અહિર્બુધ્નસંહિતા · અધ્યાય 48

શ્રીસુદર્શનમહાયન્ત્રઘટિતાસનાદિપ્રભાવવર્ણનં
નામાષ્ટાચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
ધ્યાતં સકૃદ્ભવાનેકકોટ્યઘૌઘં હરત્યરમ્।
સુદર્શનસ્ય તદ્ દિવ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ।।
ઇષ્ટાર્થસાધને જપાદિવ્યતિરિક્તોપાયપ્રશ્નઃ
નારદઃ -
કથિતં ભગવન્ સર્વં જપહોમાર્ચનાદિકમ્।
અભિષેકો મહાશાન્તિર્મહાશાન્તિક્રિયાવિધિઃ।। ૪૮-૧।।
સર્વાર્થસાધકત્વેન ચક્રરૂપસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ।
એતૈર્વિના કિમિષ્ટાર્થસાધનં વિદ્યતે ન વા।। ૪૮-૨।।
તત્રાસનાદીનામુપાયત્વકથનમ્
અહિર્બુધ્ન્યઃ -
વિનૈતાન્યપ્યભીષ્ટાર્થમલભન્ત પરે નૃપાઃ।
આસનેનાઙ્ગુલીયેન દર્પણેન ધ્વજેન ચ।। ૪૮-૩।।
વિતાનેન ચ વિસ્તીર્ણભૂતયો દેવસંનિભાઃ।
મુક્તાપીડો વિશાલશ્ચ સુનન્દશ્ચિત્રશેખરઃ।। ૪૮-૪।।
પ્. ૪૫૭) કીઇર્તિમાલી ચ ભૂપાલાઃ પાલયન્તોઽખિલાં ભુવમ્।
આસનાદિભિર્મુક્તાપીડાદીનામિષ્ટસિદ્ધિઃ
આસનેનૈવ વસુધાં મુક્તાપીડોઽજયત્ પુરા।। ૪૮-૫।।
વિશાલોઽપ્યજયન્મૃત્યુમઙ્ગુલીયેન ભૂપતિઃ।
સુનન્દો દર્પણેનૈવ નાગલોકં મહીપતિઃ।। ૪૮-૬।।
ધ્વજેનાસુરસંગ્રામમજયચ્ચિત્રશેખરઃ।
કીર્તિમાલી વિતાનેન ત્રિદિવં પ્રાપ ભૂપતિઃ।। ૪૮-૭।।
કેવલાસનાદીનામિષ્ટસાધનત્વકથંતાપ્રશ્નઃ
નારદઃ -
કેવલાન્યાસનાદીનિ સાધનત્વં કથં યયુઃ।
સાધ્યં પ્રતિ વિભો તન્મે કથયેદં મહાદ્ભુતમ્।। ૪૮-૮।।
આસનપ્રભાવવર્ણનાય મુક્તાપીડોપાખ્યાનકથનમ્
અહિર્બુધ્ન્યઃ -
મુક્તાપીડો મહાતેજા રાજા સુશ્રવસઃ સુતઃ।
પિતર્યુપરતે પૃથ્વીં બુભુજે સાગરામ્બરામ્।। ૪૮-૯।।
હારાપીડસ્ય વિષયાસક્તતયા રાજ્યે ધર્મવિચ્યુતિઃ
નિજાન્તઃપુરયોષિત્સુ વિષયાસક્તમાનસઃ।
અનાલોચિતસપ્તાઙ્ગો રાજા રાજીવલોચનઃ।। ૪૮-૧૦।।
પ્. ૪૫૮) પ્રજાસ્તદ્વિષયે તેન ધર્મવિચ્યુતિમાચરન્।
બલિભિર્દસ્યુભી રાજ્યં ક્ષુભિતં ચ હૃતં ચ તત્।। ૪૮-૧૧।।
તસ્મૈ પ્રકૃતયઃ સર્વા રાજ્ઞે ક્ષોભં વ્યજિજ્ઞપન્।
બુબુધે ન સ તેનાપિ મધુમૈથુનવિહ્વલઃ।। ૪૮-૧૨।।
સપુરોધસામમાત્યાનાં મન્ત્રણપ્રકારઃ
તતઃ પુરોધસા સાર્ધમમાત્યાઃ સંન્યમન્ત્રયન્।
રાજા તુ વિષયાસક્તો રાજ્યં દસ્યુભિરાપ્લુતમ્।। ૪૮-૧૩।।
ઇતિ સંચિન્ત્ય તે સર્વે ગુરું પ્રપ્ય મહાદ્યુતિમ્।
ભવત્પ્રસાદાજ્જેષ્યામો નાન્યા કાપ્યસ્તિ નો ગતિઃ।। ૪૮-૧૪।।
ઇત્યુક્તસ્તૈઃ પુરોધાસ્તુ તથૈવેત્યાહ તાન્ પ્રતિ।
પુરોધસા વસિષ્ઠોપદિષ્ટોપાયાનુષ્ઠાનમ્
ઇત્યુક્ત્વા યન્ત્રઘટિતં વિષ્ટરં રત્નમણ્ડિતમ્।। ૪૮-૧૫।।
વસિષ્ઠોક્તેન માર્ગેણ ચકારાસ્મૈ મહાદ્ભુતમ્।
તસ્મિન્નારોપયામાસ રાજાનમબલારતમ્।। ૪૮-૧૬।।
પુરોધસા રાજાનં પ્રતિ કૃત્યવિશેષાનુશાસનમ્
વેદશાખાશ્ચતુર્દિક્ષુ (૧) વાચયેચ્ચ ક્રમેણ તુ।
૧ અત્ર પૂર્વપ્રકાન્તશ્લોકદ્વયાનુગુણ્યાદુત્તરવાક્યાનામપિ
પુરોધોવ્યાપારપરત્વં ન્યાયયમિતિ લિટ્પ્રયોગસ્યૈવોચિતતયા
વાચયેદિત્યાદિલિઙ્ગાદિપ્રયોગાનુપપત્તિર્યદ્યપિ સ્ફુરતિ, તથાપિ
વેદશાખાઃ ઇત્યારભ્યાષ્ટાચત્વારિંશાન્તાનાં શ્લોકાનાં
પુરોધઃકર્તૃકાનુશાસનપરત્વેન નાનુપપત્તિઃ। અત
એવૈકોનપઞ્ચાશશ્લોકે તેનૈવમનુશિષ્ટોઽયં ઇતિ
ગ્રન્થસ્યાપ્યાઞ્જસ્યં ભવતીતિ ધ્યેયમ્
પ્. ૪૫૯) આશીર્મઙ્ગલયુક્તાનિ ગીતવાદિત્રનર્તકાન્।। ૪૮-૧૭।।
કલશોદકમક્ષયયમમૃતં ભાવયેદ્ બુધઃ।
