અભિસમાચારિકધર્મ · ભાગ 6180

સંઘસ્થવિરેણ જાનિતવ્યં । યદિ તાવ તસ્ય દુગ્રહો ભવતિ । સો ચ ભિક્ષુ
ભવતિ । કલહકારકો ભણ્ડનકારકો ભાષ્યકારો અધિકરણિકો વા
વક્તવ્યં । મા જલ્પાહિ ત્તિ કસ્ય ત્વં ભિક્ષૂણાં સમગ્રાણાં સહિતાનાં
સંમોદમાનાનાં અવિવદમાનાનાં એકોદ્દેશકાનાં ક્ષીરોદકીભૂતાનાં
શાસ્તુઃ શાસનં દીપયમાનાનાં સુખઞ્ ચ ફાસુ(30બ્2)ઞ્ ચ વિહરન્તાનાં
કલહજાતો ભણ્ડનજાતો વિગ્રહવિવાદાપન્નો વિહરન્તો સંઘે કર્કશાનિ
અધિકરણાનિ (જ્.138) ઉત્પાદયસિ મા જલ્પાહિ ત્તિ । અથ દાનિ તસ્ય સુગ્રહો
ભવતિ । સો ચ ભિક્ષુ ભવતિ । ભદ્રકો ગુણવાન્ શિક્ષાકામો અનુદ્ધતો
અનુન્નડો અચપલો અમુખરો અપ્રગલ્ભો અપ્રકીર્ણ્ણવાચો સંઘસ્થવિરેણ
વક્તવ્યં । આયુષ્મન્ જલ્પથ યથાધર્મ્મં, (30બ્3) યથાવિનયં
યથાશાસ્તુઃ । શાસનં તિ તેન કાર્યં સંઘમધ્યે આરોચયિતવ્યં ।
સંઘેન તત્ કાર્યં ધર્મ્મેણ વિનયેન શાસ્તુઃ શાસનેન
વ્યુપસમયિતવ્યં । વ્યુપશાન્તં કરિય સો ભિક્ષુ પૃચ્છિતવ્યો આયુષ્મન્
કિં વ્યુપશાન્તં એતં કાર્યં યદિ તાવ આહ । વ્યુપશાન્તં વક્તવ્યં ।
આયુષ્મન્ સર્વ્વે ત્વં એતં કાર્યં સમગ્રેણ સંઘેન સંવ્યુપશાન્તં
(30બ્4) પુનઃ કર્મ્માય ઉત્ખોટયસિ પુનો ચાસ્મિ પર્ષ ઉપસંક્રમેસિ ।
સંઘો તે ઉત્તરિ ઉપપરીક્ષિષ્યતીતિ । યથાસુખં કરિય ગન્તવ્યં એવં
આર્યપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા ન પ્રતિપદ્યતિ । આભિસમાચારિકાન્
ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
(ઇ.પ્.129) ઉદ્દાનં ॥
એવં આગન્તુકેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં નેવાસિકેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં પાદા વન્દિતવ્યા ।
એવં (30બ્5) સમ્મોદિતવ્યં ।
એવં આલપિતવ્યં ।
એવં પ્રવ્યાહર્ત્તવ્યં ।
(જ્.139) એવં ક્ષત્રિયપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા ।
એવં બ્રાહ્મણપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા ।
એવં ગૃહપતિપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા ।
એવં તીર્થિકપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા ।
એવં આર્યપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા ॥
ચતુર્થો વર્ગ્ગઃ ॥
(ઇઇ.પ્.5)
વ્.1-2 મ્સ્. 30બ્5 (જ્.140.1); છ્. 509ચ્26
ભગવાન્ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તમ્ અર્થમ્
અભિસમ્ભાવયિત્વા શ્રાવસ્ત્યામ્ વિ(30બ્6)હરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા
યાવ આરણ્યકં તાવ શેય્યાસનં ગ્રામાન્તિકઞ્ ચ એકભક્તતર્પ્પણઞ્ ચ
ગ્રામાન્તિકે શેય્યાસને આરણ્યકાનાઞ્ ચ ગ્રામાન્તિકાનાઞ્ ચ અનુગ્રહો
સાધીયતિ । તેહિ દાનિ ગ્રામાન્તિકેહિ પ્રતિકૃત્યેવ ગણ્ડિં આહનિયાણં
સ્થિતાઃ । તે દાનિ આરણ્યકા દેશકાલે ગ્રામાન્તિકં શેય્યાસનં આગતા

આહંસુ । આયુષ્મં દેશકાલો આહનથ ગણ્ડિં તે (30બ્7) દાનિ ગ્રામાન્તિકા
આહંસુ । આહતા-ય્-ઇયં ગણ્ડી ભુક્ત(ં) પિ અમ્હેહિ તે દાનિ આહંસુ ।
આયુષ્મન્ । એવં યૂયં અત્યનુકાલ્યે ગણ્ડીં આહનિય ભુઞ્જથ । તે દાનિ
ગ્રામાન્તિકા આહંસુ । એવં ચ યૂયં અતિ-ઉવહ્ને આગચ્છથ । તે દાનિ
આરણ્યકેહિ અપરેજ્જુકાતો કલ્યતો યેવા(વ) ઉત્થિહિય ભક્તકાનિ સર્વ્વાણિ
ઉ(ત્)ક્ષિપ્તાનિ । તે દાનિ ગ્રામાન્તિકા દેશકાલસ્મિન્ । કુલાનિ
ઉપસંક્રમ(31અ1)ન્તિ । આહંસુ । ઉપાસિકે દેથ । ભક્તાનિ ઉક્કહિતાનિ
ભક્તાનિ કેન આહંસુ । આરણ્યકેહિ તે દાનિ તેષાં આરણ્યકાનાં આહંસુ ।
આયુષ્મન્ કિન્ દાનિ (જ્.141) યુષ્માભિઃ સર્વ્વાણિ ભક્તકાનિ ઉત્ક્ષિપ્તાનિ । તે
દાનિ આહંસુઃ । તથા તુમ્હેહિં પ્રતિકૃત્યેવ ગણ્ડિ આહનિયાણં ભુઞ્જથ ।
તે દાનિ વિવદિતાઃ । ભગવતો મૂલં ગતાઃ ।
ભગવાન્ આહ । નાયં તાવ ક્ષમતિ પ્રતિકૃત્યેવ ગણ્ડીં આહનિયાણં
ભુઞ્જિ(31અ2)તું । નાપિ ક્ષમતિ । અપરેહિ કલ્યતો યેવ સર્વ્વાણિ ભક્તાનિ
