અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 376

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે સમાધિર્નામ પઞ્ચસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો
ઽધ્યાયઃ
:પ્ 330
% છપ્તેર્ {376}
:શ્ અથ ષટ્સપ્તત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
બ્રહ્મજ્ઞાનં
અગ્નિર્ ઉવાચ
બ્રહ્મજ્ઞાનં પ્રવક્ષ્યામિ સંસારાજ્ઞાનમુક્તયે ।અપ્_376.001અબ્।
અયમાત્મા પર્ં બ્રહ્મ અહમસ્મીતિ મુચ્યતે

દેહ આત્મા ન ભવતિ દૃસ્યત્વાચ્ચ ઘટાદિવત્ ।અપ્_376.002અબ્।
પ્રસપ્તે મરણે દેહાદાત્માન્યો જ્ઞાયતે ધ્રુવં

દેહઃ સ ચેદવ્યવહરેદ્વિકાર્યાદિસન્નિભઃ ।અપ્_376.003અબ્।
ચક્ષુરાદીનીન્દ્રિયાણિ નાત્મા વૈ કરણં ત્વતઃ

મનો ધીરપિ આત્મા ન દીપવત્ કરણં ત્વતઃ ।અપ્_376.004અબ્।
પ્રાણો ઽપ્યાત્મા ન ભવતિ સુષુપ્તે ચિત્પ્રભાવતઃ

જાગ્રત્સ્વપ્ને ચ ચૈતન્યં સઙ્કીર્ણત્વાન્ન બુધ્યતે ।અપ્_376.005અબ્।
વિજ્ઞાનરહિતઃ પ્રાણઃ સુષુપ્તે જ્ઞાયતે યતઃ

અતો નાત્મેન્દ્રિયં તસ્માદિન્ત્રિયાદિકમાત્મનઃ ।અપ્_376.006અબ્।
અહઙ્કારો ઽપિ નૈવાત્મા દેહવદ્વ્યભિચારતઃ

ઉક્તેભ્યો વ્યતિરિક્તો ઽયમાત્મા સર્વહૃદિ સ્થિતઃ ।અપ્_376.007અબ્।
સર્વદ્રષ્ટા ચ ભોક્તા ચ નક્તમુજ્જ્વલદીપવત્

સમાધ્યારમ્ભકાલે ચ એવં સઞ્ચિન્તયેન્મુનિઃ ।અપ્_376.008અબ્।
યતો બ્રહ્મણ આકાશં ખાદ્વાયુર્વાયુતો ઽનલઃ

અગ્નેરાપો જલાત્પૃથ્વી તતઃ સૂક્ષ્મં શરીરકં ।અપ્_376.009અબ્।
અપઞ્ચીકૃતભૂતેભ્ય આસન્ પઞ્ચીકૃતાન્યતઃ

:પ્ 331
સ્થૂલં શરીરં ધ્યાત્વાસ્માલ્લયં બ્રહ્મણિ ચિન્તયેત્ ।અપ્_376.010અબ્।
પઞ્ચીકૃતાનિ ભૂતાનિ તત્કાર્યઞ્ચ વિરાટ્સ્મૃતમ્

એતત્ સ્થૂલં શરીરં હિ આત્મનો જ્ઞાનકલ્પિતં ।અપ્_376.011અબ્।
ઇન્દ્રિયૈર્ અથ વિજ્ઞાનં ધીરા જાગરિતં વિદુઃ

વિશ્વસ્તદભિમાની સ્યાત્ ત્રયમેતદકારકં ।અપ્_376.012અબ્।
અપઞ્ચીકૃતભૂતાનિ તત્કાર્યં લિઙ્ગમુચ્યતે

સંયુક્તં સપ્તદશભિર્હિરણ્યગર્ભસંજ્ઞિતં ।અપ્_376.013અબ્।
શરીરમાત્મનઃ સૂક્ષ્મં લિઙ્ગમિત્યભિધીયતે

જાગ્રત્સંસ્કારજઃ સ્વપ્નઃ પ્રત્યયો વિષયાત્મકઃ ।અપ્_376.014અબ્।
આત્મા તદુપમાની સ્ત્યાત્તૈજસો હ્ય્ અપ્રપઞ્ચતઃ

સ્થૂલસૂક્ષ્મશરીરાખ્યદ્વયસ્યૈકં હિ કારણં ।અપ્_376.015અબ્।
આત્મા જ્ઞાનઞ્ચ સાભાસં તદધ્યાહૃતમુચ્યતે

ન સન્નાસન્ન સદસદેતત્સાવયવં ન તત્ ।અપ્_376.016અબ્।
નિર્ગતાવયવં નેતિ નાભિન્નં ભિન્નમેવ ચ

ભિન્નાભિન્નં હ્ય્ અનિર્વાચ્યં બન્ધસંસારકારકં ।અપ્_376.017અબ્।
એકં સ બ્રહ્મ વિજ્ઞાનાત્ પ્રાપ્તં નૈવ ચ કર્મભિઃ

સર્વાત્મના હીન્દ્રિયાણાં સંહારઃ કારણાત્મનાં ।અપ્_376.018અબ્।
બુદ્ધેઃ સ્થાનં સુષુપ્તં સ્યાત્તદ્દ્વયસ્યાભિમાનવાન્

પ્રાજ્ઞ આત્મા ત્રયઞ્ચૈતત્ મકારઃ પ્રણવઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_376.019અબ્।
અકારશ્ ચ ઉકારો ઽસૌ મકારો હ્ય્ અયમેવ ચ

અહં સાક્ષી ચ ચિન્માત્રો જાગ્રત્સ્વપ્નાદિકસ્ય ચ ।અપ્_376.020અબ્।
નાજ્ઞાનઞ્ચૈવ તત્કાર્યં સંસારાદિકબન્ધનં

નિત્યશુદ્ધબન્ધમુક્તસત્યમાનન્દમદ્વયં ।અપ્_376.021અબ્।
:પ્ 332
બ્રહ્માહમસ્મ્યહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્વિમુક્ત ઓં

અહં બ્રહ્મ પરં જ્ઞાનં સમાધિર્બન્ધઘાતકઃ ।અપ્_376.022અબ્।
ચિરમાનન્દકં બ્રહ્મ સત્યં જ્ઞાનમનન્તકં

અયમાત્મા પરમ્બ્રહ્મ તદ્ બ્રહ્મ ત્વમસીતિ ચ ।અપ્_376.023અબ્।
ગુરુણા બોધિતો જીવો હ્ય્ અહં બ્રહ્માસ્મિ વાહ્યતઃ

સો ઽસાવાદિત્યપુરુષઃ સો ઽસાવહમખણ્ડ ઓં ।અપ્_376.024અબ્।
મુચ્યતે ઽસારસંસારાદ્બ્રહ્મજ્ઞો બ્રહ્મ તદ્ભવેત્