અભિસમાચારિકધર્મ · ભાગ 81100

યુષ્માકં સર્વ્વે(સાર્દ્ધે)વિહારિકા અન્તેવાસિકા ઓધ્યાયન્તિ ॥ વયં યેવ
તાવ ચીવરકાનિ ધોવંતા સીવન્તા રઞ્જેન્તા તલવિલયં (જ્.184) ગચ્છામઃ ।
ઇમે પિ ન જાનન્તિ । કથં અન્તરઘરં પ્રવિશન્તેહિ ચીવરકે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । આહંસુ । આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં અન્તરઘરં પ્રવિશ(40બ્6)ન્તેન ચીવરે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં અન્તરઘરં પ્રવિશન્તેન ચીવરે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । નાયં તાવ ક્ષમતિ ભિક્ષુણા અન્તરઘરં પ્રવિશન્તેન
ચીવરં કડ્ઢન્તેન પ્રવિશિતું યહિં લગ્નં તહિ લગ્નં યહિં પાટિતં
તહિં પાટિતં । અથ ખલુ યદિ તાવ ગ્રીષ્મકાલો ભવતિ । દૂરે ચ ગ્રામો
ભવતિ । સીર્ષે વા સ્કન્ધે વા ચીવરં કૃત્વા ગન્તવ્યં । યદા
ગ્રામમૂલગ(40બ્7)તો ભવતિ । યદિ તહિં ઓઘો વા તડાગમ્ વા ભવતિ
પુષ્કિરિણી વા તહિં પાદાં પ્રક્ષાલિત્વા ચીવરં પ્રાવરિત્વા ગણ્ઠિપાર્શ્વં
આબન્ધિત્વા પ્રવિશિતવ્યં । અથ દાનિ ઉદકં ન ભવતિ । પત્રશાખાય વા
તૃણકેહિ વા પાદા જંઘા પ્રસ્ફોટિત્વા પ્રાવરિત્વા પ્રવેષ્ટવ્યં । અથ
દાનિ હેમન્તો ભવતિ । પ્રાવરિત્વા ગન્તવ્યં । પરિમણ્ડલં ચીવરં
પ્રાવરિત્વા અન્તરઘરં પ્રવિશિત(41અ1)વ્યં । પરિવર્જિત્વા । ભ્રાન્તો વા
અશ્વો ભ્રાન્તો વા હસ્તિ ભ્રાન્તો વા રથો-અશ્વ વટવા ચા(વા) ઓહર
પાર(પરા)યુક્તં કણ્ટકશાખા પરિવર્જન્તેન સુધાપાણ્ડુલ(લે)પનાયો
પરિવર્જન્તેન પ્રવિશિતવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય (ઇઇ.પ્.41) યત્નં
કરેન્તસ્ય ચીવરં ધૂલીયે પૂરિતં ભવતિ । પ્રસ્ફોટયિતવ્યં ।
કર્દ્દમેન વા વિનાશિતવ્યં ભવતિ । ધોવિતવ્યં । કણ્ટકશાખાયાં વા
લગ્નં ભવતિ । (જ્.185) ન દાનિ મા ચીવ(41અ2)રં મા કણ્ટકશાખા
ન્તિ(ત્તિ) । ઉદ્રન્તિ અચ્છિતવ્યં । અથ ખલુ સ્તોકસ્તોકં મોચયિતવ્યં ।
સુવા(ધા)પાણ્ડુલેપના ભિત્તી ભવતિ વર્જયિતવ્યા । અથ દાનિ
શમ્બાવ(ધ)રથ્યા ભવતિ । સુસંવૃતેન પશ્યિલ્લકેન અતિક્રામિતવ્યં ।
એવં અન્તરઘરં પ્રવિશન્તેન ચીવરે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥
આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ* ॥ ॥
વિ. 4 મ્સ્.41અ2 (જ્.185.6); છ્. 512અ1
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ વિસ્તરેણ નિ(41અ3)દાનં કૃત્વા તે દાનિ
આયુષ્મન્તો નન્દનોપનન્દના અન્તરઘરં પ્રવિષ્ટા સમાના મઞ્ચા
ચર્યાણં ચ મા(સા)પાશ્રયા ચ દારકદારિકેહિ પાદેહિ
મર્દ્દિતપરિમર્દ્દિતા । ધૂલીય કર્દ્દમેન મક્ષિતપરિમક્ષિતા તેહિ
પ્રજ્ઞપ્તેહિ ઉપવિંશ(શં)તિ । ચીવરાણિ વિનાશયન્તિ । સુધાપાણ્ડુલેપનાયો
ભિત્તીયો ઘસંતા ઉપવિંશ(શં)તિ તેષાં સર્વ્વે(સાર્દ્ધે)વિહારિ(41અ4)કા
અન્તેવાસિકા ઓધ્યાયન્તિ । (જ્.186) વયં યેવ તાવ ચીવરાણિ ધોવેન્તા સીવેન્તા
રઞ્જેન્તા તલવિલયં ગચ્છામઃ । ઇમે પિ ન જાનન્તિ કથં અન્તરઘરં
પ્રવિષ્ટેહિ ચીવરેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવ(ત)ં પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ શ્રુતં
ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ
નન્દનોપનન્દનાં । તે દાનિ શબ્દાપિતા । ભગવાન્ આહ । સ(41અ5)ત્યં
ભિક્ષવો નન્દનોપનન્દના એવં નામ યૂયં અન્તરઘરં પ્રવિષ્ટા

સમાના દારકદારિકાહિ મઞ્ચઞ્ ચ । પીઠઞ્ ચ ત્રેપશ્યકા ચ પાદેહિ
મર્દિતવિમર્દિતા । ધૂલીયે કર્દમેહિ વિનાશિતકેહિ પ્રજ્ઞપ્તેહિ (ઇઇ.પ્.42)
નિષીદથ સુધાપાણ્ડુલેપનાહિ ભિત્તીહિ ઘસંતા પ્રવિશથ ચીવરાણિ
વિનાશયન્તિ યુષ્માકં સાર્દ્ધેવિહારિકા અન્તેવાસિકા ઓધ્યાય(41અ6)ન્તિ ।
પશ્યથ ભણે વયં યેવ ચીવરકાનિ ધોવન્તા સીવન્તા રઞ્જેન્તા
તલવિલયં ગચ્છામઃ । ઇમે ન જાનન્તિ । કથં અન્તરઘરં પ્રવિષ્ટેહિ
ચીવરેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં । આહંસુ । આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । તેન હિ-ય્-એવં અન્તરઘરં પ્રવિષ્ટેહિ ચીવરે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં અન્તરઘરં પ્રવિષ્ટેહિ ચીવરે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એષો દાનિ ભિક્ષુઃ । અન્તરઘ(41અ7)રં પ્રવિષ્ટો આસનેન
નિમન્ત્રીયતિ । આસનં જાનિતવ્યં । યદિ તાવ આસનં ભવતિ ધૂલીયે વા
મ્રક્ષિતં કર્દ્દમેન વા વિનાસિતકં । ઓમïલમïલં વા પ્રજ્ઞપ્તકં
ભવતિ । ન ક્ષમતિ તહિં ઉપવિશિતું । યદિ તાવ ભિક્ષુસ્ય
વિસ્રમ્ભ(જ્.187)કુલં ભવતિ । વક્તવ્યં । ભગિનીયો આસનં પ્રજ્ઞપેથ
મા ચીવરકાનિ વિનશિષ્યન્ તિ । યં કાલં તહિં પ્રજ્ઞપ્તં ભવતિ । આમિલા
વા અસ્તરિ(41બ્1)કા વા કોચકો વા કલન્તરકો પટ વા તતો નિષીદિતવ્યા ।
અથ દાનિ અશ્રાદ્ધકુલં ભવતિ । ભિક્ષુસ્ય વા અવિસ્રમ્ભકુલં ભવતિ
તતો ચ સ્તૂપિકં વા સાંઘિકં વા કાર્યં અધીનં ભવતિ । નાપિ ક્ષમતિ ।
તથા યેવ નિષીદિતું । અથ ખલુ લેઙ્કટખણ્ડેન રજોહરણકેન વા ।
પ્રસ્ફોટિય કસં(ંસ)કલિકાં પ્રજ્ઞપિય ઉપવિશિતવ્યં । અથ દાનિ એવં પિ
ન ભવતિ । અન્ત(41બ્2)મસતો હસ્તેનાપિ પ્રસ્ફોટિય આમર્જિય
ઉપવિશિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । અન્તરઘરે પ્રવિષ્ટેન સુધાપાણ્ડુંલેપના
ભિત્તીય (ઘ)સ(ં)તેન અતિક્રમિતું । ન ક્ષમતિ । સાપાશ્રયં વા
ઓપાશ્રયમ્ વા ઓમયિલોમયિલં વા (ઇઇ.પ્.43) પણ્ડરં વિપાણ્ડરં
અપાશ્રયિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુઃ । જરાદુર્બ્બલો વા વ્યાધિદુર્બ્બલો વા
ભવતિ । વક્તવ્યં ભગિની પ્રજ્ઞપેહિ કુડ્ડસ્મિં યહિં
અપાશ્ર(41બ્3)યિતવ્યં । યં કાલં તહિં બિંબોહનં વા અમિલા વા અસ્તરિકા
વા કોચકો વા શાટકો વા પ્રજ્ઞપ્તો ભવતિ । તતો અપાશ્રયિતવ્યં । અથ
દાનિ અશ્રાદ્ધકુલં ભવતિ । ન વા ભિક્ષુસ્ય વિશ્રમ્ભકુલં ભવતિ ।
અન્તમસતો સંકચ્છિકા પિ સ્કન્ધે દત્વા અપાશ્રયિતવ્યં । ન ક્ષમતિ ।
(જ્.188) અન્તરઘરં પ્રવિષ્ટેન ચીવરકેન પ્રતીચ્છિતું । સર્પ્પિખજ્જકં
(41બ્4) વા તૈલખજ્જકં વા ઉક્ખિનકા વા તણ્ડુલા પ્રતિચ્છિતું ।
ક્લિન્નકાનિ વા પુષ્પાણિ પ્રતિચ્છિતું । ક્ષુદ્રપાકાનિ વા ફલાનિ
પ્રતિચ્છિતું । વિક્ષુણ્ણમ્ વા પાત્રં ગૃહ્નિતું । ચિક્કન્ના વા હસ્તાન્
નિર્માદિતું । માલ્યમ્ વા ક્લિન્નકં ચિક્કના વા ઓષ્ઠાનિ નિર્માદયિતું ।
લભ્યા દાનિ ચીવરાન્તરિકાય ખક્ખટાનિ ફલાનિ ગૃહ્નિતું । બદરાણિ વા
કોલકાનિ વા આમલકા(41બ્5)નિ વા હારીતકી વા તણ્ડુલાનિ વા અનોક્ષીણકા
વા માલ્યમ્ વા આક્લિન્નકં શિમ્બટીયો વા અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય યત્નં
કરેન્તસ્ય ચીવરક કર્દ્દમેન વા નાસિતં ભવતિ ધોવિતવ્યં । ધૂલીયે
વા ઓતરિતં ભવતિ । પ્રસ્ફોટયિતવ્યં । પાટિતં વા વિપાટિતં ભવતિ