ઉત્ક્ષિપિતું, । તેન હિ । એવં આરણ્યકે વિહારે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં
ગ્રામાન્તિકે વિહારે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં આરણ્યકે વિહારે
(ઇઇ.પ્.6) પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં ગ્રામ(મા)(ન્તિ)કે વિહારે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એતં દાનિ ગ્રામાન્તિકં ચ શેય્યાસનં આરણ્યકઞ્ ચ શેય્યાસનં ચ
એકભક્તતર્પ્પણં ભવતિ । તતો યદિ તાવ ગ્રામાન્તિકે શે(31અ3)ય્યાસને
ભક્તમ્ પચ્યતિ । ન દાનિ ક્ષમતિ । ગ્રામાન્તિકેહિ પ્રતિકૃત્યેચ(વ) ગણ્ડીં
આહનિયાણં ચેતિયં વન્દિયાણં ભુઞ્જિતું । અથ ખલુ ગ્રામાન્તિકેહિ દુવે
શા(થા)લીયો આદ્રાહયિતવ્યા । યા એકા ગ્રામાન્તિકાનાં । એકા આરણ્યકાનાં
ગ્રામાન્તિકાનાં થાલી તહિં । તણ્ડુલા પ્રક્ષિપિતવ્યાઃ । યા આરણ્યકાનાં
થાલી યદિ તાવ આરણ્યકા આગતા ભવન્તિ । તહિં, (31અ4) તણ્ડુલા
પ્રક્ષિપિતવ્યાઃ । અથ દાનિ નાગચ્છન્તિ । નાપિ ક્ષમતિ તહિં તણ્ડુલાનિ
પ્રક્ષિપિતું । અથ ખલુ કઢન્તી થપિતવ્યા । એકેન ભિક્ષુણા વિહારકં
ઉક્કસિય નિધ્યાયિ(પિ)તવ્યં । યદિ તાવ (જ્.142) આરણ્યકા આગચ્છન્તિ ।
વક્તવ્યં । આયુષ્મન્ એતે આરણ્યકા આગચ્છન્તિ પ્રક્ષિપથ તણ્ડુલાનિ । અથ
દાનિ કાલપર્યન્તં નાગચ્છન્તિ ગ્રામાન્તિકેહિ ગણ્ડીં આહનિ(31અ5)યાણં
ભુઞ્જિતવ્યં । આરણ્યકાનાં સ્થાલી ઓતારિયાણં વોધિ(ધોવિ)યાણં સ્થાને
સ્થંપયિતવ્યા । અનેકાયે આરણ્યકાનાં ચો(ર)ભયં વા ભવેય
ઉદકભયં વા સિંહભયં વા । વ્યાઘ્રભયં વા યથાપિ તે
નાગચ્છન્તિ । યદિ કોચિ ઉપાસકો સંઘં ભક્તેન નિમન્ત્રયતિ । આહ ।
આર્યો (ર્યે) આરણ્યકાનાં પિ આરોચેથ ન્તિ(ત્તિ) । તેહિ દાનિ ગ્રામાન્તિકેહિ
આરણ્યકાનાં । (31અ6) પિ આરોચિતવ્યં । આયુષ્મં શુવે ભક્તં વા
પુરેભક્તિકં વા યવાગૂપાનં વા ભવિષ્યતિ । મા પિણ્ડકેન
વિહરિષ્યથ । કર્ણ્ણ(લ્લ)તો ય્યેવ આગચ્છથ । તેહિ પિ દાનિ આરણ્યકેહિ ન
વિઘ્નયિતવ્યં । યદિ અર્થિકા ભવિષ્યન્તિ પ્રતિપાલયિષ્યન્તીતિ । અથ ખલુ
કાલેન કાલં (ઇઇ.પ્.7) ગન્તવ્યં । યદિ ન સજ્જં ભવતિ । ન દાનિ
ભક્તાગ્રં અવષ્ટભયિતવ્યો આસયિતવ્યં । અથ ખલુ વે(ચે)તિયં વન્દિત્વા
એકાન્તે (31અ7) સ્વાધ્યાયો કર્ત્તવ્યો । ધર્મ્મમ્ વા ચિન્તયન્તેહિ આસિતવ્યં

એષો દાનિ કોચિ ગ્રામાન્તિકાં ભક્તેન નિમન્ત્રેતિ । વક્તવ્યં ।
આરણ્યકાનાં પિ નિમન્ત્રેહિ ન્તિ(ત્તિ) । અથ દાનિ આહ । નાસ્તિ મમ તહિં
શ્રદ્ધા નાપિ પ્રસાદો ત્તિ વક્તવ્યં । વયં પિ ન પ્રતિચ્છામે (મો)
ન્તિ(ત્તિ) । અથ દાનિ આરણ્યકાનાં પિ નિમન્ત્રેતિ ભક્તં સજ્જયિતવ્યં । (જ્.143)
પાનીયં પરિશ્રાવયિતવ્યં । આસનપ્રજ્ઞપ્તિ કર્ત્તવ્યા । દાનપતિ આગતો
ભવતિ । (31બ્1) આરણ્યકા ચ નાગચ્છન્તિ । દાનપતી આહ ભન્તે આહનેથ
ગણ્ડિં કાલો પિ તાવ અદ્યાપિ ભવતિ વક્તવ્યં । પ્રાગો તાવ અદ્યાપિ
આરણ્યકા પિ તાવ નાગચ્છન્તિ । અથ દાનિ દાનપતી આહ ભન્તે આહનેથ
તુમ્હે અ(આ)રણ્યકા પિ એષ્યન્તીતિ કિં કર્ત્તવ્યં । ગણ્ડી તાવ વિસ્તરેણ
આહનિયાણં વે(ચે)તિ।યો વિસ્તરેણ વન્દિતવ્યો । ચેતિયં વિસ્તરેણ વન્દિયાણં
યદિ તાવ આરણ્યકા આગ(31બ્2)તા ભવન્તિ । તતો ભુંજિતવ્યં । અથ દાનિ
આરણ્યકા નાગતા ભવન્તિ । અનન્તરિકાનાં આસનાનિ વર્જ(ય)ન્તેહિ
આસિતવ્યં । પરિવેશાવકેન પૃચ્છિતવ્યં । કો આરણ્યકાનાં લાભગ્રાહો
યદિ તાવજ્ જલ્પન્તિ । અહં પિ અહં પિ ત્તિ વક્તવ્યં । આરણ્યકાનાં
પિણ્ડપાતં ઉક્કડ્ઢથ તેહિ આરણ્યકાનાં પિણ્ડપાતો ઉક્કડ્ઢયિતવ્યો ।
ઉક્કડ્ઢિયાણાં સાંઘિકં કલ્પિયકુટીયં સ્થાપ(31બ્3)યિતવ્યો । યદિ તાવત્
સકાલે આગચ્છન્તિ । ભુઞ્જનાય દાતવ્યો । અથ દાનિ વિકાલે આગચ્છન્તિ । ન
વાગચ્છન્તિ । અપરેજ્જુકાતો શ્રામણેરાણાં દાતવ્યં । નાપિ દાનિ (ઇઇ.પ્.8)
ક્ષમતિ । આરણ્યકેહિ યત્ર પુ(ઉ)લ્લુ(લ્લ)ગિકાયે આસિતું । અથ ખલુ કાલેન
કાલં ગ્રામાન્તિકં શેય્યાસનં ગન્તવ્યં । આગચ્છિય પાદાં ધોવિય
હસ્તાં નિર્મ્માદિય ચેતિ।યો વિસ્તરે(31બ્4)ણ વન્દિતવ્યો । યદિ (જ્.144) તાવ
