આનન્દકન્દ · અધ્યાય 1.22

આક્, 1, 22
<વન્દાકકલ્પઃ>
વન્દાકો દ્વિવિધઃ પ્રોક્તઃ પુરુષસ્ત્રીવિભેદતઃ ।
ખર્જૂરીપત્રવત્પત્રઃ પુરુષઃ સર્વસિદ્ધિદઃ

સ્ત્રીસંજ્ઞસ્તુ ગુણૈરલ્પો વૃત્તપત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
વન્દાકઃ પાદપરુહઃ શિખરી તરુરોહિણી

વૃક્ષાદની કામિની ચ વૃક્ષરુગ્બન્ધબન્ધકમ્ ।
વન્દાકસ્તિક્તતુવરઃ કફપિત્તશ્રમાપહઃ

વશ્યાદિસિદ્ધિદો વૃષ્યો વિષઘ્નશ્ચ રસાયનમ્ ।
<વન્દાકાહરણવિધિઃ>
કૃતોપવાસઃ સુસ્નાતો રક્તમાલ્યાનુલેપનઃ

મુક્તકેશામ્બરો ભૂત્વા રાત્રૌ સંયતમાનસઃ ।
વૃક્ષં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ

પૂજાદ્રવ્યૈઃ સમભ્યર્ચ્ય બલિં દધ્યોદનૈઃ કિરેત્ ।
ચિન્તામણિં નૃસિંહં ચ મનુમષ્ટોત્તરં શતમ્

જપ્ત્વા ખડ્ગેન સંછિદ્ય વન્દાકં વિધિનાહરેત્ ।
વન્દાકાનાં તુ સર્વેષાં વિધિરેષ ઉદાહૃતઃ

અશ્વિન્યાં શુચિરશ્વત્થવન્દાકં વિધિનાહૃતમ્ ।
ક્ષીરેણ પિષ્ટમાલોડ્ય પિબેદશ્વબલો ભવેત્

તથૈવાશ્વત્થવન્દાકમુપરાગેઽર્કચન્દ્રયોઃ ।
નૃસિંહમન્ત્રં પ્રજપન્ ખડ્ગેનાચ્છિદ્ય ચાહરેત્

ઘૃષ્ટ્વાંભસા પ્રકોષ્ઠેણ લિપ્ત્વા ગોરોચનાન્વિતમ્ ।
વિધાય તિલકં પશ્યેત્સર્વવશ્યો ભવેદ્ધ્રુવમ્

ન્યગ્રોધસ્ય તુ વન્દાકમશ્વિન્યાં વિધિનાહરેત્ ।
સૂત્રેણ બન્ધયેદ્ધસ્તે હ્યદૃશ્યો જાયતે નરઃ

સર્વવશ્યં ભવેત્ક્ષીરૈઃ પિષ્ટ્વા પાને ગદાઞ્જયેત્ ।
અશ્વિન્યાં તુ શિરીષસ્ય વન્દાકં વિધિનાહરેત્

સૂત્રેણ બન્ધયેદ્ધસ્તે વીર્યસ્તમ્ભો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
અશ્વિન્યામાહરેદ્ધીમાન્ પલાશસ્ય તુ બન્ધકમ્

હસ્તે બદ્ધ્વા સ્પૃશેદ્યસ્તુ સા નારી વશગા ભવેત્ ।
અઙ્કોલબન્ધમ્ અશ્વિન્યાં કરે બદ્ધ્વા જગત્પ્રિયઃ

ભરણ્યાં કુશવન્દાકં ગૃહીત્વા શુભયોગતઃ ।
બધ્નીયાદ્દક્ષિણે હસ્તે તેનાદૃશ્યો ભવેન્નરઃ

ભરણ્યાં ફલ્ગુવન્દાકં ધાન્યરાશૌ વિનિક્ષિપેત્ ।
તેન વૈ ધાન્યવૃદ્ધિઃ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ભરણ્યાં બદરીણાં ચ વન્દાકં વિધિનાહરેત્ ।
બન્ધયેદ્દક્ષિણે હસ્તે સંલભેદ્ ઈપ્સિતં ફલમ્

