અનિરુદ્ધસંહિતા · અધ્યાય 20

અથ વિંશોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાન્--
ઉત્સવં સંપ્રવક્ષ્યામિ વિસ્તરેણ તવાનઘ
સવસ્ત્વમઙ્ગલં વિદ્ધિ ઉત્સવસ્તન્નિવર્તકઃ

નિત્યો નૈમિત્તિકઃ કામ્ય ઉત્સવ સ્ત્રિવિધો ભવેત્।
પ્રતિસંવત્સરે માસિ ક્રિયતે સ તુ નિત્યકઃ

નિમિત્તે સતિ સંજાતે સતુ નૈમિત્તિકૌ ભવેત્।
ભૃગુઃ--
ભૂતાદિદર્શને ચૈવ દુર્ભિક્ષે વ્યાધિપીડને

પરચક્રપ્રવેશે ચ વ્યોમ્નિ નેમિસ્વને તથા।
દિવ્યદુન્દુભિનિર્હ્રાદે વાલમીનસ્ય દર્શને

દર્શને સુરચાપસ્ય પૂર્વભાગે તથા નિશિ।
અપરે મધ્યમે વાપિ ઉલ્કાપાતે વિશેષતઃ

આલયસ્ય ચાગ્નિના દાહે પ્રાસાદપતને તથા।
પ્રાકારગોપુરાદીનાં ચૈત્યવૃક્ષાદિપાતને

વલ્મીકાદિ સમુત્પન્ને મધુપ્રાપ્તે તુ મણ્ડલે।
ભૂભુજાનાં વિશેષેણ રોગાદીનામુપસ્થિતૌ

ગ્રહદોષે તુ સંપ્રાપ્તે કુહૂદોષસમુદ્ભવે।
પુત્રદારાદિતો વિપ્ર રોગાદીનાં સમુદ્ભવે

અનાવૃષ્ટૌ ચાતિવૃષ્ટૌ દેવબ્રાહ્મણઘાતુકે।
પિતૃમાતૃવધે વિપ્ર પ્રાયશ્ચિત્તાર્થમાચરેત્

ઉત્સવઃ પરમો બ્રહ્મન્ નિત્યો નૈમિત્તકઃ સ્મૃતઃ।
કામાર્થમાચરેદ્યસ્તુ કામ્ય ઇત્યભિધીયતે

ઉત્સવ સ્ત્રિવિધઃ પ્રોક્ત ઉત્તમાદિ વિભેદતઃ।
ઉત્તમો માસ ઇત્યુક્તઃ મધ્યમઃ પક્ષ ઉચ્યતે

નવાહસ્ત્વધમઃ પ્રોક્ત ઇતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ।
એકાહે ચ ત્ર્યહે ચૈવ પઞ્ચસપ્તનવાહકે

દ્વાદશાહે તથા પક્ષે માસદૂર્ધ્વં ચ કારયેત્।
એકાહે ચ ત્ર્યહે ચૈવ ધ્વજકર્મ ન કારયેત્

તીર્થકાલમથો વક્ષ્યે શ્રુયતાં મુનિસત્તમ।
અયને વિષુવે ચૈવ ગ્રહણે સોમસૂર્યયોઃ

રાજજન્મદિને વાપિ અભિષેકદિનેઽપિ વા।
પૌર્ણમાસ્યદ્વયે વાપિ શ્રવણે સાર્વમાસિકે

પ્રતિષ્ઠાદિવસે વાપિ ગ્રામજન્મદિનેઽપિ વા।
વિષુવૈકદિને? વિપ્ર તીર્થસ્નાનં સમાચરેત્

તીર્થસ્નાનદિનાત્પૂંર્વં ધ્વજારોહણમાચરેત્।
એકવિંશદિને કુર્યાન્વાહોત્સવકર્મણિ

કર્મારમ્ભદિનાત્ પૂર્વમષ્ટાદશદિનેઽપિ વા।
પક્ષે માસે તથા કુર્યાન્માસે માસદ્વયે તથા

અથ વારદિને વાપિ? તત્પ્રકાર સ્તથોચ્યતે।
ધ્જારોહણપૂર્વં વા ભેરીતાડનપૂર્વકમ્

અઙ્કુરાર્પણપૂર્વં તુ ત્રિવિધો ભેદ ઉચ્યતે।
ઘ્વજારોહવિધિં વક્ષ્યે શૃણુ ગુહ્યં મહામુને

