અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 242

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે રામોક્તરાજનીતિર્નામ
એકચત્વારિંશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
:ન્
1 અસ્મલ્લબ્ધપુસ્તકનાં મધ્યે ક.. જ.. ચિહ્નિતપુસ્ત્રકદ્વયે
દણ્ડાદિકતિપયવ્યૂહાનાં વિન્દુવિન્યાસૈસ્તત્તન્નામસમીપે
આકૃતયઃ પ્રદર્શિતાઃ , પરન્તુ તા અશુદ્ધા । તા
યથા,દણ્ડવ્યૂહસ્ય ??? । પ્રદારકસ્ય ??? । દૃઢવ્યૂહસ્ય ??? ।
અસહ્યવ્યૂહસ્ય ??? । ખાતકવ્યૂહસ્ય ??? । વલયવ્યૂહસ્ય ??? ।
દુર્જયવ્યૂહસ્ય ??? । ભોગવ્યૂહસ્ય ??? । ગોમૂત્રિકાવ્યૂહસ્ય ??? ।
શકટવ્યૂહસ્ય ??? । અમરવ્યૂહસ્ય ??? । સર્વતોભદ્રવ્યૂહસ્ય ???॥
:પ્ 383
% છપ્તેર્ {242}
:શ્ અથ દ્વિચત્વારિંશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
પુરુષલક્ષણં
અગ્નિર્ ઉવાચ
રામોક્તોક્તા મયા નીતિઃ સ્ત્રીણાં રાજન્ નૃણાં વદે ।અપ્_242.001અબ્।
લક્ષણં યદ્સમુદ્રેણ ગર્ગાયોક્તં યથા પુરા

સમુદ્ર ઉવાચ
પુંસાઞ્ચ લક્ષણં વક્ષ્યે સ્ત્રીણાઞ્ચૈવ શુભાશુભં ।અપ્_242.002અબ્।
એકાધિકો દ્વિશુક્રશ્ ચ ત્રિગન્ભીરસ્તથૈવ ચ

ત્રિત્રિકસ્ત્રિપ્રલમ્બશ્ ચ ત્રિભિર્વ્યાપ્નોતિ યસ્ તથા ।અપ્_242.003અબ્।
ત્રિબલીમાંસ્ત્રિવિનતસ્ત્રિકાલજ્ઞશ્ ચ સુવ્રત

પુરુષઃ સ્યાત્સુલક્ષણ્યો વિપુલશ્ ચ તથા ત્રિષુ ।અપ્_242.004અબ્।
ચતુર્લેખસ્ તથા યશ્ ચ તથૈવ ચ ચતુઃસમઃ

ચતુષ્કિષ્કુશ્ ચતુર્દંષ્ટ્રઃ શુક્લકૃષ્ણસ્તથૈવ ચ ।અપ્_242.005અબ્।
ચતુર્ગન્ધશ્ ચતુર્હ્રસ્વઃ સૂક્ષ્મદીર્ઘશ્ ચ પઞ્ચસુ

ષડુન્નતો ઽષ્ટવંશશ્ ચ સપ્તસ્નેહો નવામલઃ ।અપ્_242.006અબ્।
દશપદ્મો દશવ્યૂહો ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલઃ

ચતુર્દશસમદ્વન્દ્વઃ ષોડશાક્ષયશ્ ચ શસ્યતે ।અપ્_242.007અબ્।
ધર્માર્થકામસંયુક્તો ધર્મો હ્ય્ એકાધિકો મતઃ

તારકાભ્યાં વિના નેત્રે શુક્રદન્તો દ્વિશુક્લકઃ ।અપ્_242.008અબ્।
ગમ્ભીરસ્ત્રિશ્રવો નાભિઃ સત્ત્વઞ્ચૈકં ત્રિકં સ્મૃતં

અનસૂયા દયા ક્ષાન્તિર્મઙ્ગલાચારયુક્તતા ।અપ્_242.009અબ્।
શૌચં સ્પૃહા ત્વકાર્પણ્યમનાયાસશ્ ચ શૌર્યતા

:પ્ 384
ચિત્રિકસ્ત્રિપ્રલમ્બઃ સ્યાદ્વૃષણે ભુજયોર્નરઃ ।અપ્_242.010અબ્।
દિગ્દેશજાતિવર્ગાંશ્ ચ તેજસા યશસા શ્રિયા

