આનન્દકન્દ · અધ્યાય 1.6

આક્, 1, 6
<દેહવેધક્રમઃ>
પ્રણમ્ય શિરસા શમ્ભું પપ્રચ્છ ગિરિજાત્મજા ।
શ્રીભૈરવી ।
દેહવેધસ્ત્વયા પૂર્વં સંક્ષેપાત્ કથિતઃ પ્રભો

તં દેહવેધમ્ આચક્ષ્વ સમ્યક્ જાનામ્યહં યથા ।
શ્રીભૈરવઃ ।
દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ દેવાનામપિ દુર્લભમ્

યોગિનાં ભોગયુક્તાનાં દેહવેધં સુરેશ્વરિ ।
પાચનાદિ પ્રકુર્વીત પઞ્ચકર્મવિધાનતઃ

<પઞ્ચકર્માણિ; 1. પાચનમ્>
લવણાદિસમુત્ક્લિષ્ટાન્ દોષાન્ સંશોધયેત્ ક્રમાત્ ।
તતો જીર્ણરસં ચાદ્યાત્ ક્રમાદ્ એવં સુરેશ્વરિ

લઘ્વાહારો દિવા ભૂત્વા ક્ષુદ્રાધાન્યાકનાગરમ્ ।
એતત્ત્રયં પલોન્મેયમ્ ઉદકેષ્વવલોડયેત્

અષ્ટાવશિષ્ટં સંક્વાથ્ય પ્રતિરાત્રં પિબેત્ત્ર્યહમ્ ।
અનન્તરં વરાક્વાથં પૂર્વવત્ ત્રિદિનં પિબેત્

ઇતિ પાચનમ્ આતન્યાદ્ અથ સ્નેહનમ્ આચરેત્ ।
<2. સ્નેહનમ્>
ઘૃતૌદનં છાગરસં દિવા ભુઞ્જીત માત્રયા

આજ્યાન્નં વા મુદ્ગરસં લઘ્વાશી સ્યાદ્દિને સુધીઃ ।
રાત્રૌ પિબેદ્ઘૃતં ગવ્યં સૈન્ધવેન સમન્વિતમ્

નિષ્કમેકં સૈન્ધવં ચ ઘૃતં નિષ્કચતુષ્ટયમ્ ।
ભૃઙ્ગામલકતૈલેન સર્વાઙ્ગમ્ અભિષેચયેત્

એવં સપ્તદિનં કુર્યાત્ સ્નેહનં પરમં હિતમ્ ।
<3. સ્વેદનમ્>
મત્સ્યમાંસં માષતિલયવજામલસક્તવઃ

સર્વમ્ એતદ્ ભવેત્ પ્રસ્થમ્ એકાષ્ઠીલાગરૂબલા ।
રાસ્ના વ્યાઘ્રી ઘનાપત્રં કૌશિકાતિવિષા નિશા

સર્વમેતદ્દ્વયપલં તક્રક્ષીરામ્બુકાંજિકમ્ ।
દ્વ્યાઢકે નિક્ષિપેત્ સર્વં મૃત્પાત્રે ક્વાથયેત્ સુધીઃ

કુર્યાત્ તસ્યોષ્મણા ગાત્રં સ્વિન્નં દ્વિઘટિકાવધિ ।
એવં સપ્તદિનં કુર્યાત્ સ્વેદનં પરમં હિતમ્

<4 વમનમ્>
મદનસ્ય ફલં ચૈકં પાઠા ષોડશિકં જલમ્ ।
પાદાવશિષ્ટં સંક્વાથ્ય તજ્જલે વસ્ત્રશોધિતે

પિપ્પલીન્દ્રયવા યષ્ટિલવણં કર્ષમાત્રકમ્ ।
નિક્ષિપેચ્ચ પિબેત્ પ્રાતર્ વાન્તિઃ સ્યાત્ સર્વરોગહા

<5. વિરેચનમ્>
સૂતટઙ્કણગન્ધાશ્મ ત્રિકટું ત્રિફલાં સમમ્ ।
એતૈઃ સમં તુ જેપાલં શ્લક્ષ્ણં તત્ પરિમર્દયેત્

ગુઞ્જાદ્વિતયમાત્રં તુ ગુડેન સહ ભક્ષયેત્ ।
વિરેચનમ્ ઇતિ પ્રોક્તં સર્વવ્યાધિવિનાશનમ્

