અહિર્બુધ્નસંહિતા · અધ્યાય 40

અસ્ત્રસ્વરૂપતચ્છક્તિનિરૂપણં નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
ધ્યાતં સકૃદ્ભવાનેકકોટ્યઘૌઘં હરત્યરમ્ ।
સુદર્શનસ્ય તદ્ દિવ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ॥
ઉક્તાનુવાદપૂર્વકમસ્ત્રસંસ્થાનતચ્છક્તિસ્વરૂપપ્રશ્નઃ
નારદઃ -
ભગવન્ દેવદેવેશ વિશ્વામરવરાર્ચિત ।
યદ્યન્મયા પુરા પૃષ્ટં તત્ત્વતસ્તત્ તદીરિતમ્ ॥ ૪૦-

દિવ્યાસ્ત્રાણાં તુ સર્વેષાં મન્ત્રરૂપાશ્ચ મૂર્તયઃ ।
કથિતા ભવતા સમ્યક્ પૃચ્છતો મે સવિસ્તરમ્ ॥ ૪૦-

કિંસંસ્થાનાન્યથાસ્ત્રાણિ કિંશક્તીનિ પરંતપ ।
મયિ સાનુગ્રહં ચેતસ્તવ ચેદ્ વક્તુમર્હસિ ॥ ૪૦-

તદુત્તરકથનાય તેષાં પરમગુહ્યત્વખ્યાપનમ્
અહિર્બુધ્ન્યઃ-
તદેતત્ પરમં ગુહ્યમવાચ્યમતિદુર્લભમ્ ।
અસ્ત્રાણાં સ્વરૂપેણ પ્રત્યક્ષાગોચરતા
ન ચાવિરાસન્નસ્ત્રાણિ સ્વસ્વરૂપેણ કસ્યચિત્ ॥ ૪૦-

સુરાસુરૈર્નિયુજ્યન્તે મન્ત્રરૂપેણ તાનિ વૈ ।
પ્. ૩૭૮) દેવકાર્યાર્થમિન્દ્રં પ્રતિ કદાચિત્ તેષાં ગોચરતા
એકદા વૃત્રનિધને વાસવસ્ય સ્વરૂપતઃ ॥ ૪૦-

આવિર્બભૂવુરેતાનિ સુરકાર્યમિદં ત્વિતિ ।
મન્ત્રરૂપેણાસાધ્યે વિષયે તેષાં સ્વસ્વરૂપાવિષ્કરણમ્
મન્ત્રસ્વરૂપૈશ્ચાસાધ્યે વિષયે સ્વસ્વરૂપતઃ ॥ ૪૦-

આવિષ્કુર્વન્તિ ચાસ્ત્રાણિ ભીષણાનિ પરં મુને ।
એષાં દર્શનમાત્રેણ વિનશ્યન્ત્યરિસૈનિકાઃ ॥ ૪૦-

ભગવતા તેષાં સ્વરૂપેણ ધારણમ્
ચક્રસ્વરૂપી ભગવાંસ્તાનિ ધત્તે સ્વરૂપતઃ ।
તત્સ્વરૂપતચ્છક્તિકથનપ્રતિજ્ઞા
સ્વરૂપાણિ તથા તેષાં શક્તીશ્ચ કથયામિ તે ॥ ૪૦-

૧ - નારાયણાસ્ત્રમ્
શૃણુ નારાયણાસ્ત્રસ્ય સ્વરૂપં પ્રથમં મુને ।
સહસ્રધારમત્યુગ્રં સહસ્રાર્કસમપ્રભમ્ ॥ ૪૦-

તૈજસં વિસ્તૃતાગ્રં તન્મોહિનીકુસુમોપમમ્ ।
૨ - પાશુપતાસ્ત્રમ્
પ્રતિપચ્ચન્દ્રસંકાશમધ્યાષ્ટાશ્રવિદીપિતમ્ ॥ ૪૦-

પ્. ૩૭૯) શતધારં તડિદ્દીપ્તમેતત્ પાશુપતં મતમ્ ।
૩ - બ્રાહ્માસ્ત્રમ્
સહસ્રારસમાયુક્તં વિદ્યુત્પુઞ્જોપમાકૃતિ ॥ ૪૦-

