અનિરુદ્ધસંહિતા · અધ્યાય 25

અથ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાન્--
સંવત્સરોત્સવં વક્ષ્યે શ્રોતુમિચ્છસિ ચેચ્છૃણુ।
વિષુવદ્વિતયઞ્ચૈવ તથા ચૈવાયનદ્વયમ્

જયન્તીકૃત્તિકા ચૈવ આગ્રાયણવિધિસ્તથા।
અધ્યયનોત્સવઞ્ચૈવ પવિત્રારોહણં તથા

અબ્દપૂજાવિનાશે તુ માસપૂજા વિનશ્યતિ।
માસપૂજાવિનાશે તુ નિત્યપૂજા વિનશ્યતિ

નિત્યપૂજાવિનાશે તુ રાજા રાષ્ટ્રં વિનશ્યતિ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ઉક્તં કર્મ સમાચરેત્

શ્રાવણ્યાં કૃષ્ણપક્ષે તુ અષ્ટમ્યાં રોહિણીયુતે।
જયન્તી નામ સા પ્રોક્તા જયત્યશુભમિત્યસૌ

બુધવારસમાયુક્તં સર્વદોષવિવર્જિતમ્।
તિથિનક્ષત્રયોગે વા કેવલં ઋક્ષકેઽપિ વા

પૂર્વેદ્યુરઙ્કુરં કૃત્વા કૌતુકં બન્ધયેદ્બુધઃ।
તદ્રાત્રૌ સ્નપનં કુર્યાત્ કલશૈઃ પઞ્ચવિંશકૈઃ

ઉક્તદ્રવ્યયુતં વાપિ કેવલં ક્ષીરમેવ વા।
ઘૃતં વા કેવલં વિપ્ર નાલિકેરજલં તુ વા

દ્વારાદિયજનં કૃત્વા કુમ્ભમણ્ડલકં યજેત્।
કેવલં કૃષ્ણમન્ત્રેણ જયાખ્યં મણ્ડલં ભવેત્

પરમાન્નં તથાવાપિ ભૂતાવાસ મથાપિ વા।
હોમકાર્યં તતઃ કૃત્વા શયને સન્નિવેશયેત્

શયનં બાલવત્કૃત્વા મૃદ્વાસ્તરણભૂષિતમ્।
યદ્વા પૂર્વં પ્રપૂજ્યાથ ચૂર્ણસ્નાનં તથૈવ ચ

પાયસં ચૈવ મુદ્ગાન્નં ફલં નાનાવિધં તથા।
જમ્બુકાખ્ય ફલઞ્ચૈવ વિશેષેણ નિવેદયેત્

કૃષ્ણબિમ્બસ્યાભાવે તુ લબ્ધબિમ્બે સમાચરેત્।
તદભાવે તુ મૂલે સ્યાચ્ચતુઃ સ્થાનસમન્વિતમ્

તદ્દિને સમુપોષ્યાથ તત્પૂજાન્તે તુ પારણમ્।
નિવેદનસ્ય પૂર્વે તુ ચન્દ્રપૂજાં સમાચરેત્

ચન્દ્રભૂમૌ વિશેષેણ ગૌમયાલેપનં ભવેત્।
સુધાચૂર્ણૈ રલંકૃત્ય ચન્દ્રમણ્ડલ માલિખેત્

પાદ્મતન્ત્રોક્તમાર્ગેણ પૌષ્કરોક્ત મથાપિ વા।
અર્ધચન્દ્ર મથોવાપિ મા લિખેત્સાધકોત્તમઃ

સંકલ્પં પૂર્વવત્કૃત્વા પ્રાણાયામ મથાચરેત્।
ન્યાસં કૃત્વા વિધાનેન પાત્રાર્ચનમથાચરેત્

આસનાવાહનઞ્ચૈવ અર્ઘ્યં પાદ્ય મનન્તરમ્।
આચામં ગન્ધપુષ્પં ચ ધૂપં દીપં તથૈવ ચ

સ્તોત્રં નીરાજનઞ્ચૈવ પાયસાન્નં નિવેદયેત્।
ફલં નાનાવિધં ચૈવ સોમમન્ત્રેણ દેશિકઃ

રાત્રૌ જાગરણં કૃત્વા પ્રાતઃ કાલે મહોત્સવમ્।
વીથીઞ્ચ સમલંકુર્યા ત્તોરણાનાં બહુ ન્યસેત્

શિક્યે શિક્યે વિશેષેણ દધિક્ષીરઘટાન્ ન્યસેત્।
તોરણે તોરણે બધ્વા પ્રહરેદ્દેવસન્નિધૌ

કૃષ્ણબિમ્બં સમારોપ્ય શિબિકે પુષ્પનિર્મિતે।
પ્રથમાવરણમારભ્ય વીથ્યાવરણપશ્ચિમમ્

આનયેત્સર્વવાદ્યૈશ્ચ વેદઘોષૈશ્ચ દેશિકઃ।
નૈકૈઃ પરિકરૈશ્ચૈવ છત્રચામરસંકુલૈઃ

ક્રીડાયન્ત્રગણૈ શ્ચૈવ તૈલચૂર્ણપ્રદાયકૈઃ।
એવં નીત્વા બિધાનેન મણ્ડપે સન્નિવેશયેત્

શુદ્ધસ્નાનં તતઃ કૃત્વા સ્વસ્થાને સન્નિવેશયેત્।
એકાહં ચ ત્ર્યહં ચૈવ પઞ્ચસપ્તનવાહકમ્

