અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 119

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે ભારતવર્ષં
નામાષ્ટાદશાધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {119}
:શ્ અથૈકોનવિંશત્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
મહાદ્વીપાદિ
અગ્નિર્ ઉવાચ
લક્ષયોજનવિસ્તારં જમ્બૂદ્વીપં સમાવૃતમ્ ।અપ્_119.001અબ્।
:ન્
1 શક્તિમાનૃક્ષપર્વત ઇતિ ઘ.. , છ.. ચ । શુક્તિમાનૃક્ષપર્વત ઇતિ
જ..
2 નવ ભેદા ભવન્ત્યસ્યેતિ ઝ..
3 શક્તિમત ઇતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઝ.. ચ
:પ્ 22
લક્ષ્યયોજનમનેન ક્ષીરોદેન સમન્તતઃ

સંવેષ્ટ્ય ક્ષારમુદધિં પ્લક્ષદ્વીપસ્ તથા સ્થિતઃ(1) ।અપ્_119.002અબ્।
સપ્ત મેધાતિથેઃ પુત્રાઃ પ્લક્ષદ્વીપેશ્વરાસ્ તથા

સ્યાચ્છાન્તભયઃ શિશિરઃ સુખોદય ઇતઃ પરઃ ।અપ્_119.003અબ્।
આનન્દશ્ ચ શિવઃ ક્ષેમો ધ્રુવસ્તન્નામવર્ષકં

મર્યાદાશૈલો ગોમેધશ્ ચન્દ્રો નારદદુન્દ્ભી ।અપ્_119.004અબ્।
સોમકઃ સુમનાઃ શૈલો વૈભ્રાજાસ્તજ્જનાઃ શુભાઃ

નદ્યઃ પ્રધાનાઃ સપ્તાત્ર પ્લક્ષાચ્છાકાન્તિકેષુ ચ ।અપ્_119.005અબ્।
જીવનં પઞ્ચસાસ્રં ધર્મો વર્ણાશ્રમાત્મકઃ(2)

આર્યકાઃ કુરવશ્ ચૈવ વિવિંશા ભાવિનશ્ ચ તે ।અપ્_119.006અબ્।
વિપ્રાદ્યાસ્તૈશ્ ચ સોમો ઽર્ચ્યો દ્વિલક્ષશ્ચાબ્ધિલક્ષકઃ

માનેનેક્ષુરસોદેન વૃતો દ્વિગુણશાલ્મલઃ ।અપ્_119.007અબ્।
વપુષ્મતઃ સપ્ત પુત્રાઃ શાલ્મલેશાસ્ તથાભવન્

શ્વેતો ઽથ હરિતશ્ ચૈવ જીમૂતો લોહિતઃ ક્રમાત્ ।અપ્_119.008અબ્।
વૈદ્યુતો માનસશ્ ચૈવ સુપ્રભો નામ વર્ષકઃ

દ્વિગુણો દ્વિગુણેનૈવ સુરોદેન સમાવૃતઃ ।અપ્_119.009અબ્।
કુમુદશ્ચાનલશ્ ચૈવ(3) તૃતીયસ્તુ વલાહકઃ

દ્રોણઃ કંકો ઽથ(4) મહિષઃ કકુદ્માન્ સપ્ત નિમ્નગાઃ ।અપ્_119.010અબ્।
કપિલાશ્ચારુણાઃ પીતાઃ કૃષ્ણાઃસ્યુર્બ્રાહ્મણાદયઃ

વાયુરૂપં યજન્તિ સ્મ સુરોદેનાયમાવૃતઃ(5) ।અપ્_119.011અબ્।
:ન્
1 દ્વીપસ્ તથા સ્મૃત ઇતિ ઝ..
2 વર્ણાશ્રમાત્મજ ઇતિ ખ.. , ઘ.. , જ.. ચ
3 કુમુદશ્ચોન્નતશ્ ચૈવેતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. ચ
4 કર્કો ઽથેતિ ક..
5 સુરોદેન સમાવૃત ઇતિ ઘ..
:પ્ 23
જ્યોતિષ્મતઃ કુશેશાઃ સ્યુરુદ્ગિજો ધેનુમાન્ સુતઃ

દ્વૈરથો લંવનો ધૈર્યઃ કપિલશ્ ચ પ્રભાકરઃ ।અપ્_119.012અબ્।
વિપ્રાદ્યા દધિમુખ્યાસ્તુ બ્રહ્મરૂપં યજન્તિ તે

વિદ્રુમો(1) હેમશૈલશ્ ચ દ્યુતિમાન્ પુષ્પવાંસ્ તથા ।અપ્_119.013અબ્।
કુશેશયો હરિઃ શૈલો વર્ષાર્થં મન્દરાચલઃ

