુપતિષ્ઠતે ।
સદાર્થકએવકારઃ પૌનર્વાચનિકઃ

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.9:
એતાસ્મિન્નેવ કામે વધૂઃ ઽઉદસૌ સૂર્યો અગાત્ઽઇત્યનુવાકેન પ્રાગ્ભોજનાદહરહરાદિત્યમુપતિષ્ઠતે ।
સદેતિ વચનં ચ સિદ્ધે ઽપિ સપત્નીબાધનકામે કર્માન્તરં વેતિ

યક્ષ્મગૃહીતામન્યાં વા બ્રહ્મચર્યયુક્તઃ પુષ્કરસંવર્તમૂલૈરુત્તરૈર્યથાલિઙ્ગમઙ્ગાનિ સંમૃશ્ય પ્રતીચીનં નિરસ્યેત્ ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.10:
યક્ષ્મા રાજયક્ષ્માક્ષયરોગઃ ।
તેન ગૃહીતાં ભાર્યા અન્યાં વા સ્વાં સ્ત્રિયં માતૃપ્રભૃતિં જ્ઞાત્વા ભૈષજ્યમિદં કર્તવ્યમ્ ।
કિં તત્?
ઉત્યતે-બ્રહ્મચર્યેણ યુક્તઃ પુષ્કરસ્ય સંવર્તમૂલૈઃ પરિમણ્ડલાકારૈઃ મૂલૈઃ ।
સંવર્તમૂલૈશ્ચેત્યન્યે ।
સંવર્તિકા નવદલમિતિ નૈઘણ્ટુકાઃ ।
ઉત્તરૈર્મન્ત્રૈઃ "અક્ષીભ્યાં તે નાસિકાભ્યાં"ઇત્યાદિભિઃ ।
યથાલિઙ્ગં તસ્યા અક્ષ્યાદીન્યઙ્ગાનિ સમૃશ્ય પ્રતીચીનં યથા તથા નિરસ્યેત્ ।
યથાલિઙ્ગવચનાત્ પ્રતિમન્ત્રં સમ્મર્શનં નિરસનં ચ ।
એકૈકેન મૂલેન સમ્મર્ખનમ્,બહુવચનસ્ય સર્વાપેક્ષત્વાત્ ।
આન્ત્રાદીનામન્તર્ગતત્વાત્
બહિસ્તત્પ્રદેશે સમ્માર્જનમ્

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.10:
રાજ્યક્ષ્મણા ગૃહીતાં, અન્યાં વા રાજયક્ષ્મણો ઽન્યૈઃ કુષ્ઠાદિભિર્ગૃહીતાં વા વધૂં તદ્ધિતૈષી ઉક્તલક્ષણબ્રહ્મચર્યયુક્તઃ પુષ્કરસ્ય પદ્મસ્ય સંવર્તિકાભિ ર્દલૈર્મૂલૈશ્ચ ઽઅક્ષીબ્યાં તેઽઇત્યાદ્યૃગ્રૂપૈષ્ષડ્ભિર્મન્ત્રૈઃ યથાલિઙ્ગં મન્ત્રલિઙ્ગપ્રતિપન્નાનિ ભાષ્યે વ્યાખ્યાતાન્યક્ષ્યાદીન્યઙ્ગાનિ સંમૃશ્ય પ્રતિમન્ત્રં તાનિ પ્રતીચીનં નિરસ્યેત્ ।
એતેન ભૈષજ્યેનાગદા સ્યાદિતિ તાત્પર્યમ્ ॥
કેચિત્ યક્ષ્મગૃહીતાં ભાર્યા અન્યાં વા માત્રાદિં પુષ્કરસ્ય સંવર્તૈઃ પરિમણ્ડલાકારૈઃ મૂલૈરિતિ

7 વધૂવાસસો દાનમ્ ।
વધૂવાસ ઉત્તરાભિરેતદ્વિદે દદ્યાત્ ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_9.11:
વિવાહકાલે યત્ વાસઃ પરિધાપિતં, તત્ એતદ્વિદે બ્રાહ્મણાય દદ્યાત્, યો ઽસ્મિન્ પ્રશ્ને પઠિતાન્ મન્ત્રાન્ સાર્થાન્ વેદ તસ્મૈ ।
કેચિત્-ભૈષજ્યશેષમિદં મન્યન્તે ।
આનન્તર્યાત્ ।
તેષાં વધૂવાસ ઇતિ વિશેષણમન્યસ્યાઃ સ્ત્રિયાઃ યક્ષ્મગૃહીતાયાઃ વાસસો દાનનિવૃત્ત્યર્થમ્ ।
એતદ્વિદ ઇતિ ચ ભૈષજ્યકર્મકૃત ઇત્યર્થઃ મન્ત્રેષુ તુ પરાદેહિ ઇત્યાદિષુ વિવાહકાલે પરિહિતસ્ય વધૂવાસસઃ સ્પર્શનિન્દા ।
સૂર્યાવિદે બ્રાહ્મણાય તદ્દાનં ચ દૃશ્યતે ।
કલ્પાન્તરે ચ તદ્વ્યક્તમ્ -"ચરિતવ્રતઃ સૂર્યાવિદે વધૂવસ્ત્રં દદ્યાત્"(આશ્વ.ગૃ. 1.8.13) ઇતિ ।
તસ્માત્ ભૈષજ્યશેષત્વમનુપપન્નમ્ ।
યત્પુનરુક્તં આનન્તર્યાદિતિ, તત્ર કારણમુક્તમેવ ।
કથમ્?એવમન્તં વિવાહપ્રકરણં સ્યાદિતિ

આપ્ગ્સ્-તાત્_9.11:
યસ્યા વધ્વા ઇદં ભૈષજ્યં ક્રિયતે તસ્યા વાસઃ ।
એતદ્વિદે એતત્કર્મ સમન્ત્રાર્થ યો વેત્તિ તસ્મૈ ઽપરા દેહિઽઇત્યાદિભિશ્ચત ભ્ર્દ તસૃભિર્દદ્યાત્ ।
કેચિત્-વિવાહકાલે વધ્વા યદાચ્છાદિતં વાસસ્તદ્રિમુચ્યાસંસ્પૃશન્નેવ પઞ્ચમ્યાં ઽપરા દેહિઽઇત્યાદિભિશ્ચરિતવ્રતાય એતદ્વિદે સૂર્યાવિદે, ય એતાન્ મન્ત્રાન્ સાર્થાન્ વેદ તસ્મૈ દદ્યાત્ ।
અસંસ્પર્શસ્ચ ઽક્રૂરમેતત્ કટુકમેતત્ઽઇતિ લિહ્ઘાત્ ।
અસ્ય ચ સમાવેશનાનન્તરમુપદેષ્ટ વ્યસ્ય ઇહોપદેશો હૃદયસંસર્ગાર્થે કર્મણિ શમ્યાજ્ઞાપનાર્થમિતિ ।
નેદં યુક્તમ્, સન્નિહિતકર્મપરિત્યાગેન વાસોદાનસ્ય અતિવ્યવહિતવિવાહ અર્થજ્ઞાનાનુદયાત્, અસ્મદીયાનામાચારાભાવાચ્ચ