અનિરુદ્ધસંહિતા · અધ્યાય 26

અથ ષડ્‌વિંશોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાન્--
નીરાજનવિધિં વક્ષ્યે દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ।
કૃત્તિકાદિવસાદ્બ્રહ્મન્ ન પરેદ્યુ ર્નિશામુખે

દેવદાસીગણાન્ સર્વાન્ સર્વાલઙ્કારશોભિતાન્।
મહાનસદ્વારમાસાદ્ય દીપાન્પ્રજ્વાલયેદ્બહૂન્

સર્વે પાત્રકરા વિપ્ર ગચ્છેષુ ર્દેવસન્નિધૌ।
શ્રેણિબદ્ધા સ્તથા સર્વે ગીતવાદ્યપુરસ્સરમ્

મણ્ડપં સમલંકૃત્ય આનયેન્મણ્ડપાન્તરે।
ઔત્સવં બિમ્બ માદાય વિષ્ટરે સન્નિવેશયેત્

શ્રીભૂમિસહિતં દેવ મલંકારૈ રલંકૃતમ્।
મહાનૃત્તં દર્શયિત્વા દેવં નીરાજનં ચરેત્

સહસ્રં વા તદર્ધં વા તદર્ધં વાપિ દેશિકઃ।
શથં વાપિ તદર્ધં વા તદર્ધં વાપિ કારયેત્

સર્વપાત્રકરાશ્ચૈવ તિષ્ઠેષુ ર્દેવસન્નિધૌ।
આચાર્યસ્સમલંકૃત્ય ઉત્તરીયોષ્ણીષભૂષણૈઃ

દેવસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે આસને તુ સમાવિશેત્।
અર્ઘ્યાદિ પાત્રાણ્યભ્યર્ચ્ય પ્રાણાયામપુરસ્સરમ્

આત્માર્ચનં તતઃ કૃત્વા દેવદેવં સમર્ચયેત્।
દીપાર્ચનં તતઃ કૃત્વા વેદાન્ સંશ્રાવયેદ્બુધઃ

દીપકુમ્ભં સમાદાય આધારોપરિ વિન્યસેત્।
દીપકુમ્ભં સમમ્યર્ચ્ય દેવમિષ્ટ્વા વિશેષતઃ

ષડઙ્ગન્યાસં કૃત્વા તુ ભ્રામયેદ્દેવમૂર્ધનિ।
દક્ષિણં પાદમારભ્ય વામપાદં તુ પશ્ચિમમ્

વાદ્યમઙ્ગલસંયુક્તં ગીતમઙ્ગલસંયુતમ્।
યોષિત્કરાત્સમાદાય પાત્રમાદાય દેશિકઃ

ભ્રામયેદ્દેવદેવસ્ય મુખમધ્યે વિસર્જયેત્।
પાત્રે પત્રે વિશેષેણ અર્ઘ્યપુષ્પૈ સ્સમર્ચયેત્

પુનઃ પાત્રં સમાદાય પ્રાદક્ષિણ્યેન મન્દિરમ્।
ગીતવાદ્યાદિસંયુક્તં બલિપીઠાદ્બહિઃ ક્ષિપેત્

નૃત્તાદિ દર્શયન્ દાસ્યઃ દેવસ્ય પુરતઃ સ્થિતઃ।
પૂજયિત્વા ચ દેવેશ મપૂપાદિ નિવેદયેત્

ઉત્સવં બિમ્બમારોપ્ય યાને નીત્વા પ્રદક્ષિણમ્।
અન્તરાવરણમારભ્ય વીથ્યાવરણપશ્ચિમમ્

શુદ્ધસ્નાનં તતઃ કૃત્વા ગર્ભગેહે નિવેશયેત્।
નીરાજનવિહીને તુ સર્વકર્માસુરં ભવેત્

અધ્યયનોત્સવઃ--
અધ્યયનોત્સવં વક્ષે સંક્ષેપેણ મયા શ્રુતમ્।
પૂજનં ત્રિવિધં પ્રોક્તં તન્ત્રેઽસ્મિન્ પરમેષ્ઠિના

માનસં કાયિકઞ્ચૈવ વાચિકં ત્રિવિધં ભવેત્।
માનસં ધ્યાનમિત્યુક્તં કાયિકં કર્મ ઉચ્યતે

વાચિકં સ્તોત્રમિત્યુક્તં તન્ત્રેઽસ્મિન્ વિષ્ણુના પુરા।
વેદાન્નાસ્ત્યપરં સ્તોત્રં તસ્માદ્વેદાંસ્તુ શ્રાવયેત્

અઙ્કુરં પૂર્વવત્કૃત્વા પશ્ચાત્પ્રતિસરં બુધઃ।
માર્ગશીર્ષમાસે તુ એકાદશ્યા મુપક્રમેત્

દશમ્યાં કૌતુકં કુર્યાત્ તત્પૂર્વે ચાઙ્કુરાર્પણમ્।
સંકલ્પં પૂર્વતઃ કૃત્વા પઞ્ચાહં દશાહં તુ વા

મણ્ડપે દેવમારોપ્ય ભક્તિબિમ્બં નિવેશયેત્।
તથા ભક્તજનૈ ર્યુક્તં વેદાન્ સંશ્રાવયેત્સુધીઃ

મહાહવિ ર્નિવેદ્યાથ અપૂપાદિ નિવેદયેત્।
યાત્રાપૂર્વં તતઃ કુર્યાત્ વાહનાનિ તુ પૂર્વવત્

સમાપ્તિદિવસે પ્રાપ્તે વિષ્વક્‌સેનં સમર્ચયેત્॥
ઇતિ શ્રીપઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ અનિરુદ્ધસંહિતાયાં
(નીરાજન) અધ્યયનોત્સવવિધાનં નામ ષડ્વિંશોધ્યાયઃ॥
--------------***************--------------