અનુકલ્યો અદ્યાપિ તાવ ભવતિ । તત્રૈવ સ્થાનચંક્રમનિષદ્યાયોગમ્
અનુયુક્તેન વિહરિતવ્યં । ઉદ્દેશપ્રયુક્તેહિ વા મનસિકારપ્રયુક્તેહિ વા ।
અથ દાનિ દેશકાલો ભવતિ । સંઘારામં પ્રવિસિયાણં ગ્રામાન્તિકં
ભિક્ષું પ્રતિસંમોદિયાણં સ્વકસ્વકેહિ આસનેહિ ઉપવિશિતવ્યં । ગણ્ડી
આહતાયં વન્દિ(31બ્5)ય ચેતિયં નાપિ દાનિ આરણ્યકેહિ ગ્રામાન્તિકા
કુત્સેતવ્યા બહુકૃત્યા બહુકરણીયા જિહ્વાગ્રે યૂયં રસાગ્રાણિ પર્યેષથ ।
અથ ખલુ સંરાધયિતવ્યા । વક્તવ્યં આયુષ્મન્ સોભનં ક્રિયતિ
બહુકરા યૂયં ભારં વહથ । ધર્મ્મદેશનાં કરેથ । સંઘારામો
કેલાપીયતિ । ધૂમો ક્રિયતિ કુલાનિ પ્રસાદીયન્તીતિ । એવં
સંરાધયિતવ્યાઃ । અથ (31બ્6) દાનિ આરણ્યકે શેય્યાસને ગ્રામાન્તિકાનાં
ચ આરણ્યકાનાઞ્ ચ ભક્તં સજ્જીયતિ । નાપિ દાનિ ક્ષમતિ । આરણ્યકેહિ પિ
પ્રતિકૃત્યેવ ગણ્ડિં આહનિયાણં ચેતિયં વન્દિય ભુઞ્જિતું । અથ ખલુ
દુવે સ્થાલીયો અ(આ)દ્રાહયિતવ્યાયો । એકા આરણ્યકાનાં એકા
ગ્રામાન્તિકાનાં યા આરણ્યકાનાં સ્થાલી તહિં તણ્ડુલા પ્રક્ષિપિતવ્યાઃ ।
યા ગ્રામાન્તિંકાનાં સ્થાલી યદિ તાવ ગ્રામાન્તિકા (31બ્7) આગતા ભવન્તિ ।
તહિં પિ તણ્ડુલા પ્રક્ષિપિતવ્યાઃ । અથ દાનિ ગ્રામાન્તિકા નાગચ્છન્તિ । ન
ક્ષમતિ તહિં તણ્ડુલાં પ્રક્ષિપિતું । જાનિતવ્યં । અનેકાયે
ગ્રામાન્તિકાનાં ગ્રામો પરો વા ભવે ચોરા વા પતિતા ભવેંસુઃ । યથા
નાગચ્છન્તીતિ । (ઇઇ.પ્.9) એકેન ભિક્ષુણા વિહારં ઉક્કસિયાણં

નિવ્યા(ધ્યા)(પ)યન્તેન આસિતવ્યં । કિં ગ્રામાન્તિકા (જ્.145) આગચ્છન્તિ । ન
હિ ત્તિ । યદિ તાવ આગચ્છન્તિ તેષાં પિ (32અ1) તણ્ડુલા પ્રક્ષિપિતવ્યા । અથ
દાનિ નાગચ્છન્તિ । દેશકાલે ગણ્ડિં આહનિય ચેતિયં વન્દિય ભુઞ્જિતવ્યં
ગ્રામાન્તિકા(નાં) થાલી-ય્-ઓતારિય થા(લી) તોયલિપ્તાં કરિય થપિતવ્યાઃ ।
એષો દાનિ કોચિ આરણ્યકાનાં ભક્તેનોપનિમન્ત્રયતિ વક્તવ્યં ।
ગ્રામાન્તિકાનામ્ અપિ નિમન્ત્રેહીતિ । અથ દાનિ આહંસુઃ । નાસ્તિ મમ
તંહિં શ્રદ્ધા નાસ્તિ પ્રસાદો વક્તવ્યં વયં પિ ન પ્રતિચ્છામો ન્તિ(ત્તિ) ।
અથ દાનિ (32અ2) ગ્રામાન્તિકાનામ્ અપિ નિમંત્રેતિ ભક્તં સજ્જયિતવ્યં ।
આસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ કર્ત્તવ્યા । પાનીયં પરિશ્રાવયિતવ્યં । પુષ્પં
સજ્જયિતવ્યં । ગન્ધો સજ્જયિતવ્યો । યદિ તાવ ગ્રામાન્તિકા નાગચ્છન્તિ ।
દાનપતિર્ આગતો ભવતિ । આહ । ભન્તે । આહણથ ગણ્ડિં અનુકાલ્યો વ તાવ
અદ્યાપિ ભવતિ । વક્તવ્યં । પ્રાગો તાવ અદ્યાપિ ગ્રામાન્તિકા ચ ભિક્ષવો
નાગચ્છન્તિ । અથ દાનિ આહ । આહણથ (32અ3) તુમ્હે ગ્રામાન્તિકા પિ
એષ્યન્તીતિ । કિં કર્ત્તવ્યં । ગણ્ડી તાવ વિસ્તરેણ આહ।નિયાણં વે(ચે)તિયો
વિસ્તરેણ વન્દિતવ્યો । વે(ચે)તિ(યં) વિસ્તરેણ વન્દિયાણં યદિ તાવ
ગ્રામાન્તિકા આગતા ભવન્તિ ભુઞ્જિતવ્યં । અથ દાનિ ગ્રામાન્તિકા
નાગચ્છન્તિ । આસનાનિ (જ્.146) વંજાય(ર્જયં)તેહિ ઉપવિશિતવ્યં ।
પરિથપ(વેષ)કેન વક્તવ્યં । કો ગ્રામાન્તિકાનાં ભિક્ષૂણાં
લાભગ્રાહી યદિ તાવ આ(32અ4)હંસુ । અહં પિ અહં પિ ત્તિ વક્તવ્યં ।
ગ્રામાન્તિકાનાં ભિક્ષૂણાં પિણ્ડપાતં પરિગૃહ્નથ ન્તિ(ત્તિ) । અથ દાનિ
તેષાં ન કોચિ લાભગ્રાહકો ભવતિ । પરિવેષકેન સર્વ્વેષાં એકસ્થાને
પિણ્ડપાતં ઉક્કડ્ઢિયાણાં સાંઘિકાયં કલ્પિયકુટીયં (ઇઇ.પ્.10)
થપિતવ્યો । યદિ તાવ કાલે આગચ્છન્તિ ભુઞ્જનાયે દાતવ્યં । અથ દાનિ
વિકાલે આગતા ભવન્તિ । ન વા આગચ્છન્તિ । અપરેજ્જુ(32અ5)કાતો
શ્રામણેરાણાં વા આરામિકાનામ્ વા દાતવ્યો નાપિ દાનિ ક્ષમતિ
ગ્રામાન્તિકેહિ યત્રોલ્લગ્નાયે આસિતું, ॥ અથ ખલુ કાલેન કાલં આરણ્યકં
શેય્યાસનં ઉક્કસિતવ્યં પાદાં પ્રક્ષાલિય હસ્તાં નિર્મ્માદિય સ્તૂપં
વિસ્તરેણ વન્દિતવ્યં । યદિ તાવ અનુકાલ્યો ભવતિ । આરામેહિ વૃક્ષમૂલેહિ
ચંક્રમેહિ નિષદ્યાહિ સ્થાનચંક્રમનિષદ્યાનુ(32અ6)યોગમ્ અનુયુક્તેહિ
વીતિનામયિતવ્યા । ઉદ્દેશપ્રયુક્તેહિ વા મનસિકારપ્રયુક્તેહિ વા અથ