પઞ્ચકર્મેતિ કથિતં ક્રમાત્ કુર્યાદ્ વિરેચને ।
<દોષશોધકયોગાઃ>
કેતકીસ્તનજમ્બીરં પ્રત્યહં કુડુવં પિબેત્

સપ્તવાસરપર્યન્તં પ્રાતર્ લવણદોષહૃત્ ।
સલિલે ષોડશપલે ત્રિફલૈકપલં ક્ષિપેત્

ક્વાથયેત્ પાદશેષં તત્ તસ્મિન્ શીતે મધોઃ પલમ્ ।
પિબેત્ પ્રભાતે ત્રિદિનં ક્ષારદોષહરં પરમ્

વિડઙ્ગં સવચાકુષ્ઠં કેતકીસ્તનસંયુતમ્ ।
ક્વથિતં ત્રિદિનં પીતમમ્લદોષહરં પિબેત્

અથવા તિન્ત્રિણીક્ષારસલિલં પલમાત્રકમ્ ।
યવક્ષારસિતાકર્ષં સંયોજ્ય ત્રિદિનં પિબેત્

અમ્લદોષવિનાશો ઽયં કથિતશ્ચ રસાયને ।
વચાબિડાલપાલાશબીજજન્તુઘ્નકર્ષકમ્

કર્ષં ગુડં ચ તત્ સર્વં ભક્ષયેદ્ ઉષ્ણવારિ ચ ।
પિબેત્ પ્રાતસ્ત્રિદિવસં ભવેત્ તત્ ક્રિમિપાતનમ્

શ્યામાવહ્નિવિડઙ્ગાનિ વાશા ત્ર્યૂષં ફલત્રયમ્ ।
સૈન્ધવં દેવદારું ચ મુસ્તા ચૈતત્સમં સમમ્

ઘૃતૈઃ કર્ષં લિહેત્ પ્રાતઃ સપ્તાહાત્ સર્વરોગજિત્ ।
એવં કૃત્વા દેહશુદ્ધિં શાલ્યન્નં ક્ષીરભોજનમ્

સમ્યગ્જાતબલો ભૂત્વા તતઃ કુર્યાદ્ રસાયનમ્ ।
<રસાયનોપયોગઃ>
ક્ષીરાજ્યામલકરસક્ષૌદ્રૈઃ સુરતરૂદ્ભવમ્

તૈલં નિર્મથ્ય તત્સર્વં દ્વિપલં પ્રત્યહં પિબેત્ ।
માસેન કાન્તિર્મેધા ચ ભવત્યેવ ન સંશયઃ

દ્વિતીયમાસિ પૂર્વોક્તં તત્ પિબેત્ તચ્ચતુઃપલમ્ ।
તેન શામ્યન્તિ દોષાશ્ચ વિકારા નેત્રસમ્ભવાઃ

પુનસ્તૃતીયે માસે તુ સેવ્યં ષટ્પલમાત્રકમ્ ।
તેનામરવપુર્ ભૂયાન્મહાતેજા ભવેદ્ ધ્રુવમ્

<આરોટરસસેવાક્રમઃ>
અથારોટરસઃ સેવ્યઃ ક્રમેણ પરમેશ્વરિ ।
અયઃશુલ્બાભ્રતાપ્યેભ્યઃ પાતિતો મારિતઃ ક્રમાત્

અયમારોટકરસો દેહસિદ્ધિકરઃ પરઃ ।
સ્વેદનાદ્યૈશ્ચ સંસ્કારૈઃ સપ્તભિઃ સંસ્કૃતો રસઃ

મૂર્છિતો રઞ્જિતો દેવિ સૂતસ્ ત્વારોટકઃ સ્મૃતઃ ।
રસાયને રોગશાન્ત્યાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વગુણપ્રદઃ

કાન્તાભ્રસત્વારોટાશ્ચ સમં ગુઞ્જાદ્વયોન્મિતમ્ ।
મધ્વાજ્યત્રિફલાભિશ્ચ માસમેકં ભજેદિતિ

એવં ક્રમેણ સંસેવ્યં દ્વિત્રિવેદેષુષટ્ક્રમાત્ ।
એવં ષોડશમાસાન્તં ગુઞ્જાષોડશમાત્રકમ્