સીવિતવ્યં । એવં અન્તરઘરે પ્રવિષ્ટેન ચીવરે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિ(41બ્6)સમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ* ॥॥
વિ. 5-6 મ્સ્.41બ્6 (જ્.188.13); છ્. 512અ2
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । આયુષ્મતો નન્દનસ્ય ઉપનન્દનો નામ
ભ્રાતા સો દાનિ તસ્ય સાર્વ્વે(ર્દ્ધે)વિહારિકસ્યાહ (ઇઇ.પ્.44) । એહિ આયુષ્મં
ગ્રામં પ્રવિશ્યામઃ । અહં ચ તત્ર કિઞ્ચિદ્ એવ અકલ્પીયં
અધ્યાચરિષ્યામિ । (જ્.189) મા કસ્યચિ આચિક્ષેસિ । અહં ખલુ તે પિતૄયકો
ભવામિ । સો દાનિ આહ । પિ(તૄ)યકો ભવાહિ । માતુલકો ભવાહિ । (41બ્7)
યદિ ત્વં તત્ર કિંચિ અકલ્પિયં । અધ્યાચરિષ્યસિ । આચક્ષિષ્યામિ । અહં સો
દાન્ આહ । આચિક્ષિષ્યસિ આહ । આચિક્ષિષ્યં । સો દાનિ આહ । આગચ્છાહં તવ
શેષયિષ્યં । તે દાનિ મહાન્તાનિ કુલાન્ય્ ઉપસંક્રમન્તિ નિમન્ત્રીયન્તિ ।
આર્ય ભક્તકૃત્યં કરેથ પુરેભક્તિકં કરેથ ખજ્જકં ખાદથ
વનફલં ભક્ષથ । યથા પ્રતિભાનકં કરેથ સો દાનિ ન કહિંચિ
અધિવાસયતિ । (42અ1) પશ્યતિ મા ઇમસ્ય દાતવ્યં ભવિષ્યતીતિ યં કાલં
પશ્યતિ નૈવ એષો પ્રતિબલો પિણ્ડાય અણ્ઠિતું । ન ચ પ્રતિબલો જેતવનં
સંભાવયિતું તિ । તતો આહ । આયુષ્મન ગચ્છ ત્વં ન મે ત્વયા
સાર્વ્વ(ર્દ્ધ)ં ફાસુ ભવતિ કથાય વા નિષદ્યાય વા એકસ્યૈવ મમ
ફાસુ ભવતિ । સો દાનિ શુષ્કેન મુખેન (જ્.190) પાણ્ડરેહિ ઓષ્ઠેહિ
ત્વરિતત્વરિતં નિર્દ્ધાવતિ । કાલં નિધ્યાયમાનો સો (42અ2) દાનિ તતો યેવ
અનુપરિવર્ત્તિય મહાત્મેહિ કુલેહિ ઇપ્સિતાન્નાતિ(નિ) ભુક્તા તસ્યૈવ અનુપદમ્
એવ નિર્દ્ધાવિતો યે દાનિ ભિક્ષૂ જેતવનસ્યારામદ્વારકોષ્ઠકસમીપે
સ્થાન ચંક્રમસ્થાનનિષદ્યાયોગમ્ અનુયુક્તા વિહરન્તિ । તે દાનિ તં
પશ્યન્તિ । ઉપશુષ્કેન મુખેન પાણ્ડરેહિ ઓષ્ઠેહિ ત્વરિતત્વરિતં
નિર્દ્ધાવિતં કાલં નિધ્યાયન્તં તેષાં ભવતિ । યથા અયં ।
ઉ(42અ3)પશુષ્કેન મુખેન પાણ્ડરેહિ ઓષ્ઠેહિ ત્વરિતત્વરિતં નિર્દ્ધાવતિ ।
કાલં નિધ્યાયમાનો ભવિતવ્યમ્ અયં વિપ્રલબ્ધો । તે દાનિ તં
ઉચ્ચગ્ઘન્તિ આયુષ્મન્ સ્નિગ્ધો ખલુ તે સુ(મુ)ખવર્ણ્ણો પિલિપિલાયન્તિ ।
ઓષ્ઠા સુષ્ઠુ ખલુ (ઇઇ.પ્.45) નિર્દ્ધાપીયતિ । યથાપિ દાનિ
નગરકુલોપકેન પિતૄયકેન સાર્દ્ધં પ્રવિષ્ટસ્ય ઇપ્સિતાન્નાનિ ભોજનાનિ
ભુ(42અ4)ક્તાવિસ્યા સો દાનિ આહ । આયુષ્મન્ કુતો મે ઇપ્સિતાન્નાનિ ભોજનાનિ
ભુક્તાનિ એવં ચ એવં ચાસ્મિ વિપ્રલબ્ધો એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ
ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ ઉપનન્દનં સો દાનિ
શબ્દાપિતો ભગવાન્ આહ । સત્યં ઉપનન્દન એવં નામ ત્વં નન્દનસ્ય
સાર્વ્વે(ર્દ્ધે)વિહારિં જલ્પસિ । એહિ આયુષ્મન્ (42અ5) ગ્રામં પ્રવિશિષ્યામઃ ।
અહં ચ તત્ર કિઞ્ચિ અકલ્પિયં અધ્યાચરિષ્યામિ ॥ મા ખલુ કસ્યચિ
અ(આ)ચિક્ષિષ્યસિ । અહં ખલુ તે પિતૃયકો ભવામિ । તદ્ એવ (જ્.191) સર્વ્વં
ભગવાન્ વિસ્તરેણ પ્રત્યારોચયતિ । યાવ સો દાનિ આહ । આયુષ્મન્ કુતો મે
ઇપ્સિતાન્નાનિ ભોજનાનિ ભુક્તાનિ એવં ચ એવં ચાસ્મિ વિપ્રલબ્ધો આહ । આમ
ભગવન્ ।
ભગ(42અ6)વાન્ આહ । દુષ્કૃતં તે ઉપનન્દન તેન હિ એવં પુરેશ્રમણેન

પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં પશ્ચાચ્છ્રમણેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ
એવં પુરેશ્રમણેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં પશ્ચાચ્છ્રમણેન
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । નાયં તાવ ક્ષમતિ । ભિક્ષુણા પશ્ચાચ્છ્રમણો
પ્રવેશિતું યો ન પ્રતિબલો તસ્ય ચ આત્મનો ચ વૃત્તિં સંવિભજિતું । અથ
ખલુ યો પ્રતિબલો તસ્ય ચ (42અ7) આત્મનો ચ વૃત્તિં સંવિભજિતું । તેન
પશ્ચાચ્છ્રમણો પ્રવેશયિતવ્યો । એષો દાનિ ભિક્ષુ ઉપાધ્યાયસ્ય વા
આચાર્યસ્ય વા પશ્ચાચ્છ્રમણો ગચ્છતિ । નાપિ ક્ષમતિ તેન દૂરં
પૃષ્ઠતો ગન્તું । નાપિ ક્ષમતિ । ખુરેણ ખુરં હનન્તેન । અથ ખલુ
નાત્યાતિદૂરં નાત્યાસન્નં ગન્તવ્યં । તેનાપિ દાનિ પુરેશ્રમણેન નાપિ
ક્ષમતિ । ઘાડેન યથા ઓડ્ડિતાયે ગ્રી(42બ્1)વાયે ગન્તું । અથ ખલુ
યુગમાત્રં નિધ્યાયન્તેન ગન્તવ્યં । અનેકાયે ભ્રાન્તો વા હસ્તિ
આગચ્છેય ભ્રાન્તો વા અશ્વો ભ્રાન્તો વા રથો ચણ્ડો વા શ્વાનો ચણ્ડો વા
ગોણો (ઇઇ.પ્.46) આગચ્છેય ન્તિ(ત્તિ) । યદિ તાવ દક્ષિણેનાન્તેનાગચ્છતિ ।
વામેનાન્તેન ઉચ્ચન્તિ(ત્તિ)તવ્યં । વામેનાન્તેનાગચ્છતિ । દક્ષિણેનાન્તેન
ઉચ્ચત્તિતવ્યં । અથ દાનિ દુશ્ચક્ષુકો ભવતિ । જરાદુર્બ્બલો વા
વ્યાધિદુર્બ્બલો વા । (42બ્2) પશ્ચાચ્છ્રમણેન વક્તવ્યં । ઉપાધ્યાયો વા
આચાર્યો વા વામહસ્તિકમ્ વા દક્ષિણહસ્તિકં વા ઉચ્ચત્ત ન્તિ(ત્તિ) । અથ દાનિ
ન પશ્યતિ હસ્તેન ગૃહ્નિયાણં એકતો વા એકતો વા ઉચ્ચત્તયિતવ્યો । એષો ચ
દાનિ ભિક્ષુસ્ય સાર્દ્ધેવિહારી વા અન્તે(જ્.192)વાસી વા પશ્ચાચ્છ્રવ(મ)ણં
પ્રવેશેન્તિ । યદિ તાવ પ્રતિબલો ભવતિ તસ્ય આત્મનો ચ વૃત્તિં
સંવિભજયિતું । પ્રવેશયિતવ્યો । અથ દા(42બ્3)નિ ન પ્રતિબલો ભવતિ ।
પ્રવેશિતો ચ તેન ભવતિ । પશ્ચાચ્છ્રમણો કાલેન કાલં વિસર્જયિતવ્યો ।
તથા કર્ત્તવ્યં યથા પ્રતિબલો ભવતિ પિણ્ડપાતમ્ વા અણ્ઠિતું ।
વિહારકં વા ગન્તું ।
અથ દાનિ ભિક્ષુઃ શિરાં વિન્દા(દ્ધા)પયિતુકામો ભવતિ । બાહુશિરાં
વાઙ્ગુલ્યશિરાં વા નિલાટિં વા યદિ તાવ પ્રતિબલો ભવતિ ।
પશ્ચાચ્છ્રમણસ્ય (42બ્4) આત્મનો ચિ(વિ)ત્તં સંવિભજિતુ(ં) વક્તવ્યં । આસ
ત્વં સહિતકાં ભુંજિય નિર્દ્ધાવિષ્યામઃ । યં કાલં શિરાવિદ્ધા
ભવતિ । ઉભયેહિ ભુઞ્જિય નિર્દ્ધાવિતવ્યં । અથ દાનિ ન પ્રતિબલો
ભવતિ । કાલેન કાલં વિસર્જયિતવ્યો । વક્તવ્યં સુવિહિત ગન્તવ્યં ।
આગમિષ્યં અહં, । યેન વા તેન સાર્દ્ધં તેનાપિ દાનિ પિણ્ડચારિકં વા
અણ્ઠિયાણ વિહારં (42બ્5) વા ગચ્છિય આહારં કૃત્વા । નાપિ દાનિ ક્ષમતિ ।
દિન્ના મમ આનન્તિકા તિ । અદર્શનેન પ્રિયં કર્ત્તું, । અથ ખલુ ભુક્તં
ન ભુક્તન્ તિ । અન્યસ્ય હસ્તે પાત્રં દત્વા તહિં ગન્તવ્યં । યદિ તાવ ન
વિદ્ધા શિરા (ઇઇ.પ્.47) ભવતિ ગ્લાનસ્ય અનુ(જ્.193)કાલ્યં આહારં દત્વા
સહિતકેહિ નિર્દ્ધાવિતવ્યા । અથ દાનિ દૂરગોચરો સંઘારામો ભવતિ
ભિક્ષુસ્ય આત્મનો (42બ્6) આહારપર્યેષ્ટિં પર્યેથ(ષ)માણસ્ય વિકાલો
ભવતિ । એવં પિ કરિય ગન્તવ્યં । યદિ તાવ સો શિરાવિદ્ધો એવ
નિર્દ્ધાવતિ । અયં પ્રવિષ્ટો ભવતિ । રથ્યાન્તરં વા પશ્યતિ । તતો ય્યેવ
નિવર્ત્તયિતવ્યં । નગરદ્વારે પશ્યતિ નગરદ્વારતો નિવર્ત્તિતવ્યં । પન્થે

પશ્યતિ । પન્થાતો નિવર્ત્તિતવ્યં । યતો એવ પશ્યતિ । તતો એવ નિવર્ત્તિતવ્યં ।
અથ દાનિ કોચિ વન્દતિ વક્તવ્યં । (42બ્7) અમુકો વન્દતિ । અથ દાનિ
નિમન્ત્રેતિ ઉપલક્ષિતવ્યં । પશ્ચાચ્છ્રમણેન યતો નિર્ગ્ગતો ભવતિ । તતો
આરોચયિતવ્યં । અમુકેન ઉપાધ્યાયો નિમન્ત્રિતો અમુકેન વા અન્તરઘરે
ભુંજતિ । પુરેશ્રમણો ન પ્રતિબલો ભવતિ દક્ષિણામ્ આદિશિતું, । આહંસુ ।
આદિશ દક્ષિણાં ન દાનિ પશ્ચાચ્છ્રમણેન વક્તવ્યં । યથા યેવ
અગ્રાસનં અગ્રોદકં અગ્રપિણ્ડ(43અ1)પાતં પરિભુઞ્જસિ તથા યેવ
દક્ષિણામ્ આદિશાહિ । અથ ખલુ આદિશિતવ્યં પશ્ચાચ્છ્રમણેન । એવં
પુરેશ્રમણેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં પશ્ચાચ્છ્રમણેન
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિ. 7-8 મ્સ્.43અ1 (જ્.193.16); છ્. 512અ19
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । અપરેણ દાનિ ભિક્ષુણા ભિક્ષુ અધ્યેષ્ટા
આયુષ્મન્ ઇચ્છામિ પિણ્ડપાતં નિક્કાલિયમા(43અ2)નં સો દાનિ આહ । આનેહિ
પાત્રં સો દાનિ ભિક્ષુ પિણ્ડપાતસ્ય કૃતેન પ્રવિષ્ટો અયં પિ દેશકાલં
દન્તકાષ્ઠં ગૃહીત્વા આરામચારિકાં ચંચૂર્યતિ । (જ્.194) સો દાનિ ભિક્ષુ
પિણ્ડપાતં ગૃહ્નિથ । આગતો । યાવ પશ્યતિ સો વિહારકં ઘટ્ટિતકં, સો
દાનિ મુહૂર્ત્તકં આગમિયાણં યદા નાગચ્છતિ (ઇઇ.પ્.48) વિહારકસ્ય
દ્વારમૂલે પિણ્ડપાતકં થપિય ગતો તં દાનિ આ(43અ3)હ અપરેણ
આગચ્છિયાણં ઉત્ક્ષિપ્તં સો દાનિ ભિક્ષુઃ । વિહારમ્ આગત્વા આગમેતિ ।
ઇદાનીં પિ એષ્યતિ મુહૂર્ત્તં પિ એષ્યતિ યાવ અકાલીભૂતં તે દાનિ
ક(ગ)ત્યાહ(ય)ં કાલસ્ય ઉભયે સમાગતા સો દાનિ તસ્ય જલ્પતિ ।
અ(આ)યુષ્મન્ સાધુ તં પાત્રકં પિ લભેમ । સો દાનિ આહ । આયુષ્મન્ કસ્ય
પાત્રં કુતો પાત્રં સો દાનિ આ(43અ4)હ । આયુષ્મન્ ન ત્વં માયા અધ્યેષ્ટો
ઇચ્છામિ પિણ્ડપાતં નિક્કાલિયમાનં । સો દાનિ આહ । આયુષ્મન્ યદા સો
મયા પિણ્ડપાતકો વિહારસ્ય પુરતો નિક્ષિપ્તો । સો દાનિ આહ । આયુષ્મન્
એવં ચ ત્વં શૂન્યકે વિહારકે પાત્રં નિક્ષિપિય ગચ્છસિ । સો દાનિ આહ ।
આયુષ્મન્ એતં ચ ત્વં મમ પિણ્ડપાતનીહાર(43અ5)કં અધ્યેષિત્વા
અદર્શનેન પ્રિયં કરેસિ । તે દાનિ વિવદિતા । ભગવતો મૂલં ગતાઃ ।
ભગવાન્ આહ । નાયં તાવ ક્ષમતિ નીહારિકપિણ્ડપાતેન
પિણ્ડપાતનીહારકં અધ્યેષિત્વા અદર્શનેન પ્રિયં કર્ત્તું, । નાપિ
ક્ષમતિ । પિણ્ડપાતનીહારકેન પિણ્ડપાતમ્ આનયિત્વા શૂન્યકે વિહારકે
ઓસરિય ગન્તું । તેન હિ એવં (43અ6) પિણ્ડપાતે(ત)નીહારકેન
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં નીહારપિણ્ડપાતકેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં । (જ્.195) એતં
દાનિ સર્વ્વસંઘસ્ય અન્તરઘરે નિમન્ત્રણમ્ ભવતિ । ભિક્ષુ
જરાદુર્બ્બલો વા વ્યાધિદુર્બ્બલો વા ભવતિ । ન પ્રતિબલો ગન્તું ।
પિણ્ડપાતનીહારકો અધ્યેષિતવ્યો । વક્તવ્યમ્ આયુષ્મન્ ઇચ્છામિ
પિણ્ડપાતં નિક્કાલિયન્તં તિ વક્તવ્યં । આયુષ્મન્ મા ખ(43અ7)લુ
અદર્શનં ગમિષ્યસિ । તેન અધ્યેષ્ટેન સમાનેન દુવે પાત્રાણ્ય્ આદાય
પ્રવિશિતવ્યં । યદિ તાવ હેમન્તકાલો ભવતિ । લઘુકાલો અતિક્રમતિ ।

