અભિસમયાલંકાર · અધ્યાય 3

ઇત્યભિસમયાલઙ્કારે નામ
પ્રજ્ઞાપારમિતોપદેશશાસ્ત્રે દ્વિતીયાધિકારઃ ।
3 સર્વજ્ઞતાધિકારઃ તૃતીયઃ
1 - પ્રજ્ઞયા ન ભવે સ્થાનમ્
2 - કૃપયા ન શમે સ્થિતિઃ
નાપરે ન પરે તીરે નાન્તરાલે તયોઃ સ્થિતા ।
અધ્વનાં સમતાજ્ઞાનાત્ પ્રજ્ઞાપારમિતા મતા

3 - અનુપાયેન દૂરત્વમ્
4 - ઉપાયેનાવિદૂરતા
અનુપાયેન દૂરં સા સનિમિત્તોપલમ્ભતઃ ।
ઉપાયકૌશલેનાસ્યાઃ સમ્યગાસન્નતોદિતા

5 - વિપક્ષઃ
રુપાદિસ્કન્ધશૂન્યત્વે ધર્મેષુ ત્ર્યધ્વગેષુ ચ ।
દાનાદૌ બોધિપક્ષેષુ ચર્યાસંજ્ઞા વિપક્ષતા

6 - પ્રતિપક્ષઃ
દાનાદિષ્વનહંકારઃ પરેષાં તન્નિયોજનમ્ ।
સઙ્ગકોટિનિષેધો ઽયં સૂક્ષ્મઃ સઙ્ગો જિનાદિષુ

તદ્ગામ્ભીર્ય પ્રકૃત્યૈવ વિવેકાદ્ ધર્મપદ્ધતેઃ ।
એકપ્રકૃતિકં જ્ઞાનં ધર્માણાં સઙ્ગવર્જનમ્

દૃષ્ટાદિપ્રતિષેધેન તસ્યા દુર્બોધતોદિતા ।
રૂપાદિભિરવિજ્ઞાનાત્ તદચિન્ત્યત્વમિષ્યતે

એવં કૃત્વા યથોક્તો વૈ જ્ઞેયઃ સર્વજ્ઞતાનયે ।
અયં વિભાગો નિઃશેષો વિપક્ષપ્રતિપક્ષયોઃ

7 - પ્રયોગઃ
રુપાદૌ તદનિત્યાદૌ તદપૂરિપ્રપૂરયોઃ ।
તદસઙ્ગત્વે ચર્યાયાઃ પ્રયોગઃ પ્રતિષેધતઃ

અવિકારો ન કર્ત્તા ચ પ્રયોગો દુષ્કરસ્ત્રિધા ।
યથાભવ્ય ફલપ્રાપ્તેરવન્ધ્યો ઽભિમતશ્ચ સઃ

અપરપ્રત્યયો યશ્ચ સપ્તધા ખ્યાતિવેદકઃ ।
8 - સમતા
ચતુર્ધામનના તસ્ય રૂપાદૌ સમતા મતા

9 - દર્શનમાર્ગઃ
ધર્મજ્ઞાનાન્વયજ્ઞાનક્ષાન્તિજ્ઞાનક્ષણાત્મકઃ ।
દુઃખાદિસત્યે દૃઙ્માર્ગ એષ સર્વજ્ઞતાનય

રૂપં ન નિત્યં નાનિત્યમતીતાન્તં વિશુદ્ધકમ્ ।
અનુત્પન્નાનિરુદ્ધાદિ વ્યોમાભં લેપવર્જિતમ્

પરિગ્રહેણ નિર્મુક્તમવ્યાહારં સ્વભાવતઃ ।
પ્રવ્યાહારેણ નાસ્યાર્થઃ પરેષુ પ્રાપ્યતે યતઃ

નોપલમ્ભકૃદત્યન્તવિશુદ્ધિર્વ્યાધ્યસમ્ભવઃ ।
અપાયોચ્છિત્ત્યકલ્પત્વે ફલસાક્ષાત્ક્રિયાં પ્રતિ

અસંસર્ગો નિમિત્તૈશ્ચ વસ્તુનિ વ્યઞ્જને દ્વયે ।
જ્ઞાનસ્ય યા ચાનુત્પત્તિરિતિ સર્વજ્ઞતાક્ષણાઃ

ઇતિ સેયં પુનઃ સેયં સેયં ખલુ પુનસ્ત્રિધા ।
અધિકારત્રયસ્યૈષા સમાપ્તિઃ પરિદીપિતા