ઘ્વજારોહદિનાત્પૂર્વં પઞ્ચસપ્તદિનેઽપિ ચ।
નવાહે વા મુનિશ્રેષ્ઠ એકાદશદિનેઽપિ વા

અઙ્કુરાનર્પયેદ્વિદ્વાન્ પૂર્વોક્તેન ક્રમેણ તુ।
અઙ્કુરં ત્રિવિધં પ્રોક્તં બીજપ્રારોહતણ્ડુલમ્

બહુવારે તુ બીજં સ્યાદલ્પવારે પ્રરોહકમ્।
સદ્યઃ કાલે વિશેષેણ તણ્ડલં સંપ્રચક્ષતે

પાલિકા ઘટિકાચૈવ શરાવં ત્રિવિધં ભવેત્।
પવિત્રારોપણેચૈવ કલશસ્યોત્સવે? તથા

મહાબેરપ્રતિષ્ઠાયાં પત્રપુષ્પફલોત્સવે।
દેવદેવસ્ય વિપ્રેન્દ્ર ત્રિવિધઞ્ચાઙ્કુરાર્પણમ્

અન્યેષુ સર્વકાર્યેષુ પાલિકાયાં સમાચરેત્।
ત્રિવર્ગકરણે વિપ્ર એકૈકં ષોડશં ભવેત્

દ્વાદશં ચાઽષ્ટકં વાઽપિ ષટ્કં વાઽપિ ચતુષ્ટયમ્।
કેવલં પાલિકા ચેતિ દ્વાદશાષ્ટમથાપિ? વા

ત્રિવર્ગપાલિકોચ્છ્રાયં ષોડશાઙ્ગુલમુત્તમમ્।
દ્વાદશાઙ્ગુલ વિસ્તરામુન્મત્તકુસુમાકૃતિઃ

બિલદ્વયસમાયુક્તા પાલિકા સંપ્રચક્ષતે।
વલયૈક સમાયુક્તં શરાવં સંપ્રચક્ષતે। 29 ॥
ઘટિકા પઞ્ચવક્ત્રા સ્યાત્ ચતુર્દિઙ્મધ્યતોન્મુખા।
પ્રક્ષાલ્ય શુદ્ધતોયેન બલિ સંપૂરયેત્તૃણૈઃ

રજનીપત્રદૂર્વૈશ્ચ બન્ધયેત્કણ્ઠદેશતઃ।
તથા મૃદ્ગ્રાહકાલે તુ આનયેદ્વિનતાસુતમ્

વિષ્વક્‌સેનં તથાવાપિ હનૂમન્તમથાપિ વા।
નૈકૈઃ પરિજનૈર્યુક્તં ખનિત્રેણ સમુદ્વરેત્

પૂર્વવદ્ગ્રહણં કુર્યાત્ મણ્ડપાલંકૃતિં તથા।
ચતુઃ સ્થાનાર્ચનં ચૈવ તથા દ્વારાદિ પૂજનમ્

પુણ્યાહોક્તિં તતઃ કુર્યાત્ કલશં પૂર્વવચ્ચરેત્।
મણ્ડલં સ્વસ્તિકં વાપિ ચક્રાબ્જમથવા દ્વિજ

પટં વક્ષ્યે વિશેષેણ ચિત્રકર્મ વિશેષતઃ।
દશહસ્તાષ્ટહસ્તં વા સપ્તહસ્ત મથાપિ વા

આયામાર્ધેન વિસ્તીર્ણં શિખરં પુચ્છસંયુતમ્।
નિર્ણેજિતં ખલીયુક્તં શોષિતં લક્ષણાન્વિતમ્