આરોટકરસે ચેત્થં કુર્યાન્મત્પ્રાણવલ્લભે ।
વલીપલિતનિર્મુક્તો જીવેચ્ચ શરદઃ શતમ્

<આરોટરસઃ>
કાન્તસત્ત્વાભ્રસત્ત્વં ચ સ્વર્ણજીર્ણરસસ્તથા ।
સર્વમેતત્ સમીકૃત્ય ભજેદ્ આરોટકં તથા

ક્ષેત્રીકરણમેતદ્ધિ સહસ્રાયુષ્યકારકમ્ ।
અભૂમૌ યોજિતઃ સૂતો ન પ્રરોહતિ કુત્રચિત્

તસ્માત્ક્ષેત્રમકૃત્વૈવ યોજયેદ્ યસ્તુ સૂતકમ્ ।
ન પ્રરોહેદસ્ય શુભં બીજમ્ ઇવોષરે

<ખોટબદ્ધરસસેવાક્રમઃ>
પૂર્વોક્તખોટબદ્ધસ્ય સૂતસ્ય વિધિમ્ ઉત્તમમ્ ।
ક્રામણં ચ ક્રમાદ્વક્ષ્યે તથા વિધિનિષેધનમ્

શૃણુ પાર્વતિ યત્નેન ત્વત્પ્રીત્યા કથયામ્યહમ્ ।
કાન્તાભ્રસ્વર્ણવજ્રાણિ રસસ્ય ક્રામણં પરમ્

ક્રામણેન વિના સૂતો ન સિધ્યેદ્ દેહલોહયોઃ ।
ગુઞ્જામાત્રં ખોટબદ્ધં ક્રામણક્ષૌદ્રસંયુતમ્

માસમેકં ભજેદ્ ઇત્થં પુનર્ વિધિક્રમેણ વૈ ।
માસષોડશપર્યન્તં યથારોટરસસ્તથા

સ શતાયુષ્યમ્ આપ્નોતિ સર્વરોગવિવર્જિતઃ ।
પલમાત્રોપયોગેન વ્યાધિભિર્ નાભિભૂયતે

દ્વિતીયે શુક્રવૃદ્ધિઃ સ્યાત્ તૃતીયે બલવાન્ ભવેત્ ।
ચતુર્થે પલિતં હન્તિ વલિં જયતિ પઞ્ચમે

ષષ્ઠે શ્રુતિધરો વાગ્મી સપ્તમે નેત્રરોગહૃત્ ।
અષ્ટમે તાર્ક્ષ્યદૃષ્ટિઃ સ્યાદ્ બ્રહ્માયુર્બ્રહ્મવિક્રમઃ

ઉપયુઞ્જ્યાન્નવપલં સિદ્ધિમેલાપકં ભવેત્ ।
વિનિયુઞ્જ્યાદ્ દશપલં દ્વિતીયઃ શઙ્કરો ભવેત્

સહસ્રાયુષ્યકરં સૂતં માષમાત્રં ભજેન્નરઃ ।
અયુતાયુષ્કરં સૂતં યવમાત્રં ભજેત્પ્રિયે

લક્ષાયુષ્યકરં સૂતં વ્રીહિમાત્રં ભજેત્સુધીઃ ।
કોટ્યાં ભજેત્ સૂતં ખાદયન્ મુદ્ગમાત્રકમ્

એતત્ સર્વં રસાનાં તુ ક્રામણં પૂર્વવદ્ ભવેત્ ।
સહસ્રાયુઃપ્રદઃ સૂતો બ્રહ્મત્વં વિદધાતિ સઃ

અયુતાયુષ્કરઃ સૂતો વિષ્ણુતાં પ્રદદાતિ ચ ।
લક્ષાયુષ્યકરઃ સૂતો રુદ્રત્વમ્ ઉપપાદયેત્

કોટ્યાયુષ્યપ્રદઃ સૂતઃ શિવત્વં વિદધાતિ ચ ।
માક્ષીકજીર્ણસૂતસ્તુ ધનદત્વં દદાતિ વૈ

ઇન્દ્રત્વં વિમલાજીર્ણસ્ત્વભ્રજીર્ણોઽર્કતાં દદેત્ ।
બ્રહ્મતાં શુલ્બજીર્ણશ્ચ વિષ્ણુતાં તારજારિતઃ