વ્યાપ્નોતિ યસ્ત્રિકવ્યાપી ત્રિબલીમાન્નરસ્ત્વસૌ ।અપ્_242.011અબ્।
ઉદરે બલયસ્તિસ્રો નરન્ત્રિવિનતં શૃણુ

દેવતાનાં દ્વિજાનાઞ્ચ ગુરૂણાં પ્રણતસ્તુ યઃ ।અપ્_242.012અબ્।
ધર્માર્થકામકાલજ્ઞસ્ત્રિકાલજ્ઞો ઽભિધીયતે

ઉરો લલાટં વક્ત્રઞ્ચ ત્રિવિસ્તીર્ણો વિલેખવાન્ ।અપ્_242.013અબ્।
દ્વૌ પાણી દ્વૌ તથા પાદૌ ધ્વજચ્છત્રાદિભિર્યુતૌ

અઙ્ગુલ્યો હૃદયં પૃષ્ઠં કટિઃ શસ્તં ચતુઃસમં ।અપ્_242.014અબ્।
ષણ્ણવત્યઙ્ગુલોત્સેધશ્ ચતુષ્કિષ્કુપ્રમાણતઃ

દ્રંષ્ટ્રાશ્ ચતસ્રશ્ ચન્દ્રાભાશ્ ચતુઃકૃષ્ણં વદામિ તે ।અપ્_242.015અબ્।
નેત્રતારૌ ભ્રુવૌ શ્મશ્રુઃ કૃષ્ણાઃ કેશાસ્તથૈવ ચ

નાસાયાં વદને સ્વેદે કક્ષયોર્વિડગન્ધકઃ ।અપ્_242.016અબ્।
હ્રસ્વં લિઙ્ગં તથા ગ્રીવા જઙ્ઘે સ્યાદ્વેદહ્રસ્વકં

સૂક્ષ્માણ્યઙ્ગુલિપર્વાણિ નખકેશદ્વિજત્વચઃ ।અપ્_242.017અબ્।
હનૂ નેત્રે લલાટે ચ નાસા દીર્ઘા સ્તનાન્તરં

વક્ષઃ કક્ષૌ નખા નાસોન્નતં વક્ત્રં કૃકાટિકા ।અપ્_242.018અબ્।
સ્નિગ્ધાસ્ત્વક્કેશદન્તાશ્ ચ લોમ દૃષ્ટિર્નખાશ્ ચ વાક્

જાન્વોરુર્વોશ્ ચ પૃષ્ઠસ્થ વંશૌ દ્વૌ કરનાસયોઃ ।અપ્_242.019અબ્।
નેત્રે નાસાપુટૌ કર્ણૌ મેઢ્રં પાયુમુખે ઽમલં

જિહ્વોષ્ઠે તાલુનેત્રે તુ હસ્તપાદૌ નખાસ્ તથા ।અપ્_242.020અબ્।
શિશ્નાગ્રવક્ત્રં શસ્યન્તે પદ્માભા દશ દેહિનાં

પાણિપાદં મુખં ગ્રીવા શ્રવણે હૃદયં શિરઃ ।અપ્_242.021અબ્।
:પ્ 385
લલાટમુદરં પૃષ્ઠં વૃહન્તઃ પૂજિતા દશ

પ્રસારિતભુજસ્યેહ મધ્યમાગ્રદ્વયાન્તરં ।અપ્_242.022અબ્।
ઉચ્છ્રાયેણ સમં યસ્ય ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલઃ

પાદૌ ગુલ્ફૌ સ્ફિચૌ પાર્શ્વૌ વઙ્ક્ષણૌ વૃષણૌ કુચૌ ।અપ્_242.023અબ્।
કર્ણૌષ્ઠે સક્થિની જઙ્ઘે હસ્તૌ બાહૂ તથાક્ષિણી

ચતુર્દશસમદ્વન્દ્વ એતત્સામાન્યતો નરઃ ।અપ્_242.024અબ્।
વિદ્યાશ્ ચતુર્દશ દ્વ્યક્ષૈઃ પશ્યેદ્યઃ ષોડશાક્ષકઃ

રૂક્ષં શિરાતતં ગાત્રમશુભં માંસવર્જિતં ।અપ્_242.025અબ્।
દુર્ગન્ધિવિપરીતં યચ્છસ્તન્દૃષ્ટ્યા પ્રસન્નયા

ધન્યસ્ય મધુરા વાણી ગતિર્મત્તેભસન્નિભા ।અપ્_242.026અબ્।
એકકૂપભવં રોમ ભયે રક્ષા સકૃત્ સકૃત્