અનિરુદ્ધસંહિતા · અધ્યાય 13

અથ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાન્---
સ્થાપનં સંપ્રવક્ષ્યામિ બિમ્બાનાં મુનિસત્તમ।
સ્થાવરં જઙ્ગમઞ્ચૈવ દ્વિવિધં બેરમુચ્યતે

અયને ચોત્તરં મુખ્યં જઘન્યં દક્ષિણાયનમ્।
જઙ્ગમન્તુ જઘન્યે વા મુખ્યે વાપિ સમાચરેત્

માઘે ભાદ્રપદે માસિ પ્રતિષ્ઠાં પરિવર્જયેત્।
ગુરુશુક્રાસ્તમે ચૈવ ગ્રહણસ્યાન્તિકે તથા

દુષ્ટવારે વિલગ્ને ચ અશુભર્ક્ષે તથા તિથૌ।
વર્જયેદ્દેવદેવેશસ્થાપનં દેશિકોત્તમઃ

દૈવજ્ઞેનસમાયુક્તં સ્થાપનં સમ્યગાચરેત્।
શિલ્પશાસ્ત્રાનુસારેણ શિલ્પિના દેશિકોત્તમઃ

યજમાનેન સહિતઃ સર્વૈઃ પરિકરૈઃ સહ।
સર્વદ્રબ્યં સમાસાદ્ય પશ્ચાત્કર્મ સમાચરેત્

કર્મારંભદિનાત્પૂર્વં સપ્તમે પઞ્ચમેઽહનિ।
તૃતીયેઽહનિ વા કુર્યાત્ અઙ્કુરાનર્પયેદ્બુધઃ

તતઃ પ્રદોષે સંપ્રાપ્તે મૃત્સંગ્રહણમાચરેત્।
દિશં પ્રાચીમુદીચીં વા વ્રજેત્ પરિકરૈસ્સહ

ઉદ્યાનં વા નદીતીરં પ્રાકારં તન્મયન્તુ વા?
તદ્દેશં પ્રોક્ષયેદ્વિપ્ર મન્ત્રપૂતેન વારિણા

આસને તુ સમાવિશ્ય પ્રાણાયામં સમાચરેત્।
ન્યાસં કૃત્વા વિશેષેણ પુણ્યાહં વાચયેદ્બુધઃ

મહીમભ્યર્ચ્ય મન્ત્રેણ બલિં દદ્યાત્સમન્તતઃ।
ખનિત્રં ક્ષાલયેત્તત્ર અસ્ત્રમન્ત્રેણ દેશિકઃ

વસ્ત્રદર્ભૈ સ્સમાચ્છાદ્ય ભૂસૂક્તેન મહીં સ્પૃશેત્।
ખનિત્રેણ ખનેદ્ભૂમિં પ્રાઙ્મુખઃ ક્રોડવિદ્યયા

વેદૈર્વિહિતમન્ત્રેણ વાસ્તુપૂર્ષં વિલિખ્ય ચ।
પુનરભ્યર્ચયેદ્ધીમાન્ પ્રાત્રાણ્યાદય દેશિકઃ

ગચ્છેત્પરિકરૈસ્સાર્ધં શઙ્ખકાહલનિસ્વનૈઃ।
મણ્ડપં કારયેદ્ધીમાન્ પ્રપામાત્રમથાપિ વા

વિતાનાદ્યૈરલંકૃત્ય ધ્વજતોરણકુમ્ભકૈઃ।
પૂર્વપશ્ચિમદીર્ઘઞ્ચ દક્ષિણોત્તરદીર્ઘકમ્

ચતુરશ્રં સમં વાપિ તન્મધ્યે મણ્ડલં લિખેત્।
ઇષ્ટસિદ્ધિપ્રદં વાપિ ચક્રાબ્જં વાપિ કારયેત્

પૂર્વવત્સ્થાપયેત્કુભ્ભં મણ્ડલસ્ય તુ પશ્ચિમે।
મણ્ડલેશસ્ય પૂર્વે તુ પાલિકાક્ષેત્રમુચ્યતે

