અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 34

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે પવિત્રારોહણે
શ્રીધરનિત્યપૂજાકથનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશોધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {34}
:શ્ અથ ચતુસ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
હોમાદિવિધિઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
વિશેદનેન મન્ત્રેણ યાગસ્થાનઞ્ચ ભૂષયેત્ ।અપ્_34.001અબ્।
નમો બ્રહ્મણ્યદેવાય શ્રીધરાયાવ્યયાત્મને

:ન્
1 ઓં ક્રીમિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 99
ઋગ્યજુઃસામરૂપાય શબ્દદેહાય ।અપ્_34.002અબ્।
વિલિખ્ય મણ્ડલં સાયં યાગદ્રવ્યાદિ ચાહરેત્

પ્રક્ષાલિતકરાઙ્ઘ્રિઃ સન્ વિન્યસ્યાર્ઘ્યકરો નરઃ ।અપ્_34.003અબ્।
અર્ઘ્યાદિભિસ્તુ શિરઃ પ્રોક્ષ્ય દ્વારદેશાદિકં યથા

આરભેદ્ દ્વારયાગઞ્ચ તોરણેશાન્ પ્રપૂજયેત્ ।અપ્_34.004અબ્।
અશ્વત્થોદુમ્બરવટપ્રક્ષાઃ પૂર્વાદિગા નગાઃ

ઋગિન્દ્રશોભનં પ્રાસ્યાં યુજુર્યમસુભદ્રકમ્ ।અપ્_34.005અબ્।
સામાપશ્ ચ સુધન્વાખ્યં સોમાથર્વસુહોત્રકમ્

તોરણાન્તઃ પતાકાશ્ ચ કુમુદાદ્યા ઘટદ્વયમ્ ।અપ્_34.006અબ્।
દ્વારિ દ્વારિ સ્વનામ્નાર્ચ્યાઃ પૂર્વે પૂર્ણશ્ ચ પુષ્કરઃ

આનન્દનન્દનૌ દક્ષે વીરસેનઃ સુષેણકઃ ।અપ્_34.007અબ્।
સમ્ભવપ્રભવૌ સૌમ્યે દ્વારપાંશ્ ચૈવ પૂજયેત્

અસ્ત્રજપ્તપુષ્પક્ષેપાદ્વિઘ્નાનુત્સાર્ય સંવિશેત્ ।અપ્_34.008અબ્।
ભૂતશુદ્ધિં વિધાયાથ વિન્યસ્ય કૃતમુદ્રવઃ

ફટ્કારાન્તાં શિખાં જપ્ત્વા સર્ષપાન્ દિક્ષુ નિક્ષિપેત્ ।અપ્_34.009અબ્।
વાસુદેવેન ગોમૂત્રં સઙ્કર્ષણેન ગોમયમ્

પ્રદ્યુમ્નેન પયસ્તજ્જાત્ દધિ નારાયણાદ્ ઘૃતમ્ ।અપ્_34.010અબ્।
એકદ્વિત્ર્યાદિવારાણિ ઘૃતાદ્વૈ ભાગતોધિકમ્

ઘૃતપાત્રે તદેકત્ર પઞ્ચગવ્યમુદાહૃતમ્ ।અપ્_34.011અબ્।
મણ્ડપપ્રોક્ષણાયૈકઞ્ચાપરમ્પ્રાશનાય ચ

આનીય દશકુમ્ભેષુ ઇન્દ્રાદ્યાન્ લોકપાન્ યજેત્ ।અપ્_34.012અબ્।
પૂજ્યાજ્ઞાં શ્રાવયેત્તાંશ્ ચ સ્થાતવ્યં ચાજ્ઞયા હરેઃ

યાગદ્રવ્યાદિ સંરક્ષ્ય વિકિરાન્ વિકિરેત્તતઃ ।અપ્_34.013અબ્।
મૂલાષ્ટશતસઞ્જપ્તાન્ કુશકૂર્ચાન્ હરેશ્ ચ તાન્

