અનુત્તરપ્રકાશપઞ્ચાશિકા · શ્લોક 21-40

ઇદન્તાહન્તયોર્ ઐક્યમ્ ઇતિ વિદ્યા નિગદ્યતે
સ્વાઙ્ગકલ્પેષુ ભાવેષુ માયાતત્ત્વં વિભેદધીઃ ॥

માયાગૃહીતસંકોચઃ શિવઃ પુંતત્ત્વમ્ ઉચ્યતે
અયમ્ એવ હિ સંસારી જીવો ભોક્તૈવ દૃશ્યતે ॥

જ્ઞત્વકર્તૃત્વપૂર્ણત્વ નિત્યત્વાન્યસ્ય શક્તયઃ
તત્સંકોચાત્ સંકુચિતઃ કલાદ્યાત્મતયા મતઃ ॥

માયાત્મકં કલા નામ કિંચિત્કર્તૃત્વકારણમ્
કાલઃ પરિચ્છેદકરો નિયતિશ્ ચેદમ્ એવ મે ॥

કર્તવ્યં નાન્યદ્ ઇત્ય્ એષા વ્યવસ્થા યન્ત્રણાકૃઇતિઃ
પ્રકૃતિર્ ગુણસામ્યં સ્યાદ્ અહંકારાદિજન્મભૂઃ ॥

અહં મમેદમ્ ઇત્ય્ એતદ્ બુદ્ધિહેતુર્ અહંકૃતિઃ
બુદ્ધિર્ અધ્યવસાયસ્ય કારણં નિશ્ચયાત્મનઃ ॥

સંકલ્પસ્ય વિકલ્પસ્ય બીજં મન ઉદીર્યતે
વચનાદેશ્ ચ શબ્દાદેર્ વાગાદિશ્રવણાદિકમ્ ॥

કારણં શ્રવણાદીનાં ગ્રાહ્યં તન્માત્રપઞ્ચકમ્
આકાશાદ્યવકાશાદિ કારણં ભૂતપઞ્ચકમ્ ॥

પરાપરાશક્તિમયે શુદ્ધે વિદ્યાદિપઞ્ચકમ્
તદન્યદ્ અપરાશક્તિર્ ઇત્ય્ એતત્ તત્ત્વમ્ ઈરિતમ્ ॥

ઇયં દેવી પરા શક્તિઃ શુદ્ધાશુદ્ધાધ્વગર્ભિણી
પૃથિવ્યાદીનિ તત્ત્વાનિ યદા-લીનાનિ કારણે ॥

તદા કારણમાત્રાણિ બહિર્ ઉદ્વમતે વિભુઃ
અનુત્તરેચ્છે ઉન્મેષે આનન્દેશનમ્ ઊનતા(?) ॥

ક્રિયેચ્છાજ્ઞાનશક્તીનાં સત્તા ષટ્ . . . . .*
ઇચ્છેશનાન્તરારૂઢા સ્ફુટાસ્ફુટજગન્મયી ॥

ચત્વારઃ પરતો વર્ણાઃ ષણ્ડાત્માનઃ પ્રચોદિતાઃ
અનુત્તરાનન્દશાક્તિસ્ ત્રિકોણાદ્ વૃત્તિયોગતઃ ॥

તથૈવોનેષયોગેન ક્રિયાશક્તેઃ સ્ફુટં વપુઃ
ઉક્તં ત્રિશક્તિસંઘટ્ટાત્ ત્રિશૂલં દ્વૈતઘસ્મરમ્ ॥

પરસ્પરવિરોધે તુ કાર્યેષુ પ્રવિરોહતિ
ન કથંચિદ્ ઉપાદેયમ્ આસાં રૂપમ્ ઇદં ભવેત્ ॥

બિન્દુર્ વેદ્યસ્ય સંસ્કારો વિમર્શઃ સર્ગ ઇત્ય્ અસૌ
કલાષોડશકાકારા શક્તિર્ વિજયતે પરા ॥

તિથયઃ પ્રતિપત્પૂર્વાઃ પઞ્ચદશેતિ માયયા
સૂર્યાચન્દ્રમસૌ સ્વાન્તશ્ ચરન્તૌ સ્થિતિહેતવે ॥

યથા-વિમર્શવપુષઃ સર્ગસ્યાદ્યાઃ કલાઃ સ્મૃતાઃ
દ્વિધેયં માતૃકા દેવી બીજયોન્યાત્મના સ્થિતા ॥

નિત્યપ્રવૃત્તશૃઙ્ગાટ વપુર્વિશ્વસ્ય જન્મભૂઃ
હૃદયં બીજમ્ એતસ્યાં સારં યત્ તત્ પરં મહઃ ॥

વટબીજે યથા વૃક્ષસ્ તથાત્ર નિહિતં જગત્
વિચાર્યમાણે નૈવેદં કારણાદ્ અતિરિચ્યતે ॥