રુદ્રતા હેમજીર્ણે સ્યાદીશત્વં વજ્રજારિતે ।
સદાશિવત્વં ચ દદેત્પારદો દ્રુતિજારિતઃ

સચ્ચિદાનન્દરૂપત્વં સૂતકો બીજજારિતઃ ।
સામાન્યેન તુ તીક્ષ્ણેન રુદ્રત્વં પ્રાપ્નુયાન્નરઃ

એવં યો લોહજીર્ણં તુ ભક્ષયેદ્ ભસ્મસૂતકમ્ ।
જલેન જલરૂપી સ્યાત્સ્થલેન સ્થલતાં વ્રજેત્

તેજસ્ત્વં તેજસા દેવિ વાયુના વાયુરૂપભાક્ ।
કર્તા હર્તા સ્વયં સાક્ષાચ્છાપાનુગ્રહકારકઃ

યત્ર મૂત્રપુરીષં તુ સાધકસ્તુ પરિત્યજેત્ ।
પાષાણં મૃણ્મયં તત્ર સ્પૃષ્ટં ભવતિ કાઞ્ચનમ્

પ્રસ્વેદાત્ તસ્ય ગાત્રસ્ય લોહાન્યષ્ટૌ ચ વેધયેત્ ।
તત્સર્વં કનકં દિવ્યં ભક્ષિતે દ્વાદશે પલે

અથવા તારજીર્ણં તુ ભક્ષયેદ્ ભસ્મસૂતકમ્ ।
શુલ્બારં વઙ્ગઘોષં ચ તત્સ્વેદાત્ તારતા ભવેત્

અથવા તીક્ષ્ણજીર્ણં તુ ભક્ષયેદ્ ભસ્મસૂતકમ્ ।
મૂત્રેણ તસ્ય સ્પૃષ્ટં તુ વઙ્ગં વ્રજતિ તારતામ્

એકૈકેન નિષેકેન સ્તમ્ભનં નાગવઙ્ગયોઃ ।
ગુઞ્જામાત્રં રસં દેવિ હેમજીર્ણં તુ ભક્ષયેત્

દ્વિગુઞ્જં તારજીર્ણસ્ય રવિજીર્ણસ્ય ચ ત્રયમ્ ।
તીક્ષ્ણાભ્રકાન્તમાષૈકં ગુંજૈકા દ્વેઽથવા ભવેત્

વજ્રવૈક્રાન્તજીર્ણં તુ ભક્ષયેત્ સર્ષપોન્મિતમ્ ।
નાગવઙ્ગવસાકીટવિષોપવિષસંયુતમ્

મૂત્રયુક્તં હઠાદ્ બદ્ધં ત્યજેત્ કલ્કં રસાયને ।
હેમતારપ્રવેશેન જાતો યોઽગ્નિસહઃ ક્રમાત્

બદ્ધશ્ચ રસરાજોઽયં દેહસિદ્ધિપ્રદો ભવેત્ ।
વજ્રાયસ્કાન્તમાક્ષીકવૈક્રાન્તાભ્રકકાઞ્ચનમ્

એતૈર્જીર્ણો યથાલાભં રસઃ શસ્તો રસાયને ।
ષડ્ એવોપરસાશ્ચૈવ ભક્ષણાર્થં રસાયને

ભસ્મનસ્તીક્ષ્ણજીર્ણસ્ય પલમ્ એકં તુ ભક્ષયેત્ ।
દશવર્ષસહસ્રાણિ વજ્રકાયઃ સ જીવતિ

એવં ચ દ્વાદશપલં તીક્ષ્ણજીર્ણસ્ય ભક્ષયેત્ ।
એવં જીવન્મહાકલ્પં પ્રલયાન્તે શિવં વ્રજેત્

ભસ્મનઃ શુલ્બજીર્ણસ્ય પલેન બ્રાહ્મમાયુષમ્ ।
દ્વિપલે વૈષ્ણવાયુષ્યં રુદ્રાયુસ્ત્રિપલેન તુ

ચતુર્થે તુ પલે દેવિ શિવત્વં પ્રાપ્નુયાન્નરઃ ।
હેમજીર્ણે ભસ્મસૂતે ત્રિપલે ભક્ષિતે ક્રમાત્

અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ યોગિન્યો મદદર્પિતાઃ ।
તસ્ય તિષ્ઠન્તિ કિંકર્યઃ કામરૂપી ભવેન્નરઃ

યદ્ યદ્ ભાવયતે રૂપં તત્તદ્રૂપધરો ભવેત્ ।
યત્ર યત્ર વિલીયન્તે સિદ્ધિસ્તત્રૈવ લીયતે