દાયકદાનપતી વક્તવ્યાઃ । દેથ ગ્લાનસ્ય પિણ્ડપાતં । યદિ તાવ
દાયકદાનપતિ જલ્પન્તિ । ભન્તે પટિપાટિકાય ગૃહ્નથ વક્તવ્યં ।
દીર્ઘાયુ ભગવતા । (ઇઇ.પ્.49) અનેકપર્યાયેણ ગ્લાનો પરિ(43બ્1)દિ(ન્દિ)તો
લહું ચ કાલો અતિક્રામતિ । યદિ તાવ દેન્તિ દ્વે પિણ્ડપાતકા ગૃહ્નિતવ્યા
આત્મનો ચ તસ્ય ચ શિક્તડ્ડિતકં કૃત્વા વિહારકં આગન્તવ્યં ॥ અથ દાનિ
ગ્રીષ્મો વા વર્ષારાત્રો વા કાલો ભવતિ ચિરેણ કાલો અતિક્રમતિ ।
પટિપાટિકાય ગૃહ્નિતવ્યં । શિક્તડ્ડિતકં કૃત્વા વિહારકં ગન્તવ્યં ।
યદિ તાવદ્ યાવદર્થં ભક્તં દીયતિ । પ્રકૃત્યેવ આત્મનો ભક્તતો તસ્ય
પાત્રં પૂરેતવ્યં । (43બ્2) અનુભાગો આત્મનો ગૃહ્નિતવ્યો । અથ દાનિ સો
દાનિ પતિતિત્તિણો ભવતિ । યત્તકં દીયતિ તત્તકં ગૃહ્નિતવ્યં । ન દાનિ
અપ્રત્યગ્રં ગૃહ્નિતવ્યં । એકાન્તે યૂય(ષ)ં સાકવ્યઞ્જનં વા ગૃહ્નિતવ્યં ।
નાપિ દાનિ અધોતકેહિ હસ્તેહિ અપ્રયતેહિ ગૃહ્નિતવ્યં । અથ ખલુ (જ્.196)
પ્રક્ષાલિત્વા નિર્મ્માદયિત્વા ગૃહ્નિતવ્યં । અથ ખલુ પ્રક્ષાલિત્વા
નિર્મ્માદયિત્વા ગૃહ્નિતવ્યં । યદિ ઉપ્પક્કટો કાલો ભવ(43બ્3)તિ । ન દાનિ
તેન ભુઞ્જન્તેન આસિતવ્યં । અથ ખલુ ઉભયે પિણ્ડપાતા નિહર્ત્તવ્યા ।
તેન ગચ્છન્તેન કાલો નિધ્યાપયિતવ્યો યદિ જાનન્તિ । શક્યં સકાલેન
સંભાવયિતું । ગન્તવ્યં ગચ્છિત્વા તસ્ય ઉપનામેતવ્યં । અથ પશ્યતિ
ઉપક્ખટો કાલો અન્તાન્તિકો ન શક્યં સકાલે સંભાવયિતું । મા દાનિ
ઉભયે ચ્છિન્નભક્તા ભવિષ્યામ તેન (43બ્4) પરિભુઞ્જિતવ્યં । નાપિ
ક્ષમતિ નીહારપિણ્ડપાતેનાપિ અધ્યેષ્ટો મયા પિણ્ડપાતનીહારકો તિ
અદર્શનેન પ્રિયં, કર્ત્તું । અથ ખલુ પ્રકૃત્યેવ તાવ દન્તકાષ્ઠં
ખાદયિતવ્યં । હસ્તા નિર્મ્માદયિતવ્યા । પાનીયં પરિસ્રાવયિતવ્યં ।
કુણ્ડિકાં પરિપૂરિયાણં વિહારસ્ય પ્રહાણકે દ્વે આસનાનિ પ્રજ્ઞપિય
(ઇઇ.પ્.50) અધિષ્ઠાનાં પ્રતિગ્રાહાપિય આસિતવ્યં । યં કાલં (43બ્5) આગતો
ભવતિ ઉપવિશિયાણં સહિતકેહિ ભુંજિતવ્યં । અથ દાનિ સો જલ્પતિ ।
આયુષ્મન્ ભુંજ ત્વં ભુક્તં મયેતિ ચ્છન્દયિતવ્યો વક્તવ્યો ઊનકં
પૂરેહિ યં તે રુચ્યતિ તં ખાદેહિ યદિ તાવ આકાંક્ષતિ । ઉપવિશિયાણં યં
રુચ્યતિ તં ખાદિતવ્યં । અથ દાનિ ન કાંક્ષિતવ્યં । આયુષ્મન્ ભુંજ
ત્વં નાહં ભુંજિષ્યં ।
અથ દાનિ દૂરગોચરો સંઘારામો (43બ્6) ભવતિ । પિણ્ડપાતનીહારકો ચ
ચિરેણ આગચ્છતિ કાલો ચ સ્તોકાવશેષો ભવતિ (જ્.197) નીહારકપિણ્ડપાતેન
હસ્તા નિર્મ્માદિયાણં પાનીયસ્ય કુણ્ડિકાં પૂરિયાણં પન્થે
પ્રત્યુદ્ગચ્છિતવ્યં । યત્ર યેવ તં પશ્યતિ । તત્ર યેવ પન્થાતો
ઉચ્ચત્તિયાણં સહિતકેહિ ભુઞ્જિતવ્યં । અથ દાનિ નીહારકપિણ્ડપાતો ન
પ્રત્યુદ્ગચ્છતિ કાલો ચ અતિક્રમતિ પિણ્ડપાતનીહારકેન
ત્વરિતત્વરિત(43બ્7)મ્ આગન્તવ્યં । અથ દાનિ દૂરે સંઘારામો ભવતિ
પિણ્ડપાતનીહારકેન યત્રૈવ પાનીયં પશ્યતિ । તત્રૈવ ભુંજિતવ્યં ।
મા દાનિ વયં ઉભયેવ ભક્તચ્છેદં કરિષ્યામ એવં
પિણ્ડપાતહારકેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં નીહારપિણ્ડપાતેન
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્

અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિ.9 મ્સ્.43બ્7 (જ્.197.9); છ્. 512બ્1
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । તે દાનિ ભિક્ષૂ પિણ્ડાય ચ(44અ1)રમાણો
અન્તરઘરે યાવ ઉટ્ઠાણાતો નિર્ઘોટેન્તિ । જનો દાનિ ઓધ્યાયન્તિ ।
પશ્યથ ભણે શ્રમણકાઃ । યાવ ઉટ્ઠાણાતો નિર્ઘોટેન્તિ । નષ્ટં
ભ્રષ્ટં કુતો ઇમેષાં શ્રામણ્યં એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો
આરોચયેંસુ ।
(ઇઇ.પ્.51) ભગવાન્ આહ । સમ્યગ્ ભિક્ષવો જનો ઓધ્યાયતિ । તેન હિ એવં
પિણ્ડાયે ચરિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં પિણ્ડાયે ચરિતવ્યં । નાયં તાવ
ક્ષમતિ પિણ્ડચારિકેન યા(44અ2)વ ઉટ્ઠાનાતો નિર્ઘોટયિતું । નાપિ
અદર્શનપથે સ્થાતું, । અથ ખલુ ઉદેશે સ્થાતવ્યં ।
દર્શનશ્રવણપથે નેદાનિ વક્તવ્યં । પિણ્ડપાતં મહાપુણ્યે દેહિ ।
અથ ખલુ તૂષ્ણીકેન ઉદ્દેશે સ્થાતવ્યં । ન દાનિ ઇતો વા ઇતો વા
નિધ્યાયન્તેન આસિતવ્યં । મા પશ્યેંસુ । ચોરા વા ઓચોરકા (જ્.198)
ભવન્તિ । અથ ખલુ ષડાયતનં મનસિકરેન્તેન સ્થાત(44અ3)વ્યં ।
ચક્ષુર્ અનિત્યા યાવ મનો અનિત્યન્ તિ સ્થાતવ્યં । એષ સ્ત્રી ધાન્યં ઓહનન્તિ
યદિ તાવ કણ્ડિકાપૂરકમ્ ઉક્કડ્ઢિય ઓચ્ચરકં પ્રવિશતિ જાનિતવ્યં ।
દાસ્યતિ એષા તિ । અથ દાનિ પરિવર્ત્તિયાણં ભૂયો નિધ્યાયતિ જાનિતવ્યં । ન
એષા દાસ્યતિ ગન્તવ્યં । એષા સ્ત્રી ધારાં વા પીષયતિ । તિલમ્ વા । મુદ્ગમ્
વા કલાયામ્ વા દલેન્તિ યદિ (44અ4) તાવ શિલાપૂરકાં પિષિયાણં ઓચ્ચરકં
પ્રવિશતિ જાનિતવ્યં । એષા દાસ્યતિ । અથ દાનિ પરિવર્ત્તિય નિધ્યાયતિ ।
જાનિતવ્યં । એષા ન દાસ્યતીતિ । એષા સ્ત્રી કર્પાસં કર્ત્તેતિ યદિ તાવન્તુક
નિક્ષિપિયાણં ઉત્થેતિ । જાનિતવ્યં । દાહિતિ એષા ન્તિ(ત્તિ) । અથ દાનિ ભૂયો
પ્રસારયતિ જાનિતવ્યં । ન દાહિતિ એષા ન્તિ(ત્તિ) । એષા સ્ત્રી ઉપવિષ્ટિકા
આ(44અ5)સતિ । ભિક્ષૂન પશ્યિયાણં ઉત્થેતિ જાનિતવ્યં । દાસ્યતિ એષા ન્તિ(ત્તિ) ।
અથ દાનિ ઉત્થિયાણં ભૂયો ઉપવિશતિ જાનિતવ્યં । ન એષા દાસ્યતિ । એષા
સ્ત્રી ભિક્ષું પશ્યિયાણં ઓચ્ચરકં પ્રવિશતિ જાનિતવ્યં । દાસ્યતિ એષા
ન્તિ(ત્તિ) । અથ દાનિ રિક્તા નિર્દ્ધાવતિ । જાનિતવ્યં । એષા ન દાસ્યતિ
ગન્તવ્યં । એષા સ્ત્રી કાંસભાજનં માર્જતિ ભિક્ષુ પશ્યિ(44અ6)યાણં
(ઇઇ.પ્.52) હસ્તાં ધોવતિ । જાનિતવ્યં દાસ્યતિ એષા ત્તિ । અથ દાનિ આભરણાનિ
વા ઉચ્છારેતિ જાનિતવ્યં । ન એષા દાસ્યતીતિ । મહાત્મનાં મનુષ્યાણાં
ગૃહા ભવન્તિ । તહિં કુણ્ડા ઉજ્ઝિતપ્રકીર્ણ્ણા ભવન્તિ । શાટકા વા
પટકા વા હારા વા અર્દ્ધહારા વા હિરણ્યં વા સુવર્ણ્ણમ્ વા ન દાનિ
તહિં અશબ્દકર્ણ્ણિકાયે નિર્ગ્ગન્તવ્યં । અથ ખલુ પ્રતિ(જ્.199)સંવિદિતેન
નિર્ગ્ગન્તવ્યં । (44અ7) એવં યં યં કાર્મ્મં ચ્છિન્દિયાણં ઓચ્ચરકં
પ્રવિશતિ દાતુકામા ભવતિ । ન તેન ગન્તવ્યં । એવં પિણ્ડાય ચરિતવ્યં ।
ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિ.10 મ્સ્.44અ7 (જ્.199.4); છ્. 512બ્26
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા તે દાનિ
નિશ્રયકરણીયા પિણ્ડાય ચરન્તિ । તેષાં ઉપાધ્યાયાચાર્યા સ્નેહં