શિલ્પશાસ્ત્રાનુસારેણ ચિત્રયેચ્ચિત્રવિત્તમઃ।
અર્ધમર્ધેન વિસ્તીર્ણં પાદેન કૃતશેખરમ્

માનોન્માનસમાયુક્તં નવતાલેન કલ્પયેત્।
પટમધ્યે લિખેદ્દેવં પપ઼ઞ્ચવર્ણેન શિલ્પવિત્

દ્વિભુજં કનકાકારં કરણ્ડમકુટોજ્યલમ્।
ગગને ગમનારમ્ભ પક્ષવિક્ષેપશોભિતમ્

ધૃતાઞ્જલિપુટં નીલનાસાગ્રં પ્રિયદર્શનમ્।
દંષ્ટ્રાકરાલવદનં ભ્રુકુટીકુટિલેક્ષણમ્

ઉત્કુઞ્ચિતં વામપાદં દક્ષિણં પૃષ્ઠતઃ સ્થિતમ્।
અનન્તો વામકટકો યજ્ઞસૂત્રન્તુ વાસુકિઃ

તક્ષકઃ કટિસૂત્રન્તુ હારઃ કાર્કોટકસ્તથા।
પદ્મો દક્ષિણકર્ણે તુ મહાપદ્મસ્તુ વામતઃ

શઙ્ખશ્શિરઃ પ્રદેશે તુ ગુલિકસ્તુ ભુજાન્તરે।
એતૈરષ્ટોરગૈરમ્યૈ ર્ભૂષિતં ભુજગોત્તમૈઃ

છત્રંચોપરિવિન્યસ્ય પાર્શ્વયોઃ શ્વેતચામરે।
દીપદણ્ડદ્વયં પાર્શ્વે શઙ્ખં ચક્રંતુ પાર્શ્વતઃ

અધસ્તાદમ્બુજં પૂર્ણ કુમ્ભપાત્રઞ્ચ પાલિકાઃ।
અન્તરાલપદં કાલકૃષ્ણેનૈવ સમાલિખેત્

એવં પટં લિખિત્વા તુ પ્રતિષ્ઠાં સમ્યગાચરેત્।
રજ્જું તન્તુગણેનૈવ કારયેદઙ્ગુષ્ઠનાહતઃ

કર્મારમ્ભદિનાત્પૂર્વં રાત્રૌ ચ રજનીમુખે।
દેવાગ્રે મણ્ડપે બ્રહ્મન્ પટમાનીય દેશિકઃ

મૂલબેરં દર્શયિત્વા વિસ્તરેદ્દેવસમ્મુખમ્।
મણ્ડપસ્યોત્તરે ભાગે કુમ્ભં સંસ્થાપ્ય પૂર્વવત્

કુણ્ડમાગ્નેયકે કુર્યાત્ મણ્ડલં પટપૂર્વતઃ।
મણ્ડલં સ્વસ્તિકં વાપિ ભૂતાવાસ મથાપિ વા

તસ્ય પશ્ચિમદેશે તુ બિમ્બસંસ્થાપનં પરમ્।
દ્વારાદિયજનં કુર્યાત્ ચતુસ્સ્થાનાર્ચનં ચરેત્

પુણ્યાહં વાચયેત્પશ્ચાત્ કૌતુકં બન્ધયેત્પટે।
છાયાધિવાસનં કુર્યાત્ કટાહે મણિકેઽપિ વા

દર્પણે સકલં કુર્યાત્ તદભાવે તુ કૂર્ચકે।
પરિકુમ્ભં તુ સંસ્થાપ્ય બ્રહ્મકુમ્ભં તુ વિન્યસેત્

યામમાત્રં જલે સ્થાપ્ય યામાર્ધમથવા ભવેત્।
કુમ્ભે સંપૂજયેદ્વિપ્ર બ્રહ્મબીજેને સાધકઃ