પશ્ચિમેચોત્તરે વાપિ અગ્ન્યાગારં પ્રકલ્પયેત્।
દક્ષિણોત્તરે તથા કુર્યાત્ પાલિકાં ગ્રાહ્ય દેશિકઃ

પાલિકાં ઘટિકાં ચૈવ શરાવાન્દ્વાદશાન્પ્રતિ?।
બિલાન્ સંપૂરયેત્પશ્ચાત્ પાલાશૈઃ કુશદર્ભકૈઃ

ચતુર્વિંશાઙ્ગુલોત્સેધં ક્ષાલયેદ્દેશિકોત્તમઃ।
બન્ધયેત્કણ્ઠદેશે તુ દૂર્વાં બિલ્વં ચ દેશિકઃ

મૃદા સંપૂરયેત્પશ્ચાત્ સૂત્રપાતં સમાચરેત્।
પાલિકાસ્યાનુરૂપેણ કોષ્ઠે વ્રીહીન્પ્રપૂરયેત્

તસ્યોપરિ ન્યસેત્પત્રં તત્પૂર્વે બીજભાજનમ્।
સોમકુમ્ભન્તુ વા પશ્ચાત્ ન્યસેત્તન્ત્રવિચક્ષણઃ

દ્વારં કૃત્વા વિધાનેન દ્વારપૂજં સમાચરેત્।
કુંભે ચ મણ્ડલે ચૈવ અગ્નૌ સંપૂજયેત્ક્રમાત્

પાલિકાદક્ષિણે પાર્શ્વે ઉત્તરાભિમુખઃ સ્થિતઃ।
પુણ્યાહં વાચયેત્પશ્ચાત્ બ્રાહ્મણૈઃ સહ દેશિકઃ

પાલિકા સ્વર્ચયેદ્દેવાન્ બ્રહ્માવિષ્ણુશિવાત્મકાન્।
સોમકુમ્ભં સમભ્યર્ચ્ય સોમમન્ત્રેણ હોમયેત્

તિલમુદ્ગયવાન્‌ચૈવ વ્રીહિમાષપ્રિયઙ્ગુકાન્।
શિમ્બસર્ષપગોધૂમ કુલત્થન્ કઙ્ગુશ્યામકાન્

બીજાનામપ્યભાવે તુ મુદ્ગમેકં પ્રશસ્યતે।
એતત્સઙ્ગૃહ્ય નિક્ષિપ્ય પાત્રે ક્ષીરં વિનિક્ષિપેત્

સ્થાપયેદમ્બરેણૈવ પાલિકાઃ પરિવેષ્ટયેત્।
સોમકુમ્ભગતાં શાક્તિં બીજપાત્રે વિનિક્ષિપેત્

પશ્ચાદોષધિમન્ત્રેણ અભિમન્ત્રણમાચરેત્।
પુનસ્સંપૂરયેત્પશ્ચાત્ ઘૃતારોપણમાચરેત્

પુનસ્સંપૂજયેત્ બીજં બીજાવાપનમાચરેત્।
શઙ્ખદુન્દુભિનાદૈશ્ચ ગીતમઙ્ગલવાદ્યકૈઃ

પુનઃ પૂજાં પ્રકુર્વીત પૂર્ણાહુત્યવસાનકમ્।
બલિન્દદ્યાદ્વિશેષેણ મણ્ડપસ્ય સમન્તતઃ

સદસ્સમ્ભાવયેદ્વિદ્વાન્ દક્ષિણાં દાપયેદ્બુધઃ।
કુમ્ભમણ્ડલમભ્યર્ચ્ય પૂર્ણાહુતિમથાચરેત્

રક્ષાં કૃત્વા વિશેષેણ સુગુપ્તે સ્થાપયેદ્બુધઃ।
દિને દિને મુનિશ્રેષ્ઠ બલિપૂજાં સમાચરેત્

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ અનિરુદ્ધસંહિતાયાં
અઙ્કુરાર્પણં નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ।
---------------------****************------------------