અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 286

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે કલ્પસાગરો નામ
પઞ્ચાશીત્યધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
:પ્ 60
% છપ્તેર્ {286}
:શ્ અથ ષડશીત્યધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
ગજચિકિત્સા
પાલકાપ્ય ઉવાચ(1)
ગજલક્ષ્મ ચિકિત્સાઞ્ચ લોમપાદ યદામિ તે ।અપ્_286.001અબ્।
દીર્ઘહસ્તા મહોચ્છ્વાસાઃ પ્રસસ્તાસ્તે મહિષ્ણવઃ

વિંશત્યષ્ટાદશનખાઃ શીતકાલમદાશ્ ચ યે ।અપ્_286.002અબ્।
દક્ષિણઞ્ચોન્નતન્દન્તં વૃંહિતં જલદોપમં

કર્ણૌર્ ચ વિપૂલૌ યેષાં સૂક્ષ્મવિન્દ્વન્વિતત્વચૌ ।અપ્_286.003અબ્।
તે ધાર્યા ન તથા ધાર્યા વામના યે ચ સઙ્કુશાઃ(2)

હસ્તિન્યઃ પાર્શ્વગર્ભિણ્યો ચ મૂઢા મતઙ્ગજાઃ ।અપ્_286.004અબ્।
વર્ણં સત્વં બલં રૂપં કાન્તિઃ સંહનનઞ્જવઃ

સપ્તસ્થિતો ગજશ્ચેદૃક્ સઙ્ગ્રામેરીઞ્જયેત્સ ચ ।અપ્_286.005અબ્।
કુઞ્જરાઃ પરમા શોભા શિવિરસ્ય બલસ્ય ચ

આયત્તં કુઞ્જરૈશ્ ચૈવ વિજયં પૃથિવીક્ષિતાં ।અપ્_286.006અબ્।
પાકલેષુ ચ સર્વેષુ કર્તવ્યમનુવાસનં

ઘૃતતૈલપરીપાકં સ્થાનં વાતવિવર્જિતં ।અપ્_286.007અબ્।
સ્કન્ધેષુ ચ ક્રિયા કર્યા તથા પાલકવન્નૃપાઃ

ગોમૂત્રં પાણ્ડુરોગેષુ રજનીભ્યાં ઘૃતન્દ્વિજ ।અપ્_286.008અબ્।
આનાહે તૈલસિક્તસ્ય નિષેકસ્તસ્ય શસ્યતે

લવણૈઃ પઞ્ચભિર્મશ્રા પ્રતિપાનાય વારુણી ।અપ્_286.009અબ્।
:ન્
1 ધન્વન્તરિરુવાચેતિ ઞ..
2 મર્દના ઇતિ ઞ..
:પ્ 61
વિડઙ્ગત્રિફલાવ્યોષસૈન્ધવૈઃ કવલાન્ કૃતાન્

મૂર્છાસુ ભોજયેન્નાગં ક્ષૌદ્રન્તોયઞ્ચ પાયયેત્ ।અપ્_286.010અબ્।
અગ્યઙ્ગઃ શિરસઃ શૂલે નસ્યઞ્ચૈવ પ્રશસ્યતે

નાગાનાં સ્નેહપુટકઃ પાદરોગાનુપક્રમેત્ ।અપ્_286.011અબ્।
પશ્ચાત્ કલ્કકષાયેણ શોધનઞ્ચ વિધીયતે

શિખિતિત્તિરિલાવાનાં પિપ્પલીમરિચાન્વિતૈઃ ।અપ્_286.012અબ્।
રસૈઃ સમ્ભોજયેન્નગં વેપથુર્યસ્ય જાયતે

બાલબિલ્વં તથા લોધ્રં ધાતકી સિતયા સહ ।અપ્_286.013અબ્।
અતીસારવિનાશાય પિણ્ડીં ભુઞ્જીત કુઞ્જરઃ

નસ્યં કરગ્રહે દેયં ઘૃતં લયણસંયુતમ્ ।અપ્_286.014અબ્।
માગધીનાગરાજાજીયવાગૂર્મુસ્તસાધિતા

ઉત્કર્ણકે તુ દાતવ્યા વારાહઞ્ચ તથા રસમ્ ।અપ્_286.015અબ્।
દશમૂલકુલત્થામ્લકાકમાચીવિપાચિતમ્

તૈલમૂષણસંયુક્તં ગલગ્રહગદાપહમ્ ।અપ્_286.016અબ્।
અષ્ટભિર્લવણૈઃ પિષ્ઠૈઃ પ્રસન્નાઃ પાયયેદ્ઘૃતમ્