તન્મધ્યાદુત્થિતે પદ્મે સૌવર્ણે ચાષ્ટપત્રકે।। ૪૮-૧૮।।
ચતુર્બાહું ત્રિનેત્રં ચ પદ્યહસ્તં હિરણ્મયમ્।
સર્વાભરણસંછન્નં મુક્તાહારવિરાજિતમ્।। ૪૮-૧૯।।
કિરીટહારકેયૂરકટકાદિવિભૂષિતમ્।
પીતામ્બરધરં સૌમ્યં પ્રસન્નવદનં શુભમ્।। ૪૮-૨૦।।
કટિસૂત્રસમાયુક્તં કુણ્ડલાભ્યાં વિરાજિતમ્।
શ્રીવત્સવક્ષસં શ્રીશં શ્રીકરં શ્રીનિકેતનમ્।। ૪૮-૨૧।।
શ્રિયા જુષ્ટં સદા સમ્યક્તામ્રપદ્મનિભેક્ષણમ્।
પદ્મનાભમુદારાઙ્ગં ભક્તાર્તિશમનં હરિમ્।। ૪૮-૨૨।।
તસ્યાઙ્કે દક્ષિણે લક્ષ્મીં સમાસીનાં વિચિન્તયેત્।
મન્ત્રમૂર્ત્યાત્મકો દેવો મન્ત્રવાચ્યસ્તુ સ પ્રભુઃ।। ૪૮-૨૩।।
પ્રવિશન્તં તતસ્તં તુ ભાવયેન્મન્ત્રરૂપિણમ્।
એવં સંચિન્તયન્ મન્ત્રં જપેત્ કલશમામૃશન્।। ૪૮-૨૪।।
અષ્ટોત્તરાયુતં જપ્ત્વા અભિષિઞ્ચન્ સ્વકાં તનુમ્।
ગ્રહાણાં નવકાનાં ચ સદ્યઃ શાન્તિકરો ભવેત્।। ૪૮-૨૫।।
પ્. ૪૬૦) આયુઃ શ્રિયં ચ યસ્યેચ્છેત્ તં ચ તેનાભિષેચયેત્।
અર્ચયેદૃત્વિજઃ સર્વાન્ પૂર્વમેવ બુધો નરઃ।। ૪૮-૨૬।।
બ્રાહ્મણાંસ્તર્પયેચ્ચૈવ દક્ષિણામુત્તમાં દદત્।
એવં સ્વસ્યાપરસ્યાપિ હિતં કુર્યાત્ તથાત્મનઃ।। ૪૮-૨૭।।
દક્ષિણા ચાત્ર દેયા સ્યાત્ સુવર્ણં શતમેવ વા।
કેશાન્ ધુનેન્ન ન વપેન્ન સ્પૃશેત્ સ્નાનશાટિકામ્।। ૪૮-૨૮।।
નાતિષ્ઠેત્ સ્નાનસલિલમલંકુર્યાત્ તતો બુધઃ।
મઙ્ગલાનિ ચ પશ્યેત્તુ ઋષભં મઙ્ગલાઃ સ્ત્રિયઃ।। ૪૮-૨૯।।
આત્મનો જન્મનક્ષત્રે શુક્લવાસા ભવેત્ તથા।
શુક્રવારેષુ કુર્વીત સપ્તશઃ કુર્વતસ્તથા।। ૪૮-૩૦।।
કામાઃ સંકલ્પિતાસ્તસ્ય ધ્રુવં સિધ્યન્તિ નાન્યથા।
ઉદ્વહન્ વારિ કુર્વીત શ્રીકામઃ પાપનાશનમ્।। ૪૮-૩૧।।
તિષ્ઠન્નઞ્જલિભિઃ પ્રાતરષ્ટોત્તરશતં પુનઃ।
અભિમન્ત્ર્ય જલં મૂર્ધ્નિ ક્ષિપેત્ પાપપ્રણાશનમ્।। ૪૮-૩૨।।
જુહુયાદ્વસ્ત્રકામસ્તુ કુસુમૈઃ કુમુદાદિભિઃ।
યદ્વર્ણં જુહુયાત્ પુષ્પં તદ્વર્ણં વસ્ત્રમાપ્નુયાત્।। ૪૮-૩૩।।
વૃષ્ટિકામઃ શુચૌ દેશે ગોમયેનોપલેપિતે।
રક્તદ્રવ્યેણ તત્રૈવ મણ્ડલં પરિકલ્પયેત્।। ૪૮-૩૪।।
મણ્ડલસ્ય પુરસ્તાત્તુ નવકુમ્ભં નિધાપયેત્।
પ્. ૪૬૧) તન્તુના વેષ્ટિતં સમ્યક્ પૂરિતં ગન્ધવારિણા।। ૪૮-૩૫।।
આવાહયેત્ તતઃ સૂર્યં કુમ્ભે શુભ્રે સમાહિતઃ।
તત્રસ્થમર્ચયેદ્ વિષ્ણું પૂર્વવત્ સાધકોત્તમઃ।। ૪૮-૩૬।।
પાયસં જુહુયાત્ તત્ર શતમષ્ટોત્તરં બુધઃ।
ધ્યાયન્નેકાગ્રધીઃ સિંહં જપેન્મન્ત્રં સહસ્રશઃ।। ૪૮-૩૭।।
એવં કુર્વીત સપ્તાહં દ્વાદશાહમથાપિ વા।
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ મહાવૃષ્ટિં વિમુઞ્ચતિ।। ૪૮-૩૮।।
વૈતસેનૈવ હોમેન વૃષ્ટિર્ભવતિ સર્વથા।
અનશ્નન્નાર્દ્રવાસસ્કો વૃષ્ટિકામઃ સદા જપેત્।। ૪૮-૩૯।।
સપ્તાહાજ્જાયતે વૃષ્ટિર્મહતી દિવ્યશાસનાત્।
ભસ્મહોમેન વા સમ્યગ્ લવણેનાથવા પુનઃ।। ૪૮-૪૦।।
વૃષ્ટિં નિવારયેદ્ ભૂયઃ શાન્તિઃ કાર્યા મનીષિણા।
યસ્તુ મન્ત્રં જપેન્નિત્યં પ્રાતઃ સ્નાત્વા સહસ્રશઃ।। ૪૮-૪૧।।
શ્રીરારોગ્યં ચ તેજશ્ચ વર્ધતે તસ્ય સર્વદા।
સર્વાહઃસુ જપેદ્યસ્તુ ક્ષીરાહારો જિતેન્દ્રિયઃ।। ૪૮-૪૨।।
અર્ચનં ચ યથાશક્તિ કુર્વન્નિયુતમન્વહમ્।
સંસિદ્ધિમતુલાં ગચ્છેદણિમાદિગુણૈર્યુતામ્।। ૪૮-૪૩।।
અહોરાત્રોષિતો યસ્તુ પઞ્ચગવ્યં પિબેત્ તતઃ।
નિત્યમષ્ટસહસ્રં તુ સર્વપાપપ્રણાશનમ્।। ૪૮-૪૪।।
પ્. ૪૬૨) પઞ્ચગવ્યં તુ સંપીત્વા જપેત્ પઞ્ચ દિનાનિ વૈ।
બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ સદ્યો મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ।। ૪૮-૪૫।।
વાપયેત્ સર્વબીજાનિ હ્યભિમન્ત્ર્ય સહસ્રકમ્।
મહતી સસ્યસંપત્તિર્જાયતે નાત્ર સંશયઃ।। ૪૮-૪૬।।
ઘૃતેન પાયસા ચાપિ સ્નાપયેદ્ દેવમુત્તમમ્।
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ દદાતિ મનસેપ્સિતમ્।। ૪૮-૪૭।।
અશ્નીયાદન્વહં વિદ્વાનન્નં સપ્તાભિમન્ત્રિતમ્।
પરકર્માચરન્નસ્મિન્નાસીનઃ કુરુ સર્વદા।। ૪૮-૪૮।।
યથોપદિષ્ટાનુષ્ઠાનેન રાજ્ઞો નિષ્કણ્ટકભૂમિલાભઃ
તેનૈવમનુશિષ્ટોઽયં માસમાત્રમથાકરોત્।
તેનાસ્ય શત્રવઃ સર્વે વિનષ્ટા વ્યાધિભિર્બલૈઃ।। ૪૮-૪૯।।
તેન નિષ્કણ્ટકા ભૂમિર્વશ્યાભૂત્ તસ્ય સાર્ણવા।
અઙ્ગુલીયપ્રભાવવર્ણનાય વિશાલોપાખ્યાનારમ્ભઃ
વિશાલો નામ રાજાયં વિશાલાખ્યે પુરે વસન્।। ૪૮-૫૦।।
પાલયામાસ ધર્માત્મા મેદિનીં સાબ્ધિપત્તનામ્।
વિશાલગુણવર્ણનમ્
સત્યવાદી સમો બન્ધુર્દૈષ્ટિકો ધર્મવત્સલઃ।। ૪૮-૫૧।।
વસન્ વિંશતિમે વર્ષે બ્રાહ્મણાનામુપાસકઃ।
પ્. ૪૬૩) પ્રજાનુરઞ્જકો ધીરો દૈવે પિત્ર્યે ચ નિષ્ઠિતઃ।। ૪૮-૫૨।।
તજ્જનન્યાઃ સ્વપુત્રમરણસૂચકાકાશવાણીશ્રવણાદ્વિલાપઃ
બાલ્યે પિત્રા વિયુક્તસ્ય તસ્યેત્થં વસતો મુને।
જનની વાચમશ્રૌષીદાકાશે હ્યશરીરિણીમ્।। ૪૮-૫૩।।

આગામિનિ ચતુર્થેઽહ્નિ પઞ્ચત્વં તે ગમિષ્યતિ।
પુત્ર ઇત્યાદિ સા શ્રુત્વા વિલલાપાકુલા ભૃશમ્।। ૪૮-૫૪।।
રાજ્ઞા માતુઃ સમાશ્વાસનપૂર્વકં પુરોધસઃ
પુલહસ્યાશ્રમગમનમ્
તચ્છ્રુત્વા જનનીમાર્તામુવાચ સુસમાહિતઃ।
કિમર્થં રોદિષીત્યેવં પૃષ્ટા નિર્બન્ધતઃ સતી।। ૪૮-૫૫।।
તત્ત્વતો વૃત્તમાચખ્યૌ સ તચ્છ્રુત્વા મહામનાઃ।
મા ભૈષીરિતિ તામુક્ત્વા નિર્યયૌ પુલહાશ્રમમ્।। ૪૮-૫૬।।
પુલહં પ્રતિ સ્વવૃત્તાન્તનિવેદનમ્
તપસ્યન્તં મુનિં દૃષ્ટ્વા પ્રણિપત્યેદમબ્રવીત્।
અશૃણોજ્જનની ચૈવમશરીરાં સરસ્વતીમ્।। ૪૮-૫૭।।
મુનિના તત્પ્રતીકારોપાયોપદેશનમ્
ઇત્થં તેનૈવમુક્તોઽસૌ મુનિરાહ પુરોહિતઃ।
સૌદર્શનમહાયન્ત્રઘટિતં ચાઙ્ગુલીયકમ્।। ૪૮-૫૮।।
ધારયૈનમનેનૈવ મૃત્યુર્નશ્યત્યસંશયમ્।
પ્. ૪૬૪) રાજ્ઞા યથોપદિષ્ટાનુષ્ઠાનમ્
ઇતિ શિષ્ટોઽઙ્ગુલીયં સ આહૂયૈનમધારયત્।। ૪૮-૫૯।।
તતશ્ચ રાજ્ઞો યમકિંકરૈઃ સમાગમઃ
વિશાલેન ધૃતે તસ્મિન્નઙ્ગુલીયે સુયન્ત્રિતે।
તતઃ કાલેન સંદિષ્ટાઃ કિંકરા ભીમદર્શનાઃ।। ૪૮-૬૦।।
પ્રાણાનાદાતુમાજગ્મુસ્તસ્યાન્તિકમવારિતાઃ।
અઙ્ગુલીયપ્રભાવાત્ કિંકરાણાં દૂરાત્ પલાયનમ્
પાર્શ્વં ન શેકુસ્તે ગન્તુમઙ્ગુલીયપ્રભાવતઃ।। ૪૮-૬૧।।
સંરબ્ધોર્ધ્વકરાસ્તસ્મિન્ યાવત્ પાશાન્ન ચિક્ષિપુઃ।
તાવચ્ચક્રમહાનેમિનિઃસૃતૈર્વિવિધાયુધૈઃ।। ૪૮-૬૨।।
પ્રદુદ્રુવુસ્તે નિતરાં પીડ્યમાના યથાગતમ્।
રાજ્ઞોઽપમૃત્યુજયાત્ યમાદીનાં વિસ્મયઃ
તતઃ સહૈવ કાલેન સુરા વિસ્મયમાગમન્।। ૪૮-૬૩।।
સુદર્શનપ્રભાવેણ તીર્ણમૃત્યુરસાવિતિ।
દર્પણપ્રભાવવર્ણનાય સુનન્દોપાખ્યાનમ્
તથૈવ દર્પણસ્યાપિ શૃણુ વીર્યં મહામુને।। ૪૮-૬૪।।
સુનીતિરિતિ રાજાસીચ્છૃઙ્ગારાખ્યે પુરે પુરા।
ત્રેતાયુગાવસાનેઽસૌ પાલયામાસ મેદિનીમ્।। ૪૮-૬૫।।
પ્. ૪૬૫) સુમતિનામ્નસ્તત્પુત્રસ્ય નાગકન્યયા નાગલોકે નયનમ્
લેભે ચિરેણ તનયમયમિષ્ટ્વા શતક્રતુમ્।
ચકાર સુમતિં નામ્ના વર્ધમાનં દિને દિને।। ૪૮-૬૬।।
જનકસ્તં તતઃ શ્રીમાન્ કાલેન પ્રાપ્તયૌવનઃ।