ઐશાન્યાં દિશિ તત્રસ્થં સ્થાપ્યં કુમ્ભઞ્ચ વર્ધનીં ।અપ્_34.014અબ્।
:પ્ 100
કુમ્ભે સાઙ્ગં હરિં પ્રાર્ચ્ય વર્ધન્યામસ્ત્રમર્ચયેત્

પ્રદક્ષિણં યાગગૃહં વર્ધન્યાચ્છિન્નધારયા ।અપ્_34.015અબ્।
સિઞ્ચન્નયેત્તતઃ કુમ્ભં પૂજયેચ્ચ સ્થિરાસને

સપઞ્ચરત્નવસ્ત્રાઢ્યકુમ્ભે ગન્ધાદિભિર્હરિમ્ ।અપ્_34.016અબ્।
વર્ધન્યાં હેમગર્ભાયાં યજેદસ્ત્રઞ્ચ વામતઃ

તત્સમીપે વાસ્તુલક્ષ્મીં ભૂવિનાયકમર્ચયેત્ ।અપ્_34.017અબ્।
સ્રપનં કલ્પયેદ્વિષ્ણોઃ સઙ્ક્રાન્ત્યાદૌ તથૈવ ચ

પૂર્ણકુમ્ભાન્ નવ સ્થાપ્ય નવકોણેષુ નિર્બ્રણાન્

પૂર્વાદિકલસેગ્ન્યાદૌ પઞ્ચામૃતજલાદિકમ્ ।અપ્_34.019અબ્।
દધિ ક્ષીરં મધૂષ્ણીદં પાદ્યં સ્યાચ્ચતુરઙ્ગકમ્

પદ્મશ્યામાકદૂર્વાશ્ ચ વિષ્ણુપત્ની ચ પાદ્યકમ્ ।અપ્_34.020અબ્।
તથાષ્ટાઙ્ગાર્ઘ્યમાખ્યાતં યવગન્ધફલાક્ષતમ્

કુશાઃ સિદ્ધાર્થપુષ્પાનિ તિલા દ્રવ્યાણિ ચાર્હણમ્(1) ।અપ્_34.021અબ્।
લવઙ્ગકક્કોલયુતે દદ્યાદાચમનીયકમ્

સ્નાપયેન્મૂલમન્ત્રેણ દેવં પઞ્ચામૃતૈર્ અપિ ।અપ્_34.022અબ્।
શુદ્ધોદં મધ્યકુમ્ભેન દેવમૂર્ધ્નિ વિનિઃક્ષિપેત્

કલશાન્નિઃસૃતં તોયં કૂર્ચાગ્રં(2) સંસ્પૃશેન્નરઃ ।અપ્_34.023અબ્।
શુદ્ધોદકેન પાદ્યઞ્ચ અર્ઘ્યમાચમનન્દદેત્

પરિમૃજ્ય પટેનાઙ્ગં સવસ્ત્રં મણ્ડલં નયેત્ ।અપ્_34.024અબ્।
તત્રાભ્યર્ચ્યાચરેદ્ધોમં કુણ્ડાદૌ પ્રાણસંયમી

પ્રક્ષાલ્ય હસ્તૌ રેખાશ્ ચ તિસ્રઃ પૂર્વાગ્રગામિનીઃ ।અપ્_34.025અબ્।
:ન્
1 ચાર્હણા ઇતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
2 દૂર્વાગ્રમિતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 101
દક્ષિણાદુત્તરાશ્ ચ તિસ્રશ્ ચૈવઓત્તરાગ્રગાઃ

અર્ઘ્યોદકેન સમ્પ્રોક્ષ્ય યોનિમુદ્રામ્પ્રદર્શયેત્ ।અપ્_34.026અબ્।
ધ્યાત્વાગ્નિરૂપઞ્ચાગ્નિન્તુ યોન્યાં કુણ્ડે ક્ષિપેન્નરઃ

પાત્રાણ્યાસાદયેત્ પશ્ચાદ્દર્ભશ્રુક્શ્રુવકાદિભિઃ ।અપ્_34.027અબ્।
બાહુમાત્રાઃ પરિધય ઇધ્મવ્રશ્ ચનમેવ ચ

