અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 17

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે બુદ્ધકલ્ક્યવતારવર્ણનં નામ
ષોડશો ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {17}
:શ્ અથ સપ્તદશો ઽધ્યાયઃ
સૃષ્ટિવિષયકવર્નનમ્
અગ્નિર્ ઉવાચ
જગત્સર્ગાદિકાન્ ક્રીડાન્ વિષ્ણોર્વક્ષ્યેધુના શૃણુ ।અપ્_17.001અબ્।
સ્વર્ગાદિકૃત્ સ સર્ગાદિઃ સૃષ્ટ્યાદિઃ સગુણોગુણઃ

:પ્ 40
બ્રહ્માવ્યક્તં સદાગ્રે ઽભૂત્ ન ખં રાત્રિદિનાદિકં ।અપ્_17.002અબ્।
પ્રકૃતિં પુરુષં વિષ્ણુઃ(1) પ્રવિશ્યાક્ષોભયત્તતઃ

સ્વર્ગકાલે મહત્તત્ત્વમહઙ્કારસ્તતો ઽભવત્ ।અપ્_17.003અબ્।
વૈકારિકસ્તૈજસશ્ ચ ભૂતાદિશ્ ચૈવ તામસઃ

અહઙ્કારાચ્છબ્દમાત્રમાકાશમભવત્તતઃ ।અપ્_17.004અબ્।
સ્પર્શમાત્રો ઽનિલસ્તસ્માદ્રૂપમાત્રો ઽનલસ્તતઃ

રસમાત્રા આપ ઇતો ગન્ધમાત્રા મહી સ્મૃતા(2) ।અપ્_17.005અબ્।
અહઙ્કારાત્તામસાત્તુ તૈજસાનીન્દ્રિયાણિ ચ

વૈકારિકા દશ દેવા મન એકાદશેન્દ્રિયમ્ ।અપ્_17.006અબ્।
તતઃ સ્વયંભૂર્ભગવાન્(3) સિસૃક્ષુર્વિવિધાઃ પ્રજાઃ

અપ એવ સસર્જાદૌ તાસુ વીર્યમવાસૃજત્(4) ।અપ્_17.007અબ્।
આપો નારા ઇતિ પ્રોક્તા આપો વૈ નરસૂનવઃ

અયનન્તસ્ય તાઃ પૂર્વન્તેન નારાયણઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_17.008અબ્।
હિરણ્યવર્ણમભવત્(5) તદણ્ડમુદકેશયમ્

તસ્મિન્ જજ્ઞે સ્વયં બ્રહ્મા સ્વયમ્ભૂરિતિ નઃ શ્રુતમ્ ।અપ્_17.009અબ્।
હિરણ્યગર્ભો(6) ભગવાનુષિત્વા પરિવત્સરમ્

તદણ્ડમકરોત્ દ્વૈધન્દિવં ભુવમથાપિ ચ ।અપ્_17.010અબ્।
તયોઃ શકલયોર્મધ્યે આકાશમસૃજત્ પ્રભુઃ

અપ્સુ પારિપ્લવાં પૃથિવીં દિશશ્ ચ દશધા દધે ।અપ્_17.011અબ્।
તત્ર કાલં મનો વાચં કામં ક્રોધમથો રતિમ્

:ન્
1 વિષ્ણુમિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 ગન્ધમાત્રા ધરિત્ર્યભૂદિતિ ખ, ગ, ઘ,
ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપાઠઃ
3 તતઃ સ્વયમ્ભૂર્ભગવાનિત્યારભ્ય સ્રષ્ટુમિચ્છન્
પ્રજાપતિરિત્યન્તપાઠસ્તુ મહાભારતીયહરિવંશપર્વણ ઉદ્ધૃત
ઇતિ અધ્યવસીયતે ઉભયત્ર ક્રમેણ પાઠસામ્યાત્
4 તાસુ બીજમથાસૃજદિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
5 હિરણ્યગર્ભમભવદિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
6 હિરણ્યવર્ણ ઇતિ ગ, ચિહ્નિત્ગપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 41
સસર્જ સૃષ્ટિન્તદ્રૂપાં સ્રષ્ટુમિચ્છન્ પ્રજાપતિઃ ।અપ્_17.012અબ્।
વિદ્યુતોશનિમેઘાંશ્ ચ રોહિતેન્દ્રધનૂંષિ ચ

વયાંસિ ચ સસર્જાદૌ પર્જન્યઞ્ચાથ વક્ત્રતઃ ।અપ્_17.013અબ્।
ઋચો યજૂંષિ સામાનિ નિર્મમે યજ્ઞસિદ્ધયે

સાધ્યાસ્તૈર્ અયજન્દેવાન્ ભૂતમુચ્ચાવચં ભુજાત્(1) ।અપ્_17.014અબ્।
સનત્કુમારં રુદ્રઞ્ચ સસર્જ ક્રોધસમ્ભવમ્

મરીચિમત્ર્યઙ્ગિરસં પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ્ ।અપ્_17.015અબ્।
વસિષ્ઠં માનસાઃ સપ્ત બ્રહ્માણ ઇતિ નિશ્ચિતાઃ(2)

સપ્તૈતે જનયન્તિ સ્મ પ્રજા રુદ્રાશ્ ચ સત્તમ ।અપ્_17.016અબ્।
દ્વિધા કૃત્વાત્મનો દેહમર્ધેન પુરુષો ઽભવત્
અર્ધેન નારી તસ્યાં સ બ્રહ્મા વૈ ચાસૃજત્ પ્રજાઃ