મિતે પલે દ્વાદશભિર્ હેમભસ્મનિ ભક્ષિતે ।
ગુંજૈકમાત્રં દેવેશિ જ્ઞાત્વા ચાગ્નિબલં નિજમ્

ઘૃતેન મધુના ચાદ્યાત્ તામ્બૂલં કામિનીં ભજેત્ ।
એકો હિ દોષઃ સૂક્ષ્મોઽપિ ભક્ષિતે ભસ્મસૂતકે

ત્રિઃસપ્તાહાદ્વરારોહે કામાન્ધો જાયતે નરઃ ।
કામિનીનાં સહસ્રં તુ ક્ષોભયેદ્ દિવસાન્તરે

નારીસઙ્ગાદ્ વરારોહે દેહે ક્રામતિ સૂતકઃ ।
નારીસઙ્ગાદ્ વિના દેવિ હ્યજીર્ણં તસ્ય જીર્યતે

મૈથુનાચ્ચલિતે શુક્લે ત્રિસપ્તાહાદ્ અધઃ કૃતાત્ ।
જાયતે પ્રાણસંદેહસ્ તાવન્મૈથુનં ત્યજેત્

યુવત્યા જલ્પનં કાર્યં યુવત્યા ચાઙ્ગમર્દનમ્ ।
યસ્યાઃ સ્પર્શનમાત્રેણ રસઃ ક્રામતિ વિગ્રહે

યથા તથા હ્લાદયતે સુસ્ત્રીરૂપનિરીક્ષણમ્ ।
તથા ક્રામતિ દેવેશિ સૂતકોઽસૌ તતઃ ક્ષણાત્

અશ્વત્થસદૃશો યસ્યા આધારશ્ચ સમઃ શુભઃ ।
તાદૃશસ્તુ ભગો દેવિ ભાજને તુ રસાયને

નિર્માંસશ્ચૈવ દીર્ઘશ્ચ ભગઃ શુષ્કશિરાસ્તથા ।
દુઃખદારિદ્ર્યકર્તારં વર્જયેત્તં રસાયને

પક્ષે શુક્લે શુભદિને ચન્દ્રતારાબલાન્વિતે ।
સુમુહૂર્તે ચિન્ત્ય શિવાનલવિપ્રગુરૂન્દ્વિજઃ

સંતુષ્ટઃ સુમના ભૂત્વા રસં સેવેત સિદ્ધિદમ્ ।
પયસા હેમશુણ્ઠીભ્યાં નસ્યં ક્રામણમુત્તમમ્

હેમાદિ ષડ્લોહકૃતમ્ અઞ્જનં ક્રામણં પરમ્ ।
<રસસેવાયાં પથ્યાપથ્યમ્>
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ રસસેવાહિતાહિતમ્

રક્તશાલ્યન્નગોધૂમં ગવ્યં ક્ષીરં ઘૃતં દધિ ।
જાઙ્ગલં પલલં મુદ્ગં શર્કરા મધુ સૈન્ધવમ્

હંસોદકં વાસ્તુકં ચ મેઘનાદઃ પુનર્નવા ।
પટોલાલાબુકદલીધાન્યકેક્ષુકદાડિમમ્

નાલિકેરામ્બુ વિશ્વં ચ સદા તામ્બૂલચર્વણમ્ ।
ગન્ધસારં કુઙ્કુમં ચ મૃગનાભિં વિલેપયેત્

સુરભીણિ સુપુષ્પાણિ મૃદુશય્યેષ્ટકામિનીઃ ।
શિવાત્મજ્ઞાનકથનં મૃદુભાષા સુખાસિકા

દિવ્યામ્બરાણિ શુદ્ધાનિ છાયા ચાલ્પવિપર્યટમ્ ।
મૃત્યુઞ્જયજપો હર્ષો મન્દહાસશ્ચ શુદ્ધતા