રક્ષાં સર્વેષુ કુમ્ભેષુ ઇન્દ્રાદીન્ પરિપૂજયેત્।
માપાન્નેન બલિં કુર્યાત્ અષ્ટદિક્ષુ સમન્તતઃ

મૃદ્ગતં? સર્વદેવેશં પટે સંયોજયેદ્બુધઃ।
નયનોન્મીલનં કુર્યાત્ પૂર્વવદ્‌દ્વિજસત્તમ

મૃદાલેપં તતઃ કુર્યાત્ પર્વતાગ્રસ્થમૃત્સ્નયા।
દર્પણે તુ સમાવાહ્ય સ્નાનવેદ્યાં નિવેશયેત્

સ્નપનં પૂર્વવત્કુર્યાત્ ચૂર્ણસ્નાનમનન્તરમ્।
શુદ્ધસ્નાનં મન્ત્રસ્નાનં નીરાજનમનન્તરમ્

પટે સંયોજનઞ્ચૈવ શયનસ્ય ચ કલ્પનમ્।
પટસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે કુમ્ભં સંસ્થાપયેદ્બુધઃ

વર્ધની પરિકુમ્ભાંશ્ચ અષ્ટમઙ્ગલકાનપિ।
પાલિકા પરિતસ્સ્થાપ્ય કુમ્ભે સંપૂજયેત્ પ્રભુમ્

પટસ્થં ગરુડં વિપ્ર પૂજયેત્સ્વીયવિદ્યયા।
હોમકર્મ તતઃ કૃત્વા મન્ત્રન્યાસં સમાચરેત્

પાયસાદિ નિવેદ્યાથ બલિં દદ્યાત્સમન્તતઃ।
કુમ્ભસ્થં ગરુડં ચૈવ પટમધ્યે નિયોજયેત

દેવતાવાહનં વક્ષ્યે ભેરીતાડનસંયુતમ્।
સધ્વજે? તુ વિશેષેણ તદ્રાત્રૌ સકલં ભવેત્

ભિન્નધ્વજે તથા બ્રહ્મન્ ધ્વજાસ્યારોહણં? ભવેત્।
પટમધ્યે તુ ગરુડં માર્ગત્રયમથાચરેત્

શયનં કલ્પયિત્વૈવં બલિબેરં નિવેશયેત્।
બલિબેરસ્ય પૂર્વે તુ કુમ્ભં સંસ્થાપયેદ્બુધઃ

કુમ્ભસ્ય પૂર્વભાગે તુ ભેરીઞ્ચૈવ તુ વિન્યસેત્।
દર્ભૈઃ પરિસ્તરૈ સ્તત્ર વાસુદેવાદિકાન્ ન્યસેત્

પુણ્યાહં વાચયે દ્વિદ્વાન્ તદ્બલિં પરિપૂજયેત્।
ભેરી મભ્યર્ચયેદ્વિદ્વાન્ કાંસ્યઘણ્ટાદિસંયુતમ્

શઙ્ખઞ્ચ કાહલઞ્ચૈવ ઝલ્લિકા મદ્દલં તથા।
પટહં ચૈવ તિમિતં હ્રસ્વમદ્દલકં ભવેત્

કાંસ્યતાલગણઞ્ચૈવ પરિતશ્ચ નિવેશયેત્।
કુમ્ભે સમ્યગ્વિશેષેણ દેવાન્ સર્વાન્ સમાહ્વયેત્

ઇન્દ્રમગ્નિં યમઞ્ચૈવ નૈરૃતં વરુણં તથા।
વાયું સોમં તથેશાનં ઇન્દ્રાદિત્યમરુદ્ગણાન્

(વસવોષ્ટૌ દ્વાદશાદિત્યા રુદ્રા એકાદશ ક્રમાત્)
બલિભુજઃ કુમુદાદિ પુરોદિતાન્
હરિમહોત્સવકર્મણિ વાસ્તુષુ
વદ મમાખિલદેવગુરોર્ગુરોઃ
પ્રતિદિશં હરિપારિષદાન્ ક્રમાત્