પ્રસ્તરપ્રતિમં મુષ્ટિગ્રાહ્યાગ્રં બ્રાહ્મમીરિતમ્ ।
૪ - બ્રહ્મશિરોઽસ્ત્રમ્
દંષ્ટ્રાકરાલં દષ્ટોષ્ઠં પિઙ્ગલાક્ષં વિભીષકમ્ ॥ ૪૦-

ગૃહીતપિઙ્ગકેશાગ્રમેતદ્ બ્રહ્મશિરો મતમ્ ।
૫ - વિષ્ણુચક્રાસ્ત્રમ્
વિષ્ણુચક્રમિતિ ખ્યાતં સહસ્રારં સુદર્શનમ્ ॥ ૪૦-

૬ - જૃમ્ભણાસ્ત્રમ્
જૃમ્ભણં ત્વષ્ટવક્રાઙ્ગં દણ્ડમેવં વિદુર્બુધાઃ ।
૭ - કાલપાશાસ્ત્રમ્
ભીમાકારં પાશમેવ કાલપાશમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૪૦-

૮ - આગ્નેયાસ્ત્રમ્
ષટ્કોણાગ્રં જ્વલજ્જ્વાલમસ્ત્રમાગ્નેયમુત્તમમ્ ।
૯ - હયશિરોઽસ્ત્રમ્
જ્વાલાવિલં વાજિવક્ત્રમસ્ત્રં હયશિરો મતમ્ ॥ ૪૦-

પ્. ૩૮૦) ૧૦ - પ્રસ્વાપનાસ્ત્રમ્
પ્રસ્વાપનં કુવલયસ્તબકસ્તમ્બસન્નિભમ્ ।
૧૧ - તામસાસ્ત્રમ્
સતોયતોયદપ્રખ્યં તામસાસ્ત્રમુદીરિતમ્ ॥ ૪૦-

૧૨ - કાલાસ્ત્રમ્
કાલાસ્ત્રં ભીષણં દણ્ડં ષષ્ટિઘણ્ટાસમાકુલમ્ ।
૧૩ - દણ્ડચક્રાસ્ત્રમ્
આદ્યન્તચક્રયુગ્દણ્ડં દણ્ડચક્રમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૪૦-

૧૪ - કાલચક્રાસ્ત્રમ્
કાલચક્રં ચતુષ્કોણં પર્યન્તસ્થિતરાશિમત્ ।
૧૫ - ધર્મચક્રાસ્ત્રમ્
ધર્મચક્રં સુવૃત્તં સ્યાદ્ દશયજ્ઞાયુધાઙ્કિતમ્ ॥ ૪૦-

૧૬ - શૈવાસ્ત્રમ્
શૈવં શતમુખાગ્નિસ્તુ દણ્ડવત્ પરિકીર્ત્યતે ।
૧૭ - શૂલાસ્ત્રમ્
શૂલં તુ ત્રિદલં પ્રોક્તં તીક્ષ્ણધારં સુદણ્ડકમ્ ॥ ૪૦-

૧૮ - પરશ્વસ્ત્રમ્
પરશૂ રૌદ્રમસ્ત્રં ચ તીક્ષ્ણધારં ભયાવહમ્ ।
પ્. ૩૮૧) ૧૯ - ત્રિશૂલાસ્ત્રમ્
શૂલત્રયાઙ્કિતમુખં ત્રિશૂલં દણ્ડવદ્ ભવેત્ ॥ ૪૦-

૨૦ - ઘોરાસ્ત્રમ્
ઘોરં નારા ચ રૂપં સ્યાદસ્ત્રમાહુર્મનીષિણઃ ।
૨૧ - અઘોરાસ્ત્રમ્
કૃષ્ણાસ્યં પિઙ્ગનયનં જ્વાલાકેશોર્ધ્વબન્ધનમ્ ॥ ૪૦-