સોઽભૂદનલ્પકાલેન પ્રાપ્તવિદ્યોઽસ્ત્રકોવિદઃ।। ૪૮-૬૭।।
એકદા મૃગયાં કર્તું બાહ્યોપવનમભ્યગાત્।
તત્રાપશ્યન્મનોજ્ઞાઙ્ગીં રૂપયૌવનશાલિનીમ્।। ૪૮-૬૮।।
અદૃષ્ટપૂર્વાં તાં દૃષ્ટ્વા મુમોહ મદનાતુરઃ।
સુમતિં તં સમાદાય સા જગામ સ્વમાલયમ્।। ૪૮-૬૯।।
માયયા મોહયિત્વૈનં નાગલોકં વિવેશ સા।
તસ્યાનઙ્ગમઞ્જરીં વાસુકિતનયાં પરિણીય તત્રૈવ ચિરકાલનિવાસઃ
તસ્મિન્ ભોગવતીં રમ્યાં નાગરાજપુરીં તદા।। ૪૮-૭૦।।
પ્રવિશ્યાનઙ્ગમઞ્જર્યૈ પ્રાયચ્છત્ સુમતિં રમા।
તં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતા સા વવ્રે સુમતિં પતિમ્।। ૪૮-૭૧।।
તં લોકં તાં પુરીં તાં ચ નાગકન્યાં મનોહરામ્।
વિલોક્ય વિસ્મયં પ્રાપ સ તાં ચાનઙ્ગમઞ્જરીમ્।। ૪૮-૭૨।।
ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન પરિગૃહ્ય તયા સહ।
રેમે વિસ્મૃતસર્વસ્વપુરીપિતૃપરિગ્રહઃ।। ૪૮-૭૩।।
પ્. ૪૬૬) પુત્રવિરહાત્ ખિદ્યતા રાજ્ઞા ચારૈઃ પુત્રાન્વેષણમ્
એતસ્મિન્નન્તરે રાજા શુશ્રાવાનાગતં સુતમ્।
ત્વરયા પરયાવિષ્ટઃ સચિવાંશ્ચેદમબ્રવીત્।। ૪૮-૭૪।।
કૃચ્છ્રાલ્લબ્ધઃ પ્રિયઃ પુત્રો મમૈકોઽદ્ય પ્રવેશ્યતામ્।
તેન સાર્ધં તુ ભુઞ્જીય ન ભોક્ષ્યેઽદ્યેત્યચોદયત્।। ૪૮-૭૫।।
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નિર્યયુઃ સર્વતો દિશઃ।
સચિવૈઃ પ્રેષિતાશ્ચારા દૂતાશ્ચાન્યે જવાન્વિતાઃ।। ૪૮-૭૬।।
વિદિક્ષુ દિક્ષુ કોણેષુ ગિરિષ્વપ્સુ સરિત્સુ ચ।
ગ્રામેષુ નગરેષ્વેતે ચેરુશ્ચૈત્યેષુ શાખિષુ।। ૪૮-૭૭।।
પત્તનેષ્વપ્યરણ્યેષુ તીર્થેષ્વન્વિષ્ય સર્વતઃ।
નાપશ્યન્ સુમતિં સર્વે તથૈવોચુર્નૃપાય વૈ।। ૪૮-૭૮।।
અલબ્ધપુત્રવૃત્તાન્તેન રાજ્ઞા અનશનવ્રતસ્વીકરણમ્
તચ્છ્રુત્વા શોકસંતપ્તો વિલપ્ય બહુ ભૂપતિઃ।
અનશ્નન્નશયિષ્ટાન્તઃ શોકેન મહતાવૃતઃ।। ૪૮-૭૯।।
પુરોધસા કણ્વાશ્રમગમનપૂર્વકં તસ્મિન્ રાજવૃત્તસ્ય નિવેદનમ્
એવં શોકાભિભૂતેઽસ્મિન્ મહારાજે પુરોહિતઃ।
સ્વગુરું કણ્વમાસાદ્ય તમસાતીરવાસિનમ્।। ૪૮-૮૦।।
વૃત્તં વિજ્ઞાપયામાસ રાજપુત્રસ્ય તાદૃશમ્।
પ્. ૪૬૭) કણ્વમુનિના રાજકુમારવૃત્તાન્તસ્યાવિષ્કરણમ્
તચ્છ્રુત્વા સ મુનિર્યુક્તો બભૂવ કૃપયા પુનઃ।। ૪૮-૮૧।।
દૃષ્ટ્વા કુમારવૃત્તાન્તં યોગેનાસ્માત્ સમુત્થિતઃ।
સ તસ્મૈ કથયામાસ તદ્વૃત્તમખિલં મુનિઃ।। ૪૮-૮૨।।
આસીદ્ ભોગવતી નામ પુરી પરમશોભના।
પાતાલે નાગરાજસ્ય વાસુકેરમિતદ્યુતેઃ।। ૪૮-૮૩।।
અનઙ્ગમઞ્જરી નામ તસ્યાં તસ્યાભવત્ સુતા।
રૂપલાવણ્યસંપન્ના કાલેન પ્રાપ્તયૌવના।। ૪૮-૮૪।।
અસ્યા યસ્મિન્ વરે લિપ્સા તસ્મૈ દાસ્યામિ તામિતિ।
સંકલ્પં વાસુકેર્મત્વા ચેષ્ટ્યશ્ચેરુરિતસ્તતઃ।। ૪૮-૮૫।।
તસ્યાઃ સદૃશમન્વેષ્ટું વરં તં નૈવ લેભિરે।
નાગલોકે તથા ભૂમ્યાં વ્યચરન્ વરવાઞ્છયા।। ૪૮-૮૬।।
તત્રૈનં સુમતિં દૃષ્ટ્વા રાજપુત્રં મનોહરમ્।
પ્રોચુસ્તસ્યા મહારાજતનયો મદનોપમઃ।। ૪૮-૮૭।।
તવૈવ સદૃશો ભૂમ્યાં પુરુહૂતસમઃ શ્રિયા।
ન ચ સામાદિભિઃ શક્યઃ સમાનેતુમસાવિતિ।। ૪૮-૮૮।।
તદાકર્ણ્ય તમત્રૈવ ક્ષિપ્રમાનયતેતિ તાઃ।
ઉક્ત્વા તત્સંગમૌત્સુક્યાત્ પરાં ચિન્તામુપાગતા।। ૪૮-૮૯।।
તતઃ સંમન્ત્ર્ય તાઃ સખ્યો રમાં માયાવિશારદામ્।
પ્. ૪૬૮) માયયા મોહયિત્વૈનમિહાનય મનોરમમ્।। ૪૮-૯૦।।
ઇત્યૂચુઃ સા તથોક્તૈનમાનયામાસ માયયા।
સુમતિસ્તામથોદ્વાહ્ય રમતે તત્ર સાંપ્રતમ્।। ૪૮-૯૧।।