અહં ખલ્વખિલાણ્ડયોનેશ્શેષધિષણાદીશચતુરાપ્રમેયસ્ય અનવરતસુખિનો હરે ર્મહોત્સવાદિષુ ગ્રામાદિવાસ્તુષુ ઇન્દ્રાદિદિક્‌સ્થિતાનાં કુમુદાદીનાં વર્ણરૂપવાહનાયુધપરિવારમન્ત્રાર્ચનાદીન્ યથામપિ કથયિષ્યે।
સ્કન્ધાસનસ્થકમલાસખવાસુદેવં
વેગાવધૂતપવમાનસવેગયાનમ્।
નાગાધિપ્રગ્રહણલોલુપવક્રતુણ્ડ---
માવાહયામિ વિહગાધિપમુત્સવાદૌ

એવં સંસ્મૃત્યાર્ઘ્યપાદ્યાચમનગન્ધપુષ્પધૂપદીપૈરભ્યર્ચ્યાનન્તરં તદ્વત્ બલિં દ્રવ્યં નૈવેદ્યં દત્વાઽચમાનાઞ્ચલિં દર્શયિત્વા હરેર્મુખવાસં વિધાય તદ્દિગ્દ્દેવતૃપ્ત્યર્થં શઙ્ખદુન્દુભિનૃત્તગીતાદિ કારયેત્।
દમ્ભોલિભીષણભુજાય સુરાધિપાય
શ્યામાય દાનવકુલક્ષયકારણાય
પૂર્વાધિપાય સુરવારણવાહનાય।
તુભ્યં પુલોમતનયાપતયે નમોઽસ્તુ

એવં---અગ્ને તુ હવ્યમનિશં વહને સુરાણાં
કવ્યં સમીપમથવા નયતે પિતૄણામ્।
ધૂમધ્વજાય દહનાય જુહૂદરાય
સોણાય કોણપતયે ભવતે નમોઽસ્તુ

એવં કાલાય લોકસમદણ્ડબિધાયકાય
નીલપ્રભાય મહિષાધિપવાહનાય
દણ્ડાયુધાય તનયાય બિકર્તનસ્ય
દેવાય દક્ષિણાદિશાપતયે નમોઽસ્તુ

શ્યામાય ભીષણમૃગાધિપવાહનાય
કોણાધિપાય લસદુગ્રકૃપાણકાય
તુભ્યં પિશાચકુલરાક્ષસયાતુધાન
સેનાવનપ્રિયકૃતે નિરૃતે નમોઽસ્તુ

શ્યામલાય મકરાધિરોહિણે।
તુભ્યમુલ્લસિતપાશપાણયે
જીવનાય વરુણાય કુર્મહે।
દેહિનામપરદિક્‌પતયે નમઃ

પ્રાણાદિ ભેદકજુષે ધૃતકેતનાય
ધૂમ્રાય તુઙ્ગમૃગપુઙ્ગવવાહનાય
કોણાધિપાય જગતામધિપાવનાય
વાતાય તીવ્રગતયે ભવતે નમોઽસ્તુ

સુવર્ણવર્ણાય શિવપ્રિયાય
ધનાધિનાથાય ગદાયુધાય
ઉદગ્દિગીશાય હરાદ્રિવાસિને।
નમોઽસ્તુ તસ્મૈ હરવાહનાય

વૃષાધિરૂઢાય જટાય મૌલિને।
કપાલબાલેન્દુકલાવતંસિને।
ત્રિશૂલિને કોણદિશાધિવાસિને
સદા સુવાસાય શિવાય તે નમઃ

એવં--પ્રતપ્તકલ્યાણનિભાય બ્રિભ્રતે।
કરેઽક્ષમાલાવલયં કમણ્ડલુમ્।
સ્વયંભુવે હંસવરાધિરોહિણે।
નમોઽસ્તુ તુભ્યં જગાતાં સિસૃક્ષવે

