અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 378

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે સમાધિર્નામ સપ્તસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો
ઽધ્યાયઃ ॥
:પ્ 335
% છપ્તેર્ {378}
:શ્ અથાષ્ટસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
બ્રહ્મજ્ઞાનં
અગ્નિર્ ઉવાચ
યજ્ઞૈશ્ ચ દેવાનાપ્નોતિ વૈરાજં તપસા પદં ।અપ્_378.001અબ્।
બ્રહ્મણઃ કર્મસન્ન્યાસાદ્વૈરાગ્યાત્ પ્રકૃતૌ લયં

જ્ઞાનાત્ પ્રાપ્નોતિ કૈવલ્યં પઞ્ચૈતા ગતયઃસ્મૃતાઃ ।અપ્_378.002અબ્।
પ્રીતિતાપવિષાદાદેર્વિનિવૃત્તિર્વિરક્તતા

સન્ન્યાસઃ કર્મણાન્ત્યાગઃ કૃતાનામકૃતૈઃ સહ ।અપ્_378.003અબ્।
અવ્યક્તાદૌ વિશેષાન્તે વિકારો ઽસ્મિન્નિવર્તતે

ચેતનાચેતનાન્યત્વજ્ઞાનેન જ્ઞાનમુચ્યતે ।અપ્_378.004અબ્।
પરમાત્મા ચ સર્વેષામાધારઃ પરમેશ્વરઃ

વિષ્ણુનામ્ના ચ દેવેષુ વેદાન્તેષુ ચ ગીયતે ।અપ્_378.005અબ્।
યજ્ઞેશ્વરો યજ્ઞપુમાન્ પ્રવૃત્તૈર્ ઇજ્યતે હ્ય્ અસૌ

નિવૃત્તૈર્ જ્ઞાનયોગેન જ્ઞાનમૂર્તિઃ સ ચેક્ષ્યતે ।અપ્_378.006અબ્।
હ્રસ્વદીર્ઘપ્લુતાદ્યન્તુ વચસ્તત્પુરુષોત્તમઃ

તત્પ્રાપ્તિહેતુર્જ્ઞાનઞ્ચ કર્મ ચોક્તં મહામુને ।અપ્_378.007અબ્।
આગમોક્તં વિવેકાચ્ચ દ્વિધા જ્ઞાનં તથોચ્યતે

શબ્દબ્રહ્માગમમયં પરં બ્રહ્મ વિવેકજમ્ ।અપ્_378.008અબ્।
દ્વે બ્રહ્મણી વેદિતવ્યે બ્રહ્મશબ્દપરઞ્ચ યત્

વેદાદિવિદ્યા હ્ય્ અપરમક્ષરં બ્રહ્મસત્પરમ્ ।અપ્_378.009અબ્।
તદેતદ્ભગવદ્વાચ્યમુપચારે ઽર્ચને ઽન્યતઃ

સમ્ભર્તેતિ તથા ભર્તા ભકારો ઽર્થદ્વયાન્વિતઃ ।અપ્_378.010અબ્।
નેતા ગમયિતા સ્રષ્ટા ગકારો ઽયં મહમુને

:પ્ 336
ઐશ્વર્યસ્ય સમગ્રસ્ય વીર્યસ્ય યશસઃ શ્રિયઃ ।અપ્_378.011અબ્।
જ્ઞાનવૈરાગ્યયોશ્ ચૈવ ષણાં ભગ ઇતીઙ્ગના

વસન્તિ વિષ્ણૌ ભુતાનિ સ ચ ધાતુસ્ત્રિધાત્મકઃ ।અપ્_378.012અબ્।
એવં હરૌ હિ ભગવાન્ શબ્દો ઽન્યત્રોપચારતઃ

ઉત્પત્તિં પ્રલયશ્ ચૈવ ભૂતાનામગતિં ગતિં ।અપ્_378.013અબ્।
વેત્તિ વિદ્યામવિદ્યાઞ્ચ સ વાચ્યો ભગવાનિતિ

જ્ઞાનશક્તિઃ પરૈશ્વર્યં વીર્યં તેજાંસ્યશેષતઃ ।અપ્_378.014અબ્।
ભગવચ્છબ્દવાચ્યાનિ વિના હેયૈર્ ગુણાદિભિઃ

ખાણ્ડિક્યજનકાયાહ યોગં કેશિધ્વજઃ પુરા ।અપ્_378.015અબ્।
અનાત્મન્યાત્મબુદ્ધિર્યા આત્મસ્વમિતિ યા મતિઃ