કુમારપ્રત્યાહરણે સુદર્શનયન્ત્રઘટિતદર્પણસ્યૈવ
સાધનત્વોપદેશઃ
સુદર્શનપ્રભાવેણ વિનાહરણકર્મણિ।
નાસ્ત્યુપાયાન્તરં તસ્ય તતસ્તેનાહરામ્યહમ્।। ૪૮-૯૨।।
સુદર્શનમહાયન્ત્રં દર્પણીકૃત્ય હાટકૈઃ।
પૂર્વોક્તવર્ત્મના તેન તમાનયત મા ચિરમ્।। ૪૮-૯૩।।
ઇત્યુક્ત્વા સ પુનશ્ચક્રે તપઃ પરમદારુણમ્।
યથોપદિષ્ટાનુષ્ઠાનાત્ રાજ્ઞો નાગલોકગમનસિદ્ધિઃ
પુરોહિતો વિનિષ્ક્રમ્ય રાજ્ઞે સર્વં ન્યવેદયત્।। ૪૮-૯૪।।
રાજા ચ પરમપ્રીતઃ કૃત્વા યન્ત્રિતદર્પણમ્।
રથે પુરસ્તાત્ સંસ્થાપ્ય બિલદ્વારં તદા યયૌ।। ૪૮-૯૫।।
તેનાભિગન્તું શક્તોઽભૂત્ સુનન્દો દર્પણૌજસા।
અત્યદ્ભુતનાગલોકદર્શનાત્ રાજ્ઞો વિસ્મયાતિશયઃ
પ્રવિશ્ય લોકં નાગાનાં સ્વર્ગલોકમિવાપરમ્।। ૪૮-૯૬।।
વિસ્મયં પરમં પ્રાપ તત્સમૃદ્ધિવિલોકનાત્।
રાજ્ઞા સદારસ્ય કુમારસ્ય સ્વપુરીં પ્રતિ પ્રત્યાનયનમ્
તસ્મિન્ ભોગવતીં રમ્યાં નાગરાજપુરીમસૌ।। ૪૮-૯૭।।
પ્. ૪૬૯) પ્રવિશ્યાથાનયામાસ પુત્રં પરમવત્સલઃ।
સદારઃ પિતરં દ્રષ્ટું શુદ્ધાન્તાત્ સુમતિસ્તદા।। ૪૮-૯૮।।
નિર્યયૌ વનિતાલોકસહિતો મદનો યથા।
તં તાભિર્નાગકન્યાભિઃ સહ સ્યન્દનમુત્તમમ્।। ૪૮-૯૯।।
આરોપ્ય સ્વપુરીં રાજા પ્રતસ્થે પરવીરહા।
તતઃ ક્રુદ્ધસ્ય વાસુકેર્યુદ્ધસમુદ્યોગઃ
તવ જામાતરં પુત્રીં સ્વાવરોધાન્મહીપતિઃ।। ૪૮-૧૦૦।।
કશ્ચિત્ સ્યન્દનમારોપ્ય યાતીત્યાકર્ણ્ય વાસુકિઃ।
નિર્યયૌ પરમક્રુદ્ધઃ ફણિસેનાપરીવૃતઃ।। ૪૮-૧૦૧।।
સ દૃષ્ટ્વા રાજશાર્દૂલં તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્।
ક્વ ગમ્યતે સમાદાય વધૂં વરમિતસ્ત્વયા।। ૪૮-૧૦૨।।
સુદર્શનયન્ત્રઘટિતદર્પણપ્રભાવાત્ રાજ્ઞો વિજયલાભઃ
સુનન્દોઽથ સમાકર્ણ્ય નિવર્ત્ય સ્યન્દનોત્તમમ્।
વવ્રે દર્પણમદ્યૈવ શત્રુસેનાં જહીતિ વૈ।। ૪૮-૧૦૩।।
તતઃ પ્રસ્વાપનાગ્નેયે દિવ્યાસ્ત્રે નિઃસૃતે ક્ષણાત્।
પ્રસ્વાપનં નાગસેનાં વિવેશાનેન સાસ્વપત્।। ૪૮-૧૦૪।।
આગ્નેયમસ્ત્રમારબ્ધ તાં પુરીં દગ્ધુમોજસા।
પરાજિતેન વાસુકિના શરણાગતિપૂર્વકં રાજાભ્યર્હણમ્
તદ્ દૃષ્ટ્વા નાગરાજસ્તં શરણં સમુપાગમત્।। ૪૮-૧૦૫।।
પ્. ૪૭૦) નાજ્ઞાયિ સર્વમસ્માભિસ્તદેતત્ ક્ષમ્યતાં વિભો।
અત્યાહિતમિદં સ્ત્રીણામિતિ મત્વા શમં વ્રજ।। ૪૮-૧૦૬।।
ગૃહાણેમાનિ રત્નાનિ મહાર્હાણિ મહાદ્યુતે।
ઇમાં ચ કન્યામન્યાશ્ચ સહસ્રં નાગયોષિતઃ।। ૪૮-૧૦૭।।
આદાય પ્રતિસંહૃત્ય દિવ્યાસ્ત્રે ગન્તુમર્હસિ।
તતો રાજ્ઞઃ સપરિકરસ્ય સ્વપુરપ્રવેશઃ

સુનન્દોઽપિ તથેત્યુક્ત્વા સંહૃત્યાસ્ત્રે સમાહિતઃ।। ૪૮-૧૦૮।।
તતઃ સ્વપુત્રં રત્નાનિ મહાન્તિ વરયોષિતઃ।
આદાયામન્ત્ર્ય તં રાજા જગામ સ્વપુરીં કૃતી।। ૪૮-૧૦૯।।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે તન્ત્રરહસ્યે અહિર્બુધ્ન્યસંહિતાયાં
શ્રીસુદર્શનમહાયન્ત્રઘટિતાસનાદિપ્રભાવવર્ણનં નામ
અષ્ટાચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ।। ૪૮।।
આદિતઃ શ્લોકાઃ

સુદર્શનમહાયન્ત્રઘટિતધ્વજપ્રભાવનિરૂપણં નામ
એકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ
ધ્યાતં સકૃદ્ભવાનેકકોટ્યઘૌઘં હરત્યરમ્।
સુદર્શનસ્ય તદ્ દિવ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ।।
સુદર્શનયન્ત્રઘટિતધ્વજપ્રભાવનિરૂપણપ્રતિજ્ઞા
અહિર્બુધ્ન્યઃ -
સુદર્શનમહાયન્ત્રઘટિતસ્ય ધ્વજસ્ય તુ।
