અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 56

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે પિણ્ડિકાલક્ષણં નામ
પઞ્ચપઞ્ચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {56}
:શ્ અથ ષટ્પઞ્ચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ
દિક્પાલયાગકથનં
ભગવાનુવાચ
પ્રતિષ્ઠાપઞ્ચકં વક્ષ્યે પ્રતિમાત્મા તુ પૂરુષઃ ।અપ્_56.001અબ્।
પ્રકૃતિઃ પિણ્ડિકા લક્ષ્મીઃ પ્રતિષ્ઠા યોગકસ્તયોઃ

ઇચ્છાફલાર્થિભિસ્તસ્માત્પ્રતિષ્ઠા ક્રિયતે નરૈઃ ।અપ્_56.002અબ્।
ગર્ભસૂત્રં તુ નિઃસાર્ય(2) પ્રાસાદસ્યાગ્રતો ગુરુઃ

અષ્ટષોડશવિંશાન્તં મણ્ડપઞ્ચાધમાદિકમ્ ।અપ્_56.003અબ્।
સ્નાનં કલશાર્થઞ્ચ યાગદ્રવ્યાર્થમર્ધતઃ

ત્રિભાગેણાર્ધભાગેન વેદિં કુર્યાત્તુ શોભનામ્ ।અપ્_56.004અબ્।
:ન્
1 પ્રતિમાદ્રવ્યમુચ્યતે ઇતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 ગર્ભસૂત્રન્તુ નિર્માયેતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 158
કલશૈર્ ઘટિકાભિશ્ ચ વિતાનાદ્યૈશ્ ચ ભૂષયેત્

પઞ્ચગવ્યેન સમ્પ્રોક્ષ્ય સર્વદ્રવ્યાણિ ધારયેત્ ।અપ્_56.005અબ્।
અલઙ્કૃતો ગુરુર્વિષ્ણું ધ્યાત્વાત્માનં પ્રપૂજયેત્

અઙ્ગુલીયપ્રભૃતિભિર્મૂર્તિપાન્ વલયાદિભિઃ ।અપ્_56.006અબ્।
કુણ્ડે કુણ્ડે સ્થાપયેચ્ચ મૂર્તિપાંસ્તત્ર પારગાન્

ચતુષ્કોણે ચાર્ધકોણે વર્તુલે પદ્મસન્નિભે ।અપ્_56.007અબ્।
પૂર્વાદૌ તોરણાર્થન્તુ પિપ્પલોડુમ્બરૌ વટં

પ્લક્ષં સુશોભનં પૂર્વં સુભદ્રન્દક્ષતોરણં ।અપ્_56.008અબ્।
સુકર્મ ચ સુહોત્રઞ્ચ આપ્યે સૌમ્યે સમુચ્છ્રયમ્

પઞ્ચહસ્તં તુ સંસ્થાપ્ય સ્યોનાપૃથ્વીતિ પૂજયેત્ ।અપ્_56.009અબ્।
તોરણસ્તમ્ભમૂલે તુ કલશાન્મઙ્ગલાઙ્કુરાન્

પ્રદદ્યાદુપરિષ્ટાચ્ચ કુર્યાચ્ચક્રં સુદર્શનં ।અપ્_56.010અબ્।
પઞ્ચહસ્તપ્રમાણન્તુ ધ્વજં કુર્યાદ્દ્વિચક્ષણઃ

વૈપુલ્યં ચાસ્ય કુર્વીત ષોડશાઙ્ગુલસન્મિતં ।અપ્_56.011અબ્।
સપ્તહસ્તોચ્છ્રિતં વાસ્ય કુર્યાત્ કુણ્ડં સુરોત્તમ(1)

અરુણોગ્નિનિભશ્ ચૈવ કૃષ્ણઃ શુક્લોથ પીતકઃ ।અપ્_56.012અબ્।
રક્તવર્ણસ્ તથા શ્વેતઃ શ્વેતવર્ણાદિકક્રમાત્(2)

કુમુદઃ કુમુદાક્ષશ્ ચ પુણ્ડરીકોથ વામનઃ ।અપ્_56.013અબ્।
શઙ્કુકર્ણઃ સર્વનેત્રઃ સુમુખઃ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ

પૂજ્યા કોટિગુણૈર્ યુક્તાઃ પૂર્વાદ્યા ધ્વજદેવતાઃ ।અપ્_56.014અબ્।
જલાઢકસુપૂરાસ્તુ પક્વવિમ્બોપમા ઘટાઃ

:ન્
1 સમાહિત ઇતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 શ્વેતવર્નક્રમાત્ ધ્વજા ઇતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ ।
કૃષ્ણવર્ણઃ ક્રમાદ્ધ્વજા ઇતિ ઙ,
ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 159
અષ્ટાવિંશાધિકશતં કાલમણ્ડનવર્જિતાઃ ।અપ્_56.015અબ્।
સહિરણ્યા વસ્ત્રકણ્ઠાઃ સોદકાસ્તોરણાદ્વહિઃ