દાનિ દેશકાલો ભવતિ વિહારં પ્રવિશિયાણાં આરણ્યકાં ભિક્ષૂં
પ્રતિસંમોદિયાણં સ્વકસ્વકેહિ આસનેહિ ઉપવિશિતવ્યં । ગણ્ડીયં
આહતાયં સ્તૂપં વન્દિયાણં ભુંજિયાણં ગન્તવ્યં । નાપિ દાનિ
ગ્રામાન્તિકેહિ આરણ્યકા કુત્સેતવ્યા । પંસેતવ્યા । (જ્.147) શૂન્યાગારમાતા
યૂયં પ્રજ્ઞા(32અ7)વૈતક્ષિ(ંસ્કિ)યા શૃગાલા પિ આરણ્યે વસન્તિ દિવસં યૂયં
વર્ષાણિ પિણ્ડેન્તા આસથ । અથ ખલુ વક્તવ્યા દુરાવાસકાનિ આરણ્યકાનિ
શેય્યાસનાનિ પ્રાપ્તાનિ વિવિક્તાનિ વિગતજનપદાનિ મનુષ્યરહશય્યકાનિ
પ્રતિસંલયનસારોપ્યાનિ દુષ્કરં પ્રતિ(વિ)વેકેન દુરભિરમં એકં પરં
રાત્રિ વિનયમાનો માનસં આધ્યાત્મં વેતિ । આયુષ્મન શોભનં ક્રિયતિ
આરણ્યકં શેય્યા(32બ્1)સનં કેલાપીયતિ । ઉક્તં ચેદં ભગવતા

યાવકીયં ચ ભિક્ષવો આરણ્યકાનિ શેય્યાસનાનિ અધ્યાવસિષ્યથ । તાવ
વૃદ્ધી યેવ પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા । કુશલેહિ ધર્મ્મેહિ નો પરિહાણિ ન ચ વો
મારઃ । પાપીયાં અવતારમ્ અધિગમિષ્યતિ । સદ્ધર્મ્મસ્ય
અન્તર્દ્ધાનાય સ(ં)મોહાય ન્તિ(ત્તિ) । એવં સંરાવિ(ધિ)ય ગન્તવ્યં । એવં
આરણ્યકેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ (ઇઇ.પ્.11) । આભિસમાચારિકાન્
ધર્મ્માન્ અતિક્રા(32બ્2)મતિ ॥ * ॥
વ્.3-4 મ્સ્. 32બ્2 (જ્.147.13); છ્. 508બ્22
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । તેન દાનિ કાલેન તેન સમયેન
આયુષ્મન્તો નન્દનોપનન્દના પાનીયં પ્રતિજાગરન્તિ । તે દાનિ ભિક્ષૂ
તતો ય્યેવ મુખં તતો ય્યેવ હસ્તાં નિર્મ્માદિયન્તિ । પાત્રપરિશ્રાવણાનિ
ધોવન્તિ । તે દાનિ કલ્યતો યેવ નન્દનોપનન્દના ઉત્થિયાણ હસ્તાં
નિર્મ્માદિય પાનીયં પરિશ્રાવિય (જ્.148) પાનીયમણ્ડપં પરિઘટ્ટિય
તાયિતમુદ્રિતં કરિય ગોચરં (32બ્3) પ્રવિષ્ટાઃ । આગન્તુકા ભિક્ષૂ
આગતાઃ । પાનીયં માર્ગ્ગેન્તિ । ન લભન્તિ । તે દાનિ ઓધ્યાયન્તિ કિન્ દાનિ
અયં પાનીયમણ્ડપો તાયિતમુદ્રિતો થપિતો એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ
શ્રુતં । ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ
નન્દનોપનન્દનાં । તે દાનિ શબ્દાપિતાઃ । ભગવાન્ આહ । સત્યં
ભિક્ષવો નન્દ્(અન્)ઓપનન્દના ॥ પે ॥ યાવ આગન્તુકા(32બ્4)નાં ભિક્ષૂણાં
ગણો આગતો પાનીયં માર્ગ્ગન્તિ । ન લભન્તિ । તે દાનિ ઓધ્યાયન્તિ કિન્ દાનિ
અયં પાનીયમણ્ડપો તાયિતમુદ્રિતો કરિય થપિતો આહંસુઃ । આમ
ભગવન્
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં પાનીયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં
પાદધોવનીયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં પાનીયે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં પાદધોવનીયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । નાયં ક્ષમતિ
(32બ્5) પાનીયં પરિશ્રાવિય પાનીયમણ્ડપં ઘટ્ટિય તાપિ(યિ)ય મુદ્રિતં
કરિય અન્યેન ગન્તું । અથ ખલુ પાનીયવારિકો તાવ ઉદ્દિશિતવ્યો ।
નવકાન્તે પટિપ(પા)ટિકાય વા યસ્ય વા પ્રાપુણતિ । એકો વા દ્વયો વા
ત્રયો વા યત્તકા વા અભિસંભુણન્તિ । તેહિ કલ્યત એવ ઉત્થિય હસ્તાં
નિર્મ્માદિય (ઇઇ.પ્.12) પાનીયં પરિશ્રાવિય ગોલકા વા મણિકા વા ઉષ્ટ્(ર્)ઇકા
(32બ્6) વા થગનકા વા આરંજરા વા ઘટ્ટા વા કરકીયો વા અપ્પિહાણા
કર્ત્તવ્યા । શીલ(શિલા)મયા વા મૃત્તિકામયા વા કાષ્ઠમયા વા અચ્છેહિ
વા ચેલષ(પ)ટ્ટેહિ વા બન્ધિતવ્યા । યો સુભાવિતા કરિય થપેતવ્યા ।
યથા પાનીયં ચૌક્ષં ભવેય । ન દાનિ (જ્.149) કુક્કુટપાશકેન
બન્ધિત્વા સ્થાપેતવ્યં । તેહિ ભાજનેહિ પ્રક્ષિપિતવ્યા પાટલાગુલિકા વા
ચમ્પકગુલિકા વા શર્કરા વા સર્વ્વઙ્ ક(32બ્7)ર્ત્તવ્યં । યથા સુગન્ધા
ભવેંસુ । તતો યદિ તાવ અન્યં પિબનાયે પાનીયં ભવતિ । અન્યં
પાદધોવનીયં પરિશ્રાવિતવ્યં । પરિવોધ(ધોવ)નીયેન પાનીયેન
શિરિકુણ્ડિકા પૂરયિતવ્યા । આકલ્પિયકર્ક્કરી પૂરયિતવ્યા । પાદધોવનિકા
