અનિરુદ્ધસંહિતા · અધ્યાય 27

અથ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ
ભગવાન્--
આગ્રયણવિધિં વક્ષ્યે અવધારય સાંપ્રતમ્।
પુષ્યમાસે સિતે પક્ષે પુણ્યવારદિને મુને

પુણ્ય નક્ષત્રેકે વાપિ પૂર્વં ચૈવાઙ્કુરાર્પણમ્।
તૃતીયે પઞ્ચમે વાપિ દિને લવન માચરેત્

સર્વૈઃ પરિકરૈ સ્સાર્ધં ક્ષેત્રદેશં સમાચરેત્।
મારુતિં વા વૈનતેયં વિષ્વક્‌સેન મથાપિ વા

આરોપ્ય શિબિકાં બ્રહ્મન્ યજમાનેન દેશિકઃ।
ક્ષેત્રદેશં સમાસાદ્ય પુણ્યાહં વાચયેત્સુધીઃ

ક્ષેત્રં ધરણિમન્ત્રેણ ગન્ધાદ્યૈઃ પરિપૂજયેત્।
શઙ્કુલાં પ્રોક્ષયિત્વા તુ બલિં દદ્યાત્સમન્તતઃ

પાયાસાન્નેન વિપ્રેન્દ્ર લવનં સમ્યગાચરેત્।
ખલં પુરાતનં કૃત્વા પ્રહરેત્તુ કૃષીવલૈઃ

કૌતુકં બન્ધયેત્ ધીમાન્ કર્ષકૈસ્સહ દેશિકઃ।
કર્ષિણીં શિરસિ સ્થાપ્ય ગચ્છેયુર્દેવતાલયમ્

ફલૈ ર્નાનાવિધૈ ર્યુક્તં શઙ્ખવાદ્યાદિસંયુતમ્।
દેવસ્ય સન્નિધૌ સ્થાપ્ય પુનઃ પૂજાં સમાચરેત્

દેવસ્ય દક્ષિણે હસ્તે ધાન્યં કિઞ્ચિત્ પ્રદર્શયેત્।
વૃક્ષપાદેન વિપ્રેન્દ્ર માનયિત્વા વિચક્ષણઃ

દાપયેત્ સર્વવર્ણાનાં દેવદેવસ્ય સન્નિધૌ।
શોધયેત્તુ વિશેષેણ ધાન્યરાશિં વિનિક્ષિપેત્

આતપે શોષયેત્ સર્વાનવઘાતં સમાચરેત્।
તત્સ્થાનં લેપનં કૃત્વા સુધાચૂર્ણૈશ્ચ મણ્ડયેત્

ઉલૂખલં મુસલઞ્ચૈવ ક્ષાલયિત્વા તુ દેશિકઃ।
અભ્યર્ચ્ય ગન્ધપુષ્પૈરુલૂખલે ધાન્યકં ક્ષિપેત્

અવઘાતંદ્વિજવરૈ સ્તથા મઙ્ગલગાયકૈઃ।
દેવદાસીગણૈર્વાપિ વિવિધૈ ર્બ્રાહ્મણૈ સ્તુ વા

તુષાનપોહ્ય શૂર્પેણ ક્ષાલયેત્ શુદ્ધવારિણા।
શોધયિત્વા પુનઃ સર્વાન્ ગુલપાકેન મિશ્રિતાન્

મરીચિજીરકૈ ર્યુક્તાન્ પૂરયેત્ દેવસન્નિધૌ।
મણ્ડપે દેવમારોપ્ય શ્રીભૂમિસહિતં દ્વિજ

ચતુસ્સ્થાનયુતં વાપિ કેવલં બિમ્બમેવ વા।
નિવેદયિત્વા દેવેશં મૂલબિમ્બે તુ પૂજયેત્

બલિહોમં તતઃ કૃત્વા વિષ્વક્‌સેનં નિવેદયેત્।
દાપયેત્ સર્વવર્ણાનાં વિપ્રાદીનાં વિશેષતઃ