કૃત્તિકાયાં તુ કતકવન્દાકં વિધિનાહરેત્ ।
વર્તિમધ્યે ક્ષિપેત્તં ચ તેન સંગૃહ્ય કજ્જલમ્

સ્ત્રીણામઞ્જનમાત્રેણ પતિર્વશ્યો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
કૃત્તિકાયાં શુચિર્ભૂત્વા જમ્બૂવન્દાકમ્ આહરેત્

ક્ષીરેણ પિષ્ટં તત્કલ્કં પીત્વા રોગૈર્વિમુચ્યતે ।
રોહિણ્યાં તિન્ત્રિણીકસ્ય વન્દાકં વિધિનાહરેત્

બદ્ધ્વા હસ્તે સ્પૃશેદ્યં યં સર્વવશ્યો ભવેન્નરઃ ।
તિમિરાદિષુ શસ્તં તદસાધ્યં ઘૃતમઞ્જનાત્

ક્ષૌદ્રઘૃષ્ટેન તેનૈવ કૃતં ચક્ષુષ્યમઞ્જનમ્ ।
બન્ધકમ્ ઉદુમ્બરભવં રોહિણ્યાં ગૃહ્ય વલયકં કુર્યાત્ ।
તદ્વલયોપરિ વિનિહિતભાણ્ડસ્થિતમોદકં ક્ષયં નૈતિ

અશ્વત્થસ્ય તુ વન્દાકં રોહિણ્યાં વિધિનાહરેત્

ગૃહે સ્થિતે ચ વન્દાકે નિત્યૈશ્વર્યં પ્રજાયતે ।
કતકસ્ય તુ વન્દાકં રોહિણ્યાં વિધિનાહરેત્

અઞ્જને નેત્રયુગલે નિધિં પશ્યતિ નિશ્ચિતમ્ ।
તદેવ બન્ધયેદ્ધસ્તે સર્વવશ્યો ભવેદ્ધ્રુવમ્

ઉદુમ્બરસ્ય વન્દાકં રોહિણ્યાં વિધિનાહરેત્ ।
હસ્તે બદ્ધ્વા નિહન્ત્યાશુ જ્વરં ચાતુર્થિકં પ્રિયે

રોહિણ્યાં માતુલુઙ્ગસ્ય બન્ધકં તુ સમાહરેત્ ।
ધારયેદ્દક્ષિણે કર્ણે જગદ્વશ્યકરં પરમ્

રોહિણ્યાં બિલ્વવન્દાકં કરે બદ્ધ્વા જગત્પ્રિયઃ ।
મૃગશીર્ષે શિરીષસ્ય વન્દાકં સમ્યગાહૃતમ્

હસ્તે બદ્ધ્વા સ્પૃશેન્નારીં નરં વા વશયેદ્ધ્રુવમ્ ।
મૃગશીર્ષે તુ વન્દાકં તિન્ત્રિણીવૃક્ષસમ્ભવમ્

ક્ષીરેણ પિષ્ટ્વા પ્રપિબેદદૃશ્યો જાયતે નરઃ ।
તદ્દધ્ના યઃ પિબેત્પ્રાતઃ સર્વવ્યાધિહરો ભવેત્

મહિષીતક્રપિષ્ટેન તેન સર્વાઙ્ગલેપનમ્ ।
કૃત્વા વહ્નિગતો યસ્તુ વહ્નિના ચ ન દહ્યતે

તિન્ત્રિણીકસ્ય વન્દાકં ગૃહે યસ્ય પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તસ્ય ચોરભયં નાસ્તિ કરે દ્યૂતજયો ભવેત્

ઉદુમ્બરસ્ય વન્દાકં મૃગશીર્ષે સમાહરેત્ ।
હસ્તે બદ્ધ્વા સ્પૃશેન્નારીં સા નારી વશગા ભવેત્

સ્ત્રીણાં હસ્તે તુ બધ્નીયાદન્નમધ્યે વિનિક્ષિપેત્ ।
જાયતે ચાન્નવૃદ્ધિસ્તુ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ન્યગ્રોધસ્ય તુ વન્દાકં મૃગશીર્ષે સમાહરેત્ ।
બધ્નીયાદ્દક્ષિણે હસ્તે જનવશ્યો ભવેદ્ધ્રુવમ્