પૂરયિતવ્યા । વર્ચ્ચકુમ્ભિકા પૂરયિતવ્યા । ભિક્ષૂણાં હસ્તોદકસ્ય
પાત્રોદકસ્ય પારિભોગિકસ્ય કુમ્ભિકા ચ કરકા ચ પૂરયિતવ્યા ।

ગો(33અ1)ગોત્રસ્થાપ(સ્થપા)નીયં ભવતિ । યથા પાટલિપુત્રે શોણપાનીયં
રાજગૃહે તયોત(પોદ)ં વારાણસ્યાં બુદ્ધવિચીર્ણ્ણા નામ પુષ્કિરિણી
ચમ્પાયાં ગંગાપાનીય(ં) શ્રાવસ્ત્યાં પે(પો)તલેયં શાકેતે
ધરપાનીયં । મથુરાયાં યમુના ન ક્ષમતિ તતો પાનીયાતો
કલ્પિયકરકી વા અકલ્પિયકરકી વા વર્ચ્ચકુમ્ભિકા વા પૂરયિતું ।
હસ્તોદકપાદોદકં વા પાનીયં દાતું । અથ ખલુ તતો પિબનાયે (33અ2)
દાતવ્યં । અથ દાનિ શ્રાદ્ધો ભિક્ષુર્ ભવતિ । તતો એવ શ્રીકુણ્ડિકાં
પૂરેતિ અનાપત્તિઃ । ભિક્ષુસ્ય ચક્ષુ દુઃખન્તિ વૈદ્યો આહ । ભન્તે (ઇઇ.પ્.13)
ગોત્રસ્થેન પાનીયેન અક્ષિણિ ધોવાહિ ત્તિ લભ્યા દાનિ પાત્રપૂરં વા એષો
દાનિ (જ્.150) ધોવનિકાં વા રજનિકામ્ વા કરેતિ । તસ્ય ઉદકેન કાર્યમ્
ભવતિ । પાનીયધા(વા)રિકાં યાચતિ ઇચ્છામિ પાનીયં દીયમાનન્ તિ ન
ક્ષમતિ । ગોત્રસ્થં ઉદકં દાતું । અથ (33અ3) ખલુ પારિધોવનીયં
ઉદકં દાતવ્યં । ભક્તાગ્રેણ પાનીયં વા(ચા)રેન્તેન હસ્તાં
સુનિર્મ્માદિતાં કૃત્વા ભાજનં સુનિર્મ્માદિતં કૃત્વા ચૌક્ષં પાનીયં
વા(ચા)રેતવ્યં । પાનીયં ગૃહ્નન્તેન ઘર્ત્તિતવ્યં । યથા એકહસ્તો
નિરામિષો ભવતિ । અથ દાનિ સહસાકારેણ સામિષીકૃતો ભવતિ ।
પ્રક્ષાલયિત્વા ય(પ)ત્રશાખાય વા પાત્રં વા ઓટ્ઠાચિ(33અ4)ક્કણં
ભવતિ નિર્મ્માદયિત્વા પાતવ્યં । ન દાનિ અતિબહુ(ં) ઓષ્ઠ
પ્રક્ષિપિતવ્યા । કેશા વા આલિહિતુમ્ વા નિડાલમ્ વા । અથ ખલુ ઓષ્ઠ
પ્રમાર્જિત્વા અગ્રોષ્ઠેહિ યા(પા)તવ્યં । તતો ય્યેવ સ્તોકં વર્જયિતવ્યં ।
તેનૈવ અન્તેન પ્રક્ષાલયન્તેન ઉજ્ઝિતવ્યં । પાનીયં વા(ચા)રેન્તેન
ઉપલક્ષયિતવ્યં । યદિ કોચિ અતિબહું ઓષ્ઠં વા વોલયતિ કેશા વા
આલયં(33અ5)તિ નિલાટે વા અપનેતવ્યં તં ભાજનં એકાન્તે સ્થપિત્વા તૃણં
વા કુલિકં વા ઉપરિ દાતવ્યા । અભિજ્ઞાનં । યથાજ્ઞાયે અકલ્પિયન્ તિ । પુનો
વા નિર્મ્માદયિતવ્યં । પશ્ચાદ્ભક્તં પાનીયં ચારેન્તેન હસ્તાં
સુનિર્મ્માદિતા કરિય ॥ પે ॥ યાવ એકિના હસ્તેન પાનીયં પરિગૃહ્નિતવ્યં ।
અપરેણ પાનીયઘટિકાં પટિચ્છન્તેન ચીવર(રા)ંતરિકાય વા
પાત્રાન્તરિકાયે (33અ6) વા ગૃહ્નિતવ્યં । યાવ તેનૈવ અન્તરકેન
ઉજ્ઝિતવ્યં । જેન્તાકે ચારેન્તેન ઓષ્ઠા (ઇઇ.પ્.14) પાનીયચારિકાયે પાત્રં
બન્ધિતવ્યં । પિબન્તેન ઓષ્ઠા પત્રશાખાયે નિર્મ્માદયિત્વા
અગ્રોષ્ઠકેહિ પાતવ્યં ॥ પે ॥ તં ય્યેવ (જ્.151) કર્ત્તવ્યં પ્રહાણે
ચારેન્તેન યદિ ભૂમ્યાસ્તરો ભવતિ ભાજનાનિ પત્રશાખાહિ
સ્થપિતવ્યાનિ । ઓમ્હાય વા વાલિકાય વા ભાજનેહિ વા થપિતવ્યં । યદિ
અષ્ટ(33અ7)ભાગ ચતુર્ભાગં ચ નિષણ્ણકા ભવન્તિ । એકેન
મધ્યમવા(ચા)રકે સ્થિતકેન વા(ચા)રેતવ્યં । અપરેણ પ્રણેતવ્યં । અથ
દાનિ પટિપાટિકાયે દૂરે દૂરં પ્રહાણસ્ય ઉપવિષ્ટા ભવન્તિ । એકેન
ચારેતવ્યં ॥ પે ॥ લભ્યા દાનિ પારિધોવનિકાતો મુખં વા ધોવિતું ।
હસ્તં વા નિર્મ્માદયિતું, । પાત્રપરિશ્રાવણં વા ધોવિતું । ન દાનિ
ક્ષમતિ । ઝલ્લઝલ્લાયે ઉજ્ઝિતું । માત્રાયે (33બ્1) ઉપનામેતવ્યં । ન દાનિ
ક્ષમતિ । પારિધોવનિયાતો સ્નાપિ(યિ)તું વા ચીવરમ્ વા ધોવિતું । રઞ્જનં

વા કઢિતું । અથ દાનિ ભિક્ષૂ ચીવરકર્મ્મ કરોંતિ । ઉદકઞ્ ચ આવિલં
ભવતિ । ભાજનં ચ અતિરિક્તં તિ લે(। લ)ભ્યા દાનિ પાપિચકધર્મ્મીય
યાચિતું । આહ । આયુષ્મન્ દેહિ ભૂયો આનીય દાસ્યામિ ત્તિ । કિઞ્ ચાપિ દેતિ
અનાપત્તિઃ । તં પિ દાનિ । ગૃહ્નિય આનીય કાલેન કાલં દાતવ્યં । અથ
દા(33બ્2)નિ આસંનોદકો સંઘારામો ભવતિ । કિઞ્ ચાપિ તતો યેવ પિબતિ તતો
યેવ પારિધોવનીયં કરોતિ । તતો યેવ હસ્તાં ધોવતિ રઙ્ગમ્ વા કરોતિ ।
(જ્.152) અનાપત્તિઃ । એવં પાનીયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ।
આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વ્. 5-6 મ્સ્. 33બ્2 (જ્.152.3); છ્. 507ચ્21