અઘોરાસ્ત્રમિદં પ્રોક્તં નામ્ના ચૈવાસિધારકમ્ ।
૨૨ - સંમોહનાસ્ત્રમ્
અસ્ત્રં સંમોહનં નામ કમલં નાલસંયુતમ્ ॥ ૪૦-

૨૩ - ઐષીકાસ્ત્રમ્
ઐષીકં શરનાલાભમસ્ત્રમાહુર્વિચક્ષણાઃ ।
૨૪ - ઐન્દ્રચક્રાસ્ત્રમ્
વજ્રાઙ્કિતચતુષ્કોણં નટાભમમિતદ્યુતિ ॥ ૪૦-

ઐન્દ્રચક્રાખ્યમસ્ત્રં તત્ પરવૈરિભયંકરમ્ ।
૨૫ - શુષ્કાશન્યસ્ત્રમ્
સદા જ્વલિતસર્વાઙ્ગં મહિષાકૃતિ ભીષણમ્ ॥ ૪૦-

શુષ્કાશનિરિદં પ્રોક્તમસ્ત્રમઙ્ગારસંનિભમ્ ।
પ્. ૩૮૨) ૨૬ - આર્દ્રાશન્યસ્ત્રમ્
તાદૃશં શુક્લવર્ણં તદાર્દ્રાશનિરિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૪૦-

૨૭ - પૈનાકાસ્ત્રમ્
પૈનાકમસ્ત્રં પરમં ધનુસ્તક્ષકસંનિભમ્ ।
૨૮ - કઙ્કાલાસ્ત્રમ્
કઙ્કાલાખ્યં ભવેદસ્ત્રં પિશાચાકૃતિ ભીષણમ્ ॥ ૪૦-

૨૯ - કાપાલાસ્ત્રમ્
કપાલમાલિકામાહુઃ કાપાલાસ્ત્રમનુત્તમમ્ ।
૩૦ - સૌરાસ્ત્રમ્
સૌરમસ્ત્રં સમાખ્યાતં સૂર્યબિમ્બપરંપરા ॥ ૪૦-

૩૧ - વરુણપાશાસ્ત્રમ્
અસ્ત્રં વરુણપાશાખ્યં શીતાકૃતિ સુદારુણમ્ ।
૩૨ - સંતાપનાસ્ત્રમ્
લગુડં શઙ્કુજાલાઢ્યં સંતાપનમિદં વિદુઃ ॥ ૪૦-

૩૩ - વારુણાસ્ત્રમ્
વારુણં જાલકાકારં દ્વાત્રિંશચ્છિદ્રસંયુતમ્ ।
પ્. ૩૮૪) ૩૪ - ધર્મપાશાસ્ત્રમ્
સર્વતત્ત્વમયં દામ ધર્મપાશમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ ૪૦-

૩૫ - ૩૬ - શક્તિદ્વયાસ્ત્રમ્
શક્તિરેકા પ્રસિદ્ધૈવ શક્ત્યન્તરમથોચ્યતે ।
દ્વિશિરસ્કૈકનાલા ચ દશઘણ્ટાવિભૂષિતા ॥ ૪૦-

૩૭ - વાયવ્યાસ્ત્રમ્
વાયવ્યમસ્ત્રં સારઙ્ગઃ સશૃઙ્ગ ઇવ પઠ્યતે ।
૩૮ - મૌસલાસ્ત્રમ્
મૌસલં મુસલં પ્રોક્તં વિદ્યુદ્દણ્ડમિવોજ્જ્વલમ્ ॥ ૪૦-

૩૯ - ગાન્ધર્વાસ્ત્રમ્
ગાન્ધર્વમસ્ત્રમાદિષ્ટં વીણાદણ્ડોપમાકૃતિ ।
૪૦ - દર્પણાસ્ત્રમ્
દર્પણં દર્પણં પ્રોક્તમસ્ત્રં પૂર્ણેન્દુસંનિભમ્ ॥ ૪૦-