આદાય માટરૂષસ્ય વન્દાકં સમુદાહૃતમ્ ।
બદ્ધ્વા હસ્તે જનૈર્દીવ્યન્ સ્યાદ્દ્યૂતેષ્વપરાજિતઃ

આર્દ્રાયાં તૌમ્બુરં ગ્રાહ્યં વન્દાકં વિધિના હરેત્ ।
ક્ષીરેણ પ્રપિબેદ્યસ્તુ તસ્ય સ્યાલ્લોહમોટનમ્

આર્દ્રાર્કે વા પુષ્યરવૌ વન્દાકં તુમ્બુરોર્હરેત્ ।
બધ્નીયાદ્દક્ષિણે હસ્તે બાણસ્તમ્ભઃ પ્રજાયતે

પુનર્વસોર્હૃતં વંશવન્દાકં ક્ષીરપેષિતમ્ ।
પીત્વા સ્ત્રીપુરુષૌ વન્ધ્યૌ પ્રસુવાતે સુતાન્બહૂન્

નક્તમાલસ્ય વન્દાકમાહરેચ્ચ પુનર્વસૌ ।
ક્ષીરેણ પિષ્ટ્વા પ્રપિબેદ્ અખિલામયનાશનમ્

તચ્ચૂર્ણસ્ય માત્રેણ નશ્યન્તિ ગ્રહરાક્ષસાઃ ।
પુષ્યે બન્ધૂકવન્દાકં ગૃહીત્વા તં નિધાપયેત્

ક્ષેત્રમધ્યે રિપોસ્તત્ર સસ્યનાશશ્ચ જાયતે ।
આશ્લેષાયાં કર્ણિકારવન્દાકં સમ્યગાહૃતમ્

બદ્ધ્વા હસ્તે દૃઢં તેન સ્પૃશન્ વશતિ તેજનાત્ ।
મધૂકસ્ય ચ વન્દાકમાશ્લેષાયાં સમાહરેત્

બન્ધયેદ્દક્ષિણે હસ્તે વ્યાઘ્રાદિભયનાશનમ્ ।
મઘાસુ મુચુકુન્દસ્ય વન્દાકં વિધિનાહૃતમ્

નિધાપયેદ્ધાન્યમધ્યે તદ્ધાન્યં ત્વક્ષયં ભવેત્ ।
વિભીતકસ્ય વન્દાકં ફલ્ગુન્યોઃ પૂર્વયોર્હૃતમ્

સ્થાપયેદ્ધાન્યમધ્યેન તદક્ષય્યં ક્ષણાદ્ભવેત્ ।
ફલ્ગુન્યોર્ અન્યયોર્ હસ્તેઽપ્યયમેવ વિધિઃ સ્મૃતઃ

શાકવૃક્ષસ્ય વન્દાકં મઘાયાં વિધિનાહરેત્ ।
ધાન્યસંચયકૃદ્દ્વારે ધાન્યવૃદ્ધિશ્ચ જાયતે

મૌઞ્જીવૃક્ષસ્ય વન્દાકં મઘાર્કે વિધિનાહરેત્ ।
શિરસા ધારયેન્નિત્યં તસ્ય શ્રીર્વશમાપ્નુયાત્

પલાશસ્ય તુ વન્દાકં હસ્તર્ક્ષે વિધિનાહરેત્ ।
કરે શિરસિ બધ્નીયાદ્વ્યાઘ્રાદિગ્રહહૃદ્ભવેત્

તિન્દુકસ્ય ચ વન્દાકં ચિત્રાયામાહૃતં તથા ।
બદ્ધ્વા હસ્તે સમસ્તાનાં સધ્વધો ભવતિ દ્વિષામ્

કુટજસ્ય તુ વન્દાકં ચિત્રાયાં વિધિનાહરેત્ ।
બધ્નીયાદ્દક્ષિણે હસ્તે દુર્લભં ચેપ્સિતં લભેત્

સ્વાત્યાં લિકુચવન્દાકં ગૃહીત્વા યત્ર વસ્તુનિ ।
નિધાપયતિ તત્સર્વમક્ષયં નાત્ર સંશયઃ