ઘોષયેત્ સર્વવાદ્યાનિ વાદ્યકર્મવિશારદૈઃ।
ગ્રામે વા નગરે વાપિ પત્તને વા મહામતે

વીથીમુખમલંકુર્યાત્ રમ્ભાપૂગધ્વજાઙ્કુરૈઃ।
દીપૈઃ પૂર્ણઘટૈ શ્ચૈવ દર્ભમાલ્યૈશ્ચ તોરણૈઃ

ઇન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં બલિં દદ્યાદ્વિચક્ષણઃ
ઉત્સવં બલિબેરઞ્ચ ઘટં વૈ દેવસમ્મુખમ્

આરોપ્ય પરિકરૈઃ સાર્ધં તાલવૃન્તગણૈ ર્યુતમ્।
અનેકધ્વજસંયુક્તં વાદ્યવાદનસંયુતમ્

ગ્રામસ્યેન્દ્રાદિ દિગ્ભાગે તિષ્ટન્વૈ દેવતામુખમ્।
ગોમયાલેપનં કુર્યાદ્ધસ્તમાત્રપ્રમાણતઃ

દર્ભાસનં તતઃ કૃત્વા દેવમુદ્દિશ્ય સાધકઃ।
આવાહયેત્તતો દેવમિન્દ્રં કુમુદમેવ ચ

અર્ઘ્યં પાદ્યં તથાચામં ગન્ધં પુષ્પં ચ ધૂપકમ્।
બલિં તામ્બૂલકઞ્ચૈવ શ્લોકપૂર્વં તથા યજેત્

ભેરીતાડનકઞ્ચૈવ તાલવાદનપૂર્વકમ્।
ગીતં નૃત્તં ચ વાદ્યં ચ સર્વદેશેષુ ચ ક્રમાત્

કાન્તારં પૂર્વદિગ્ભાગે કૌશિકં દક્ષિણે તથા।
ષશ્ચિમે કામદં પ્રોક્તં તર્કરાગં તથોત્તરે

આગ્નેય્યાન્તુ કૌલીસ્યાન્નૈરૃતે નટભાષણમ્।
તક્કેશી વાયુદિગ્ભાગે ચાલાપાણી તુ શાઙ્કરે

મધ્યમે પઞ્ચમં પ્રોક્તં પીઠસ્થાને તુ માલવી।
ઐન્દ્રે તુ દેશીનૃત્તં સ્યાદાગ્નેયે મલ્લકં ભવેત્

દક્ષિણે તુ ઘટક્રીડા યદ્ધક્રીડા ચ નૈરૃતે।
પશ્ચિમે કન્દુકક્રીડા ગણક્રીડા ચ મારુતે

માર્ગમુત્તરતો વિદ્યાદ્ભજઙ્ગશ્ચૈશકે પરમ્।
બ્રાહ્મે ગણભુવં પ્રોક્તં પીઠપાર્શ્વે તુ મઙ્ગલમ્

ખેટકં યામ્યભાગે તુ નૈરૃતે ચક્રમણ્ડલમ્।
ક્રમસ્થઃ પૂર્વદિગ્ભાગે શબ્દમાગ્નેયકે ભવેત્

ગારુડં વારુણે ભાગે હાસ્યનૃત્તં તુ મારુતે।
મઙ્ગલં સોમદિગ્ભાગે મહાનૃત્તં તુ શાઙ્કરે

બાહ્મે તુ સર્વવાદ્યં સ્યાત્ પીઠદેશે યથારુચિ।
એવમેવ પ્રકારેણ બલિં કુર્યાત્સમન્તતઃ

પીઠસ્ય દક્ષિણે સ્થિત્વા ધ્વજારેહણમાચરેત્।
ધ્વજદણ્ડં પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્તમ્ભં ચન્દનકં તથા