મૂત્રભઙ્ગે ઽથ વા વીજં ક્વથિતં ત્રપૂષસ્ય ચ ।અપ્_286.017અબ્।
ત્વગ્દોષેષુ પિવેન્નિમ્બં વૃષં વા ક્વથિતં દ્વિપઃ

ગવાં મૂત્રં વિડઙ્ગાનિ કૃમિકોષ્ઠેષુ શસ્યતે ।અપ્_286.018અબ્।
શૃઙ્ગવેરકણાદ્રાક્ષાશર્કરાભિઃ શૃતં પયઃ

ક્ષતક્ષયકરં પાનં તથા માંસરસઃ શુભઃ ।અપ્_286.019અબ્।
મુદ્ગોદનં વ્યોષયુતમરુચૌ તુ પ્રશસ્યતે

ત્રિવૃદ્વ્યોષાગ્નિદન્ત્યર્કશ્યામાક્ષીરેભપિપ્પલી ।અપ્_286.020અબ્।
એતૈર્ ગુલ્મહરઃ સ્નેહઃ કૃતશ્ ચૈવ તથાપરઃ

:પ્ 62
ભેદનદ્રાવણાભ્યઙ્ગસ્નેહપાનાનુવાસનૈઃ ।અપ્_286.021અબ્।
સર્વાનેવ સમુત્પન્નન્ વિદ્રવાન્ સમુપાહરેત્

યષ્ટિકં મુદ્ગસૂપેન(1) શારદેન તથા પિવેત્ ।અપ્_286.022અબ્।
બાલબિલ્વૈસ્ તથા લેપઃ ફટુરોગેષુ શસ્યતે

વિડઙ્ગેન્દ્રયવૌ હિઙ્ગુ સરલં રજનીદ્વયમ્ ।અપ્_286.023અબ્।
પૂર્વાહ્ણે પાયયેત્ પિણ્ડાન્ સર્વશૂલોપશાન્તયે

પ્રધાનભોજને તેષાં યષ્ટિકવ્રીહિશાલયઃ ।અપ્_286.024અબ્।
મધ્યમૌ યવગોધૂમૌ શેષા દન્તિનિ ચાધમાઃ

યવશ્ ચૈવ તથૈવેક્ષુર્નાગાનાં બલવર્ધનઃ ।અપ્_286.025અબ્।
નાગાનાં યવસં શુષ્કં તથા ધાતુપ્રકોપણં

મદક્ષિણસ્ય નાગસ્ય પયઃપાનં પ્રશસ્યતે ।અપ્_286.026અબ્।
દીપનીયૈસ્ તથા દ્રવ્યૈઃ શૃતો માંસરસઃ શુભઃ

વાયસઃ કુક્કુરશ્ચોભૌ કાકોલૂકકુલો હરિઃ ।અપ્_286.027અબ્।
ભવેત્ ક્ષૌદ્રેણ સંયુક્તઃ પિણ્ડો યુદ્ધે મહાપદિ(2)

કટુમત્સ્યવિડઙ્ગાનિ ક્ષારઃ કોષાતકી પયઃ ।અપ્_286.028અબ્।
હરિદ્રા ચેતિ ધૂપોયં કુઞ્જરસ્ય જયાવહઃ

પિપ્પલીતણ્ડુલાસ્તૈલં માધ્વીકં માક્ષિકમ્ તથા ।અપ્_286.029અબ્।
નેત્રયોઃ પરિષેકોયં દીપનીયઃ પ્રશસ્યતે

પૂરીષઞ્ચટકાયાશ્ ચ તથા પારાવતસ્ય ચ ।અપ્_286.030અબ્।
ક્ષીરવૃક્ષકરીષાશ્ ચ(3) પ્રસન્નયેષ્ટમઞ્જનં

:ન્
1 મુદ્ગ્યૂષેણેતિ જ.. , ઞ.. ચ
2 મદાય હીતિ ઞ..
3 ક્ષીરવૃક્ષકરીરાશ્ચેતિ ઞ..
:પ્ 63
અનેનાઞ્જિતનેત્રસ્તુ કરોતિ કદનં રણે ।અપ્_286.031અબ્।
ઉત્પલાનિ ચ નીલાનિ સુસ્તન્તગરમેવ ચ

તણ્ડુલોદકપિષ્ટાનિ નેત્રનિર્વાપનં પરમ્ ।અપ્_286.032અબ્।
નખવૃદ્ધૌ નખચ્છેદસ્તૈલસેકશ્ ચ માસ્યપિ

શય્યાસ્થાનં ભવેચ્ચાસ્ય કરીષૈઃ પાંશુભિસ્ તથા ।અપ્_286.033અબ્।
શરન્નિદાઘયોઃ સેકઃ સર્પિષા ચ તથેષ્યતે