૪૧ - શોષણાસ્ત્રમ્
શોષણં વિકટં શૃઙ્ગમસ્ત્રં પરવિશોષણમ્ ।
૪૨ - પૈશાચાસ્ત્રમ્
પૈશાચમસ્ત્રં પરમમુલ્કામુખમુદાહૃતમ્ ॥ ૪૦-

પ્. ૩૮૪) ૪૩ - તેજઃપ્રભાસ્ત્રમ્
તેજઃપ્રભં સ્મૃતં પ્રાસપ્રતિમં પરદારણમ્ ।
૪૪ - ઐન્દ્રાસ્ત્રમ્
ઐન્દ્રમસ્ત્રં વજ્રરૂપં તેજસાં નિલયં સ્મૃતમ્ ॥ ૪૦-

૪૫ - વિલાપનાસ્ત્રમ્
અસ્ત્રં વિલાપનં નામ ધારાધરમુદાહૃતમ્ ।
૪૬ - વૈદ્યાધરાસ્ત્રમ્
વૈદ્યાધરાસ્ત્રમાહુસ્તત્ પુષ્પમાલાં તુ મોહિનીમ્ ॥ ૪૦-

૪૭ - કઙ્કાલાસ્ત્રમ્
અસ્ત્રં કઙ્કાલસંજ્ઞં સ્યાન્મહાઘણ્ટાનિનાદિતમ્ ।
૪૮ - મોદક્યસ્ત્રમ્
મોદકી નામ પરમા વલ્લરી પુષ્પશાલિની ॥ ૪૦-

૪૯ - શિખરાસ્ત્રમ્
શિખરં નામ ખટ્વાઙ્ગમાયુધં પરિચક્ષતે ।
૫૦ - ક્રૌઞ્ચાસ્ત્રમ્
ક્રૌઞ્ચમસ્ત્રં મહત્ પક્ષી ક્રૌઞ્ચાકૃતિરિહોચ્યતે ॥ ૪૦-

પ્. ૩૮૫) ૫૧ - અસિરત્નાસ્ત્રમ્
અસિરત્નાહ્વયં દિવ્યમસ્ત્રં ખડ્ગો મહાદ્યુતિઃ ।
૫૨ - પ્રશમનાસ્ત્રમ્
અસ્ત્રં પ્રશમનં નામ પ્રોચ્યતે ધ્વજસંનિભમ્ ॥ ૪૦-

૫૩ - કન્દર્પદયિતાસ્ત્રમ્
કન્દર્પદયિતં ચાસ્ત્રમિક્ષુઃ પરમશોભનમ્ ।
૫૪ - મદનાસ્ત્રમ્
મદનં ચામરપ્રખ્યમસ્ત્રં પરભયાવહમ્ ॥ ૪૦-

૫૫ - સૌમનાસ્ત્રમ્
સૌમનં શિબિકાભં તદસ્ત્રમસ્ત્રવિદો વિદુઃ ।
૫૬ - સત્યાસ્ત્રમ્
સ્થૂલમુક્તાક્ષમાલૈવ સત્યાસ્ત્રં સર્વસાધકમ્ ॥ ૪૦-

૫૭ - સંવર્તકાસ્ત્રમ્
અસ્ત્રં સંવર્તકં નામ મહાશઙ્ખઃ પ્રકીર્ત્યતે ।
૫૮ - માયાધરાસ્ત્રમ્
માયાધરાહ્વયં પ્રાહુરસ્ત્રં શાખિનમેવ ચ ॥ ૪૦-

પ્. ૩૮૬) ૫૯ - સોમાસ્ત્રમ્
સોમાસ્ત્રમર્ધચન્દ્રાભં સાયકં સંપ્રચક્ષતે ।
૬૦ - ત્વાષ્ટ્રાસ્ત્રમ્
ત્વાષ્ટ્રમસ્ત્રં ચૈત્યસમં સદણ્ડમભિધીયતે ॥ ૪૦-

૬૧ - શીતેષ્વસ્ત્રમ્
શીતેષુર્નામ કુમ્ભાસ્યા સ્રવન્તી સરિદુત્તમા ।
૬૨ - ભગાસ્ત્રમ્
ત્રિકોણં દણ્ડવદ્ વિદ્યાદ્ ભગાસ્ત્રમમિતદ્યુતિ ॥ ૪૦-