બબ્બૂલબન્ધકં સ્વાત્યાં બદર્યાસ્ત્વનુરાધકે ।
બધ્નન્યો ધારયેદ્ધસ્તે તત્સ્પૃષ્ટા સ્ત્રી વશા ભવેત્

આહૃત્ય ધાત્રીવન્દાકં વિશાખાયાં યથાવિધિ ।
શુક્તકારસ્ય ભવને વિરુદ્ધસ્ય નિધાપયેત્

સર્વં મદ્યમપેયં સ્યાન્મોક્ષસ્તસ્મિન્સમુદ્ધૃતે ।
અનુરાધાસુ વિધિના ઐન્દ્રીવન્દાકમાહૃતમ્

ધાન્યમધ્યે વિનિક્ષિપ્તં ધાન્યમક્ષયતાં નયેત્ ।
જ્યેષ્ઠાયામ્ આમ્રવન્દાકં હૃત્વા વેશ્યાગૃહે ખનેત્

સા દુર્ભગા ભવેત્સત્યમુદ્ધૃતે મોક્ષ ઉચ્યતે ।
મૂલે ખદિરવન્દાકં ગૃહીત્વા વિધિપૂર્વકમ્

બદ્ધ્વા હસ્તે નરઃ ક્ષિપ્રં દુર્ભગઃ સુભગો ભવેત્ ।
તદેવ પિષ્ટં ક્ષીરેણ પીતં કુષ્ઠાદિનાશનમ્

મૂલાર્કે ગોટ્ટિકાયાશ્ચ વન્દાકં વિધિનાહરેત્ ।
દક્ષિણે બન્ધયેદ્ધસ્તે સ્ત્રીવશ્યં ભવતિ ધ્રુવમ્

તદેવ શિરસા ધાર્યં સર્વસિદ્ધિર્ભવેદ્ ધ્રુવમ્ ।
કરવીરસ્ય વન્દાકં પૂર્વાષાઢાસુ સાધિતમ્

ધારયેચ્છિરસા યુદ્ધે સ ભવેદપરાજિતઃ ।
પૂર્વાષાઢાસુ વન્દાકં બદરીવૃક્ષસમ્ભવમ્

પિબેત્ક્ષીરેણ યા વન્ધ્યા સા બહૂંશ્ચ સુતાંલ્લભેત્ ।
કુરવસ્ય તુ વન્દાકં પૂર્વાષાઢાર્કવારકે

બન્ધયેદ્દક્ષિણે હસ્તે હ્યદૃશ્યો જાયતે નરઃ ।
ઉત્તરાષાઢનક્ષત્રે ગ્રાહ્યં મન્દારબન્ધકમ્

પલાશબન્ધકં વાથ કરે બદ્ધ્વા વશંકરમ્ ।
શ્રવણે ચિત્રકોદ્ભૂતં વન્દાકં પ્રાપ્યતે ન તુ

કઙ્કુણીતૈલઘૃષ્ટેન તામ્રપત્રં ચ લેપયેત્ ।
પુટપાકવિધાનેન તત્સ્વર્ણં ભવતિ ધ્રુવમ્

એરણ્ડસ્ય તુ વન્દાકં શ્રવણાર્કે સમાહરેત્ ।
બન્ધયેદ્દક્ષિણે હસ્તે સદા દ્યૂતજયો ભવેત્

ધનિષ્ઠાયાં તુ બદરીવન્દાકં વિધિનાહૃતમ્ ।
બદ્ધ્વા કરે સ્પૃશેદ્યં યં સ સ દાસો ભવેદ્ધ્રુવમ્

હૃતં પુન્નાગવન્દાકં વારુણેષુ યથાવિધિ ।
ક્ષીરેણ પિષ્ટ્વા પ્રપિબન્મહાનાગબલો ભવેત્

નક્તમાલસ્ય વન્દાકં મઘાર્કે વિધિનાહરેત્ ।
વિધિના ધારયેદ્બાહૌ પિશાચાનાં ચ દર્શનમ્

તિન્ત્રિણીકસ્ય વન્દાકં પુન્નર્ક્ષે વિધિનાહરેત્ ।
બન્ધયેદ્દક્ષિણે હસ્તે નિત્યં દ્યૂતજયો ભવેત્