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો (ઇઇ.પ્.15)
નન્દનોપનન્દના ષડ્વર્ગ્ગિકા ચ પાદધોંવનિકાયાં ઝ(33બ્3)લ્લઝલ્લાં
પાદાં ધોવિયાણં સર્વ્વં ઉદકં સ્થા(ચ્છો)રિય પાદધોવનિકાં
ઓમુદ્ધિકાં કરિય આ(ર્)દ્રપાદકં ઉપનાહાહિ પ્રક્ષિપિય નૈવ
કર્દ્દમં પરિહરન્તિ ન પાંસુ કર્દ્દમં મર્દ્દન્તા પાંસુ મર્દ્દેન્તા
દીર્ઘચંક્રમં ચંક્રમન્તિ । ભિક્ષુ આગચ્છન્તિ પાદધોવનાય । તે
દાનિ આહંસુઃ । માત્રાયે યૂયમ્ આયુષ્મન્તો પાદાં ધોવથ । ઉદકે પિ
ખલુ [માત્ર્]આ (33બ્4) ઉક્તા ભગવતા તથૈવ સર્વ્વેહિ બાહિરકેહિ
જીવિતપરિષ્કારેહિ તે દાનિ ભિક્ષુ પશ્યન્તિ । તાં પાદધોવનિકાં ઋક્તાં તે
દાનિ ઓધ્યાયન્તિ । કિં દાનિ અયં પાદધોવનિકા ઓમુદ્ધિકૃતા એતં
પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુઃ । ભગવાન્ આહ ।
શબ્દાપયથ । નન્દનોપનન્દનાં ષડ્વર્ગ્ગિકાં ચ । તે દાનિ શબ્દાપિતા ।
ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષ(33બ્5)વો નન્દનોપનન્દના ષડ્વર્ગ્ગિકા ચ
એવં નામ એવં નામ યૂયં પાદધોવનિકાયાં ગચ્છિય ઝલ્લઝલ્લાયે
પાદાં ધોવિય ઉદકં ચ્છોરિય પાદધોવનિકાં ઓમુદ્ધિકાં કરિય
આર્દ્રપાદાં ઉપાનહાસુ પ્રક્ષિપિય નૈવ પાંસુ પરિહરથ ન કર્દ્દમં
કર્દ્દમં મર્દ્દન્તા પાંસુ મર્દ્દન્તા દીર્ઘચંક્રમં ચંક્રમથ
ભિક્ષૂ આગચ્છન્તિ । પાદધોવનિકાયે પાદાં ધો (33બ્6)વનાયે યૂયં
જલ્પથ માત્રાયે આયુષ્મન્તો પાદાં ધોવથ ઉદકે પિ ખલુ ભગવતા
(જ્.153) માત્રા ઉક્તા । તથૈવ સર્વ્વેહિ જીવિતપરિષ્કારેહિ તે દાનિ ભિક્ષુ
પશ્યન્તિ પાદધોવનિકાં ઓમુદ્ધિકાં કૃતાં આહંસુ । આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । દુષ્કૃતં વો નન્દનો નન્દનોપનન્દના ષડ્વર્ગ્ગિકા
ચ । તેન હિ એવં પાદા ધોવિતવ્યા । એવં (ઇઇ.પ્.16) ધોવિતપાદેહિ
પ્રતિપદ્યિતવ્યં કિન્ તિ (33બ્7) દાનિ । એવં પાદા ધોવિતવ્યા । કિન્ તિ દાનિ
ધોવિતપાદેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ભગવાન્ દાનિ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ।
એવં ભિક્ષવો પાદાં ધોવથ । યથા શારિપુત્રો સ્થવિરો
એકમ્ ઇદં ભિક્ષવો સમયં શારિપુત્રો સ્થવિરો વૈશાલ્યામ્ વિહરતિ ।
મહાવને કૂટાગારશાલાયાં સ્થવિરો દાનિ કાલસ્યૈવ નિવાસયિત્વા
પાત્રચીવરમ્ આદાય વૈશાલીન્ નગરીં પિણ્ડાય પ્રવિષ્ટો
પ્રાસા(34અ1)દિકેન અતિક્રાન્તેન પ્રતિક્રાન્તેન આલોકિતવિલોકિતેન
સન્મિઞ્જિતપ્રસારિતેન સંઘાટીપાત્રચીવરધારણેન અન્તર્ગ્ગતેહિ

ઇન્દ્રિયેહિ અબહિર્ગ્ગતેન મનસેન સ્થિતેન ધર્મ્મતાવસ્થપ્રાપ્તેન સ્મૃતો
સંપ્રજાનો માર્ગો વિય કારિતકારણો વેશાલીં નગરીં પિણ્ડાય ચરતિ ।
સ્થવિરો દાનિ અપરેણ બ્રાહ્મણેન દૃષ્ટો તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય ભવતિ । ઇમે
ઇતિ (34અ2) કિતિકાય પુત્રાઃ । શ્રમણકાઃ ગ્રામાન્તે ઇર્યાપથં પઠયન્તિ
નિર્દ્ધાવિતા ચ ભવન્તિ વિકોપેન્તિ । સો દાનિ પ્રદુષ્ટચિત્તો સ્થવિરસ્ય
પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં અનુબદ્ધો યત્ર યેવ અયં શ્રમણકો ઈર્યાપથં
વિકોપયિષ્યતિ । તત્રૈવ શે (શીર્ષે) ખટકં દાસ્યામિ । સ્થવિરો દાનિ
ગ્રામારણ્યસમેન (જ્.154) ઈર્યાપથેન સમન્વાગતો વૈશાલીં પિણ્ડાય
ચરિત્વા નિર્દ્ધાવિતો વિહારં આગતો સ્થવિ(34અ3)રો દાનિ વિહારકેસ્મિન્ પાત્રં
નિક્ષિપિય હસ્તાં પ્રક્ષાલિય સંઘાટીં પ્રસ્ફોટિય સાહરિય અભ્યન્તરેણ
દ્વિગુણિકાં કરિય ચીવરવંશે સ્થપયિત્વા પાનીયસ્ય દકાનકં પૂરીય
પીઠકા પ્રજ્ઞાપિય પાદતદ્ધ(ટ્ઠ)કં ઉપનામયિત્વા ઉપાનહિકાયો
ઉપનામિય (ઇઇ.પ્.17) ઉપાનહાયો( પો)ચ્છન્નો ઉપનામિય પાદાં ધોવતિ ।
સ્થવિરો દાનિ દક્ષિણેન હસ્તેન ઉદકં આ(34અ4)સિઞ્ચતિ । વામેન હસ્તેન
પાદાં ધોવતિ । સ્થવિરેણ દાનિ વામા જંઘા ધોવિતા દક્ષિણા જંઘા
ધોવિતા વામો પાદો ધોવિતો દક્ષિણો પાદો ધોવિતો
ઉપાનહાયો(પો)ચ્છતુ(ન્ન)કં ગૃહ્નિય ઉપાનહા સંપુટં કરિય એકસ્ય