પ્રભાવઃ શ્રૂયતાં સમ્યગ્ યાથાતથ્યેન નારદ।। ૪૯-૧।।
ચિત્રશેખરાધિષ્ઠિતભદ્રવાટીનગરવર્ણનમ્
સરસ્વત્યાસ્તટે રમ્યે ભદ્રવાટીતિ વિશ્રુતા।
પરઃસહસ્રૈઃ પ્રાસાદૈર્જાતરૂપમયૈશ્ચિતા।। ૪૯-૨।।
પુરી વિવિધકામાઢ્યા હેમસાલસમન્વિતા।
સમૃદ્ધ્યા ત્રિદિવપ્રખ્યા બભૂવ ભુવિ દુર્લભા।। ૪૯-૩।।
તામધ્યાસ્તે મહાવીર્યો રાજોપરિચરાત્મજઃ।
પાલયન્નૈકવર્ષાણિ ચિત્રશેખરસંજ્ઞિતઃ।। ૪૯-૪।।
પ્. ૪૭૨) તત્પિત્રોપરિચરેણ કદાચિદ્ દ્વન્દ્વયુદ્ધે
શઙ્કુકર્ણાખ્યાસુરહનનમ્
પિતર્યસ્ય પુરા દિવ્યમિન્દ્રદત્તં ક્રમાગતમ્।
રથમારુહ્ય દેવાનાં કાર્યાર્થં યાતિ ખે બલી।। ૪૯-૫।।
શઙ્કુકર્ણ ઇતિ ખ્યાતો દાનવો ભીમલોચનઃ।
જિઘૃક્ષુસ્તદ્રથં માર્ગે તસ્ય કૂબરમગ્રહીત્।। ૪૯-૬।।
ઉવાચ ચ મયા સાર્ધં યુધ્યસ્વ યદિ વા રથમ્।
જહિ વેત્યુક્તવત્યસ્મિન્ સ તથેત્યગ્રહીદ્ ધનુઃ।। ૪૯-૭।।
તતસ્તેન મહાયુદ્ધે દિનમેકં પ્રવર્તિતે।
અથાસ્ત્રજાલમુત્સૃજ્ય દ્વન્દ્વયુદ્ધે હતોઽસુરઃ।। ૪૯-૮।।
અમર્ષણનામ્ના શઙ્કુકર્ણસુતેન ચિત્રશેખરપીડનમ્
જિત્વા તમસુરં રાજ્ઞિ કાલેનાસ્તં ગતે મુને।
તત્પુત્ત્રં શઙ્કુકર્ણસ્ય સુતઃ પરમરોષણઃ।। ૪૯-૯।।
અમર્ષણ ઇતિ ખ્યાતો માયાવી ચિત્રશેખરમ્।
જિઘાંસુસ્તદ્બલં રાજ્ઞઃ પુરં ચાપીડયત્ સદા।। ૪૯-૧૦।।
એકદામર્ષણઃ ક્રુદ્ધો ભદ્રવાટીમુપાગમત્।
પિતૃહન્તૃસુતં યોદ્ધું સસૈન્યં ચિત્રશેખરમ્।। ૪૯-૧૧।।
નિહત્ય ચૈનમાદાસ્યે સર્વં તત્સ્યન્દનોત્તમમ્।
ઇત્યુક્ત્વા નગરીં રમ્યાં રુરોધ બલદર્પિતઃ।। ૪૯-૧૨।।
પ્. ૪૭૩) ચિત્રશેખરસ્ય તેન સહ ઘોરયુદ્ધમ્
નિર્યયૌ મહતીં સેનાં સંનહ્ય નૃપતિઃ પુરાત્।
તત્ર યુદ્ધં સમભવદ્રાજ્ઞસ્તેન દુરાત્મના।। ૪૯-૧૩।।
સરણૈશ્ચાભિસરણૈઃ કચાકચિ ભયાવહમ્।
ગજાશ્વરથપાદાતં પ્રભગ્નરથમાકુલમ્।। ૪૯-૧૪।।
પ્રવૃત્તાસૃક્સરિત્સાર્થં કૃત્તચ્છત્રધ્વજાચિતમ્।
નૃત્યત્કબન્ધમુત્કૃત્તદષ્ટાધરશિરશ્ચિતમ્।। ૪૯-૧૫।।
દિનત્રયં યુધ્યમાનસ્યાપિ વિજયાલાભઃ
એવં દિનત્રયં યુદ્ધં પ્રવૃત્તં રોમહર્ષણમ્।
ન લેભે વિજયં તસ્મિન્નાહવે ચિત્રશેખરઃ।। ૪૯-૧૬।।
શ્રાન્તસેનયોર્દ્વયોરપિ યુદ્ધાત્ પ્રતિનિવૃત્તિઃ
શ્રમાન્નિવવૃતે સેનાદ્વયી તસ્માદ્ દ્વયોરપિ।
તાવુભૌ જગ્મતુઃ સ્વં સ્વં પુરં વિશ્રાન્તવાહનૌ।। ૪૯-૧૭।।
એવં સપ્તદશવારં યુધ્યમાનસ્યાપિ વિજયાસિદ્ધિઃ
વારાન્ સપ્તદશૈતેન યુયુધે ચિત્રશેખરઃ।
એવમેવ જયં પ્રાપ ન ક્વચિત્ પૃથિવીપતિઃ।। ૪૯-૧૮।।
ખિન્નસ્ય રાજ્ઞઃ ચિન્તાપ્રકારઃ
અથ દુર્જયમાલોચ્ય મહાસુરમમર્ષણમ્।
પ્. ૪૭૪) કેનોપાયેન જેતવ્ય ઇતિ ચિન્તાપરોઽભવત્।। ૪૯-૧૯।।
મહાદેવપ્રસાદેન વિના નૈવ જયો મમ।
અતસ્તં તપસા દેવં તોષ્યામીતિ મનો દધે।। ૪૯-૨૦।।
કૃતનિશ્ચયસ્ય કૈલાસગમનમ્
કૃતી નિશ્ચિત્ય મનસા રાજ્યં સંન્યસ્ય મન્ત્રિષુ।
જગામ તપસે રાજા રથમારુહ્ય કામગમ્।। ૪૯-૨૧।।
કૈલાસશિખરં રમ્યં નભસા વસુધાધિપઃ।
ગગને ગચ્છતોઽસ્ય મન્દરોપરિ સ્યન્દનગતિપ્રતિરોધઃ
તેનૈવ ગચ્છતસ્તસ્ય સ્યન્દનં મન્દરોપરિ।। ૪૯-૨૨।।
અતિષ્ઠત્ પ્રેર્યમાણેષુ વરાશ્વેષ્વપિ નારદ।
તત્કારણજિજ્ઞાસયા ચરતસ્તત્ર કુબેરદર્શનમ્
રથઃ કસ્માદકસ્માન્મે વિષ્ટબ્ધઃ ઇતિ વિસ્મિતઃ।। ૪૯-૨૩।।
રથાદવાતરચ્છૃઙ્ગે તસ્ય રમ્યે મહીપતિઃ।
અવતીર્ય રથાત્ તસ્માચ્ચચાર ગિરિમૂર્ધનિ।। ૪૯-૨૪।।
તત્રાપશ્યત્ સરસ્તીરે તરુણં દિવ્યલક્ષણમ્।
ઉપાસ્ય પશ્ચિમાં સંધ્યામવસ્થિતમનાકુલમ્।। ૪૯-૨૫।।