મુહૂર્તે શોભને પ્રાપ્તે પરમાન્નં નિવેદયેત્।
આગ્રયણવિશેષેણ અશ્વમેધફલં ભવેત્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન તસ્મિન્કર્મણિ યોજયેત્।
લોપયેદ્યદિ સમ્મોહાત્ ધાન્યનાશો ભવેદ્‌ધ્રુવમ્

વિષુવદ્વિતયે વિપ્ર તથા ચૈવાયનદ્વયે।
સ્નપનં કારયેદ્ધીમાન્ અઙ્કુરાર્પણપૂર્વકમ્

પૂર્વેદ્યુઃ કૌતુકં કુર્યાત્ ચતુસ્સ્થાનાર્ચનં તથા।
શયનાધિવાસનં કૃત્વા પ્રાતઃ કાલે સમુદ્ધરેત્

નિત્યકર્મ તતઃ કૃત્વા દ્વારાદિયજનં ચરેત્।
કુમ્ભમણ્ડલે સંપૂજ્ય બિમ્બે સ્નપનમાચરેત્

એકબેરશિલાચેત્તુ તત્રૈવ સ્નપનં ચરેત્।
બહુબેરે વિશેષેણ સ્નપનં કૌતુકં ચરેત્

તદભાવે તુ વિપ્રેન્દ્ર ઉત્સવે સ્નપનં ચરેત્।
અષ્ટોત્તરશતૈ ર્વાપિ એકાશીતિઘટૈસ્તુ વા

એકોનાર્ધશતૈ ર્વાપિ ષટ્‌ત્રિંશત્કલશૈસ્તુ વા।
પપ઼ઞ્ચવિંશઘટૈ ર્વાપિ યદ્વા સપ્તદશૈર્ઘટૈઃ

એકદ્રવ્યયુતં વાપિ બહુદ્રવ્યયુતં તુ વા।
કલશાધિવાસનં ચૈવ પૂર્વરાત્રે તુ વા ભવેત્

રાત્રૌ ચેત્સ્નપનં વિપ્ર તત્કાલે વાઽધિવાસયેત્।
પૂર્વોક્તેન બહુદ્રવ્ય મેકદ્રવ્યં ઘૃતં ભવેત્

ક્ષીરં વા કેવલં વિપ્ર નાલિકેરજલં તુ વા।
પઞ્ચદ્રવ્યયુતં વાપિ પઞ્ચગવ્યયુતં તુ વા

પત્રં પુષ્પં ફલઞ્ચૈવ દ્રવ્યત્રયમુદાહૃતમ્।
પઞ્ચદ્રવ્યૈર્વિશેષેણ પપ઼ઞ્ચગવ્યં પ્રશસ્યતે

ચૂર્ણસ્નાનં તતઃ કૃત્વા શુદ્ધવારિષ્વનન્તરમ્।
નીરાજનં તતઃ કૃર્યાત્ મણ્ડનાસનમાનયેત્

અલંકૃત્ય યથાન્યાયં નિવેદ્યાન્તં સમર્ચયેત્।
પૂર્ણાહુતિં તતઃ કૃત્વા ગર્ભગેહે નિવેશયેત્

ઉત્સવંબિમ્બમાદાય યાત્રાં સમ્યક્ સમાચરેત્।
ગજે વા સ્યન્દને વાપિ શિબિકાયાં સમાચરેત્

યાત્રાન્તે દેવમાદાય મણ્ડપે સન્નિવેશયેત્।
દર્શયિત્વા ચ નૃત્તાદીન્ હવિરન્તં પ્રપૂજયેત્। 33 ॥
ગર્ભગેહે નિવેશ્યાથ દક્ષિણાં દાપયેદ્બુધઃ।
વર્ણાનાં બ્રાહ્મણાદીનાં કલશં પ્રતિદાપયેત્

યે પિબન્તિ હરેસ્તીર્થં ગઙ્ગાતોયસમં પિબેત્।
યે વહન્તિ શિરોભિસ્સ્વૈર્ગઙ્ગાસ્નાનસમં ભવેત્

ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તો વત્સરોત્સવવિધિઃ પરમ્॥
ઇતિ શ્રી પાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ અનિરુદ્ધસંહિતાયાં
સંવત્સરોત્સવવિધિર્નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ
------------------**************---------------