અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 215

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે મન્ત્રમાહાત્મ્યં નામ
ચતુર્દશાધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
:પ્ 281
% છપ્તેર્ {215}
:શ્ અથ પઞ્ચદશાધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
સન્ધ્યાવિધિઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
ઓઙ્કારં યો વિજાનાતિ સ યોગી સ હરિઃ પુમાન્ ।અપ્_215.001અબ્।
ઓઙ્કારમભ્યસેત્તસ્માન્મૃન્મન્ત્રસારન્તુ સર્વદં

સર્વમન્ત્રપ્રયોગેષુ પ્રણવઃ પ્રથમઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_215.002અબ્।
તેન સમ્પરિપૂર્ણં યત્તત્ પૂર્ણં કર્મ નેતરત્

ઓઙ્કારપૂર્વિકાસ્તિસ્રો મહાવ્યાહૃતયો ઽવ્યયાઃ ।અપ્_215.003અબ્।
ત્રિપદા ચૈવ સાવિત્રી વિજ્ઞેયં બ્રહ્મણી મુખં

યો ઽધીતે ઽહન્યહન્યેતાસ્ત્રીણિ વર્ષાણ્યતન્ત્રિતઃ ।અપ્_215.004અબ્।
સ બ્રહ્મપરમભ્યેતિ વાયુભૂતઃ ખમૂર્તિમાન્

એકાક્ષરં પરં બ્રહ્મ પ્રાણાયામપરન્તપઃ ।અપ્_215.005અબ્।
સાવિત્ર્યાસ્તુ પરન્નાસ્તિ મૌનાત્ સત્યં વિશિષ્યતે

સપ્તાવર્તા પાપહરા દશભિઃ પ્રાપયેદ્દિવં ।અપ્_215.006અબ્।
વિંશાવર્તા તુ સા દેવી નયતે હીશ્વરાલયં

અષ્ટોત્તરશતં જપ્ત્વા તીર્ણઃ સંસારસાગરાત્ ।અપ્_215.007અબ્।
રુદ્રકુષ્માણ્ડજપ્યેભ્યો ગાયત્રી તુ વિશિષ્યતે

ન ગાયત્ર્યાઃ પરઞ્જપ્યં ન વ્યાહૃતિસમં હુતં ।અપ્_215.008અબ્।
ગાયત્ર્યાઃ પાદમપ્યર્ધમૃગર્ધમૃચમેવ વા

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સુવર્ણસ્તેયમેવ ચ ।અપ્_215.009અબ્।
ગુરુદારાગમશ્ ચૈવ જપ્યેનૈવ પુનાતિ સા

:પ્ 282
પાપે કૃતે તિલૈર્ હોમો ગાયત્રીજપ ઈરિતઃ ।અપ્_215.010અબ્।
જપ્ત્વા સહસ્રં ગાયત્ર્યા ઉપવાસી સ પાપહા(1)

ગોઘ્નઃ પિતૃઘ્નો માતૃઘ્નો બ્રહ્મહા ગુરુતલ્પગઃ ।અપ્_215.011અબ્।
બ્રહ્મઘ્નઃ સ્વર્ણહારી ચ સુરાપો લક્ષજપ્યતઃ

શુધ્યતે વાથ વા સ્નાત્વા શતમન્તર્જલે જપેત્ ।અપ્_215.012અબ્।
અપઃ શતેન પીત્વા તુ ગાયત્ર્યાઃ પાપહા ભવેત્

શતં જપ્તા તુ ગાયત્રી પાપોપશમની સ્મૃતા ।અપ્_215.013અબ્।
સહસ્રં શપ્તા સા દેવી ઉપપાતકનાશિની

અભીષ્ટદા કોટિજપ્યા દેવત્વં રાજતામિયાત્ ।અપ્_215.014અબ્।
ઓઙ્કારં પૂર્વમુચ્ચાર્ય ભૂર્ભુવઃ સ્વસ્તથૈવ ચ

ગાયત્રી પ્રણવશ્ચાન્તે જપે ચૈવમુદાહૃતં ।અપ્_215.015અબ્।
વિશ્વામિત્ર ઋષિચ્છન્દો ગાયત્રં સવિતા તથા

દેવતોપનયે જપ્યે વિનિયોગો હુતે તથા ।અપ્_215.016અબ્।
અગ્નિર્વાયૂ રવિર્વિદ્યુત્ યમો જલપતિર્ગુરુઃ

પર્જન્ય ઇન્દ્રો ગન્ધર્વઃ પૂષા ચ તદનન્તરં ।અપ્_215.017અબ્।
મિત્રો ઽથ વરુણસ્ત્વષ્ટા વસવો મરુતઃ શશી