વેષ્ટિતો ઽયં ઘૃતોદેન ક્રૌઞ્ચદ્વીપેન સો ઽપ્યથ ।અપ્_119.014અબ્।
ક્રૌઞ્ચેશ્વરાઃ દ્યુતિમતઃ પુત્રાસ્તન્નામવર્ષકાઃ

કુશલો મનોનુગશ્ચોષ્ણઃ પ્રધાનો ઽથાન્ધકારકઃ ।અપ્_119.015અબ્।
મુનિશ્ ચ દુન્દુભિઃ સપ્ત સપ્ત શૈલાશ્ ચ નિમ્નગાઃ(2)

ક્રૌઞ્ચશ્ ચ વામ્નશ્ ચૈવ તૃતીયશ્ચાન્ધકારકઃ(3) ।અપ્_119.016અબ્।
દેવવૃત્ પુણ્ડરીકશ્ ચ દુન્દુભિર્દ્વિગુણો મિથઃ

દ્વીપા દ્વીપેષુ યે શૈલા યથા દ્વીપાનિ તે તથા ।અપ્_119.017અબ્।
પુષ્કરાઃ પુષ્કલા ધન્યાસ્તીર્થા(4) વિપ્રાદયો હરિમ્

યજન્તિ ક્રૌઞ્ચદ્વીપસ્તુ દધિમણ્ડોદકાવૃતઃ ।અપ્_119.018અબ્।
સંવૃતઃ શાકદ્વીપેન હવ્યાચ્છાકેશ્વરાઃ સુતાઃ

જલદશ્ ચ કુમારશ્ ચ સુકુમારો મણીવકઃ ।અપ્_119.019અબ્।
કુશોત્તરથો મોદાકી દ્રુમસ્તન્નામવર્ષકાઃ

ઉદયાખ્યો જલધરો રૈવતઃ શ્યામકોદ્રકૌ ।અપ્_119.020અબ્।
આમ્વિકેયસ્ તથા રમ્યઃ કેશરી સપ્ત નિમ્નગાઃ

:ન્
1 રુદ્રાભ ઇતિ ક.. । વિક્રમ ઇતિ ખ.. , છ.. ચ
2 કુશલ ઇત્ય્ આદિઃ, નિમ્નગા ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠો ઝ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
3 તૃતીયશ્ચાનુકારક ઇતિ ઘ.. , ઝ.. ચ
4 પુષ્કલાવત્યાં તીર્થા ઇતિ ઘ..
:પ્ 24
મગા મગધમનસ્યા(1) મન્દગાશ્ ચ દ્વિજાતયઃ(2) ।અપ્_119.021અબ્।
યજન્તિ સૂર્યરૂપં તુ(3) શાકઃ ક્ષીરાબ્ધિના વૃતઃ

પુષ્કરેણાવૃતઃ સો ઽપિ દ્વૌ પુત્રૌ સવનસ્ય ચ ।અપ્_119.022અબ્।
મસાવીતો ધાતકિશ્ ચ વર્ષે દ્વે નામચિહ્નિતે(4)

એકો ઽદ્રિર્માનસાખ્યો ઽત્ર મધ્યતો વલયાકૃતિઃ ।અપ્_119.023અબ્।
યોજનાનાં સહસ્રાણિ વિસ્તારોચ્છ્રાયતઃ સમઃ

જીવનં દશસાહસ્રં સુરૈર્ બ્રહ્માત્ર પૂજ્યતે ।અપ્_119.024અબ્।
સ્વાદૂદકેનોદધિના વેષ્ટિતો દ્વીપમાનતઃ

ઊનાતિરિક્તતા ચાપાં સમુદ્રેષુ ન જાયતે ।અપ્_119.025અબ્।
ઉદયાસ્તમનેષ્વિન્દોઃ પક્ષયોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ

દશોત્તરાણિ પઞ્ચૈવ(5) અઙ્ગુલાનાં શતાનિ વૈ ।અપ્_119.026અબ્।
અપાં વૃદ્ધિક્ષયૌ દૃષ્ટૌ સામુદ્રીણાં(6) મહામુને

સ્વાદૂદકા બહુગુણા(7) ભૂર્હૈમી જન્તુવર્જિતા ।અપ્_119.027અબ્।
લોકાલોકસ્તતઃ શૈલો યોજનાયુતવિસ્તૃતઃ

લોકાલોકસ્તુ તમસાવૃતો ઽથાણ્ડકટાહતઃ ।અપ્_119.028અબ્।
ભૂમિઃ સાણ્ડકટાહેન પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તરા(8)