૬૩ - સંદામનાસ્ત્રમ્
સદામનં સમાખ્યાતં ચક્રં નિરરમુચ્યતે ।
૬૪ - સત્યવદસ્ત્રમ્
સત્યવત્ તન્મહાભૂતં વ્યાત્તાનનમિદં વિદુઃ ॥ ૪૦-

૬૫ - વારણાસ્ત્રમ્
વારણં નામ સર્પાસ્યં વારણં પરમાઙ્કુશમ્ ।
૬૬ - ધૃષ્ટાસ્ત્રમ્
ધૃષ્ટં કબન્ધમુદરં વ્યાત્તાનનમુદાહૃતમ્ ॥ ૪૦-

૬૭ - ભૃશાશ્વતનયાસ્ત્રમ્
ભૃશાશ્વતનયં નામ દ્વિધારં ક્રકચં સ્મૃતમ્ ।
પ્. ૩૮૭) ૬૮ - સત્યકીર્ત્યસ્ત્રમ્
સત્યકીર્તિસ્તુ મકરો વ્યાત્તવક્ત્રોઽભિધીયતે ॥ ૪૦-

૬૯ - મોહાસ્ત્રમ્
મોહઃ સર્પશિરો વ્યાત્તવક્ત્રમસ્ત્રં વિદુર્બુધાઃ ।
૭૦ - રભસાસ્ત્રમ્
રભસં તારસંકાશમસ્ત્રં સર્વાસ્ત્રસાદનમ્ ॥ ૪૦-

૭૧ - સર્વનાભાસ્ત્રમ્
સર્વનાભાહ્વયં ચાસ્ત્રં કમણ્ડલુરિહોચ્યતે ।
૭૨ - પરાઙ્મુખાસ્ત્રમ્
પરાઙ્મુખાહ્વયં ચાસ્ત્રં પઞ્ચાનનશિરો વિદુઃ ॥ ૪૦-

૭૩ - જૃમ્ભકાસ્ત્રમ્
જૃમ્ભકં નામ રક્તાક્ષં ત્રિપઞ્જરમુદીર્યતે ।
૭૪ - પ્રતિહારાસ્ત્રમ્
પ્રતિહારાખ્યમસ્ત્રં તુ કુન્તઃ પરમભાસ્વરઃ ॥ ૪૦-

૭૫ - અવાઙ્મુખાસ્ત્રમ્
ઋક્ષાસ્યં ભૂતમુદ્દિષ્ટમવાઙ્મુખસમાહ્વયમ્ ।
પ્. ૩૮૮) ૭૬ - ધનાસ્ત્રમ્
ધનાખ્યમસ્ત્રં મુકુટસમાનમમિતદ્યુતિ ॥ ૪૦-

૭૭ - ધાન્યાસ્ત્રમ્
ધાન્યાસ્ત્રમેતત્ પરમં શાલિસ્તબકબન્ધનમ્ ।
૭૮ - મહાભૂતાસ્ત્રમ્
વૃષાક્ષં વૃષવક્ત્રાઙ્કં મહાભૂતં પ્રચક્ષતે ॥ ૪૦-

૭૯ - કામરૂપાસ્ત્રમ્
કામરૂપં મહાસ્ત્રં તુ પ્રતિસૂર્યકસંનિભમ્ ।
૮૦ - દૃઢનાભાસ્ત્રમ્
દૃઢનાભાખ્યમસ્ત્રં સ્યાન્નાગો બહુફણાન્વિતઃ ॥ ૪૦-

૮૧ - કામરુચ્યસ્ત્રમ્
અસ્ત્રં કામરુચિર્નામ સ્વસ્તિકં પરિચક્ષતે ।
૮૨ - સુનાભાસ્ત્રમ્
સુનાભં ક્ષુરિકા તીક્ષ્ણા પ્રોચ્યતેઽસ્ત્રમનુત્તમમ્ ॥ ૪૦-