પુન્નર્ક્ષે વંશવન્દાકમદૃશ્યો જાયતે કરે ।
શિરીષસ્ય તુ વન્દાકમુત્તરે વિધિનાહરેત્

કરે શિરસિ બધ્નીયાદ્વ્યાઘ્રાદિગ્રહહૃદ્ભવેત્ ।
મઘાયાં સ્થાપયેત્ક્ષેત્રે વન્દાકં મધુકોદ્ભવમ્

પક્ષિણાં મૂષિકાનાં ચ જાયતે તુણ્ડબન્ધનમ્ ।
પલાશસ્ય તુ વન્દાકં હસ્તર્ક્ષે વિધિનાહરેત્

લિઙ્ગલેપં પ્રકુર્વીત વીર્યસ્તમ્ભો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
ક્ષીરેણાલોડ્ય વલ્લીકં ક્ષૌદ્રં પિષ્ટ્વા નિષેચયેત્

વઙ્ગં તુ સપ્તધા દેવિ તદ્વઙ્ગં રજતં ભવેત્ ।
પલાશસ્ય તુ વન્દાકં હસ્તર્ક્ષે વિધિનાહરેત્

ક્ષીરેણ પ્રપિબેદ્યસ્તુ હ્યદૃશ્યો જાયતે નરઃ ।
તિન્દુકસ્ય ચ વન્દાકં ચિત્રાયામાહૃતં તથા

બદ્ધ્વા હસ્તે સમસ્તાનામવધ્યો ભવતિ દ્વિષામ્ ।
હરીતક્યાસ્તુ વન્દાકં પૂર્વભાદ્રપદાહૃતમ્

ક્ષીરેણ કલ્કિતં પીત્વા ચરેદ્વરરુચેઃ સમઃ ।
ઉત્તરાસ્વર્કવન્દાકં હૃતં ભાદ્રપદાસુ તત્

પ્રલેપાદ્યૈઃ પરં હન્યાદ્વિષં સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
રેવત્યાં બોધિવન્દાકલતયા કૃતકૌતુકા

વન્ધ્યાપિ લભતે ગર્ભં પીત્વા ગોપયસા ચ તત્ ।
રેવત્યાં વટવન્દાકં વલ્મીકમધુઘર્ષિતમ્

અક્ષિદોષેષ્વતિશ્રેષ્ઠમક્ષરાવરણાદિષુ ।
રેવત્યાં વટવન્દાકં ગૃહીત્વા ધારયેદ્ભુજે

મહાનાગબલોપેતો મહાગણશ્ચ જાયતે ।
સમુદ્ધૃતં વિશાખાયાં વન્દાકં રાજવૃક્ષકમ્

નિવારયતિ ગેહસ્થં વૈશ્વાનરભયં ગૃહે ।
રોહિણ્યાં વટવન્દાકં કટિસ્થં વીર્યવર્ધનમ્

અશ્વત્થભવવન્દાકં રેવત્યાં ગર્ભદં સ્મૃતમ્ ।
વિષવૃક્ષોત્થવન્દાકં પૂર્વાષાઢોદ્ધૃતં યદિ

પ્રલિપ્તં તનુતે ભૂતપિશાચાદિપ્રભાષણમ્ ।
ચુલ્લિકાન્તર્ગતં કુર્યાત્સભક્તાં પાનસન્તતિમ્

દ્યૂતે જામ્બવવન્દાકં રેવત્યાં જયકારકમ્ ।
કુર્યાત્ કુરવવન્દાકં હસ્તસ્થં બાણવારણમ્

મધૂકવૃક્ષવન્દાકં ધાન્યસ્થં ધાન્યવૃદ્ધિદમ્ ।
પલાશતરુવન્દાકં વાક્પ્રદં ક્ષીરસેવિતમ્

વેશ્યાયાં નિમ્બવન્દાકં ગૃહાન્તર્નિહિતં યદિ ।
વશ્યં કરોતિ સાશ્ચર્યમ્ આ જન્મમરણાન્તિકમ્