તેકવૃક્ષં ચ ખદિરં પનસં પાટલં તુ વા।
ક્રમુકં નાલિકેરં ચ તાલં વેણું તથૈવ ચ

સ્વયંશુષ્કં ચ પતિતં કોટરં વક્રકં ત્યજેત્।
શતતાલં તદર્ધં વા તસ્યાર્ધમથાપિ વા

અશીતિતાલમિચ્છન્તિ કેચિત્તસ્યાર્ધમેવા વા।
પ્રાસાદોચ્છ્રાયમાનં વા ગોપુરોચ્છ્રાયકં ભવેત્

દ્વાત્રિંશદઙ્ગુલં મૂલં મધ્યાગ્રે બિલકં વિના।
.....ત્ર્યંશભાગેન માનસૂત્રં પ્રકલ્પયેત્

પીઠકત્રિતયં કુર્યાત્ યન્ત્રાકારન્તુ પીઠકમ્।
નિર્ગમસ્સમમાનન્તુ? યષ્ટિં તત્રૈવ યોજયેત્

પીઠમૌદુમ્બરં વાપિ અશ્વત્થં વાપિ કારયેત્।
યષ્ટિં વેણું ખાદિરં વા યષ્ટ્યગ્રં સમમાનકં

દર્ભમાલ્યૈશ્ચ સંવેષ્ટ્ય પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ તુ।
અન્તર્દર્ભસમાયુક્તં દર્ભખણ્ડન્તુ વાગ્રતઃ

અવટસ્યોત્તરે ભાગે ઉદગ્દણ્ડન્તુ શાયયેત્।
સઙ્કટે સતિ વિપ્રેન્દ્ર યથાદેશાનુરૂપતઃ

પ્રાગગ્રમુદગગ્રં ચ કારયેદ્દેવ કર્મણિ।
પ્રક્ષાલ્ય શુદ્ધતોયેન પુણ્યાહં પ્રોક્ષણં ચરેત્

ગન્ધપુષ્પૈ સ્સમભ્યર્ચ્ય યન્ત્રેણૈવ સમુદ્ધરેત્।
બદ્ધધ્વજપટં વાપિ કેવલં વાપિ કારયેત્

સ્તમ્ભમૂલં દ્રઢીકુર્યાત્ પીઠં સમ્યક્ પ્રકલ્પયેત્।
ત્રિહસ્તં વા દ્વિહસ્તં વા પઞ્ચહસ્ત મથાપિ વા

હસ્તોચ્છ્રાયં તથા કુર્યાત્ તદૂર્ધ્વે મેખલાત્રયમ્।
તદૂર્ધ્વે પદ્મકં કુર્યાત્ દ્વાદશાષ્ટદલૈ ર્યુતમ્

સ્તમ્ભસ્ય પરિતઃ કુર્યાત્ મણ્ડપં સપ્રપં તુ વા।
અરોહયેધ્દ્વજં પશ્ચાત્ રજ્જુના દેશિકોત્તમઃ

પુણ્યાહં પૂર્વતઃ કુર્યાત્ સમભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ।
હવિર્નિવેદયેત્ પશ્ચાત્ કુભ્મપ્રોક્ષણપૂર્વકમ્

સન્નિધૌ દેવદેવસ્ય નૃત્તગીતાદિકં ચરેત્।
વીથીં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ઉત્સવં સંપ્રવેશયેત્

ધ્વજારોહણકાલે તુ ભેરીં શ્વૃણ્વન્તિ યે જનાઃ।
તૈ ર્નદીતરણં નૈવ ન યાનં યોજનાત્પરમ્

ગમને સતિ સમ્મોહાદ્વ્યાધિમાપ્નોતિ નિત્યશઃ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન બહિર્યાનં વિવર્જયેત્

ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તો ધ્વજારોહવિધિ ર્મયા।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ અનિરુદ્ધસંહિતાયાં
ધ્વજારોહણવિધિર્નામ વિંશોઽધ્યાયઃ।
-----------------******************--------------------