અનિરુદ્ધસંહિતા · અધ્યાય 7

અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ
ભૃગુઃ---
ચક્રાબ્જમણ્ડલ કીદ્દક્ વદસ્વ પરમશ્વર
ભગવાન્--
ચક્રાબ્જમણ્ડલં વક્ષ્યે વિસ્તરેણાવધારય

સૂત્રપાતવિધિં ચૈવ માનવૃદ્ધિં તથૈવ ચ।
રજસા પૂરણં ચૈવ ચક્રપૂજાફલં તથા

મણ્ડપં પૂર્વવત્કૃત્વા અલંકૃત્ય વિધાનતઃ।
તન્મધ્યે વેદિકં કૃત્વા પઞ્ચહસ્તપ્રમાણતઃ

દૃઢાસમંતથાકારં પ્રાગુત્તરત............।
..............દર્પણસન્નિમમ્

ચતુરઙ્ગુલકાં કૃત્વા આધારદ્વ્યઙ્ગુલં મવેત્।
કુમ્ભવેદિં વિશેષેણ હસ્તમાનસમુચ્છ્રિતામ્

વિસ્તારં તુ વિશેષેણ ચતુર્હસ્તં ત્રિહસ્તકમ્।
પઞ્ચહસ્તમથૈવાપિ આધારં તુ ત્રિયંગુલં।
વિસ્તારાયામસદૃશા હોમવેદિસ્તથા ભવેત્।
અથવા તાલવિસ્તાર મુન્નતં તુ ત્રિયઙ્ગુલમ્

વેદિમધ્યે લિખેદ્વિદ્વાન્ મણ્ડલં ચક્રસંજ્ઞકમ્।
ચક્રં ત્રિવિધમુદ્દિષ્ટમુત્તમાધમમધ્યમમ્

વક્ષ્યામિ ચોત્તમં પ્રોક્તં સમાસાદવધારય
અક્ષક્ષેત્રે લિખેત્ પદ્મં પૂર્વવત્તાલમાનતઃ

વૃત્તાત્સંજાયતે સર્વં વૃત્તમધ્યાત્પ્રજાયતે।
પદ્મબાહ્યે નાભિનેમિ એકધા વા દ્વિધા ત્રિધા

અરક્ષેત્રં તુ તદ્વાહ્યે બહિર્નેમિસ્તુ પૂર્વવત્।
ચતુરઙ્ગુલમાનેન નાભિનેમિઃ પ્રકીર્તિતઃ

ષડઙ્ગુલપ્રમાણેન અરક્ષેત્રં પ્રકીર્તિતમ્।
અરત્રિભાગકં સૂત્રં સ્થાપયેત્ દ્વયપાર્શ્વયોઃ

દ્વ્યંશમાનેન સૂત્રેણ ભ્રામયેન્મન્ત્રવિત્તમઃ।
અપરે તુ તથાધઃ કુર્યાન્માતુલુઙ્ગાકૃતિર્ભવેત્

નેમિક્ષેત્રાદ્બહિર્વીથ્યાં પત્રવલ્લીં લિખેદ્બુધઃ।
ત્ર્યઙ્ગુલં વલ્લિમાનં સ્યાત્ બાહ્યનેમિ ત્રિયઙ્ગુલમ્

અરક્ષેત્રં બહિઃ કાર્યં ષોડશાઙ્ગુલમાનતઃ।
અરસ્થાને લિખેત્ ચક્રં દ્વાદશં ષોડશં તુ વા

ચતુર્દશાઙ્ગુલં ચક્રં ચતુરઙ્ગેન ભૂષિતમ્।
અક્ષં નાભિરરં નેમિશ્ચતુરઙ્ગમિતિ સ્મૃતમ્

અક્ષમઙ્ગુલકં પ્રોક્તં નાભિનોમી તથૈવ ચ।
ચતુરઙ્ગુલમાનં તુ અરક્ષેત્રં પ્રજાયતે

તદરં વૃત્તસંકાશમશ્રાકારમથાપિ વા।
અબ્જપત્રસમાકારમિન્દીવરદલચ્છદમ્

અર્ધચન્દ્રસમાકારં દ્વિજાણ્ડસદૃશં તુ વા।
એવં દ્વાદશચક્રસ્ય અરક્ષેત્રે વિશેષતઃ

તદ્બહિર્નેમિભૂભાગં વલ્લિક્ષેત્રંતુ પૂર્વવત્।
બહિર્નાભિ તથા કુર્યાત્ અરક્ષેત્રં તથા ભવેત્

તદરં પૂર્વવત્કુર્યાન્માનં પૂર્વવદિષ્યતે।
નેમિક્ષેત્રં બહિઃ કુર્યાત્ પ્રધયશ્ચબહિસ્તથા