ઉત્સવં કારયેન્નિત્યં મધ્યાહ્ને વાપરાહ્ણકે।
એવં યઃ કારયેદ્ભક્ત્યા ભુક્તિમુક્તી ભજેન્નરઃ

બહુકન્યાફલઞ્ચૈવ બહુગોદાનજં ફલમ્।
બહુધર્મફલં ચૈવ લભતે નાત્રસંશયઃ

કૃત્તિકાદીપોત્સવઃ--
કૃત્તિકોત્સવવિધિં વક્ષ્યે સમાસા ન્મુનિપુઙ્ગવ।
કૃત્તિકાપર્વયુગ્મેન દીપારોપણમાચરેત્

ઋક્ષયુક્તમયુક્તં વા કેવલં પર્વમેવ વા।
મધ્યાહ્ને સમનુપ્રાપ્તે સ્નપનં સમ્યગાચરેત્

અઙ્કુરં પૂર્વવત્ કૃત્વા કર્મારમ્ભે તુ કૌતુકમ્।
ષટ્‌ત્રિંશત્કલશૈર્વાપિ પઞ્ચવિંશતિભિ સ્તુ વા

યદ્વા સપ્તદશૈ ર્વાપિ યુક્તદ્રવ્યયુતૈસ્તુ વા।
ક્ષીરં વા ગોઘૃતં વાપિ ગન્ધતોયમથાપિ વા

ચૂર્ણસ્નાનં તતઃ કૃત્વા અલંકારાસને નયેત્।
કઞ્ચુકાદ્યૈ રલંકૃત્ય લિપ્તં મૃગમદેન ચ

મૂલમૂર્તિં વિશેષેણ અલંકારૈ રલંકૃતમ્।
મણ્ડપે સન્નિવેશ્યાથ ચતુઃ સ્થાનાર્ચનં ચરેત્

મહાહવિ ર્નિવેદ્યાથ અપરાહ્ણે વિશેષતઃ।
દીપાધિવાસનં કૃત્વા દેવમણ્ડપમધ્યમે

માર્ગત્રયં તતઃ કૃત્વા ધાન્યરાશિં વિનિક્ષિપેત્।
નવાનિપાત્રાણ્યાદાય ગોઘૃતેનૈવ પૂરયેત્

સૂત્રવર્તિં વિનિક્ષિપ્ય મધ્યે સંસ્થાપ્ય દેશિકઃ।
તદ્બાહ્યે પરિતશ્ચાષ્ટૌ શરાવાન્ વિન્યસેત્ ક્રમાત્

ઇન્દ્રાદીશાનપર્યન્ત માજ્યવર્તિસુસંયુતમ્।
દીપપાત્રઞ્જ્વલિત્વાથ પાત્રવર્તિષુ યોજયેત્

અર્ઘ્યગન્ધાદિભિશ્ચૈવ અર્ચયેદગ્નિમન્ત્રતઃ।
પૂર્વાદ્યષ્ટશરાવેષુ ઇન્દ્રમન્ત્રાદિકૈર્યજેત્

સર્વવાદ્યાદિસંયુક્તં ક્ષ્વેલનાભિરલંકૃતમ્।
દેશિકઃ પાત્રમાદાય વિષ્ણુહસ્તે પ્રદર્શયેત્

સાયાહ્મે સમનુપ્રાપ્તે દીપારોપણ માચરેત્।
દ્વારે દ્વારે પ્રતિષ્ઠાય દીપદણ્ડાન્ વિશેષતઃ

ક્રમુકં નાલિકેરઞ્ચ તાલં વેણું તથૈવ ચ
ચમ્પકન્દેવવૃક્ષઞ્ચ વક્રકોટરવર્જિતમ્

તક્ષિયિત્વા ઋજું વિપ્ર સ્તૂપિમાનપ્રમાણતઃ।
તદર્ધં દ્વારમાનં વા શતતાલાયતન્તુ વા

અશીતિ તાલમિચ્છન્તિ કેચિત્તસ્યાર્ધમેવ વા।
પ્રાકારસ્ય બહિર્વિપ્ર અષ્ટદિક્ષુ સમન્તતઃ

દીપદણ્ડાન્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય તત્તદ્દીપં પ્રરોપયેત્।
પાત્રસ્થં પૂર્વદિગ્દણ્ડે યોજયે દ્વાદ્યસંયુતમ્

પુણ્યાહં વાચયેત્પૂર્વે તાંસ્તાન્દણ્ડાન્ પ્રપૂજયેત્।
પ્રાસાદે ગોપુરે ચૈવ પ્રાકારે મણ્ડપે તથા

તીર્થદેશે નવોદ્યાને કૂપદેશે વિશેષતઃ।
શ્રિયાદિમન્દિરાદ્યેષુ પરિવારાલયેષુ ચ

દીપારોપં તતઃ કુર્યાદ્દેવદેવસ્ય સન્નિધૌ।
ગૃહે ગૃહે તથા કુર્યાત્ ગમયેત્સર્વવીથિકાઃ

મણ્ડપં સંપ્રવિશ્યાથ સમારોપ્ય ચ વિષ્ટરે।
નૃત્તગીતાદિકં સર્વં દર્શયિત્વા વિશેષતઃ

પુનઃ પૂજાં તથા કૃત્વા પૃથુકાદિ નિવેદયેત્।
અપૂપાદિ વિશેષેણ દાપયેત્સર્વજન્તુષુ

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ અનિરુદ્ધસંહિતાયાં
જયન્તીકૃત્તિકોત્સવવિધાનન્નામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ
---------*****************---------------