ઉપાનહો(હા)વદ્ધ્રો યો(પો)ચ્છિતો દ્વિતીયસ્ય ઉપાનહાવદ્ધ્રો પોચ્છિતો
એકસ્ય ઉપાનહાતલં યો(પો)ચ્છિતં દ્વિતીયસ્ય ઉપાનહા(34અ5) તલં
પોચ્છિતં । ઉપાનહિકાયો નિક્ષિપિય દકાનકાતો વામાયે કલાચીયે ઉદકં
આવર્જયિત્વા દક્ષિણેન હસ્તેન ઉપાનહાયો(પો)ચ્છનકં ધોવિય
નિષ્પીડિત્વા આતપે શોષયેતં કલાચીય ઉદકં આવર્જિય હસ્તા ધોતા હસ્તાં
(જ્.155) ધોવિય દકાનકં ધોવિય પાનીયાવશેષં ચ્છોરિય આતપે શોષિતં
સો દાનિ બ્રાહ્મણો [ત]સ્ય (34અ6) આચારગોચરં પશ્યિય તુષ્ટો સો દાનિ
પ્રસન્નચિત્તો આહ । યથાપિ ઇમં ભવતા શારિપુત્રેણ દકાનકં ।
ઉપચીર્ણ્ણં યો પિ સો બ્રાહ્મણાનાં ઉષ્ણોદકકરકો સો પિ ન એવં શુચી
લભ્યા ખલુ ઇતો પાનીયં પાતું । સ્થવિરેણ દાનિ તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય
પ્રસન્નચિત્તસ્ય ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ પ્રદર્શિતાનિ દુઃખમ્ આર્યસત્યં
દુઃખસમુદયમ્ આર્યસત્યં દુઃખનિ(34અ7)રોધમ્ આર્યસત્યં
દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદમ્ આર્યસત્યં । તેન દાનિ બ્રાહ્મણેન
તત્રૈવ સ્થાને સ્થિતેન શ્રોતાપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં ભિક્ષૂ દાનિ
ભગવન્તમ્ આહંસુ । યસ્ય ભગવાન્ કથમ્ અયં બ્રાહ્મણ
સ્થવિરસ્યાચારગોચરેણ તુષ્ટો ભગવાન્ આહ । ન એતર્હિ એવમ્ અન્યદાપિ
એષો એતસ્ય આચારગોચરેણ તુષ્ટો ન્યદાપિ ભગવન્ અન્યદાપિ (34બ્1)
ભિક્ષવો ભૂતપૂર્વ્વમ્ ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં એતહિં ચ નગરં
(ઇઇ.પ્.18) વારાણસી કાશિજનપદો । તત્ર દાનિ અગ્રકુલિકો આઢ્યો મહાધનો
મહાભોગો પ્રભૂતધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારો
પ્રભૂતજાતરૂપરજતવિત્તોપકરણો પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વ-અજગવેડકો
પ્રભૂતદાસીદાસ(જ્.156)કર્મ્મકરપૌરુષેયો । તસ્ય દાનિ એકો પુત્રો
અચિરજાતો સો (34બ્2) દાનિ માતાપિતૃભિર્ ઉન્નીયતિ વર્દ્ધીયતિ । યં કાલં

સપ્તવર્ષો ષ્ટવર્ષો વા સો દાનિ માતાપિતૄણાં પૂર્વ્વોત્થાયી
પશ્ચાન્નિપાતી પ્રિયવાદી મન-અપવાદી । કિંકરપરિશ્રાવકો તસ્ય દાનિ
શ્રેષ્ઠિકસ્ય કુલપુત્રકા ગૃહં ઓચરન્તિ । તસ્ય ગૃહ(ં) ગુપ્તઞ્ ચ
સુરક્ષિતઞ્ ચ ન પારેન્તિ ઓતારં વિન્દનાય । કદાચિ દાનિ સો શ્રેષ્ઠિ
અપરેહિં જ્ઞાતિસાલે નિમન્ત્રિતકો ગતો વ(34બ્3)ર્ષારાત્રિકં તં દાર(ક)ં
રક્ષપાલં થપિયાણં પુત્ર દ્વારં ઘટ્ટિયાણં રક્ષમાણો આસેસિ । સો
દાનિ દારકો શ્રેષ્ઠિના સપરિવારેણ ગતેન ગૃહસ્ય દ્વારં ઘટ્ટિયાણં
રક્ષમાણો આસતિ તેહિ દાનિ કુલપુત્રકેહિ ઓતારો લબ્ધો । તે દાનિ તં ગૃહં
ઓક્ખન્દિયાણં પ્રવિષ્ટા તે દાનિ ઉલ્કાયો ચ દીપિકાયો ચ પ્રજ્વાલિયાણં
માર્ગ્ગન્તિ । સો એકો દા(34બ્4)રકો દૃષ્ટો તે દાનિ પૃચ્છન્તિ । દારક કહિં
તુમ્હાણં હિરણ્યં વા સુવર્ણ્ણં વા । સો દાન્ આહ । અહં પિ ન જાનામિ ।
એતં ગૃહં શૂન્યકં માર્ગ્ગિય માર્ગ્ગિય યં લભથ તં ગૃહ્નથ તેહિ
દાનિ માર્ગ્ગિય માર્ગ્ગિય પ્રભૂતં હિરણ્યસુવર્ણ્ણં ગૃહસ્ય
મધ્યમાગારે મહાન્તં કૂટં કૃતં યો તેષાં ચોરસેનાપતિઃ । સો
ગૃહસ્ય (જ્.157) મધ્યાગારે ઉપવિષ્ટઃ । સો દાન(નિ) ચો(34બ્5)રસેનાપતિઃ
પિપાસિતઃ । તસ્ય દારકસ્યાહ । હંઘો દારક પિપાસિતો સ્મિ । ઇચ્છામિ
પાનીયં પાતું સો દાનિ દારકો ચૌક્ષસમુદાચારો ભાજનં ગૃહ્નિય
પરિમાર્જિય હસ્તાં સુધા(ધો)તાં કૃત્વા ભાજનં સુધોતં કૃત્વા
ઉદકસ્ય પૂરિય (ઇઇ.પ્.19) યત્ર દીપા દીપ્યન્તિ તત્ર અલ્લીનો સો દાનિ
સુપ્રત્યવેક્ષિતં કરિય ચોરસેનાપતિસ્ય અલ્લીનો સેના(34બ્6)પતિ પિબાહિ ત્તિ
તેનાપિ દાનિ ચોરસેનાપતિના તસ્ય દારકસ્ય પાનીયં દેન્તસ્ય સર્વ્વમ્
ઉપલક્ષિતં । સો દાનિ પૃચ્છતિ હંઘો દારક કસ્ય કૃતેન ત્વં અત્ર
દીપમૂલં અલ્લીનોસિ સો દાનિ આહ । સેનાપતિ પાનીયં પ્રત્યવેક્ષિતું, । મા
અત્ર પાનીયસ્મિં તૃણો વા ભવે પ્રાણકો વા તેન સેનાપતિસ્ય અફાસુ
ભવેય । સો દાનિ સેનાપતિ તસ્ય આચારગોચરેણ તુષ્ટો (34બ્7) તસ્ય ભવતિ