દ્વિધાવૃત્તં બીથિસંઘં વ્યોમવૃત્તં બહિર્ભવેત્।
ચતુરશ્રં તતઃ કુર્યાત્ પીઠાદીન્ પૂર્વવલ્લિખેત્

રજસા પૂરયેત્ પશ્ચાત્ દ્વિવિધેનોજ્બલેન ચ।
પદ્મંતુ પૂર્વવદ્વિપ્ર નાભિ નેમિ તુ પીતલમ્

અરક્ષેત્રં તુ રક્તં સ્યાદરં વૈ કૃષ્ણસન્નિભમ્।
પત્રવલ્લીંતુ શુક્લેન નાભિનેમિ તુ શ્યામલમ્

એકદ્વારકૃતંચૈવ અરાંતે ચ પ્રકલ્પયેત્।
ઇન્દીવરમાતુલુઙ્ગ પદ્મપત્ર યવોદરમ્

પિપ્પલોદરકઞ્ચૈવ પરશું વજ્રસન્નિભમ્।
ચતુરશ્રં ચ વૃત્તં ચ અર્ધચન્દ્રં ચ કૂર્પરમ્

શંઙ્ખ ચક્રં દ્વાદશૈતે પૂર્વાદીનન્તુ દેશિકઃ।
અક્ષંતુ પીતલં પ્રોક્તં સર્વચક્રેષુ સંમતમ્

નાભિનેમિરરક્ષેત્રં વર્ણભેદૈઃ પ્રપૂરયેત્।
યથાશોભાનુરૂપેણ પૂરયેચ્ચ યથારુચિ

પૂર્વવત્પત્રવલ્લીંતુ નાભિનેમિસિતં ભવેત્।
અરસંઘં તુ કૃષ્ણેન અન્તરાલં તુ પીતલમ્

પ્રધિસંઘં વિશેષેણ નાનાવર્ણૈઃ પ્રપૂરયેત્।
વ્યોમવૃત્તં તથા કૃષ્ણં પીઠાદીન્ પૂર્વવચ્ચરેત્

રેખાત્રયં વિશેષેણ સિતં રક્તં ચ કૃષ્ણકમ્।
અન્તઃ પીઠં વિશેષેણ પાણ્ડુરક્તેન પૂરયેત્

ચક્રત્રયસમાયુક્ત મુત્તમં પરિકીર્તિતમ્।
ચક્રદ્વયસમાયુક્તં મધ્યમં પરિચક્ષતે

એકમપ્યધમં પ્રોક્તમિત્યેતત્ ત્રિવિધં ભવેત્।
ચક્રમધ્યે યજેદ્દેવં નારાયણમનામયમ્

દલેષુ વાસુદેવાદીન્ સોમં વ્યોમ્નિ પ્રપૂજયેત્।
નાભિક્ષેત્રે યજેચ્છ્રીઞ્ચ નેમિક્ષેત્રે સરસ્વતીમ્

અરક્ષેત્રે જયાઞ્ચૈવ અરે મૂર્તિં સમાયજેત્।
અરક્ષેત્રે તથાઙ્ગેષુ દ્વાદસાદિત્યાકાન્ યજેત્

બાહ્યારે તુ વિશેષેણ કેશવાદીન્પ્રપૂજયેત્।
પ્રધિક્ષેત્રે વિશેષેણ સમુદ્રાદીંશ્ચ પૂજયેત્

પીઠાદિકે યથાપૂર્વં પૂજયેદિન્દ્રપાવકૌ।
અનેકોપચારકૈર્વાપિ દ્વાત્રિંશદ્ભિરથાપિ વા

ષોડશૈ ર્વા વિશેષેણ પ્રોક્ષણં સ્નાનમાચરેત્।
યશ્ચક્રે પૂજયેદ્વિદ્વાન્ સોઽપિ તત્પદમાપ્નુયાત્

અર્થાર્થી ચાર્થમાપ્નોતિ જયાર્થી જયમાપ્નયાત્।
કામાર્થી કામમાપ્નોતિ પુત્રાર્થી પુત્રમાપ્નયાત્

અશ્વમેધાષ્ટકં પુણ્યં પ્રાપ્નયાચ્ચક્રપૂજનાત્।
પ્રાજાપત્યશતં ચૈવ ગોસહસ્રફલં તથા

પવિત્રારોપણે ચૈવ તથા સ્નપન કર્મણિ।
પ્રાયશ્ચિત્તેષુ સર્વેષુ દુર્નિમિત્તાદિકેષુ ચ

નૃપરોગાદિગે પ્રાપ્તે શત્રુભિઃ પરિપીડને।
અનાવૃષ્ટ્યાદિકે પ્રાપ્તે ચક્રાબ્જે સંયજેદ્વિભુમ્

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ અનિરુદ્ધસંહિતાયાં
ચક્રાબ્જમણ્ડલં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ
-------------------*******************--------------