આઙ્ગિરસસ્મૃતિ · અધ્યાય 2.5

ચાતુર્વેદ્યો વિકલ્પી ચે અઙ્ગવિદ્ધર્મપાઠકઃ ।
ત્રયશ્ચાશ્રમિણો મુખ્યા પર્ષદેષા દશાવરા ॥

ચતુર્ણામપિ વેદાનાં પારગા યે દ્વિજોત્તમાઃ ।
સ્વૈઃ સ્વૈરઙ્ગૈર્વિનાપ્યેતે ચાતુર્વેદ્યા ઇતિ સ્મૃતાઃ ॥

ધર્મમ્ય પર્ષદશ્ચૈવ પ્રાયશ્ચિત્તક્રમસ્ય ચ ।
ત્રયાણાં યઃ પ્રમાણજ્ઞઃ સ વિકલ્પી ભવેદ્દ્વિજઃ ॥

શબ્દે છન્દસિ કલ્પે ચ શિક્ષાયાં ચૈવ નિશ્ચયઃ ।
જ્યોતિષામયને ચૈવ સનિરુક્તે ઽઙ્ગવિદ્ભવેત્ ॥

વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતઃ કુલશીલસમન્વિતઃ ।
અનેકધર્મશાસ્ત્રજ્ઞઃ પઠ્યતે ધર્મપાઠકઃ ॥

બ્રહ્મચર્યાશ્રમાદૂર્ધ્વમ્ આશ્રમાદ્વૃદ્ધ ઉચ્યતે ।
એષામેવ તુ વૃદ્ધાનાં ય એતે સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥

પરિષદ્બ્રાહ્મણાનાં ચ રાજ્ઞાં સા દ્વિગુણા સ્મૃતા ।
વૈશ્યાનાં ત્રિગુણા ચૈવ પર્ષદ્વચ્ચ વ્રતં સ્મૃતમ્ ॥

બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણાનાં તુ ક્ષત્રિયાણાં તુ પાઠકઃ ।
વૈશ્યાનાં ચૈવ યો પ્રષ્ટા ત એવ વ્રતદાઃ સ્મૃતાઃ ॥

અગુરુઃ ક્ષત્રિયાણાં તુ વૈશ્યાનાં ચાપ્યયાજકઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં સમાદિશ્ય તપ્તકૃચ્છ્રં સમાચરેત્ ॥

એવમુદ્દિશ્ય વર્ણેષુ ક્ષત્રિયાદિષુ દર્શનમ્ ।
પ્રવૃત્તાનાં તુ વક્ષ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્તમનુત્તમમ્ ॥

શૂદ્રઃ કાલેન શુધ્યેત ગોબ્રાહ્મણહિતે રતઃ ।
દાનૈર્વાપ્યુપવાસૈર્વા દ્વિજશુશ્રૂષણે રતઃ ॥

અપિ વા માર્ગમાલમ્બ્ય ક્ષત્રધર્મેષુ તિષ્ઠતઃ ।
અન્તરા બ્રાહ્મણં કૃત્વા તતો ઽસ્ય વ્રતમાદિશેત્ ॥

તસ્માચ્છૂદ્રં સમાસાદ્ય તથા ધર્મપથે સ્થિતઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદાતવ્યં ધર્મવેદવિવર્જિતમ્ ॥

આપન્નો યેન વા ધર્મો વ્રતં વા યેન તુષ્યતિ ।
બ્રાહ્મણાનાં પ્રસાદેન સંતાર્યઃ સર્વ એવ હિ ॥