સ્થપેન્તિ । ખજ્જખણ્ડકાનિ થપેન્તિ । પશ્યન્તિ યં કાલમ્ આ(44બ્1)ગતા
ભવન્તિ । તતો તેષાં સંવિભજિષ્યામઃ । તે પિ દાનિ બાહ્યેન બાહ્યં
પ્રતિક્રમન્તિ । તે દાનિ તેષાં ઉપાધ્યાયાચાર્યા ઓધ્યાયન્તિ વયં ય્યેવ
તાવ ઇમેષાં કૃતેન સ્નેહં થપેમઃ । ખજ્જકખણ્ડકાનિ સ્થપેમઃ ।
જાનામ વયં યં કાલં આગતા ભવિષ્યન્તિ । તતો સંવિભજિષ્યામઃ । ઇમે
પિ બાહ્યેન બાહ્યં પ્રતિક્રમન્તિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ શ્રુતં
ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ ।
ભગ(44બ્2)વાન્ આહ । તેન હિ એવં પિણ્ડચારિકેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ
દાનિ એવં પિણ્ડચારિકેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એષો દાનિ ભિક્ષુ
નિશ્રયકરણીયો ભવતિ । નાપિ દાનિ ક્ષમતિ પિણ્ડાય ચરિયાણં બાહ્યેન
બાહ્યં પ્રતિક્રમિતું, । નાપિ ઉપાધ્યાયાચાર્યાણાં વા ભુંજન્તાનાં
નેદાનિ ઉષ્ઠિહિત્વા આસિતવ્યં । ઇમેહિ શક્નોમ । પિણ્ડચારિકેહિ મુખે
કવલં પ્રક્ષિપિતું । અથ ખલુ દર્શ(44બ્3)નોપવિચારે આસિતવ્યં । અથ
(ઇઇ.પ્.53) ખલુ પિણ્ડચારં અણ્ઠિયાણં ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા
અલ્લીપયિ(જ્.200)તવ્યં । યદિ તાવ લબ્ધં ભવતિ ઉપાધ્યાયેન વા આચાર્યેણ
વા સંગ્રહો કર્ત્તવ્યો । શક્તુકા સ્તોકા ભવન્તિ । શક્તુકા દાતવ્યા । સ્નેહો
દાતવ્યો । ખજ્જખણ્ડકાનિ સંવિભાગો કર્ત્તવ્યો । અથ દાનિ
ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા પિ(44બ્4)ણ્ડપાતકો ભવતિ । અયં ચ
પિણ્ડાય ચરિત્વા આગતો ભવતિ । સહિતકેહિ પરિભુઞ્જિતવ્યં । લૂહમ્ ચ
પ્રણીતં ચ એકઞ્ ચ અપરં ચ । અથ દાનિ સો પ્રણીતભોજનસ્ય મહાર્હસ્ય
પૂરં પાત્રં ગૃહ્નિયાણં આગચ્છતિ । આહ । ઉપાધ્યાયાચાર્ય પરિભુંજાહિ
ન્તિ(ત્તિ) । સુવિહિત કુતો ઇમં તિ પૃચ્છિતવ્યો । યદિ તાવ આહ ।
ઉપાધ્યાયાચાર્ય અસુકા(44બ્5)યે ચેટિકાયે દિન્નં । અસુકાયે ચણ્ડવિધવાયે
દિન્નં । અસુકેન પણ્ડકેન દિન્નં, । અસુકાયે સ્થૂલકુમારીયે દિન્નં ।
અસુકાયે પાપભિક્ષુણીયે દિન્નં । અસુકાયો પાપશ્રામણેરીયે દિન્નં ।
વક્તવ્યં સુવિહિત અપ્રતિગ્રાહ્યો એષો જનો મા ભૂયો એતેષાં તેન
પ્રતિગૃહ્નીહસિ । અથ દાનિ આહ । ઉપાધ્યાયાચાર્ય । અસુ(44બ્6)કસ્ય(કાયે)
મે વાણિજસ્ય સાર્થવાહસ્ય પરિકથા કૃતા । બુદ્ધવચનં જલ્પિતં । તેન
મે એષો પ્રસન્નેન આહારકો દિન્નો વક્તવ્યં સુવિહિત કરોહિ ધૂમં મા
ચ પુનઃ । આમિષચક્ષુઃ । અથ દાનિ આહ । (જ્.201) ઉપાધ્યાયાચાર્ય
ભુઞ્જાહિ । યદિ તાવ પરિભુઞ્જિતવ્યં । અથ દાનિ ન કાંક્ષતિ વક્તવ્યં
સુવિહિત પરિભુ(ં)જાહિ ત્વં નાહં પરિભુઞ્જિષ્યન્ તિ । યં કાલં
ઉપાધ્યાયેન વા આ(44બ્7)ચાર્યેણ વા અનુજ્ઞા દિન્ના ભવતિ । તતો
પરિભુઞ્જિતવ્યં । યદિ કોચિ નિમન્ત્રેતિ । યદિ અર્થિકો ભવતિ
પ્રતિચ્છિતવ્યં । અથ દાનિ પિણ્ડચારં અણ્ઠિત્વા તતો એવ નદીકુલે વા
ઉદુપાનકુલે વા પુષ્કિરિણીકુલે વા આહારં કૃત્વા પાત્રં નિર્મ્માદયિત્વા
આગચ્છતિ । અનાપત્તિઃ । એવં પિણ્ડચારિકેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યતિ (ઇઇ.પ્.54) । આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામ(45અ1)તિ ॥ * ॥
ઉદ્દાનં
એવં નિવાસિતવ્યં ।

એવં પ્રાવરિતવ્યં ।
(એવં અન્તરગરં પ્રવિશન્તેન ચીવરે પ્રતિપદ્યિતવ્યં)
એવં અન્તરઘરે પ્રવિષ્ટેન ચીવરે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં પુરેશ્રમણેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં પશ્ચાચ્છ્રમણેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।(જ્.202)
એવં પિણ્ડપાતહારકેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં નીહારપિણ્ડપાતેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં પિણ્ડાય ચરિતવ્યં ।
એવં પિણ્ડચારિકેન પ્રતિપદ્યિતવ્યં ॥
ષષ્ઠો વર્ગ્ગઃ ॥ * ॥
(યસુઓ ંઆટ્શૂણાંઈ)
વિઇ. 1 મ્સ્.45અ1 (જ્.203.1); છ્.512ચ્11
(ઇઇ.પ્.55) ભગવાન્ શ્રાવત્યાં વિ(45અ2)હરતિ વિસ્તરેન નિદાનં કૃત્વા તે
દાનિ ભિક્ષૂ અન્ધકારે પ્રહાણે ઉપવિંશ(શં)તિ । ઉક્ખલન્તા
પ્રક્ખલન્તા એતં પ્રકરણં । યાવ ભગવાન્ આહ । તેન હિ દીપો નામ
કર્ત્તવ્યો । આયુષ્મન્તો નન્દનોપનન્દના દીપવારિકા તે દાનિ પ્રહાણાતો
ઉત્થિતા ચપેટિકાયે દીપં નિર્વ્વાપેન્તિ । ચીવરકોણેનાપિ નિર્વ્વાપેન્તિ ।
યોગાચારા ભિક્ષૂ ગન્ધેન વ્યાવહન્તિ । એવ(ત)ંપ્રકરણં ભિક્ષૂ
ભગવતો (45અ3) આરોચયેંષુ ।
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં દીપે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
પ્રદીપે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એષો દાનિ સંઘારામો પુરિમં પશ્ચિમં
પ્રહાણં પ્રતિજાગ્રીયતિ । દીપચા(વા)રિકા ઉદ્દિશિતવ્યા । એકો વા દ્વયો વા
યત્તકાવા અભિસંભુણન્તિ નવકાન્તેન વા પટિપાટિકાયે વા યસ્ય વા
પ્રાપુણતિ । તેહિ પ્રકૃત્યેવ તાવ દીપ(45અ4)વર્ત્તિકાયો વર્ત્તિતવ્યાયો
દીપકોટિકાનિ સજ્જયિતવ્યાનિ તૈલં સજ્જયિતવ્યં । અગ્નિ પ્રતિજાગૃતવ્યો ।
તુષેણ વા કર્ષેણ વા ગોમયપિણ્ડિકા વા પટિપટિકાયે સ્થપેતવ્યા ।
યથાનુપૂર્વ્વેણ ગચ્છેય ભક્તશાલાયાં વા પટિપાટિકાયે સ્થપેતવ્યા
(જ્.204) દીપવારિકેન દીપમ્ આદીપેન્તેન પ્રથમાનમ્ એવ ભગવતો
શરીરકુ(45અ5)ટિકાયાં દીપો આદીપિતવ્યો યદા ચેતિયં વન્દિતં ભવતિ ।
તતો નિષ્કાસિય સ્થપેતવ્યો મા આદીનવં ઉત્પાદયેષ્યા યં કાલં
પ્રહાણસ્ય જર્જરો આહતો ભવતિ । યદિ તાવ સો દ્વિભૂમિકા સંઘારામો
ભવતિ । પ્રથમં તાવ સોપાનમગ્ગુલીયેદીપકો જાલયિતવ્યો । ચતુહિ
પ્રાસાદસ્ય કોણે કોણે દીપકો પ્ર(45અ6)જ્વાલયિતવ્યઃ । વર્ચ્ચકુટીયં
દીપકો પ્રજ્વાલયિતવ્યો । પશ્ચાત્ પ્રહાણશાલાયાં (ઇઇ.પ્.56) દીપકો
પ્રજ્વાલયિતવ્યો । યં કાલં ભિક્ષુસંઘો પ્રહાણે ઉપવિષ્ટો ભવતિ । તતો
દીપવારિકેન દીપકો વારયિતવ્યો । મા તર્હિ કોચિ પ્રચલાયતીતિ । યદિ તાવ
કોચિ પ્રચલાયતિ અચ્છટિકં કરિય ઉત્થાપયિતવ્યો વક્તવ્યં આયુષ્મન તવ
દીપો પ્રાપુણતીતિ । તેન (45અ7)સ ચારયિતવ્યોઇમિના ઉપવિશિતવ્યં । અથ
દાનિ ભિક્ષુસ્ય ઉપાધ્યાયો વા આચાર્યો પ્રચલાયતિ । ન ક્ષમતિ । સો
ઽધ્યુપેક્ષિતું । અથ ખલુ સો પિ અચ્છટિકાયે ઉપસ્થપેતવ્યો વક્તવ્યં ।

ઉપાધ્યાયાચાર્ય તત્ર દીપો પ્રાપુણતીતિ । આસ ત્વં આ(અ)હં ચારયિષ્યન્ તિ ।
તેન ચારયિતવ્યો । (જ્.205) અથ દાનિ ભિક્ષુ શ્રાદ્ધકો ભવતિ । આહ ।
સુવિદિતઆસ ત્વં । અહં,(45બ્1) ચારયિષ્યન્ તિ । દાતવ્યો । નાપિ ક્ષમતિ । તેન
ઉપારમ્ભણાભિપ્રાયેણ દીપો ચારયિતું । તેહિદીપચા(વા)રિકો(કે)હિન
ક્ષમતિ । અઘાતો વા પ્રવેદયિતુમ્ । અથ ખલુ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં
વિનીવરણં નૌ કરેન્તિ ત્તિ યં કાલં પ્રહાણસ્ય યથાસુખં કૃતં
ભવતિ । તતો પ્રહાણશાલાતો દીપકો ઉક્કઢિતવ્યો । નાપિ ક્ષમતિ ।
ચપેટિકાથ(યે) વા મુખવાતેન વા ચીવરકો(45બ્2)ણેન વા દીપં
નિર્વ્વાપયન્ત(તુ)ં । અથ ખલુ તુલિકાયે નિસ્નેહિય દીપવર્ત્તિ ઓકડ્ઢિય
કુલિકાતૈલે નિર્વ્વાપયિતવ્યં । અથ દાનિ નવકા ભિક્ષૂ પ્રહાણશાલાયાં
પ્રતિક્રમન્તિ । ન ક્ષમતિ પ્રહાણશાલાયાં દીપં નિર્વ્વાપયિતવ્યં । અથ
ખલુ બહિ પ્રાસાદકોણેહિ દીપકા નિર્વ્વાપયિતવ્યા । સોપાનમગ્ગુલીયં
પ્રાસાદકુટીયં દીપકો નિર્વ્વાપયિતવ્યો વિભવો (45બ્3) ભવતિ । (ઇઇ.પ્.57)
સર્વ્વરાત્રિં વર્ચ્ચકુટીયઞ્ ચ પ્રસ્રાવકુટીયં દીપકો પ્રજ્વાલયિતવ્યો ।
અથ દાનિ વિભવો ન ભવતિ । યદા ભિક્ષૂ પ્રતિક્રાન્તા ભવંતિ । તતો
વર્ચ્ચકુટીયં દીપો નિર્વ્વાપયિતવ્યો । વર્ચ્ચકુટીયં નિર્વ્વાપયિત્વા
રચ્છાદીપો (જ્.206) નિર્વ્વાપયિતવ્યો રચ્છાયાં નિર્વ્વાપયિત્વા સોપાનશીર્ષે
નિર્વ્વાપયિતવ્યાઃ । સોપાનશીર્ષે નિર્વ્વા(45બ્4)પયિત્વા પ્રહાણરો(શા)લાયાં
દીપો નિર્વ્વાપયિતવ્યો । ન દાનિ સહસાકારસ્ય અપ્રતિસંવિદિત્વા
નિર્વ્વાપેતવ્યા । અથ ખલુ આયુષ્મન્તો પ્રજ્ઞપેથ શય્યાયો દીપં
ગોપયિષ્યન્ તિ । તતો હસ્તેન તાવ ઓવારયિતવ્યો । તતો વક્તવ્યં । મા
આયુષ્મન્ એષો નિર્વ્વાપયિષ્ય તિ । ન દાનિ ક્ષમતિ । મુખવાતેન વા
ચીવરકોણેન વા ચપેટિ(45બ્5)કાય વા નિર્વ્વાપયિતું । યદિ દીપવર્ત્તિ ।
દગ્ધિકા ભવતિ । પલિખાટિર્ વ્વા ઓકડ્ઢિતવ્યો નિર્વ્વાપિતો ભવતિ । અગ્નિ
ગોપયિતવ્યો । તુષેહિ વા કર્ષેહિ વા બુષેન વા બુષિકાયવા । યં કાલં
પશ્ચિમે યામે પ્રહાણસ્ય ઝર્જ્ઝરો આહતો ભવતિ । તતો દીપવારિકેહિ
સોપાનમગ્ગુલીયં તાવ દીપો પ્રજ્વાલયિતવ્યો । નાપિ ક્ષમતિ
પ્રહા(45બ્6)ણશાલાયાં સહસા દીપકં પ્રવેશયિતું । મા નવકા ભિક્ષુ
સહસા વિપ્રકટ(મ્) ઉત્થિહંસ્ન(સુ) ન્તિ(ત્તિ) । અથ ખલુ વક્તવ્યં ।
આયુષ્મન્તં દીપો પ્રવેશીયતીતિ । દીપો પ્રવેશયતિ ન્તિ(ત્તિ) । યં કાલં
પ્રહાણસ્ય યથાસુખં કૃતં ભવતિ । પ્રહાણશાલાયાન્ તાવ પ્રથમં
દીપકો નિર્વ્વાપયિતવ્યો । અથ દાનિ નતાવ નિર્ભાતિ ન ક્ષમતિ
નિર્વ્વાપયિતું । યં કાલં વિભાતં ભવતિ (જ્.207) । આકા(45બ્7)શં કૃતં
ભવતિ । તતો વર્ચ્ચકુટીયે પ્રસ્રાવકુટીયે ચ દીપકો (ઇઇ.પ્.58)
નિર્વ્વાપયિતવ્યો । તૈલં શેષં ભવતિ । સાહરિયાણં ઘટિકાયાં ના(વા)
ભાજને વા સ્થાપયિતવ્યં । દીપકોટિકાયો એકસ્થાને સ્થાપયિતવ્યા ।
દીપવર્ત્તીયો નિષ્પેડિયાણં એકં હિ કોણકે સ્થાપેતવ્યા । યો એવં
દેવશિકં દીપો જ્વાલયિતવ્યો । એવં દીપે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યતિ ॥ (46અ1) આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિઇ.2 મ્સ્.46અ1 (જ્.207.7); છ્.513અ5

ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । તે દાનિ ભિક્ષુઃ પ્રહાણે પ્રચલાયંતિ ।
એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । તેન હિ
યષ્ટી નામ ચારયિતવ્યા । યષ્ટીયં તાવ ભિક્ષુણા કારાપયમાણેન
અષ્ટહસ્તાયામેન કર્ત્તવ્યા । મુષ્ટિમાત્રી સ્થૂલત્વેન ઉભયેહિં અન્તેહિ
લોહકેન બન્ધિતવ્યા । નવકાન્તેન વા પટિપાટિકા(46અ2)ય વા યસ્ય વા
પુનઃ પ્રાપુણતિ એષા એવાર્થોત્પત્તિઃ ॥ * ॥
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । યષ્ટી
ચારેન્તાયો યેચ(વ) ભિક્ષુ પ્રચલાયતિ । તં યેવ ક્ષિપ્રાયે યષ્ટીયે ઉરે વા
આહનતિ પાદે વા અ(આ)હનતિ તે દાનિ ભિક્ષુ વિહઠિયન્તા આરાવં મુઞ્ચતિ।
આયુષ્મં હતો સ્મિ હતો સ્મીતિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો
આરોચયેંસુ । (જ્.208) ભગવાન્ આહ (46અ3) તેન હિ એવં યષ્ટીયે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં યષ્ટીયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । યષ્ટી
કારયન્તેન કર્ત્તવ્યં । વંશસ્ય વા નલસ્ય વા નંગ્લસ્ય વા રોહિષસ્ય વા
દશ-અષ્ટહસ્તાં દીર્ઘત્વેન ઉભયતો અગ્રે યોત્તખણ્ડેહિ વેઢયિતવ્યા ।
નવકાન્તતો ચારેતવ્યા યષ્ટિ દાનિ ચારેન્તેન ન દાનિ ઓગુણ્ઠિતશીર્ષેણ વા
ચારેતવ્યા (ઇઇ.પ્.59) ઓહિત(46અ4)હસ્તેન વા ઉપાનહારૂઢેન વા યષ્ટિ
ચારેતવ્યા । અથ ખલુ એકાંસીકૃતેન ચારયિતવ્યા નાયં તાવ ક્ષમતિ
ભિક્ષુણા યષ્ટિં ચારેન્તેન ક્ષિપ્રાયે યષ્ટીયે આહનિતું । નાપિ ક્ષમતિ
વિહેઠનાભિપ્રાયેણ યષ્ટી ચારયિતું । અથ ખલુ મૈત્રચિત્તેન
યષ્ટા(ષ્ટી) ચારયિતવ્યા । વૃદ્ધાન્તતો નવકાન્તં । એતે દાનિ ભિક્ષુઃ
પ્રચલાયન્તિ નાપિ ક્ષમતિ અ(46અ5)ધ્યુપેક્ષિતું, । નાપિ ક્ષમતિ ક્ષિપ્રાયે
યષ્ટીયે આહનિતું । રજગ્[વ્]અસ્મ વિય । અથ ખલુ પાર્શ્વે સ્થિત્વા ત્રિક્ખત્તો
પુરતો યષ્ટિ કારયિતવ્યા । યદિ ન બુધ્યતિ । અચ્છટિકા કર્ત્તવ્યા । યદિ
વામેન સ્થિતકો ભવતિ । દક્ષિણેન જાનુકેહિ સંઘટ્ટેતવ્યો । યદિ
દક્ષિણતો સ્થિતો ભવતિ । વામજાનુકેન તેન ચ્છન્તિ(ત્તિ) ।
પ્રત્યુપસ્થિતવ્યં । ઘટિ(46અ6)તવ્યા ઉત્થાપિયાણં વક્તવ્યં આયુષ્મન્
તવ યષ્ટિ પ્રાપુણતિ । ચારેહિ તેન ચારેતવ્યં । ઇમિના ઉપવિશિતવ્યં । ન
દાનિ ક્શમતિ । ઓગુણ્ઠિતશીર્ષેણ વા ॥ પે ॥ યાવ અથ ખલુ (જ્.209)
એકાંસીકૃતેન ચીવરં કૃત્વા ગૃહ્નિતવ્યં । તેન ચારેતવ્યં । અથ દાનિ બહુ
પ્રચાલયન્તિ । ન દાનિ તે સર્વ્વે વલીવન્દા વિય ઉત્થપેતવ્યા । યો તત્ર
નવકતરો ભવતિ । તસ્ય યષ્ટી દાતવ્યા । (46અ7) અથ દાનિ ભિક્ષુ
ઉપાધ્યાયાચાર્યા પ્રચલાયન્તિ ન ક્ષમતિ અધ્યુપેક્ષિતું, । અથ ખલુ
અચ્છટિકાયે ઉત્થાપિયાણં વક્તવ્યં ઉપાધ્યાયાચાર્ય તવ યષ્ટી
પ્રાપુણતિ તેન ધર્મ્મગૌરવેણ પ્રત્યુત્થાય ગૃહીતવ્યં ન ક્ષમતિ
યષ્ટી તસ્ય દાતું । અથ ખલુ વક્તવ્યં । આસ ત્વં । અહં ચારયિષ્ય
તે(તિ) । ન યેવ યષ્ટી ચારેતવ્યં । ન દાનિ તેન ઓતારપ્રેક્ષિણા ચારેતવ્યા ।
અથ ખ(46બ્1)લુ ષડાય(ત)ન મનસિકરેન્તેન (ઇઇ.પ્.60) ચારેતવ્યા યદિ કોચિ
પ્રચાલયતિ તસ્ય દાતવ્યા । તે પિ દાનિ તહિં ન આઘાતો બન્ધિતવ્યો । અથ
ખલુ ચિન્તેતવ્યં । બહુકરો એષો અસ્માકં ચિ(વિ)નીવરણં કરોતિ । તેન
તાવ ચારેતવ્યા । અથ દાનિ શ્રદ્ધકો ભિક્ષુર્ ભવતિ । આહ । સગોત્રીમાતા

આસ ત્વં । અહં ચારયિષ્યામિ । દાતવ્યા એવં તાવ ચારેતવ્યં । યાવ
પ્રહાણસ્ય યથાસુખં કૃ(46બ્2)તં ભવતિ નાપિ ક્ષમતિ તેહિ ભિક્ષૂહિ
યષ્ટી ચારે(જ્.210)ન્તેહિ ચિત્તં પ્રદૂષિત(તુ)ં । અથ ખલુ ચિત્તમ્
ઉત્પાદયિતવ્યં । વિનિવરણં મે કરેન્તીતિ । એવં યષ્ટીયં
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિઇ.3 મ્સ્.46બ્2. (જ્.210.4); છ્.513અ24
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા તે દાનિ
ભિક્ષું(ક્ષૂ)પ્રહાણસ્મિં યષ્ટિં ચારયન્તાશીતેન કિલમ્મતિ । એતં
પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવ(46બ્3)તો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । તેન હિ
ગેણ્ડુકં નામ કર્ત્તવ્યો । ગેણ્ડુકં દાનિ ભિક્ષુણા કારાપયમાણેન
કારાપયિતવ્યો । તૃણાનામ્ વા પલાલાનામ્ વા લેઙ્ક(ટ)કખણ્ડકાનામ્ વા
સૂત્રસ્ય વા ઉલાય વા બાહ્યેનપણેન નત્તકેન વેષ્ટયિત્વા સૂત્રકેન
વેષ્ટયિતવ્યો । નાપિ ક્ષમતિ । ખક્ખટં કર્ત્તું નાપિ ક્ષમતિ ।
અતિ[શિથિલં ।] અથ ખલુ (46બ્4) તાદૃશો કર્ત્તવ્યો । યો ભૂમીયં આપિટિતો
યુગમાત્રં ઉપ્પટતિસો ચારયિતવ્યો । નવકાન્તેન વા પટિપાટિકાય વા
યસ્ય વા પુન પ્રાપુણતિ । એષા એવાર્થોત્પત્તિઃ ॥ * ॥
(જ્.211) ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ ।
ગેણ્ડુકં ચારયંતા ઇષ્ટખણ્ડં લેઙ્ક(ઇઇ.પ્.61)ટકખણ્ડેન વેષ્ટયિત્વા
ચારેન્તિ । યો યેવ પ્રચાલયતિ । તં, (46બ્5) યેવક્ષિપ્રેણ ગેણ્ડુકેન ઉરસિ વા
તાણ્ડેતિ । પાર્શ્વસ્મિ વા આહનન્તિ । તે દાનિ ભિક્ષૂ વિહેઠયમાના આરાવં
મુઞ્ચન્તિ । આયુષ્મન હતો સ્મિ હતો સ્મિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ
ભગવતો આરોચયેંસુ । નાપિ ક્ષમતિ । આઘાતચિત્તેન વા દુષ્ટચિત્તેન વા
ગેણ્ડુકાં ચારયિતું, । અથ ખલુ મૈત્રચિત્તેન હિતચિત્તેન ગેણ્ડુકો
ચરિતવ્યો । નાપિ (46બ્6) ક્ષમતિ । ગેણ્ડુકં ચારયન્તસ્ય ચિત્તં
પ્રદૂષયિતું । અથ ખલુ ચિત્તં પ્રગોપયિતવ્યં । વિનીવરણં સો કરેન્તિ
ત્તિ । એષો દાનિ ભિક્ષુઃ પ્રચાલયતિ । ન ક્ષમતિ ક્ષિપ્રેણ ગેણ્ડુકેન
આહનિતું । અથ ખલુ ભૂયો ગેણ્ડુકમ્ આસ્થપયિત્વા અચ્છટિકાયે
ઉત્થાપયિતવ્યો । વક્તવ્યં આયુષ્માન્ તવ ગેણ્ડુકોપ્રાપુણતિ । ઉત્થેહિ
ચારેહિ ન્તિ(ત્તિ) । ઇમેન ચારયિતવ્યો ઇમેન (જ્.212) ઉપ(46બ્7)વિશિતવ્યં । અથ
દાનિ ભિક્ષુસ્ય । ઉપાધ્યાયો વા આચાર્યો વા પ્રચાલયતિ । ન ક્ષમતિ । સો પિ
અધ્યુપેક્ષિતું । અથ ખલુ ત્રયો વા વારા ગેણ્ડુકાં પુરતો
અભામયિત્વાચ્છટિકાયે ઉત્થાપયિતવ્યો । વક્તવ્યં ઉપાધ્યાયાચાર્ય તવ
ગેણ્ડુકો પ્રાપુણતિ । તેનાપિ દાનિ ધર્મ્મગૌરવેણ પ્રત્યુત્થાય પુણોતિ ।
નિષીદિતવ્યં । ન દાનિ તેન ઓતારપ્રેક્ષિણા આસિતવ્યં । અથ ખ(47અ1)લુ
ષડાયતનં મનસિકરેન્તેન આસિતવ્યં । અથ દાનિ આહ । આશ તુમં અહં
ચારયિષ્યન્ તિ । તેન યેચ(વ) ચારયિતવ્યો । અથ દાનિ શ્રાદ્ધકો ભિક્ષુર્
ભવતિ । આહ સગોત્રીમાતા આસ ત્વં અહં ચારયિષ્યન્ તિ । દાતવ્યં । એવં
તાવ ચારયિતવ્યો । યાવ (ઇઇ.પ્.62) પ્રહાણસ્ય યથાસુખં કૃતં ભવતિ । ન
ક્ષમતિ સો ગેણ્ડુકો અધ્યુપેક્ષિતું । પાટિતવિપાટિતા । અથ ખલુ કાલેન