નર્તનાલોકનં ગીતશ્રવણં શિવપૂજનમ્ ।
દેવાગ્નિગુરુવિપ્રાણાં વન્દનં શ્રુતિપાલનમ્

સમાધિઃ પ્રાણિકરુણા સત્યવાક્યં હિતં પ્રિયમ્ ।
વાગ્દેહમનસા ચેષ્ટા યથા દુઃખનિરોધિની

એતત્સર્વં રસેન્દ્રસ્ય ક્રામણં કથિતં પ્રિયે ।
અહિતં રસસેવાયાઃ કથયામિ શૃણુ પ્રિયે

અત્યશનં ચાતિપાનમ્ અતિનિદ્રાતિજાગરમ્ ।
અકાલે ભોજનં સ્ત્રીણામતિસઙ્ગોઽપ્યસઙ્ગિતા

અસ્થાનમદહાસાશ્ચ હર્ષઃ કોપોઽધિકસ્પૃહા ।
બહુજલ્પો જલક્રીડા દુઃખમ્ અત્યન્તચિન્તનમ્

કલિઙ્ગં કારવેલ્લં ચ કૂષ્માણ્ડઃ કર્કટી તથા ।
કાકમાચી કુલત્થં ચ કાર્કોટી ચ કુસુમ્ભિકા

તિલાતસીતૈલમાષકપોતકમસૂરકાઃ ।
તક્રભક્તં ચ સૌવીરં તિક્તકટ્વમ્લલાવણમ્

ક્ષારં ક્ષૌદ્રં પિચ્છિલં ચ પિત્તલં ચ પરૂષકમ્ ।
માહિષીઃ ક્ષીરવિકૃતીર્ વિદરં સહકારકમ્

નારઙ્ગબિલ્વલિકુચશિગ્રુનૈવેદ્યભોજનમ્ ।
અગ્નિસ્પર્શનમ્ અઙ્ઘ્રિભ્યાં તાડનં ગોદ્વિજન્મનોઃ

કુમારીબાલતુરગપશ્વાદીનાં ચ તાડનમ્ ।
પાતકં પ્રાણિહિંસા ચ છેદનં ભૂરુહામ્ અપિ

અક્ષાદિસપ્તવ્યસનં છાયાશ્વત્થકપિત્થયોઃ ।
લિઙ્ગસ્ત્રીનરખટ્વાનાં તથા દ્વીપિવિભીતયોઃ

ચતુષ્પથાતિનિર્વિક્તસ્થાને વિણ્મૂત્રમોચનમ્ ।
શિવદ્વિજગુરુસ્ત્રીણાં વીરયોનિયતાત્મનામ્

સમયશ્રુતિસૂતાનાં નદીતીર્થામ્ભસાં નૃણામ્ ।
પલાણ્ડુહિઙ્ગુલશુનરાજિકાબૃહતીદ્વયમ્

નિષ્પાવલઙ્ઘનોદ્વર્તિનિશાશાભરણન્દિતા ।
સુપ્તિર્ મદ્યાસવૌ તામ્રચૂડશ્ચ જલજામિષમ્

તીક્ષ્ણોષ્ણગુરુવિષ્ટમ્ભિરૂક્ષશુષ્કામિષં મધુ ।
કદલીપત્રકાંસ્યેષુ ભોજનં ઘર્મસેવનમ્

એતાનિ દ્રવ્યજાલાનિ નિષિદ્ધાનિ રસાયને ।
<અપથ્યજનિતા રોગાઃ>
સેવેત ચેત્પ્રમાદેન વિકૃતિર્જાયતે ક્ષણાત્

રસાજીર્ણે ભવેત્કાન્તે શોષો મૂર્ચ્છા ભ્રમો જ્વરઃ ।
ક્લમઃ કમ્પઃ શકૃન્મૂત્રરોધનં શૂલવેપથુઃ

અનિદ્રાલસ્યહિક્કા ચ કાસશ્વાસવિજૃમ્ભિકાઃ ।
અરોચકાતિસારશ્ચ લિઙ્ગસ્તમ્ભો ઽક્ષિકુક્ષિષુ

વક્ષઃકર્ણોદરાઙ્ઘ્રૌ ચ મેઢ્રે શિરસિ સન્ધિષુ ।
દાહોઽઙ્ગભઙ્ગસર્વેઽન્યે વ્યાધયઃ સમ્ભવન્તિ વૈ

રસાજીર્ણપ્રશાન્ત્યર્થં યોગોઽયં કથ્યતે મયા ।
રાજકોશાતકી પુઙ્ખા ગરુડી કારવલ્લિકા

કાર્કોટી કાકમાચી ચ દેવદાલી પરાજિતા ।
સર્વમ્ એતચ્ચૈકપલં ગોમૂત્રે તુ ચતુષ્પલે

ક્વાથયેત્ પાદશેષં તુ કાર્ષિકં સ્વચ્છસૈન્ધવમ્ ।
નિક્ષિપેત્ તત્ પિબેત્ ક્વાથં રસાજીર્ણે હિતંકરમ્