તરુણાદિત્યસંકાશં જ્વલન્તં પ્રભયા સ્વયા।
પ્. ૪૭૫) તેન સમં સંલાપઃ
તં પ્રણમ્ય મહાબાહુઃ કૃતાઞ્જલિરભાષત।। ૪૯-૨૬।।
કસ્ત્વં પુરાણપુરુષો યદિ વા કમલોદ્ભવઃ।
ઉમેશ્વરો દિશેશાનાં યદિ વાન્યતમો ભવાન્।। ૪૯-૨૭।।
ઇત્યુક્તસ્તેન ભગવાન્ પ્રાહ ગમ્ભીરયા ગિરા।
કિંનામકોઽસિ કથય કિમાગમનકારણમ્।। ૪૯-૨૮।।
એકાકિના ત્વયા દેશઃ કથં પ્રાપ્તોઽયમિત્યપિ।
રાજ્ઞા કુબેરે સ્વવૃત્તાન્તસ્ય નિવેદનમ્
અથ ન્યવેદયત્ સર્વં રાજોપરિચરાત્મજઃ।। ૪૯-૨૯।।
ચિત્રશેખરનામાનમાત્માનમવનીપતિમ્।
મહાસુરપ્રવૃત્તિં ચ સ્વસ્ય તેન ચ પીડનમ્।। ૪૯-૩૦।।
તજ્જયાયેશતુષ્ટ્યર્થં તપશ્ચરણકારણાત્।
સ્યન્દનેનાભિગમનં નિરોધં તત્ર તસ્ય તુ।। ૪૯-૩૧।।
કુબેરવચનાત્ તત્ર ગિરૌ લક્ષ્મીનિવાસપરિજ્ઞાનમ્
ઇત્યુક્તસ્તેન સોઽપ્યાહ વિદ્ધિ માં ગુહ્યકેશ્વરમ્।
અત્રૈવાસ્તે મહાલક્ષ્મીઃ સર્વકારણકારણમ્।। ૪૯-૩૨।।
તત્સેવાર્થમિહ પ્રાપ્તઃ સા હિ સર્વગતિઃ પરા।
તદાજ્ઞયૈવ ચરતશ્ચન્દ્રસૂર્યૌ વિહાયસિ।। ૪૯-૩૩।।
તત્પ્રભાવેણ તે ભગ્નં ગમનં સ્યન્દનસ્ય તુ।
પ્. ૪૭૬) લક્ષ્મીપ્રસાદનોપદેશપૂર્વકં કુબેરાન્તર્ધાનમ્
તાં દૃષ્ટ્વા સાધયાભીષ્ટમિત્યુક્ત્વાન્તરધીયત।। ૪૯-૩૪।।
રાજસાહાયયાર્થં કુબેરપ્રહિતપુરુષસમાગમઃ
તસ્ય સાહાયયકામોઽન્યસ્તન્નિદેશાદુપાગમત્।
પ્રણમ્ય ભૂપતિં પ્રાહ ગુહ્યકોઽહં તદાજ્ઞયા।। ૪૯-૩૫।।
સાહાયયકામસ્તે પ્રાપ્તો વાસાવોઽત્રૈવ શર્વરીમ્।
પ્રત્યૂષેઽપેક્ષિતં યત્ સ્યાત્ તત્ કરિષ્યામિ નાન્યથા।। ૪૯-૩૬।।
તદ્વચનાત્ તત્રૈવ સ્થાને તદ્રાત્રિયાપનમ્
પરસ્પરપ્રણયિનૌ તાં રાત્રિં તત્ર ચોષ્ય તુ।
દેવ્યાઃ સદસિ ગન્ધર્વગીતવાદિત્રનિઃસ્વનમ્।। ૪૯-૩૭।।
શૃણ્વન્તૌ તત્કથાભિશ્ચ નિન્યતુસ્તાં સરસ્તઠે।
પ્રભાતે રાજ્ઞા લક્ષ્મીનિવાસસ્થાનજિજ્ઞાસયા ગુહ્યકં પ્રતિ પ્રશ્નઃ
પ્રત્યૂષસમયે સંધ્યામુપાસ્ય પ્રથમાં નૃપઃ।। ૪૯-૩૮।।
ગુહ્યકં પ્રાહ શૈલેઽસ્મિન્ દેવી સા કુત્ર વર્તતે।
કેનાધ્વના વા તદ્ધામ યામ તદ્દર્શનં કદા।। ૪૯-૩૯।।
ગુહ્યકસ્ય પ્રતિવચનમ્
ગુહ્યકઃ પ્રત્યુવાચેદં ક્રોશે તન્મન્દિરં પરમ્।
પ્. ૪૭૭) યતો ગીતમૃદઙ્ગાનાં નિસ્વનઃ શ્રૂયતે મહાન્।। ૪૯-૪૦।।
કંચિત્ કાલમુપાસ્યૈનાં ધનદો યાસ્યતિ ક્ષણાત્।
તસ્મિન્ ગતે પ્રવિશ્યૈનાં નમસ્યસિ સનાતનીમ્।। ૪૯-૪૧।।
તતો ગુહ્યકેન સહ લક્ષ્મીમન્દિરગમનમ્
પ્રસ્થાપયામાસ તતો યામમાત્રં પ્રતીક્ષ્ય તમ્।
રાજાપિ સ્વરથં તત્ર સંસ્થાપ્યૈનમથાન્વગાત્।। ૪૯-૪૨।।
ગુહાદ્વારદેશે ગુહ્યકસ્યાવસ્થાનમ્
તતો મહાગુહાપાર્શ્વે મન્દિરં સમદૃશ્યત।
તદ્ગુહાદ્વારિ સોઽતિષ્ઠત્ પાલયન્ બિલગહ્વરમ્।। ૪૯-૪૩।।
રાજ્ઞો મન્દિરાન્તઃસ્થરત્નમણ્ડપે પ્રવેશઃ
અતીત્ય ચ તતઃ કક્ષ્યાશ્ચતસ્રો મણિગોચરાઃ।
તતો રત્નમયં દિવ્યં વિવેશાસ્થાનમણ્ડપમ્।। ૪૯-૪૪।।
મણ્ડપવર્ણનમ્
મણિસ્થૂણાસહસ્રાઢ્યં મણ્ડપં સમદૃશ્યત।
પરઃશતમહારત્નપર્યઙ્કસમલંકૃતમ્।। ૪૯-૪૫।।
રત્નમઙ્ગલદીપૈશ્ચ મણ્ડિતં તુઙ્ગતોરણમ્।
અનેકકલ્પકાકીર્ણં મણિપીઠપરિષ્કૃતમ્।। ૪૯-૪૬।।
મન્દારકુસુમામોદૈર્મૃગનાભિમદૈરપિ।
પ્. ૪૭૮) કસ્તૂરિકોત્થસૌરભ્યૈર્વાસિતાન્તરમૂર્જિતમ્।। ૪૯-૪૭।।
અત્યાદિત્યપ્રભં પુણ્યં મુક્તાદામવિભૂષિતમ્।
હેમપઙ્કજમાલાઢ્યં પતાકાધ્વજશોભિતમ્।। ૪૯-૪૮।।
ધૂપૈઃ કાલાગરૂદ્ભૂતૈઃ સમન્તાદધિવાસિતમ્।
કર્પૂરમિશ્રકાલેયક્ષોદપઙ્કપરિષ્કૃતમ્।। ૪૯-૪૯।।