કાલં સિઞ્ચયિતવ્યો । કા(47અ2)લેન [કાલં પ્રક્ષાલિતવ્યો । એવં ગેણ્ડુકે]
[પ્રતિપ]દ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ । આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામ્તિ ॥ * ॥
વિઇ.4 મ્સ્.47અ2 (જ્.212.14); છ્. 513બ્17
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા તે દાનિ
આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ પ્રહાણ આગતા સમાના સ્કન્ધાતો નિષીદનં ।
(જ્.213) ઓતારિયાણં કોણે કોણે ગૃહીત્વા વટ-વટ ન્તિ(ત્તિ) । પ્રસ્ફોટયિત્વા
પ્રજ્ઞપયિત્વા નિષદન્તિ । ય(ં) કાલં પ્રહાણસ્ય યથા(47અ3)સુખં કૃતં
[ભવતિ] । તતો નિષીદનં કોણે કોણે ગૃહીત્વા વડ-વડા ન્તિ(ત્તિ) પ્રસ્ફોટિય
સાહરિત્વા સ્કન્ધે કૃત્વા ગચ્છન્તિ । યોગાચારાં ભિક્ષું શબ્દેન
વ્યાહર(વહ)ન્તિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ ।
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં નિષીદને પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
નિષીદને પ્રતિપદ્યિતવ્યં । નાયં તાવ ક્ષમતિ । ભિક્ષુણા પ્રહાણં
(47અ4) ઓકસ્તેન નિષીદનં [કોણે કોણે] ગૃહીત્વા વડ-વડા ન્તિ(ત્તિ) ।
પ્રસ્ફોટયિતું । અથ ખલુ વિહારકે વા બાહ્યતો વા નિષીદન
પ્રસ્ફોટયાણં દ્વિગુણં કૃત્વા પ્રહાણં ઓકસિતવ્યં । આત્મનો
પ્રતિસન્ધિસ્મિ સુખાકં નિષીદનકં પીઠકે પ્રજ્ઞપયિતવ્યં । તથા
કર્ત્તવ્યં યથા આનન્તરિકં ન વ્યાવહતિ । નાપિ ક્ષમતિ યથાસુખે કૃતે
ઉત્થિય નિષીદનં (47અ5) કોણે કોણે ગૃહીત્વા ચટ-ચટ ન્તિ(ત્તિ)
પ્રફોટયિતું । અથ ખલુ સુખાકં ઉત્થિત્વા દ્વિગુણીકૃત્વા (ઇઇ.પ્.63)
સ્કન્ધે કૃત્વા ચ ગન્તવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુઃ પશ્યતિ દ્વિતીયે પ્રહાણે ।
અવીતકં ભવિષ્યતીતિ । રાત્રિઞ્ ચ શય્યાસનં (જ્.214) યથાપ્રજ્ઞપ્તકં
આસતિ નાપિ ક્ષમતિ નિષીદનં યથાપ્રજ્ઞપ્તકં કૃત્વા ગન્તું । અથ ખલુ
યથાખલુ પ્રજ્ઞપ્તકં દ્વિગુણીકૃત્વા તતો ગન્તવ્યં (47અ6) દ્વિતીયસ્ય
પ્રહાણસ્ય જર્જરે આગતે ઓતરિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ પ્રહાણં ઓકસ્તેન
નિષીદનં કોણે કોણે ગૃહીત્વા વડ-વડા ન્તિ(ત્તિ) । પ્રસ્ફોટયિતું । અથ
ખલુ યથા સાહટસ્ય નિષીદનસ્ય દ્વિતીયો અન્તો ઉદ્વેલિય પ્રજ્ઞપયિતવ્યો ।
તતો નિષીદિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । પ્રહાણસ્ય યથાસુખે કૃતે
નિષીદનકં કોણે કોણે ગૃહીત્વા વડ-વડા ન્તિ(ત્તિ) । પ્રસ્ફોટયિતું, । અથ
(47અ7) ખલુ સંપ્રજાનં સાહરિત્વા સ્કન્ધં કૃત્વા ગન્તવ્યં । નાપિ
ક્ષમતિ । નિષીદનં અધ્યુપેક્ષિતું । ઓમયિલોમયિલં પાટિતવિપાટિતં ।
અથ ખલુ કાલેન કાલં ધોવિતવ્યં । કાલેન કાલં સિંચિતવ્યં । એવં
નિષીદને પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિઇ.5 મ્સ્.47અ7 (જ્.214.12); છ્. 513બ્8
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ ।
પ્રહાણ ઓ(ક)સ્ત(47બ્1)કાઃ । સમાના આસનેહિ ઉપવિશિયાણં ઉપાનહા
નિક્ખાસિય એક પિ એકેન હસ્તેન પાર્ષ્ણિકાવદ્ધ્રકસ્મિ ગૃહીત્વા દ્વિતીયં
(જ્.215) દ્વિતીયેન હસ્તેન પાર્ષ્ણિકાવદ્ધ્રકં ગૃહીત્વા ચટ-ચટ ન્તિ(ત્તિ)
પ્રસ્ફોટન્તિ યોગાચારાં ભિક્ષૂં શબ્દેન વ્યાવહન્તિ । એતં પ્રકરણં

ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ ।
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં ઉપાનહાયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ
એવં ઉપાનહાયે પ્ર(47બ્2)તિપદ્યિતવ્યં । નાયં (ઇઇ.પ્.64) તાવ ક્ષમતિ
ભિક્ષુણા પ્રહાણ ઉપવિષ્ટેન ઉપાનહા નિક્ખોસિયએકમ્ પિ એકેન હસ્તેન
પાર્ષ્ણિવદ્ધ્રકે ગૃહ્નિય દ્વિતીયં દ્વિતીયેન હસ્તેન પાર્ષ્ણિવદ્ધ્રકે
ગૃહ્નિય ચટ-ચટ ન્તિ(ત્તિ) પ્રસ્ફોટયિતું । અથ ખલુ ભિક્ષુણા
પ્રતિકૃત્યેવ તાવ પાદધોવનિકાયે ઉપાનહાયો પોચ્છિય પ્રહાણસ્ય જર્જરે
ઓતરિતવ્યં । યદિ તાવ પ્રહાણશાલાયાં ભૂમ્યસ્તારો કૃતકો ભવતિ ।
(47બ્3) ન ક્ષમતિ સોપાનહેન પાદેન પ્રહાણં ઉપવિશિતું । અથ ખલુ
ઉપાનહિકાયો દ્વારમૂલે નિક્ખાસિય પ્રવિશિત્વા વૃદ્ધાન્તે અઞ્જલિં કૃત્વા
યથાવૃદ્ધિકાયે ઉપવિશિતવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુ પશ્યતિ । અનેકાયો
ઉપાનહિકાયો મૂષિકેન વા ખજ્જેંસુ । ભિક્ષૂ વા જાનન્તો વા અજાનન્તો વા
ગૃહીત્વા ગચ્છેયન્તિ કિં કર્ત્તવ્યં સંપુટિકરિયાણં વામકેન
હ(47બ્4)સ્તેન ગૃહ્નિય નિકુટિતકેન ઓસારયિત્વા સંપ્રજાનં ગૃહ્નિયાણં
ગન્તવ્યં । પ્રતિસન્ધિસ્મિ તથા યેવ સંપુટિકૃતિકાયો આસનસ્ય હેષ્ઠે
સ્થપિતવ્યાયો સ્થપિત્વા પ્રહાણમ્ ઉપવિશિતવ્યં । યં કાલં પ્રહાણસ્ય
યથાસુખં કૃ(તં) ભવતિ । ભિક્ષુણા ઉપસ્થપિત્વા ઉપાનહાયો તથા
યેવ સંપુટીકૃતિકાયો (જ્.216) ગૃહીત્વા નિકુટિતકેન વામાબાહાં ઓસારિય
સંપ્રજાનં નિર્દ્ધા(47બ્5)વિતવ્યં । અથ દાનિ અકૃતો ભૂમિ-અસ્તારો ભવતિ
સ-ઉપાનહેન પ્રહાણશાલાં પ્રવિશિતવ્યં । વૃદ્ધાન્તે ઉપાનહાયો
પાર્ષ્ણિવદ્ધ્(ર્)અકે ઓસારિય પ્રણામં કર્ત્તવ્યં । અભિનિકુટિતકેન
પ્રાઞ્જલીકૃતેન ગન્તવ્યં । યાવત્ પ્રતિસન્ધિનિષીદનં પ્રજ્ઞપયિત્વા
ઉપાનહાયો નિક્ખાસિત્વા પર્યંકેન નિષીદિતવ્યં । પ્રહાણસ્ય યથાસુખે
કૃતે આગમયિતવ્યં । ભિક્ષુણા (47બ્6) યાવ વૃદ્ધતરકા નિર્દ્ધાવિતા
પશ્ચાદ્ ઉત્થયિત્વા ઉપાનહાયો આબન્ધિય ગન્તવ્યં । અથ દાનિ (ઇઇ.પ્.65)
વૃદ્ધતરકા આસન્તિ । ભિક્ષૂ ચ આગન્તુકામો ભવતિ । ઉપાનહાયો
આબન્ધિય નવકાન્તે સંપ્રજાનં ગન્તવ્યં, । નાપિ ક્ષમતિ સંઘમધ્યે
ભક્તાગ્રે તપર્પણાગ્રે વા સમીચીયં વા સ-ઉપાનહેન નિષીદિતું । નાપિ
ક્ષમતિ । ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા અગ્રતો સ-ઉપાનહેન નિષીદિતું ।
અથ ખ(47બ્7)લુ ઉપાનહિકાયો નિક્ખાસિયાણં પ્રણામં કૃત્વા
ઉપવિશિતવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુ ગ્લાનો ભવતિ કિઞ્ ચાપિ સ-ઉપાનહો
ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા મૂલે ઉપવિશતિ । અનાપત્તિઃ । નાપિ ક્ષમતિ
ભિક્ષુણા પાદાં ધોવન્તેન ઉપાનહાયો વડ-વડ ન્તિ(ત્તિ) પ્રસ્ફોટયિતું ।
અથ દાનિ ભિક્ષુઃ । અધ્વાનમ્ આગતો ભવતિ । ઉપાનહાયો ચ પાંસુના
ઓપૂરિતા ભવન્તિ । નદીકૂલે વા પુષ્કિરિણીકૂલે વા (48અ1; જ્.217) પાદં
ધોવિય પ્રસ્ફોટેતિ । અનાપત્તિઃ । ત પિ દાનિ ન ક્ષમતિ । વૃદ્ધતરકસ્ય
વા અનુવાતં પ્રસ્ફોટયિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ ઉપનહા અધ્યુપેક્ષિતું ।
ઓદ્રિણ્ણકા વા પલુગ્ગકા વા । અથ ખલુ કાલેન કાલં ઘટયિતવ્યં ।
કાલેન કાલં પ્રત્યગ્રલકા દાતવ્યાઃ । એવં ઉપાનહાયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રમતિ ॥ * ॥