અઙ્ગિરા વિશ્વનાસત્યૌ કસ્ તથા સર્વદેવતાઃ ।અપ્_215.018અબ્।
રુદ્રો બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ ચ ક્રમશો ઽક્ષરદેવતાઃ

ગયત્ર્યા જપકાલે તુ કથિતાઃ પાપનાશનાઃ ।અપ્_215.019અબ્।
પાદાઙ્ગુષ્ઠૌ ચ ગુલ્ફૌ ચ નલકૌ જાનુની તથા

જઙ્ઘે શિશ્રશ્ ચ વૃષણૌ કટિર્ નાભિસ્તથોદરં ।અપ્_215.020અબ્।
:ન્
1 ઉપપાતકપાપહેતિ ગ.. , ઘ.. , ઙ.. ચ
:પ્ 283
સ્તનૌ ચ હૃદયં ગ્રીવા મુખન્તાલુ ચ નાસિકે

ચક્ષુષી ચ ભ્રુવોર્મધ્યં લલાટં પૂર્વમાનનં ।અપ્_215.021અબ્।
દક્ષિણોત્તરપાર્શ્વે દ્વે શિર આસ્યમનુક્રમાત્

પીતઃ શ્યામશ્ ચ કપિલો મરકતો ઽગ્નિસન્નિભઃ ।અપ્_215.022અબ્।
રુક્મવિદ્યુદ્ધૂમ્રકૃષ્ણરક્તગૌરેન્દ્રનીલભાઃ

સ્ફાટિકસ્વર્ણપાણ્ડ્વાભાઃ પદ્મરાગો ઽખિલદ્યુતિઃ(1) ।અપ્_215.023અબ્।
હેમધૂમ્રરક્તનીલરક્તકૃષ્ણસુવર્ણભાઃ

શુક્લકૃષ્ણપાલાશાભા(2) ગાયત્ર્યા વર્ણકાઃ ક્રમાત્ ।અપ્_215.024અબ્।
ધ્યાનકાલે પાપહરા હુતૈષા સર્વકામદા

ગાયત્ર્યા તુ તિલૈર્ હોમઃ સર્વપાપપ્રણાશનઃ ।અપ્_215.025અબ્।
શાન્તિકામો યવૈઃ કુર્યાદાયુષ્કામો ઘૃતેન ચ

સિદ્ધાર્થકૈઃ કર્મસિદ્ધ્યૈ પયસા બ્રહ્મવર્ચસે ।અપ્_215.026અબ્।
પુત્રકામસ્ તથા દધ્ના ધાન્યકામસ્તુ શાલિભિઃ

ક્ષીરવૃક્ષસમિદ્ધિસ્તુ ગ્રહપીડોપશાન્તયે ।અપ્_215.027અબ્।
ધનકામસ્ તથા બિલ્વૈઃ શ્રીકામઃ કમલૈસ્ તથા

આરોગ્યકામો દૂર્વાભિર્ગુરૂત્પાતે સ એવ હિ ।અપ્_215.028અબ્।
સૌભાગ્યેચ્છુર્ગુગ્ગુલુના વિદ્યાર્થી પાયસેન ચ

અયુતેનોક્તસિદ્ધિઃ સ્યાલ્લક્ષેણ મનસેપ્સિતં ।અપ્_215.029અબ્।
કોટ્યા બ્રહ્મબધાન્ મુક્તઃ કુલોદ્ધારી હરિર્ભવેત્

ગ્રહયજ્ઞમુખો વાપિ હોમો ઽયુતમુખો ઽર્થકૃત્ ।અપ્_215.030અબ્।
:ન્
1 પદ્મરાગો ઽમલદ્યુતિરિતિ ખ.. , છ.. , જ.. , ટ.. ચ
2 શુક્લપદ્મપલાશાભેતિ ઙ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 284
આવાહનઞ્ચ ગાયત્ર્યાસ્તત ઓઙ્કારમભ્યસેત્

સ્મૃત્વૌઙ્કારન્તુ ગાયત્ર્યા નિબધ્નીયાચ્છિખાન્તતઃ ।અપ્_215.031અબ્।
પુનરાચમ્ય હૃડયં નાભિં સ્કન્ધૌ ચ સંસ્પૃશેત્

પ્રણવસ્ય ઋષિર્બ્રહ્મા ગાયત્રીચ્છન્દ એવ ચ ।અપ્_215.032અબ્।
દેવો ઽગ્નિઃ પરમાત્મા સ્યાદ્યોગો વૈ સર્વકર્મસુ

શુક્લા ચાગ્નિમુખી દેવ્યા કાત્યાયનસગોત્રજા ।અપ્_215.033અબ્।
ત્રૈલોક્યવરણા દિવ્યા પૃથિવ્યાધારસંયુતા