પ્રણીતા પ્રોક્ષણીપાત્રમાજ્યસ્થાલી ઘૃતાદિકમ્ ।અપ્_34.028અબ્।
પ્રસ્થદ્વયં તણ્ડુલાનાં યુગ્મં યુગ્મમધોમુખમ્

પ્રણીતાપ્રોક્ષણીપાત્રે ન્યસેત્ પ્રાગગ્રગં કુશમ્ ।અપ્_34.029અબ્।
અદ્ભિઃ પૂર્યપ્રણીતાન્તુ ધ્યાત્વા દેવં પ્રપૂજ્ય ચ

પ્રણીતાં સ્થાપયેદગ્રે દ્રવ્યાણાઞ્ચૈવ મધ્યતઃ ।અપ્_34.030અબ્।
પ્રોક્ષણીમદ્ભિઃ સમ્પૂર્ય પ્રાર્ચ્ય દક્ષે તુ વિન્યસેત્

ચરુઞ્ચ શ્રપયેદગ્નૌ બ્રહ્માણં દક્ષિણે ન્યસેત્ ।અપ્_34.031અબ્।
કુશાનાસ્તીર્ય પૂર્વાદૌ પરિધીન્ સ્થાપયેત્તતઃ

વૈષ્ણવીકરણં કુર્યાદ્ ગર્ભાધાનાદિના નરઃ ।અપ્_34.032અબ્।
ગર્ભાધાનં પુંસવનં સીમન્તોન્નયનઞ્જનિઃ

નામાદિસમાવર્તનાન્તં જુહુયાદષ્ટ ચાહુતીઃ ।અપ્_34.033અબ્।
પૂર્ણાહુતીઃ પ્રતિકર્મ શ્રુચા સ્રુવસુયુક્તયા

કુણ્ડમધ્યે ઋતુમતીં લક્ષ્મીં સઞ્ચિન્ત્ય હોમયેત્ ।અપ્_34.034અબ્।
કુણ્ડલક્ષ્મીઃ સમાખ્યાતા પ્રકૃતિસ્ત્રિગુણાત્મકા

સા યોનિઃ સર્વભૂતાનાં વિદ્યામન્ત્રગણસ્ય ચ ।અપ્_34.035અબ્।
વિમુક્તેઃ કારણં વહ્નિઃ પરમાત્મા ચ મુક્તિદઃ

પ્રાચ્યાં શિરઃ સમાખ્યાતં બાહૂ કોણે વ્યવસ્થિતૌ ।અપ્_34.036અબ્।
ઈશાનાગ્નેયકોણે તુ જઙ્ઘે વાયવ્યનૈરૃતે

ઉદરં કુણ્ડમિત્યુક્તં યોનિર્યોનિર્વિધીયતે ।અપ્_34.037અબ્।
ગુણત્રયં મેખલાઃ સ્યુર્ધ્યાત્વૈવં સમિધો દશ

:પ્ 102
પઞ્ચાધિકાંસ્તુ જુહુયાત્ પ્રણવાન્મુષ્ટિમુદ્રયા(1) ।અપ્_34.038અબ્।
પુનરાઘારૌ જુહુયાદ્વાય્વગ્ન્યન્તં તતઃ શ્રપેત્

ઈશાન્તં મૂલમન્ત્રેણ આજ્યભાગૌ તુ હોમયેત્ ।અપ્_34.039અબ્।
ઉત્તરે દ્વાદશાન્તેન દક્ષિણે તેન મધ્યતઃ

વ્યાહૃત્યા પદ્મમધ્યસ્થં ધ્યાયેદ્વહ્નિન્તુ સંસ્કૃતમ્ ।અપ્_34.040અબ્।
વૈષ્ણવં સપ્તજિહ્વં ચ સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્

ચન્દ્રવક્ત્રઞ્ચ(2) સૂર્યાક્ષં જુહુયાચ્છતમષ્ટ ચ ।અપ્_34.041અબ્।
તદર્ધઞ્ચાષ્ટ મૂલેન અઙ્ગાનાઞ્ચ દશાંશતઃ