અવિદ્યાભવમ્ભૂતિર્વીજમેતદ્દ્વિધા સ્થિરમ્ ।અપ્_378.016અબ્।
પઞ્ચભૂતાત્મકે દેહે દેહી મોહતમાશ્રિતઃ

અહમેતદિતીત્યુચ્ચૈઃ કુરુતે કુમતિર્મતિં ।અપ્_378.017અબ્।
ઇત્થઞ્ચ પુત્રપૌત્રેષુ તદ્દેહોત્પાતિતેષુ ચ

કરોતિ પણ્ડિતઃ સામ્યમનાત્મનિ કલેવરે ।અપ્_378.018અબ્।
સર્વદેહોપકારાય કુરુતે કર્મ માનવઃ

દેહશ્ચાન્યો યદા પુંસસ્તદા બન્ધાય તત્પરં ।અપ્_378.019અબ્।
નિર્વાણમય એવાયમાત્મા જ્ઞાનમયો ઽમલઃ

દુઃખજ્ઞાનમયો ઽધર્મઃ પ્રકૃતેઃ સ તુ નાત્મનઃ ।અપ્_378.020અબ્।
જલસ્ય નાગ્નિના સઙ્ગઃ સ્થાલીસઙ્ગાત્તથાપિ હિ

શબ્દાસ્તે કાદિકા ધર્માસ્તત્ કૃતા વૈ મહામુને ।અપ્_378.021અબ્।
તથાત્મા પ્રકૃતૌ સઙ્ગાદહંમાનાદિભૂષિતઃ

ભજતે પ્રાકૃતાન્ધર્માન્ અન્યસ્તેભ્યો હિ સો ઽવ્યયઃ ।અપ્_378.022અબ્।
:પ્ 337
વન્ધાય વિષયાસઙ્ગં મનો નિર્વિષયં ધિયે

વિષયાત્તત્સમાકૃષ્ય બ્રહ્મભૂતં હરિં સ્મરેત્ ।અપ્_378.023અબ્।
આત્મભાવં નયત્યેનં તદ્બ્રહ્મધ્યાયિનં મુને

વિચાર્ય સ્વાત્મનઃ શક્ત્યા લૌહમાકર્ષકો યથા ।અપ્_378.024અબ્।
આત્મપ્રયત્નસાપેક્ષા વિશિષ્ટા યા મનોગતિઃ

તસ્યા બ્રહ્મણિ સંયોગો યોગ ઇત્ય્ અભિધીયતે ।અપ્_378.025અબ્।
વિનિષ્પન્દઃ સમાધિસ્થઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

યમૈઃ સન્નિયમૈઃ સ્થિત્યા પ્રત્યાહૃત્યા મરુજ્જયૈઃ ।અપ્_378.026અબ્।
પ્રાણાયામેન પવનૈઃ પ્રત્યાહારેણ ચેન્દ્રિયૈઃ

વશીકૃતૈસ્તતઃ કુર્યાત્ સ્થિતં ચેતઃ શુભાશ્રયે ।અપ્_378.027અબ્।
આશ્રયશ્ચેતસો બ્રહ્મ મૂર્તઞ્ચામૂર્તકં દ્વિધા

સનન્દનાદયો બ્રહ્મભાવભાવનયા યુતાઃ ।અપ્_378.028અબ્।
કર્મભાવનયા ચાન્યે દેવાદ્યાઃ સ્થાવરાન્તકાઃ

હિરણ્યગર્ભાદિષુ ચ જ્ઞાનકર્માત્મિકા દ્વિધા ।અપ્_378.029અબ્।
ત્રિવિધા ભાવના પ્રોક્તા વિશ્વં બ્રહ્મ ઉપાસ્યતે

પ્રત્યસ્તમિતભેદં યત્ સત્તામાત્રમગોચરં ।અપ્_378.030અબ્।
વચસામાત્મસંવેદ્યં તજ્જ્ઞાનં બ્રહ્મ સંજ્ઞિતમ્

તચ્ચ વિષ્ણોઃ પરં રૂપમરૂપસ્યાજમક્ષરં ।અપ્_378.031અબ્।
અશક્યં પ્રથમં ધ્યાતુમતો મૂર્તાદિ ચિન્તયેત્

સદ્ભાવભાવમાપન્નસ્તતો ઽસૌ પરમાત્મના ।અપ્_378.032અબ્।
ભવત્યભેદી ભેદશ્ ચ તસ્યાજ્ઞાનકૃતો ભવેત્