૮૩ - મકરાસ્ત્રમ્
મકરો નામ દિવ્યાસ્ત્રં દીપિકાદણ્ડસંનિભમ્ ।
પ્. ૩૮૯) ૮૪ - દશાક્ષાસ્ત્રમ્
દશાક્ષમેતજ્જાનીયાત્ કૌક્ષેયકમવારિતમ્ ॥ ૪૦-

૮૫ - વેતાલાસ્ત્રમ્
વૃત્તિમન્તં ચોષ્ટ્રમુખં વેતાલમભિધીયતે ।
૮૬ - દશવક્ત્રાસ્ત્રમ્
એકસ્થા દશવક્ત્રી તુ દશવક્ત્રમુદાહૃતમ્ ॥ ૪૦-

૮૭ - રુચિરાસ્ત્રમ્
રુચિરાખ્યં ભવેદસ્ત્રં હલં પરમદારુણમ્ ।
૮૮ - દશકર્ણાસ્ત્રમ્
દશવર્ષા કાકમુખી દશકર્ણમુદીર્યતે ॥ ૪૦-

૮૯ - યોગંધરાસ્ત્રમ્
યોગંધરં દિવાભીતવ્યાત્તવક્ત્રમિતિ સ્મૃતમ્ ।
૯૦ - વારુણાસ્ત્રમ્
અમિત્રઘ્નં વારુણં સ્યાત્ પરાસ્ત્રવિનિવારણમ્ ॥ ૪૦-

૯૧ - અનિદ્રાસ્ત્રમ્
અનિદ્રમસ્ત્રમુન્નિદ્રકલ્પકં કથયન્તિ વૈ ।
પ્. ૩૯૦) ૯૨ - કુઠારાસ્ત્રમ્
ભેત્તારમસ્ત્રમાખ્યાતં કુઠારં પરભેદનમ્ ॥ ૪૦-

૯૩ - શતોદરાસ્ત્રમ્
શતોદરાસ્ત્રં ભૂતં સ્યાચ્છતોદરસમન્વિતમ્ ।
૯૪ - સૌમનસાસ્ત્રમ્
અસ્ત્રં સૌમનસં નામ જપાકુસુમમઞ્જરી ॥ ૪૦-

૯૫ - પદ્મનાભાસ્ત્રમ્
પદ્મનાભં મહાભૂતં પદ્માલંકૃતનાભિમત્ ।
૯૬ - મહાનાભાસ્ત્રમ્
મહાનાભાખ્યમસ્ત્રં તુ બકો વિકટકંધરઃ ॥ ૪૦-

૯૭ - જ્યૌતિષાસ્ત્રમ્
જ્યૌતિષં નામ પરમં વિમાનમભિધીયતે ।
૯૮ - ક્ષેપણાસ્ત્રમ્
ક્રમણં ક્ષેપણં પ્રોક્તં પરાસ્ત્રક્રમણં મહત્ ॥ ૪૦-

૯૯ - ત્રૈરાશિકાસ્ત્રમ્
ત્રૈરાશિર્વાનરમુખં સપક્ષં નરપાદવત્ ।
૧૦૦ - સાર્ચિર્માલ્યસ્ત્રમ્
સાર્ચિર્માલિ મહાભૂતમેકપાદ્ બહુહસ્તકમ્ ॥ ૪૦-

પ્. ૩૯૧) ૧૦૧ - વિમલાસ્ત્રમ્
વિમલાસ્ત્રમિદં વિદ્યાત્ સ્ફાટિકાકારડોલિકામ્ ।
૧૦૨ - ધૃતિકાસ્ત્રમ્
વરાહસિંહમનુજકુક્કુરેભમુખૈર્યુતમ્ ।
ભૂતં પુરાવિદો બ્રૂયુર્ધૃતિકાસ્ત્રં સુદારુણમ્ ॥ ૪૦-

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે તન્ત્રરહસ્યે અહિર્બુધ્ન્યસંહિતાયામ્
અસ્ત્રસ્વરૂપતચ્છક્તિનિરૂપણં નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આદિતઃ શ્લોકાઃ