વિઇ.6 મ્સ્.48અ1 (જ્. 217.6); છ્. 513બ્25
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહ(48અ2)રતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ
પ્રહાણં ઉપવિષ્ટાઃ । ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયા મુક્તેહિ પાર્શ્વેહિ । ખલ-ખલ
ન્તિ(ત્તિ) કાસન્તિ । યોગાચારાં ભિક્ષું શબ્દેન વ્યાવહન્તિ । એતં પ્રકરણં
ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુઃ ।
(ઇઇ.પ્.66) ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં કાસિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
કાસિતવ્યં । નાયં ક્ષમતિ ભિક્ષુણા પ્રહાણમ્ ઉપવિષ્ટેન
ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ મુક્તેહિ પાર્શ્વેહિ ખુલુ-ખુલુ ન્તિ(ત્તિ) કાસિતું, । અથ
(48અ3) દાનિ ભિક્ષુસ્ય કાસો આગચ્છતિ । હસ્તેન ગ્રીવા પરિમર્દિતવ્યા । અથ
દાનિ ન પારેતિ વિનોદયિતું સંપ્રજાનકં કાસયિતવ્યં । અથ દાનિ ભૂયો
ભૂયો કાશો (જ્.218) આગચ્છતિ । બાહિરતો નિર્દ્ધાપિય કાસિતવ્યં ।
પ્રહાણસ્ય વા આમન્ત્રિય ગન્તવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ ભક્તાગ્રે વા
તર્પણાગ્રે વા સામાયિકાયે વા ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ મુક્તેહિ પાર્શ્વેહિ ।
ખ-ખ-ખ (48અ4) ન્તિ(ત્તિ) કાસિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય કાસિકા આગચ્છતિ ।
સંપ્રજાનં કાસિતવ્યં । અથ દાનિ ભૂયો ભૂયો ઉક્કાસિકા આગચ્છતિ ।
અન્તરિકો વક્તવ્યો । આયુષ્મન્ મમ તાવ પિણ્ડપાતં ઉક્કડ્ઢેતિ(સિ) ।
તથા(તો) ગન્તવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ ધર્મ્મશ્રવણિકેન ઉપવિષ્ટે
ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ મુક્તેહિ પાર્શ્વેહિ ખ ન્તિ(ત્તિ) કાશિતું । અથ દાનિ
ભિક્ષુસ્ય કાસો આગતો ભવતિ । (48અ5) ગ્રીવા મર્દિતવ્યા । અથ દાનિ ન
પારેતિ વિનોદયિતું, । સંપ્રજાનં કાસિતવ્યં । અથ દાનિ પુનો પુનો
કાસાવીયતિ । ધર્મ્મશ્રવણસ્ય આમન્ત્રિય ગન્તવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ ।
ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા અગ્રતો વૃદ્ધતરકાનાં વા
ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ મુક્તેહિ પાર્શ્વેહિ ખ-ખ-ખ ન્તિ(ત્તિ) કાસિતું । અથ
દાનિ ભિક્ષુસ્ય ઉક્કાસિકા આગચ્છતિ । સંપ્રજાનં કાસિતવ્યં (48અ6)
એકતમંતે આગચ્છિય કાસિતવ્યં । એવં કાસે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રમતિ ॥ * ॥
વિઇ.7 મ્સ્.48અ6 (જ્. 218.16); છ્. 513ચ્3
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો (ઇઇ.પ્.67) ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ
પ્રહાણં ઉપવિષ્ટાઃ । ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયાઃ કુલિકાયે નક્કં વિજ્ઝન્તિ ।
સૂત્રકં પિ વટ્ટિયાણં નક્કે પ્રક્ષિપન્તિ । તે દાનિ સર્વ્વેણ કણ્ઠેન
હચ્છીયન્તિ । તે (જ્.219) દાનિ યોગાચારાં ભિક્ષૂં શબ્દેન વ્યાવહન્તિ । એતં
પ્રક(48અ7)રણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ ।
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં ક્ષિપિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
ક્ષ(ક્ષિ)પિતવ્યં । નાયં તાવ ક્ષમતિ । ભિક્ષુણા પ્રહાણં ઉપવિષ્ટેન
ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ તુલિકાય વા નક્કં વિજ્ઝિતું । સૂત્રં વટ્ટિય
નક્કસ્મિન્ પ્રક્ષિપિતું, । નાપિ ક્ષમતિ । સર્વ્વેણ કણ્ઠેન હા ન્તિ(ત્તિ)
ક્ષિપિતું ॥ અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય અનાભોગેન ક્ષીવિકા આગચ્છતિ
વિનોદયિતવ્યં । નિરાલં પરિમર્દિતવ્યં । નક્કા વા (48બ્1)
પરિમર્દિતવ્યા । અથ દાનિ ન પારેતિ વિનોદયિતું । સંપ્રજાનં
ક્ષીવયિતવ્યં । યથા અનન્તરિકસ્ય ન વ્યાવહેય્યા । ખેટેન વા

સિંઘાણકેન વા । અથ દાનિ પુનો પુનો ક્ષીવિકા આગચ્છતિ પ્રહાણસ્ય
આમન્ત્રિય ગન્તવ્યં । નાયં તાવ ક્ષમતિ ભિક્ષુણા ભક્તાગ્રે વા
તર્પણાગ્રે વા ઉપવિષ્ટેન ઔદ્ધત્યા(ભિ)પ્રાયેણ સર્વ્વેણ કણ્ઠે(ન)
ક્ષીવિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય ક્ષીવિકા આગચ્છતિ । વિનોદયિતવ્યા ।
અ(48બ્2)થ દાનિ ન પારેતિ વિનોદયિતું । સંપ્રજાનં ક્ષીવિતવ્યં । યથા
આનન્તરિકસ્ય ન વ્યાવહેય્યા । ખેટેના(ન વા) સિંહાણકેન વા । અથ
દાનિ ભિક્ષુસ્ય પુનો (જ્.220) પુનો ક્ષીવિકા આગચ્છતિ । આનન્તરિકસ્ય
વક્તવ્યં । આયુષ્મં મમ પિણ્ડપાતમ્ ઉક્કડ્ઢેસિ તતો ગન્તવ્યં । નાપિ
ક્ષમતિ । ધર્મ્મશ્રવણે (ઇઇ.પ્.68) સર્વ્વેણ કણ્ઠેન ક્ષીવિતું, । અથ
દાનિ ભિક્ષુસ્ય ક્ષીવિકા આગચ્છતિ વિનોદયિતવ્યં । અથ દાનિ (48બ્3) ન
પારેતિ વિનોદયિતું । સંપ્રજાનં ક્ષીવિતવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય પુનો
પુનો ક્ષિવિકા આગચ્છતિ । ધર્મ્મશ્રવણસ્ય આમન્ત્રિય ગન્તવ્યં, । નાપિ
ક્ષમતિ સામાયિકાયામ્ વા । ઉપાધ્યાયાચાર્યાણામ્ વૃદ્ધતરકાનાં વા
અગ્રતો ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ સર્વ્વેણ કણ્ઠેન ક્ષીવિતું । અથ દાનિ
ભિક્ષુસ્ય ક્ષીવિકા આગચ્છતિ વિનોદયિતવ્યં । અથ દાનિ ન પારેતિ
વિ(48બ્4)નોદયિતું । એકમતે ગચ્છિય ક્ષીવિતવ્યં । યદિ તાવ કોચિ ક્ષીવતિ ।
ન દાનિ વક્તવ્યં । જીવ તિ । અથ ખલુ યદિ વૃદ્ધતરકો ભવતિ ।
વક્તવ્યં । વન્દામિ ત્તિ । અથ દાનિ નવકો ક્ષીવતિ । આરોચેતિ વક્તવ્યં ।
એવં ક્ષિવિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિઇ.8 મ્સ્.48બ્4 (જ્. 220.13); છ્. 513ચ્20
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ
પ્રહાણમ્ ઉ(48બ્5)પવિષ્ટાઃ સમાના શર્કરાયં પિ શ(ક)લિકાયં પિ અઙ્ગં
ખરકચ-ખરકચ ંતિ(ત્તિ) ક[ણ્ડૂ]યન્તિ । યોગાચા(રા)ન્ ભિક્ષૂન્ શબ્દેન
વ્યાવહન્તિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । (જ્. 221)
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં સ(ક)ંદૂષિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
(કં)દૂષિતવ્યં । ન ક્ષમતિ ભિક્ષુણા પ્રહાણ ઉપવિષ્ટેન
ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ શર્કરાયે વા અઙ્ગં ખરકચ-(ઇઇ.પ્.69) ખરકચ
ન્તિ(ત્તિ) કણ્ડૂયિતું । અ(48બ્6)થ ચ દાનિ ભિક્ષુ પ્રહાણં ઉપવિષ્ટકો
ખજ્જતિ । અઙ્ગુષ્ઠોદરેણ વા હસ્તતલેન વા સુખાકં । ઉચ્ચટ્ટયિતવ્યં ।
અથ દાનિ ભૂયો ભૂયો ખજ્જતિ ખજ્જનકો ભવતિ પ્રહાણસ્યામન્ત્રિય
ગન્તવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । ભિક્ષુણા ભક્તાગ્રે વા । તર્પણાગ્રે વા
સમાવાપિ(યિ)કાનાં વા ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ સંકલિકાય વા શર્ક્કરકાય
વા ખરકચ-ખરકચ ન્તિ(ત્તિ) કણ્ડૂયિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુ ભક્તાગ્રે
વા તર્પ(48બ્7)ણાગ્રે વા ઉપવિષ્ટકો ભવતિ । કોચિ [ષો] પ્રદેશો ખજ્જતિ ।
હસ્તાવસે કલ્પિયા ભવન્તિ । કિઞ્ ચાપિ ભિક્ષુઃ કુલિકાય વા કાષ્ઠગ[તે]ન
વા સકલિકાય વા કણ્ડૂયતિ । અનાપત્તિઃ । તં પિ તથા દાનિ કણ્ડૂયિતવ્યં ।
યથા આનન્તર્યકં શબ્દેન (ન) વ્યાવહતિ । અથ દાનિ ભિક્ષુઃ
સ(ખ)જ્જનકો ભવતિ । પુનો પુનો કણ્ડૂયતિ । આનન્તરિકસ્ય પાત્રં
દાતવ્યં । આયુષ્મન્ મમ પિણ્ડપાતં ઉક્કઢેસિ । ત(49અ1)તો ગન્તવ્યં ।

ન ક્ષમતિ । ઉપાધ્યાયાચાર્યાણાં વૃદ્ધતરકાણાં વા અગ્રતો
ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ અઙ્ગં ખરકચ-ખરકચ ન્તિ(ત્તિ) (જ્.222)
કણ્ડૂયિતું । નાપિ ક્ષમતિ ઓસરિય ઇન્દ્રિયાણિ વુક્તન્તિ કણ્ડૂયિતું । અથ
દાનિ ભિક્ષુસ્ય કોચિ પ્રદેશો ખજ્જતિ । અઙ્ગુષ્ઠોદા(દ)રેણ વા હસ્તતલેન
વા પરિમર્દ્દિતવ્યં । અથ દાનિ (ન) પારેતિ વિનોદયિતું । પુનઃ પુનઃ
ખનતિ । એકતમંતે ગચ્છિય કણ્ડૂયિતવ્યં । એવં કણ્ડૂયે (49અ2)
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
(ઇઇ.પ્.70) વિઇ.9 મ્સ્.49અ2 (જ્. 222.6); છ્. 513ચ્11
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ
પ્રહાણમ્ ઉપવિષ્ટાઃ । ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયા જંભયન્તિ । અઙ્ગાનિ
ભઞ્જયન્તિ । પટ-પટાવ ફોડેન્તિ । અમડં મડમડં યથા સીહા વા
વ્યાઘ્રા વા । એવં જંભયન્તિ । યોગાચારાં ભિક્ષૂન્ શબ્દેન વ્યાવહન્તિ ।
એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આ(49અ3)રોચયેંસુ ।
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં જમ્ભયિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
જમ્ભયિતવ્યં । નાયં તાવ ક્ષમતિ ભિક્ષુણા પ્રહાણમ્ ઉપવિષ્ટેન
ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ ઓસરિત્વા ઇન્દ્રિયાણિ મટમટ અઙ્ગા(નિ) ભઞ્જન્તેન
યથા સીહેન વા વ્યાઘ્રેણ વા ઉન્નદન્તેન એવં ભઞ્જયિતવ્યં । અથ
દાનિ ભિક્ષુસ્ય પ્રહાણમ્ ઉપવિષ્ટસ્ય વિજૃમ્ભિકા આગચ્છતિ । ન દાનિ
અંગાનિ ટટ્ટ-ટટ્ટ ન્તિ(ત્તિ) (49અ4) ફોટન્તેન (જ્.223) મુખં વિવરિત્વા
જમ્ભયિતવ્યં । વિનોદેતવ્યા નિલલાટમ્ વા પરિમર્દિતવ્યં । નાસા વા
પરિમર્દિતવ્યા અથ દાનિ ન પારેતિ વિનોદયિતું । સંપ્રજાનં મુખં
પિથિત્વા જમ્ભયિતવ્યં । તથા કર્ત્તવ્યં યથાનન્તરિકં શબ્દેન ન
વ્યાવહતિ । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય વિજૃમ્ભિકા પુનો પુનો આગચ્છતિ
નિર્દ્ધાવિય વિજૃમ્ભિતવ્યં । પ્રહાણસ્ય વા આમન્ત્રિય ગન્તવ્યં, । (49અ5)
નાપિ ક્ષમતિ પ્રહાણમ્ ઉપવિષ્ટકેન મટ-મટાય અઙ્ગાનિ ભઞ્જિતું, ।
અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય અઙ્ગાનિ દુઃખાયન્તિ । એકા તાવ બાહા સુખાકં
પ્રસારયિતવ્યા યં કાલં વિશ્રાન્તો ભવતિ । (ઇઇ.પ્.71) તાં સન્મિઞ્જિય
દ્વિતીયા સુખાકં પ્રસારયિતવ્યા । એકો પાદો સુખાકં પ્રસારયિતવ્યો ।
તં સન્મિઞ્જિય દ્વિતીયો સુખાકં પ્રસારયિતવ્યો । ન ક્ષમતિ ભિક્ષુણા
ભક્તાગ્રે વા ત(49અ6)ર્પણાગ્રે વા સામાયિકં વા ધર્મ્મશ્રવણે વા
અઙ્ગાનિ ભ(ં)જન્તેન વિજૃમ્ભયિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય વિજૃમ્ભિકા
આગચ્છતિ । યદિ ચીવરચીર્ણ્ણ(કોણ)કેન મુખં પિધિય સુખાકં
વિજૃમ્ભિતવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય વિજૃમ્ભિકા પુનો પુનો આગચ્છતિ ।
યદિ તાવ ભક્તાગ્રે વા ઉપવિષ્ટકો ભવતિ । અનન્તરિકસ્ય પાત્રં દત્વા
ગન્તવ્યં । ધર્મ્મશ્રવણેન વા ઉપવિષ્ટકો ભવતિ ।
ધર્મ્મશ્રવણસ્ય આમન્ત્રિ(49અ7)ય ગન્તવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ ભિક્ષુણા
ગોચરં વા પ્રવિશન્તેન અન્તરઘરં (જ્.224) (વા) પ્રવિષ્ટેન
મટ-મટાયે અઙ્ગાનિ ભ(ં)જન્તેન વિજૃમ્ભિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય
ભૂયો ભૂયો વિજૃમ્ભિકા આગચ્છતિ ચીવરકોણેન મુખં પિધિય