અક્ષરસૂત્રધરા દેવી પદ્માસનગતા શુભા ।અપ્_215.034અબ્।
ઓં તેજો ઽસિ મહો ઽસિ બલમસિ ભ્રાજો ઽસિ દેવાનાન્ધામનામાસિ । વિશ્વમસિ
વિશ્વાયુઃ સર્વમસિ સર્વાયુઃ ઓં અભિ ભૂઃ
આગચ્છ વરદે દેવિ જપ્યે મે સન્નિધૌ ભવ

વ્યાહૃતીનાન્તુ સર્વાસામૃષિરેવ પ્રજાપતિઃ ।અપ્_215.035અબ્।
વ્યસ્તાશ્ ચૈવ સમસ્તાશ્ ચ બ્રાહ્મમક્ષરમોમિતિ

વિશ્વામિત્રો યમદગ્નિર્ભરદ્વાજો ઽથ ગોતમઃ ।અપ્_215.036અબ્।
ઋષિરત્રિર્વશિષ્ઠશ્ ચ કાશ્યપશ્ ચ યથાક્રમં

અગ્નિર્વાયૂ રવિશ્ ચૈવ વાક્પતિર્વરુણસ્ તથા ।અપ્_215.037અબ્।
ઇન્દ્રો વિષ્ણુર્વ્યાહૃતીનાં દૈવતાનિ યથાક્રમં

ગાયત્ર્યષ્ટિગનુષ્ટુપ્ ચ વૃહતી પઙ્ક્તિરેવ ચ ।અપ્_215.038અબ્।
ત્રિષ્ટુપ્ ચ જગતી ચેતિ છન્દાંસ્યાહુરનુક્તામાત્

વિનિયોગે વ્યાહૃતીનાં પ્રાણાયામે ચ હોમકે ।અપ્_215.039અબ્।
આપોહિષ્ઠેત્યૃચા ચાપાન્દ્રુપદાદીતિ વા સ્મૃતા(1)

:ન્
1 દ્રુપદાદીનિ વાપ્યૃચા ઇતિ ઙ.. , જ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 285
તથા હિરણ્યવર્ણાભિઃ પાવમાનીભિરન્તતઃ ।અપ્_215.040અબ્।
વિપ્રુષો ઽષ્ટૌ ક્ષિપેદૂર્ધ્વમાજન્મકૃતપાપજિત્

અન્તર્જલે ઋતઞ્ચેતિ ઉપેત્ત્રિરઘમર્ષણં ।અપ્_215.041અબ્।
આપોહિષ્ઠેત્યૃચો ઽસ્યાશ્ ચ સિન્ધુદ્વીપ ઋષિઃ સ્મૃતઃ

બ્રહ્મસ્નાનાય છન્દો ઽસ્ય ગાયત્રી દેવતા જલં ।અપ્_215.042અબ્।
માર્જને વિનિયોગસ્ય હયાવભૃથકે ક્રતોઃ

અઘમર્ષણસૂક્તસ્ય ઋષિરેવાઘમર્ષણં ।અપ્_215.043અબ્।
અનુષ્ટુપ્ ચ ભવેચ્છન્દો ભાવવૃત્તસ્તુ દૈવતં

આપીજ્યોરીરસ ઇતિ ગાયત્ર્યાસ્તુ શિરઃ સ્મૃતં ।અપ્_215.044અબ્।
ઋષિઃ પ્રજાપતિસ્તસ્ય છન્દોહીનં યજુર્યતઃ

બ્રહ્માગ્નિવાયુસૂર્યાશ્ ચ દેવતાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।અપ્_215.045અબ્।
પ્રાણરોધાત્તુ વાયુઃ સ્યાદ્વાયોરગ્નિશ્ ચ જાયતે

અગ્નેરાપસ્તતઃ શુદ્ધિસ્તતશ્ચાચમનઞ્ચરેત્ ।અપ્_215.046અબ્।
અન્તશ્ ચરતિ ભૂતેષુ ગુહાયાં વિશ્વમૂર્તિષુ

તપોયજ્ઞવષટ્કાર આપો જ્યોતી રસો ઽમૃતં ।અપ્_215.047અબ્।
ઉદુત્યં જાતવેદસમૃષિઃ પ્રષ્કન્ન ઉચ્યતે

ગાયત્રીચ્છન્દ આખ્યાતં સૂર્યશ્ ચૈવ તુ દૈવતમ્ ।અપ્_215.048અબ્।
અતિરાત્રે નિયોગઃ સ્યાદગ્નીષોમો નિયોગકઃ

ચિત્રં દેવેતિ ઋચકે ઋષિઃ કૌત્સ ઉદાહૃતઃ ।અપ્_215.049અબ્।
ત્રિષ્ટુપ્ છન્દો દૈવતઞ્ચ સૂર્યો ઽસ્યાઃ પરિકીર્તિતં