ઘટાઃ સ્થાપ્યાશ્ ચ પૂર્વાદૌ વેદિકાયાશ્ ચ કોણગાન્ ।અપ્_56.016અબ્।
ચતુરઃ સ્થાપયેત્ કુમ્ભાનાજિઘ્રેતિ ચ મન્ત્રતઃ

કુમ્ભેષ્વાવાહ્ય શક્રાદીન્ પૂર્વાદૌ પૂજયેત્ ક્રમાત્ ।અપ્_56.017અબ્।
ઇન્દ્રાગચ્છ દેવરાજ વજ્રહસ્ત ગજસ્થિત

પૂર્વદ્વારઞ્ચ મે રક્ષ દેવૈઃ સહ નમોસ્તુ તે ।અપ્_56.018અબ્।
ત્રાતારમિન્દ્રમન્ત્રેણ અર્ચયિત્વા યજેદ્ બુધઃ

આગચ્છાગ્રે શક્તિયુત(1) ચ્છાગસ્થ બલસંયુત ।અપ્_56.019અબ્।
રક્ષાગ્નેયીં દિશં દેવૈઃ પૂજાં ગૃહ નમોસ્તુ તે

અગ્નિમૂર્ધેતિમન્ત્રેણ(2) યજેદ્વા આગ્નેય નમઃ ।અપ્_56.020અબ્।
મહિષસ્થ યમાગચ્છ દણ્ડહસ્ત મહાબલ

રક્ષ ત્વં દક્ષિણદ્વારં વૈવસ્વત નમોસ્તુ તે ।અપ્_56.021અબ્।
વૈવસ્વતં સઙ્ગમનમિત્યનેન યજેદ્યમં

નૈરૃતાગચ્છ ખડ્ગાઢ્ય બલવાહનસંયુત(3) ।અપ્_56.022અબ્।
ઇદમર્ઘ્યમિદં પાદ્યં રક્ષ ત્વં નૈરૃતીં દિશં

એષ તે નૈરૃતે મન્ત્રેણ યજેદર્ઘ્યાદિભિર્ નરઃ ।અપ્_56.023અબ્।
મકરારૂઢ વરુણ પાશહસ્ત મહાબલ

આગચ્છ પશ્ચિમં દ્વારં રક્ષ રક્ષ નમોસ્તુ તે ।અપ્_56.024અબ્।
ઉરું હિ રાજા વરુણં યજેદર્ઘ્યાદિભિર્ગુરુઃ

આગચ્છ વાયો સબલ ધ્વજહસ્ત સવાહન ।અપ્_56.025અબ્।
વાયવ્યં રક્ષ દેવૈસ્ત્વં સમરુદ્ભિર્ નમોસ્તુ તે

:ન્
1 શક્તિહસ્ત ઇતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 અગ્નિમૂર્ધ્વેતિ અર્ઘ્યાદ્યૈર્ ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 નરવાહનસંયુત ઇતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 160
વાત ઇત્ય્ આદિભિશ્ચાર્વેદોન્નમો વાયવેપિ વા ।અપ્_56.026અબ્।
આગચ્છ સોમ સબલા ગદાહસ્ત સવાહન

રક્ષ ત્વમુત્તરદ્વારં સકુવેર નમોસ્તુ તે ।અપ્_56.027અબ્।
સોમં રાજાનમિતિ વા યજેત્સોમાય વૈ નમઃ

આગચ્છેશાન સબલ શૂલહસ્ત વૃષસ્થિત ।અપ્_56.028અબ્।
યજ્ઞમણ્ડપસ્યૈશાનીં દિશં રક્ષ નમોસ્તુ તે

ઈશાનમસ્યેતિ યજેદીશાનાય નમોપિ વા ।અપ્_56.029અબ્।
બ્રહ્મન્નાગચ્છ હંસસ્થ સ્રુક્સ્રુવવ્યગ્રહસ્તક

સલોકોર્ધ્વાં દિશં રક્ષ યજ્ઞસ્યાજ નમોસ્તુ તે ।અપ્_56.030અબ્।
હિરણ્યગર્ભેતિ યજેન્નમસ્તે બ્રહ્મણેપિ વા

અનન્તાગચ્છ ચક્રાઢ્ય કૂર્મસ્થાહિગણેશ્વર ।અપ્_56.031અબ્।
અધોદિશં રક્ષ રક્ષ અનન્તેશ નમોસ્તુ તે ।અપ્_56.031ચ્દ્।
નમોસ્તુ સર્પેતિ યજેદનન્તાય નમોપિ વા