સુખીભવેત્ ત્રિદિવસે રસસ્ય ક્રામણં ભવેત્ ।
રસો વ્યથયતે તત્તદઙ્ગં સંપરિમર્દયેત્

વા સ્તનેન ચ તન્વઙ્ગ્યા નિર્વ્યથઃ ક્રમતે રસઃ ।
<સપ્તધાતુવેધઃ>
ત્વગ્વેધઃ પ્રથમં દેવિ રક્તવેધો દ્વિતીયકઃ

તૃતીયો માંસવેધઃ સ્યાન્મેદોવેધશ્ચતુર્થકઃ ।
અસ્થિવેધઃ પઞ્ચમઃ સ્યાત્ષષ્ઠો મજ્જાત્મકો ભવેત્

સપ્તમઃ શુક્લવેધઃ સ્યાત્ નાડીવેધસ્તથાષ્ટમઃ ।
નવમશ્ચક્ષુષો વેધો દશમઃ સર્વવેધકઃ

રસવેધેન ભુજગઃ સ્વર્ણં સ્યાદ્ રક્તવેધતઃ ।
ત્રપુ સ્વર્ણં ભવેન્માંસવેધાત્ તીક્ષ્ણં ચ કાઞ્ચનમ્

મેદોવેધેન શુલ્બં તુ સ્વર્ણં સ્યાદસ્થિવેધતઃ ।
રૂપ્યં સ્વર્ણં ભવેન્મજ્જવેધાલ્લોહાનિ કાંચનમ્

શુક્લવેધેન મૃત્પાત્રં કાઞ્ચનં ભવતિ પ્રિયે ।
વજ્રજીર્ણો વીર્યવેધી મજ્જામભ્રકજારિતઃ

હેમજીર્ણસ્ત્વસ્થિવેધી રૂપ્યજીર્ણો રસં પ્રિયે ।
મેદોવેધી તાપ્યજીર્ણો માંસવેધી તુ પારદઃ

શુલ્બજીર્ણો રક્તવેધી કાન્તજીર્ણો રસાત્મકઃ ।
તીક્ષ્ણબદ્ધેન નીલાભસ્ તામ્રેણારુણસપ્રભઃ

રજતેનેન્દુસંકાશો હેમ્ના કાઞ્ચનસપ્રભઃ ।
ધૂમાવલોકી વક્ત્રસ્થો માસાત્ખેચરતાં નયેત્

સ્પર્શવેધી તુ વક્ત્રસ્થો દ્વિમાસાત્સિદ્ધિદાયકઃ ।
શતકોટિસ્ત્રિભિર્માસૈશ્ ચતુર્ભિર્ દશકોટિકૃત્

પઞ્ચભિઃ કોટિવેધી સ્યાદ્ અષ્ટભિશ્ચાયુતં પુનઃ ।
સાહસ્રં નવભિર્માસૈર્ દશમાસે શતં પુનઃ

તસ્ય મૂત્રપુરીષૈસ્તુ શ્લેષ્મણાઙ્ગમલૈસ્ તથા ।
લેપાદ્ધેમત્વમ્ આયાન્તિ યાનિ લોહાનિ ભૂતલે

ચતુઃષષ્ટ્યંશતો વેધી માસમ્ એકાદશસ્ય તુ ।
દ્વાત્રિંશકવેધી તુ વર્ષાદ્ દેહં તુ વેધયેત્

સર્વરોગૈર્ વિનિર્મુક્તો વલીપલિતવર્જિતઃ ।
નાસૌ છિદ્યેત શસ્ત્રૈશ્ચ પાવકેન ન દહ્યતે

વાયુવેગી મહાતેજાઃ કામદેવ ઇવાપરઃ ।
ઇચ્છયા જાયતે દૃશ્યોઽપ્યદૃશ્યચૈવ જાયતે

યસ્ય સંસ્પર્શમાત્રેણ સર્વલોહાનિ કાઞ્ચનમ્ ।
તસ્મિન્નેકાર્ણવે ઘોરે નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે

દેવા યત્ર વિલીયન્તે સિદ્ધસ્તત્રૈવ લીયતે