ઇતસ્તતશ્ચરન્તીનાં શક્તીનાં ભૂષણારવૈઃ।
ઝણજ્ઝણિતમઞ્જીરનિનદૈર્નાદિતાન્તરમ્।। ૪૯-૫૦।।
મણ્ડપમધ્યસ્થરન્તપર્યઙ્કે અબ્જાસનસ્થમહાલક્ષ્મીદર્શનમ્
તન્મધ્યે રત્નપર્યઙ્કે સંસ્કૃતાબ્જાસનાશ્રિતામ્।
મહાલક્ષ્મીં મહાનન્દાં સંશ્રિતાં સર્વશક્તિભિઃ।। ૪૯-૫૧।।
સર્વાભરણસંયુક્તાં સર્વાલંકારશોભિતામ્।
લાવણ્યામૃતકલ્પાઙ્ગીં શશિબિમ્બનિભાનનામ્।। ૪૯-૫૨।।
સંવીતદિવ્યકૌશેયાં દિવ્યચન્દનમાલિકામ્।
વિલોક્ય પ્રણતો ભૂત્વા વિસ્મયસ્તિમિતોઽભવત્।। ૪૯-૫૩।।
તત્પાદોદકપ્રાશનપરિપૂતેન રાજ્ઞા તત્સ્તુતિકરણમ્
તત્પાદામ્બુ સમાદાય રતિરેનમપાયયત્।

સોઽથ તુષ્ટાવ સુપ્રીતસ્તાં દેવીં શુભલોચનામ્।। ૪૯-૫૪।।
પ્. ૪૭૯) તત્ર લક્ષ્મ્યાઃ ઉભયવિભૂત્યૈશ્વર્યપ્રતિપાદનમ્
મહાલક્ષ્મિ ભદ્રે પરવ્યોમવાસિ-
ન્યનન્તે સુષુમ્નાહ્વયે સૂરિજુષ્ટે।
જયે સૂરિતુષ્ટે શરણ્યે સુકીર્તે
પ્રસાદં પ્રપન્ને મયિ ત્વં કુરુષ્વ।। ૪૯-૫૫।।
સતિ સ્વસ્તિ તે ગૌરિ ગાયત્રિ ગાર્ગિ
ધ્રુવે કામધેનો સુરાધીશવન્દ્યે।
સુનીતે સુપૂર્ણેન્દુશીતે કુમારિ
પ્રસાદં પ્રપન્ને મયિ ત્વં કુરુષ્વ।। ૪૯-૫૬।।
સદા સિદ્ધગન્ધર્વયક્ષેશવિદ્યા-
ધરૈઃ સ્તૂયમાને રમે રામરામે।
પ્રશસ્તે સમસ્તામરીસેવ્યમાને
પ્રસાદં પ્રપન્ને મયિ ત્વં કુરુષ્વ।। ૪૯-૫૭।।
લક્ષ્મ્યા એવ નિર્વ્યાજપુરુષકારત્વસમર્થનમ્
દુરિતૌઘનિવારણપ્રવીણે
વિમલે ભાસુરભાગધેયલભ્યે।
પ્રણવપ્રતિપાદ્યવસ્તુરૂપ-
સ્ફુરણાખ્યે હરિવલ્લભે નમસ્તે।। ૪૯-૫૮।।
પ્. ૪૮૦) સિદ્ધે સાધ્યે મન્ત્રમૂર્તે વરેણ્યે
ગુપ્તે તૃપ્તે નિત્યમુદ્ગીથવિદ્યે।
વ્યક્તે વિદ્વદ્ભાવિતે ભાવનાખ્યે
ભદ્રે ભદ્રં દેહિ મે સંશ્રિતાય।। ૪૯-૫૯।।
સર્વાધારે સદ્ગતેઽધ્યાત્મવિદ્યે
ભાવિન્યાર્દ્રે નિર્વૃતેઽધ્યાત્મવલ્લિ।
વિશ્વાધ્યક્ષે મઙ્ગલાવાસભૂમે
ભદ્રે ભદ્રં દેહિ મે સંશ્રિતાય।। ૪૯-૬૦।।
લક્ષ્મ્યાઃ પારમાર્થિકમઙ્ગલગુણાકરતયા શ્રુતિશિરોભૂષણત્વમ્
અમોઘસેવે નિજસદ્ગુણૌઘે
વિદીપિતાનુશ્રવમૂર્ધભાગે।
અહેતુમીમાંસ્યમહાનુભાવે
વિલોકને માં વિષયીકુરુષ્વ।। ૪૯-૬૧।।
ઉમાશચીપ્રભૃતીનાં મહાલક્ષ્મીવિભૂતિત્વમ્
ઉમાશચીકીર્તિસરસ્વતીધી-
સ્વાહાદિનાનાવિધશક્તિભેદે।
અશેષલોકાભરણસ્વરૂપે
વિલોકને માં વિષયીકુરુષ્વ।। ૪૯-૬૨।।
પ્. ૪૮૧) સ્તુતિપ્રીતયા લક્ષ્મ્યા રાજાભીષ્ટસ્ય પ્રશ્નઃ
ઇતિ સ્તુતિં નિશમ્યૈષા પ્રસન્ના પ્રાહ પાર્થિવમ્।
પ્રાર્થિતં તે દદામ્યદ્ય કિં તત્ કથય ભૂપતે।। ૪૯-૬૩।।
રાજ્ઞા સ્વવૃત્તાન્તસ્ય નિવેદનમ્। લક્ષ્મ્યા
સુદર્શનયન્ત્રઘટિતધ્વજસ્યાર્પણમ્
રાજા ચ સ્વાન્વયં સ્વં ચ મહાસુરનિપીડિતમ્।
આચખ્યૌ સર્વમેવાસ્યૈ મા ભૈષીરિતિ સાબ્રવીત્।। ૪૯-૬૪।।
અહમાધારભૂતાપિ શક્તીનાં જગતસ્તથા।
સુદર્શનપ્રભાવેણ કરોમ્યાશ્રિતરક્ષણમ્।। ૪૯-૬૫।।
અનેન જહિ તે શત્રુમિતિ ધ્વજમથાર્પયત્।
લક્ષ્મીદત્તધ્વજમહિમ્ના શત્રુજયપૂર્વકં રાજ્ઞો
નિષ્કણ્ટકરાજ્યલાભઃ
યન્ત્રિતં તં ધ્વજં લબ્ધ્વા જગામ સ્વપુરં નૃપઃ।। ૪૯-૬૬।।
જિગાય તેન મહતીમાસુરીં સ વરૂથિનીમ્।
તં ચ હત્વા સુખં રાજ્યમકરોચ્ચિત્રશેખરઃ।। ૪૯-૬૭।।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે તન્ત્રરહસ્યે અહિર્બુધ્ન્યસંહિતાયાં
સુદર્શનમહાયન્ત્રઘટિતધ્વજપ્રભાવનિરૂપણં નામ
એકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ।। ૪૯।।
આદિતઃ શ્લોકાઃ