અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 18

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે જગત્સર્ગવર્ણનં નામ સપ્તદશો
ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {18}
:શ્ અથ અષ્ટાદશો ઽધ્યાયઃ
સ્વાયમ્ભુવવંશવર્ણનમ્
અગ્નિર્ ઉવાચ
પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ મનોઃ સ્વાયમ્ભુવાત્ સુતૌ ।અપ્_18.001અબ્।
અજીજનત્સ તાં કન્યાં શતરૂપાં તપોન્વિતામ્(3)

:ન્
1 ભૂતમુચ્ચાવચં હ્ય્ અજાદિતિ ખ, ઘ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
સાન્ધ્યાંસ્તૈર્ અયજન્ દેવાન્ ભૂતમુચ્ચાવચં પ્રજા ઇતિ ઙ,
ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 નિશ્ચિતમિતિ ખ,ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 અજીજનત્ સુતાં કન્યાં સદ્રૂપાઞ્ચ તપોન્વિતામિતિ ગ,
ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ । અજીજનત્ સુતાં કન્યાં શતરૂપાં
તપોન્વિતામિતિ ઙ,ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 42
કામ્યાં(1) કર્દમભાર્યાતઃ સમ્રાટ્ કુક્ષિર્વિરાટ્ પ્રભુઃ ।અપ્_18.002અબ્।
સુરુચ્યામુત્તમો જજ્ઞે પુત્ર ઉત્તાનપાદતઃ

સુનીત્યાન્તુ ધ્રુવઃ પુત્રસ્તપસ્તેપે સ કીર્તયે ।અપ્_18.003અબ્।
ધ્રુવો વર્ષસહસ્રાણિ ત્રીણિ દિવ્યાનિ હે મુને

તસ્મૈ પ્રીતો હરિઃ પ્રાદાન્મુન્યગ્રે સ્થાનકં સ્થિરમ્(2) ।અપ્_18.004અબ્।
શ્લોકં પપાઠ હ્ય્ ઉશના વૃદ્ધિં દૃષ્ટ્વા સ તસ્ય ચ

અહો ઽસ્ય તપસો વીર્યમહો શ્રુતમહોદ્ભુતમ્ ।અપ્_18.005અબ્।
યમદ્ય(3) પુરતઃ કૃત્વા ધ્રુવં સપ્તર્ષયઃ સ્થિતાઃ

તસ્માત્ શિષ્ટિઞ્ચ(4) ભવ્યઞ્ચ ધ્રુવાચ્છમ્ભુર્વ્યજાયત ।અપ્_18.006અબ્।
શિષ્ટેરાધત્ત(5) સુછાયા પઞ્ચ પુત્રાનકલ્મષાન્

રિપું રિપુઞ્જયં રિપ્રં વૃકલં વૃકતેજસમ્ ।અપ્_18.007અબ્।
રિપોરાધત્ત બૃહતી ચાક્ષુષં સર્વતેજસમ્

અજીજનત્ પુષ્કરિણ્યાં વીરિણ્યાં ચાક્ષુષો મનુમ્ ।અપ્_18.008અબ્।
મનોરજાયન્ત દશ નડ્વલાયાં સુતોત્તમાઃ

ઊરુઃ(6) પુરુઃ શતદ્યુમ્નસ્તપસ્વી સત્યવાક્કવિઃ ।અપ્_18.009અબ્।
અગ્નિષ્ટુરતિરાત્રશ્ ચ સુદ્યુમ્નશ્ચાભિમન્યુકઃ

ઊરોરજનયત્ પુત્રાન્ ષડગ્નેયી મહાપ્રભાન્ ।અપ્_18.010અબ્।
અઙ્ગં સુમનસં સ્વાતિં ક્રતુમઙ્ગિરસઙ્ગયમ્

અઙ્ગાત્ સુનીથાપત્યં વૈ વેણમેકં વ્યજાયત ।અપ્_18.011અબ્।
:ન્
1 કામ્યા ઇતિ ગ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
2 સ્થાનમુત્તમમિતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 યદત્ર ઇતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
4 તસ્માત્ શ્લિષ્ટિઞ્ચ ઇતિ ગ, ઘ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
5 શ્લિષ્ટેઆરાધત્ત ઇતિ ખ, ઘ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
6 ઉરૂરિતિ ખ,ગ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપાઠઃ
:પ્ 43
અરક્ષકઃ પાપરતઃ સ હતો મુનિભિઃ કુશૈઃ

પ્રજાર્થમૃષયોથાસ્ય મમન્થુર્દક્ષિણં કરં ।અપ્_18.012અબ્।
વેણસ્ય મથિતો પાણૌ સમ્બભૂવ પૃથુર્ નૃપઃ