સંપ્રજાનેન વિજૃમ્[ભાયિ]તવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય અન્તરઘરે વા
ઉપવિષ્ટસ્ય પુનો પુનો વિજૃમ્ભિકા આગચ્છતિ । ઉત્થિય ગન્તવ્યં । ન
ક્ષમતિ । ઉપાધ્યાયાચાર્યાણાં વૃદ્ધતરકાનાં, (49બ્1) વા અગ્રતો
મટ-મટાયે અંગાનિ ભંજન્તેન વિજૃમ્ભિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય
વિજૃમ્ભિકા આગચ્છતિ । એકમતં ગત્વા એવં વિજૃમ્ભિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિઇ.10 મ્સ્.49બ્1 (જ્. 224.9); છ્. 513ચ્26
ભગવાન્ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો યદર્થં સમુદાગતો તદર્થમ્
અભિસમ્ભાવયિત્વા શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ શાસ્તા દેવાનાઞ્ ચ મનુષ્યાણાઞ્ ચ
સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂ(49બ્2)જિતઃ । (ઇઇ.પ્.72) અપચાયિતો
લાભાગ્રયશોગ્રપ્રાપ્તો લાભી
ચીવરપિણ્ડપાતશય્યાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં તત્[ર] ચ
અનુપલિપ્તઃ પદ્મમ્ ઇવ જલેન પુણ્યભાગિયાં સત્વાં પુણ્યેહિ
નિવેશયમાનો ફલભાગિયાન્ સત્વાં ફલેહિ પ્રતિષ્ઠાપયમાનો
વાસનાભાગીયાન્ સત્વાન વાસનાયામ્ અવસ્થાપયમાણો અમૃતમ્
અનલ્પકેન દેવમનુષ્યાં સંવિભજન્તો પ્રાણિકોટી (જ્.225)
નિ(49બ્3)યુતશતસહસ્રાણિ અમૃતમ્ અનુપ્રાપયન્તો
અનવરાગ્રજાતિજરામરણસંસારકાન્તારનરકવિદુર્ગ્ગાન્ મહાપ્રપાતતો
અભ્યુદ્ધરિત્વા ક્ષેમે સમે શિવે સ્થલે અભયે નિર્વ્વાણે
પ્રતિષ્ઠાપયમાનો આવર્જયિત્વા
અઙ્ગ-મગધ-મલ્લી-વર્જિ-કાસિ-કોશલ-કુરુ-પઞ્ચલ-ચેતિ-વત્સ-મત્સ-શૂરસે
ન-શિવિ-દશાર્ણ્ણ-અશ્વકિ-અવન્તિ જ્ઞાને દૃષ્ટપરાક્ર(49બ્4)મો સ્વયંભૂ
દિવ્યેહિ વિહારેહિ બ્રાહ્મેહિ વિહારેહિ આર્યેહિ વિહારેહિ આનિંજ્યેહિ વિહારેહિ
સાતત્યેહિ વિહારેહિ બુદ્ધો બુદ્ધવિહારેહિ જિનો જિનવિહારેહિ । જાનકો
જાનકવિહારેહિ સર્વ્વજ્ઞો સર્વ્વજ્ઞવિહારેહિ ચેતોવશિપરમપારમિપ્રાપ્તા
પુનર્ બ્બુદ્ધા ભગવન્તો યેહિ યેહિ વિહારેહિ આકાંક્ષન્તિ તેહિ તેહિ
વિહારેહિ વિહરન્તિ ।
તે દા(49બ્5)નિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ
શ્વેતમયેન સક્તુકાં કુલ્માસાં ચ મર્દિયાણં આતપે શોષયન્તિ । યં
કાલં શુષ્કા ભવન્તિ । તતો શ્વેતમયેન યેવ ખાદન્તિ । બિલ્વાનિ
ખાદન્તિ । સ્વાતકોપનતાનિ ફલાનિ ખાદન્તિ । કલાપા(યં વા)
સતિલપલ્લવં ખાદન્તિ । યં કાલં પ્રહાણસ્ય જર્જરો આહતો ભવતિ । તતો
પ્રહાણશાલાં ગચ્છિય ચતુર્દ્દિશં (49બ્6) નિષીદન્તિ । યં કાલં
ભિક્ષુસંઘો ઉપવિષ્ટો ભવતિ । એકો તાવ પૂતિવાતકર્મ્મં કરોતિ અપરો
ગચ્છન્તિ । અપરો ઢર- (ઇઇ.પ્.73)ઢ(ર) ન્તિ(ત્તિ) । (જ્.226) અપરો આહ । સાધ્વ્
આયુષ્મં કિં એતં સમ્વત્સરિકં પ્રતિકર્મ્મં અષ્ટશતેનાપિ ખો વાતં ન
ઇચ્છેય્યા અહો મનોજ્ઞો શબ્દો અનુકૂલં કરોતિ । આનન્તરિકાનાં
પદ્દમુષ્ટિકાં જિઘ્રાપેન્તિ । આહ । જિઘ્રાયુષ્મન્ અહો મૃષ્ટો ગન્ધો અહો
સોભનો ગ(49બ્7)ન્ધો યોગાચારાન્ ભિક્ષૂન્ શબ્દેન વ્યાવહન્તિ । એતં
પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । (જ્.226.19) ભગવાન્ આહ ।

શબ્દાપયથ ષડ્વર્ગ્ગિકાન્ ॥ * ॥ યાવદ્ આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં વાતકર્મ્મે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ
એવં વાતકર્મ્મે પ્રતિપદ્યિત(વ્ય)ં । નાયં ક્ષમતિ । (જ્.226.19) ભિક્ષુણા
ઔદ્ધત્યાભિ(જ્.227)પ્રાયેણ શ્વેતમયેન કુલ્માષાન્ વા શક્તુકાન્ વા
મર્દિયાણં આતપે શોષયિત્વા શ્વેત(50અ1)મયેન યેવ ખાદિતું । નાપિ
ક્ષમતિ । બિલ્વાનિ વા મદનફલાનિ વા તત્કાલકાનિ ફલાનિ ખાદિતું ।
કલાયં વા સતિલપલ્લવં વા ॥ અથ દાનિ ભિક્ષુ પિણ્ડચારમ્
અણ્ઠન્તોપરપ્રતિબદ્ધાયે જીવિકાયે શ્વેતમયેન કુલ્માષાન્ વા
શક્તુમર્દ્દિતકાન્ લભતિ । વાતકોપકાનિ વા ફલાનિ । કિઞ્ ચાપિ ખાદેતિ ।
અનાપત્તિઃ । ન ક્ષમતિ પ્રહાણમ્ ઉપવિષ્ટેન ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ વા
ઢર-ઢ(50અ2)રાયે વાન(ત)કર્મ્મ કર્ત્તુઃ(ં,) । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય
પ્રહાણશાલાયામ્ ઉપવિષ્ટસ્ય વાતકર્મ્મ આગચ્ચતિ । ન દાનિ ઓસરિત્વા
ઇન્દ્રિયાનિ કર્ત્તવ્યં । અથ દાનિ આર્શવ્યાધિકો ભવતિ । સંપ્રજાન એકં
ફિચ્ચકં ઉત્ક્ષિપિયાણં હસ્તેન વિવરિત્વા વાતકર્મ્મ (ઇઇ.પ્.74) કર્ત્તવ્યં ।
તથા કર્ત્તવ્યં યથા અનન્ત(રિ)કં શબ્દેન ન વ્યાવહતિ । તં પિ દાનિ ન
ક્ષમતિ । યેન વૃદ્ધતરકો તેન પિચ્ચકમ્ ઉ(50અ3)ત્ક્ષિપિતું । અથ ખલુ
યેન નવકતરકો તેન ફિચ્ચકમ્ ઉત્ક્ષિપિતવ્યં । અથ દાનિ વૃદ્ધતરકો
ચ નવકતરકો ચ એકસ્થાને ઢુક્કકં ભવતિ । નાયં ક્ષમતિ
સંઘનવકેન યેન સંઘસ્થવિરો તેન ફિચ્ચકં ઉત્ક્ષિપિતું, । કિઞ્ ચાપિ
યેન વૃદ્ધતરકો તેન ફિચ્ચકં ઉત્ક્ષિપતિ । અનાપત્તિઃ । (જ્.227.16) અથ
દાનિ ભિક્ષુ ન પારેતિ સંપ્રજાન વાતકર્મ્મ (50અ4) કર્ત્તું, ।
નિર્દ્ધાવિયાણં વાતકર્મ્મ કર્ત્તવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય પુનો પુનો
વાતકર્મ્મ આગચ્છતિ । પ્રહાણસ્ય આમન્ત્(ર્)ઇય ગન્તવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ
ભક્તાગ્રે (જ્.228) વા તર્પણાગ્રે વા ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ વાતકર્મ્મ
કર્ત્તું, । અથ ખલુ એક પિ(ફિ)ચ્ચકં ઉત્ક્ષિપિય વાતકર્મ્મ કર્ત્તવ્યં ।
અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય વાતકર્મ્મ પુનો આગચ્છતિ અનન્તરિકસ્ય પાત્રં
(50અ5) દત્વા ગન્તવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । ધર્મ્મશ્રવણે વા
સામાયિકાયામ્ વા ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ વા ફર-ફરસ્ય(રાય)
વાતકર્મ્મ કર્ત્તું, । અથ ખલુ એકં ફિચ્ચકં ઉત્ક્ષિપિત્વા વાતકર્મ્મ
કર્ત્તવ્યઃ(ં) । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય (જ્.226.8) પુનો પુનો વાતકર્મ્મ
આગચ્છતિ । (ઇઇ.પ્.75) ધર્મ્મશ્રવણસ્ય આમન્ત્રિય ગન્તવ્યં । નાપિ
ક્ષમતિ । ઉપાધ્યાયં વા આચાર્યમ્ વા આમન્ત્રયિત્વા ગન્તું । નાપિ (50અ6)
ક્ષમતિ અન્તરઘરં નિષણ્ણેન ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ ફર-ફરાય
વાતકર્મ્મ કર્ત્તું, । અથ ખલુ એકં ફિચ્ચકં ઉ(ત્)ક્ષિપિત્વા સંપ્રજાનન્
વાતકર્મ્મ કર્ત્તવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય પુનો પુનો વાતકર્મ્મ
આગચ્છતિ । એકમન્તં આગચ્છિય કર્ત્તવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । ઉપાધ્યાયસ્ય
વા આચાર્યસ્ય વા વૃદ્ધતરકસ્ય વા અગ્રતો ઔદ્ધત્યાભિપ્રાયેણ
ફરફરાય વાતકર્મ્મ કર્ત્તું, । અથ (50અ7) દાનિ ભિક્ષુસ્ય
વાતકર્મ્મ આગચ્છતિ । એકમન્તં ગચ્છિય કર્ત્તવ્યં । નાપિ દાનિ
ક્ષમતિ । અનુવાતં કર્ત્તું, । મા ગન્ધેન વ્યાવહેય્યા । અપવાતં

કર્ત્તવ્યં । વાતપથં મુઞ્ચિત્વા । (જ્.226.18) અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય
સાર્દ્ધે(ર્થે)ન સાર્દ્ધં ગચ્છન્તસ્ય સમુદાચારો ભવતિ । ન દાનિ
સાર્થેન અગ્રતો સ્થિત્વા વાતકર્મ્મ કર્ત્તવ્યં । (જ્.228.6) અથ દાનિ
આર્શવ્યાધિકો ભવતિ । હસ્તેન વિવરિત્વા માર્ગ્ગતો ઉદ્વર્ત્તિત્વા સંપ્રજાનં
ક(50બ્1)ર્ત્તવ્યં । યથા સાર્થં ગન્ધેન ન વ્યાવહેય્યા । વાતપથં
મોચયિત્વા કર્ત્તવ્યં । એવં વાતકર્મ્મે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યતિ ॥ * ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રમતિ ॥ * ॥
ઉદ્દાનં
(એવં) પ્રદીપે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
(એવં યષ્ટીયં પ્રાતિપદ્યિતવ્યં ।)
(ઇઇ.પ્.76) એવં ગેણ્ડુકે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં નિષીદને પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવમ્ ઉપાધ્યા(નહા)યે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં કાસિતવ્યં ।
એવં ક્ષીવિતવ્યં । (જ્.229)
એવં કણ્ડૂયિતવ્યં ।
એવં જંભાવયિતવ્યં । (50બ્2)
એવં વાતકર્મ્મ પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
(જ્.230) અન્તરોદ્દાનં
સંઘસ્થવિરો ચ શય્યાસન કઠિન આગન્તુકા ચ આરણ્યકા નેવાસિકા ચ
પ્રદીપો ચ સપ્તવર્ગ્ગાઃ પ્રકાશિતાઃ ॥ * ॥
આભિસમાચારિકાઃ સમાપ્તાઃ ॥ * ॥
આર્યમહાસાંઘિકાનાં લોકોત્તરવાદિનાં મધ્યુદ્દેશ-પાઠકાનાં
પાઠેનેતિ ॥ * ॥
યે ધર્મ્મા હેતુપ્રભવા
હેતુન્ તેષાન્ તથાગતો હ્ય્ અવદત્ ।
તેષાઞ્ ચ (50બ્3) યો નિરોધ
એવમ્વાદી મહાશ્રમણઃ