તં દૃષ્ટ્વા મુનયઃ પ્રાહુરેષ વૈ મુદિતાઃ પ્રજાઃ ।અપ્_18.013અબ્।
કરિષ્યતિ મહાતેજા યશશ્ ચ પ્રાપ્સ્યતે મહત્

સ ધન્વી કવચી જાતસ્તેજસા નિર્દહન્નિવ ।અપ્_18.014અબ્।
પૃથુર્વૈણ્યઃ પ્રજાઃ સર્વા રરક્ષ ક્ષેત્રપૂર્વજઃ

રાજસૂયાભિષિક્તાનામાદ્યઃ(1) સ પૃથિવીપતિઃ ।અપ્_18.015અબ્।
તસ્માચ્ચૈવ સમુત્પન્નૌ નિપુણૌ સૂતમાગધૌ

તત્સ્તોત્રઞ્ચક્રતુર્વીરૌ રાજાભૂજ્જનરઞ્જનાત્ ।અપ્_18.016અબ્।
દુગ્ધા ગૌસ્તેન શસ્યાર્થં પ્રજાનાં જીવનાય ચ

સહ દેવૈર્ મુનિગણૈર્ ગન્ધર્વૈઃ સાપ્સરોગણૈઃ ।અપ્_18.017અબ્।
પિતૃભિર્દાનવૈઃ સર્પૈર્ વીરુદ્ભિઃ પર્વતૈર્ જનૈઃ

તેષુ તેષુ ચ પાત્રેષુ દુહ્યમાના વસુન્ધરા ।અપ્_18.018અબ્।
પ્રાદાદ્યથેપ્સિતં ક્ષીરન્તેન પ્રાણાનધારયત્

પૃથોઃ પુત્રૌ તુ ધર્મજ્ઞૌ જજ્ઞાતે ઽન્તર્દ્વિપાલિનૌ ।અપ્_18.019અબ્।
શિખણ્ડી હવિર્ધાનમન્તર્ધાનાત્ વ્યજાયત

હવિર્ધાનાત્ ષડાગ્નેયી ધીષણાજનયત્ સુતાન્ ।અપ્_18.020અબ્।
પ્રાચીનવર્હિષં શુક્રં(2) ગયં કૃષ્ણં વ્રજાજિનૌ

પ્રાચીનાગ્રાઃ કુશાસ્તસ્ય પૃથિવ્યાં યજતો યતઃ ।અપ્_18.021અબ્।
પ્રાચીનવર્હિર્ભગવાન્ મહાનાસીત્પ્રજાપતિઃ

સવર્ણાધત્ત(3) સામુદ્રી દશ પ્રાચીનવર્હિષઃ ।અપ્_18.022અબ્।
:ન્
1 રાજસૂયાભિવ્યક્તાનામાદ્ય ઇતિ ખ,ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 શુભ્રમિતિ ગ,ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 સુવર્ણાધત્ત ઇતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 44
સર્વે પ્રચેતસો નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગાઃ

અપૃથગ્ધર્મચરણાસ્ તે તપ્યન્ત મહત્તપઃ ।અપ્_18.023અબ્।
દશવર્ષસહસ્રાણિ સમુદ્રસલિલેશયાઃ

પ્રજાપતિત્વં સમ્પ્રાપ્ય તુષ્ટા વિષ્ણોશ્ ચ નિર્ગતાઃ ।અપ્_18.024અબ્।
ભૂઃ ખં વ્યાપ્તં હિ તરુભિસ્તાંસ્તરૂનદહંશ્ ચ તે

મુખજાગ્નિમરુદ્ભ્યાં ચ દૃષ્ટ્વા ચાથ દ્રુમક્ષયમ્ ।અપ્_18.025અબ્।
ઉપગમ્યાબ્રવીદેતાન્ રાજા સોમઃ પ્રજાપતીન્

કોપં યચ્છત દાસ્યન્તિ કન્યાં વો મારિષાં વરામ્ ।અપ્_18.026અબ્।
તપસ્વિનો મુનેઃ કણ્ડોઃ(2) પ્રમ્લોચાયાં મમૈવ ચ

ભવિષ્યં જાનતા સૃષ્ટા ભાર્યા વો ઽસ્તુ કુલઙ્કરી ।અપ્_18.027અબ્।
અસ્યામુત્પત્સ્યતે દક્ષઃ પ્રજાઃ સંવર્ધયિષ્યતિ

પ્રચેતસસ્તાં જગૃહુર્દક્ષોસ્યાઞ્ચ તતો ઽભવત્ ।અપ્_18.028અબ્।
અચરાંશ્ ચ ચરાંશ્ ચૈવ દ્વિપદોથ ચતુષ્પદઃ

સ સૃષ્ટ્વા મનસા(2) દક્ષઃ પશ્ચાદસૃજત સ્ત્રિયઃ ।અપ્_18.029અબ્।
દદૌ સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ

સપ્તાવિંશતિ સોમાય ચતસ્ત્રો ઽરિષ્ટનેમિને ।અપ્_18.030અબ્।
દ્વે ચૈવ બહુપુત્રાય દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે અદાત્(3)

તાસુ દેવાશ્ ચ નાગાદ્યા મૈથુનાન્મનસા પુરા ।અપ્_18.031અબ્।
ધર્મસર્ગમ્પ્રવક્ષ્યામિ દશપત્નીષુ ધર્મતઃ

વિશ્વેદેવાસ્તુ વિશ્વાયાઃ સાધ્યાન્ સાધ્યા વ્યજાયત ।અપ્_18.032અબ્।
મરુત્ત્વયા મરુત્ત્વન્તો વસોસ્તુ વસવો ઽભવન્

ભાનોસ્તુ ભાનવઃ પુત્રા મુહૂર્તાસ્તુ મુહૂર્તજાઃ ।અપ્_18.033અબ્।
:ન્
1 કણ્ઠોરિતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ કર્ણોરિતિ
ઙ,ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 સ દૃષ્ટ્વા મનસા ઇતિ ખ, ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 દ્વે ચૈવ ભાણ્ડવે તત ઇતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 45
સમ્બાયા(1) ધર્મતો ઘોષો નાગવીથી(2) ચ યામિજા

પૃથિવીવિષયં સર્વમરુન્ધત્યાં વ્યજાયત ।અપ્_18.034અબ્।
સઙ્કલ્પાયાસ્તુ સઙ્કલ્પા ઇન્દોર્ નક્ષત્રતઃ સુતાઃ

આપો ધ્રુવઞ્ચ સોમઞ્ચ ધરશ્ ચૈવાનિલોનલઃ(3) ।અપ્_18.035અબ્।
પ્રત્યૂષશ્ ચ પ્રભાવશ્ ચ વસવોષ્ટૌ ચ નામતઃ

આપસ્ય પુત્રો વૈતણ્ડ્યઃ શ્રમઃ શાન્તો મુનિસ્ તથા ।અપ્_18.036અબ્।
ધ્રુવસ્ય કાલો લોકાન્તો વર્ચાઃ સોમસ્ય વૈ સુતઃ

ધરસ્ય પુત્રો દ્રવિણો(4) હુતહવ્યવહસ્ તથા ।અપ્_18.037અબ્।
મનોહરાયાઃ શિશિરઃ પ્રાણોથ રમણસ્ તથા(5)

પુરોજવોનિલસ્યાસીદવિજ્ઞાતો ઽનલસ્ય ચ ।અપ્_18.038અબ્।
અગ્નિપુત્રઃ કુમારશ્ ચ શરસ્તમ્બે વ્યજાયત

તસ્ય શાખો વિશાખશ્ ચ નૈગમેયશ્ ચ પૃષ્ટજઃ ।અપ્_18.039અબ્।
કૃત્તિકાતઃ કાર્ત્તિકેયો યતિઃ સનત્કુમારકઃ(6)

પ્રત્યૂષાદ્દેવલો જજ્ઞે વિશ્વકર્મા પ્રભાવતઃ ।અપ્_18.040અબ્।
કર્તા શિલ્પસહસ્રાણાં ત્રિદશાનાઞ્ચ વર્ધકિઃ

મનુષ્યાશ્ચોપ્જીવન્તિ શિલ્પં વૈ ભૂષણાદિકં ।અપ્_18.041અબ્।
સુરભી(7) કશ્યપાદ્રુદ્રાનેકાદશ વિજજ્ઞુષી

મહાદેવપ્રસાદેન તપસા ભાવિતા સતી ।અપ્_18.042અબ્।
:ન્
1 લમ્બાયા ઇતિ ગ,ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 નગવીથી ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 ધર્મશ્ ચૈવાનિલોનલ ઇતિ ખ, ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
4 ધરિષ ઇતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
5 મરણસ્તથેતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
6 જાતઃ સનત્કુમારત ઇતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
7 યુવતી ઇતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 46
અજૈકપાદહિર્બ્રઘ્નસ્ત્વષ્ટા રુદ્રાશ્ ચ સત્તમ(1)

ત્વષ્ટુશ્ ચૈવાત્મજઃ શ્રીમાન્વિશ્વરૂપો મહાયશાઃ ।અપ્_18.043અબ્।
હરશ્ ચ બહુરૂપશ્ ચ ત્ર્યમ્બકશ્ચાપરાજિતઃ

વૃષાકપિશ્ ચ શમ્ભુશ્ ચ કપર્દી રૈવતસ્ તથા ।અપ્_18.044અબ્।
મૃગવ્યાધસ્ય સર્પશ્ ચ કપાલી દશ ચૈકકઃ ।અપ્_18.044ચ્દ્।
રુદ્રાણાં ચ શતં લક્ષં યૈર્ વ્યાપ્તં સચરાચરં