સેનાપતિસ્ય મા તાવ મા તાવ અસ્માકં તાવ એષો વધકાનાં
પ્રત્યર્થિકાનાં પ્રત્યમિત્રાણાં અર્થકામો હિતકામો કો પુનર્વ્વાદો યો
એતસ્ય માતાપિતા વા જ્ઞાતિકા વા તેહિ એષો કથં અમૈત્રચિત્તો ભવિષ્યતિ યદિ
વયમ્ ઇમસ્ય દારકસ્ય એવં ધર્મ્મિષ્ઠસ્ય ઇમં હિરણ્યસુવર્ણ્ણં
હરામ પ્રતિચોરેહિ પિ મુષ્યેમ ગ્રહણં પિ ગચ્છેમ । રાજકુલે પિ
વધ્યેમ । સો દાનિ (35અ1) ચોરસેનાપતિ પાનીયં પિબિય તાં સર્વ્વાં ચોરાં
શબ્દાપિય પૃચ્છતિ । કો ભણે કો અહં યુષ્માકં તે દાનિ આહંસુ ।
સેનાપતિ આહ । ભવન્તો અહં ઇમસ્ય દારકસ્ય એવં ચ એવં ચ
આચારગોચરેણ તુષ્ટો યદિ વયં એતસ્ય ધર્મ્મિષ્ટસ્ય એતં હિરણ્યં (જ્.158)
સુવર્ણ્ણં હરેમ પ્રતિચોરેહિ વા વયં મુષ્યેમ ગ્રહણં પિ ગચ્છેમ ।
રાજકુલે પિ વધ્યેમ । યદિ યુષ્માકં અનુકૂલં (35અ2) ભવે મુઞ્ચેમ
વયં એતં એતસ્ય હિરણ્યસુવર્ણ્ણં અન્યં વયં ચોરયિષ્યામઃ । તે દાનિ
આહંસુઃ । યથા સેનાપતિકસ્ય રુચ્યતિ । સો દાનિ દારકસ્યાહ । હંઘો
દારકા ઇમં વયં તવ સર્વ્વં હિરણ્યં સુવર્ણ્ણં દેમિ તે દાનિ ચોરા
નિર્દ્ધાપિતાઃ । તેન દારકેન દ્વારાણિ સર્વ્વાણિ ઘટિતાનિ દેવતા ગાથાં

ભાષતે ।
(ઇઇ.પ્.20) આચારગુણસમ્પન્નાઃ । યે ભવન્તિ તુ માનવાઃ ।
(35અ3) લભન્તિ વિપુલાં અર્થાં યથા પાનીયદાયકઃ ।
આચારં શિક્ષિતં શ્રેયો અનાચારં ન શિક્ષિતં ।
ચોરેહિ ગૃહીતો સંતો મુક્તો આચારકારણાત્ ॥
ઘાત્યા ભવન્ત્ય્ અઘાત્યાચારં શિક્ષિયાણં વિનયં ચ
સ્થાનેષુ ચ ઐશ્વર્યં લભન્તિ આચારગુણયુક્તાઃ ॥
વધ્યા ભવન્ત્ય્ અવધ્યા આચારં શિક્ષિયાણં વિનયં ચ ।
તસ્માન્ નરેણ સતતં આચારગુણેન ભવિ(35અ4)તવ્યં ।
રૌદ્રા લોહિતપાણી ચૌરા તુષ્યન્તિ તાડૃશા સન્તા ।
આચારેણ અનાર્યા આર્યા જાતાવક્રાન્તાઃ ॥
(જ્.159) ભગવાન્ એતસ્મિન્ વસ્તુનિ ધર્મ્મપદં ભાષતે ।
ન બ્રાહ્મણસ્ય પ્રહરેય નાસ્ય મુંચેય બ્રાહ્મણો ।
ધિગ્ બ્રાહ્મણસ્ય હન્તારં તં પિ ધિક્ યો સ્ય મુંચતિ ॥
ભગવાન્ આહ । સ્યાદ્ વો ભિક્ષવો એવમ્ અસ્યાદન્યો સૌ તેન કાલેન તેન
સમયેન ++(35અ5) ભવતિ અગ્રકુલિકસ્ય પુત્રો નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ।
એષો શારિપુત્રો સ્થવિરો અન્યો સો ચોરસેનાપતિ એષો બ્રાહ્મણો તદાપિ એતસ્ય
એષો આચારગોચરેણ તુષ્ટો એતર્હિ પિ એષો સ્થવિરસ્ય આચારગોચરેણ તુષ્ટો ।
એષો દાનિ ભિક્ષુ યદા ગ્રામાતો નિર્ગ્ગતો ભવતિ । તતો ગ્રામપ્રવેશિકં
ચીવરં પ્રસ્ફોટિત્વા અત્યન્તપરિ(35અ6)કર્મ્મં સાહરિત્વા સ્થપેતવ્યં ।
આરામચરણકં પ્રાવરિત્વા આસનં પ્રજ્ઞપેતવ્યં પાદોપવા(ધા)નકં
ઉદકદાનં પિ ચ ઉષ્ઠપયિત્વા ચેલખણ્ડેન રજો પ્રસ્ફોટિતવ્યો
દકાનકં કલાચીયં અ(આ)વર્જેત્વા ચોલકં ધોવિત્વા નિષ્પિડિત્વા ઉપાનહા
(ઇઇ.પ્.21) નિર્મ્માદયિતવ્યા ॥ પે ॥ યાવ ચોલકં નિષ્પિડિત્વા થપેતવ્યો । મા
પ્રાણકા જાયેંસુ (જ્.160) નીલિકાય વા ભવેંસુ । ભિક્ષુણાપિ તાવ (35અ7)
પાદાં ધોવન્તેન દક્ષિણ(ણેન) હસ્તેન ઉદકં આસિંચિતવ્યં । વામેન
હસ્તેન પાદાં ધોવિતવ્યા વામા તાવ જંઘા ધોવિતવ્યા દક્ષિણા તાવ
જંઘા ધોવિતવ્યા । વામો પાદો ધોવયિતવ્યો દક્ષિણો પાદો ધોવયિતવ્યો ।
ઉપાનહાયો પ્રસ્ફોટિત્વા સંપુટીકૃત્વા એકસ્યોપાનહાયે વદ્ધ્રો
પોચ્છિતવ્યો અપરસ્ય વદ્ધ્રો પોચ્છિતવ્યો । એકસ્ય ઉપાનહાયે તલં (35બ્1)
પોચ્છિતવ્યં । દ્વિતીયસ્ય ઉપાનહાયે તલં પોચ્છિતવ્યં કુણ્ડિકાતો વા
કરકતો વા કલાચીયે ઉદકં આવર્જિય ઉપાનહાપોચ્છનકં ધોવિતવ્યં ।
પીડિય આતપે શોષયિતવ્યં । કલાચીયે ઉદકં આવર્જિય હસ્તા ધોવિતવ્યા ન
ક્ષમતિ ઉપાનહાહિ આર્દ્રપાદેન પ્રવેશયિતું અથ ખલુ યં કાલં
અધ્વાતા ભવન્તિ । તતો પ્રવેશયિતવ્યો । અથ ખલુ દાનિ (35બ્2)
સર્વ્વસંઘસ્ય પાદધોવનિકા ભવતિ । ન ક્ષમતિ ભિક્ષુણા
ઝલ્લઝલ્લાયે પાદાં ધોવિતું ઉદકં ચ્છોરયિ(રિય) ઓમુદ્ધિકાં
પાદધોવનિકાં કર્ત્તું । અથ ખલુ અચ્છટિકાં કરેન્તેન
પાદધોવનિકાયાં પ્રવિશિતવ્યં । યદિ તાવ કોચિ ભિક્ષુઃ પૂર્વ્વપ્રવિષ્ટો
ભવતિ । આગમિતવ્યં । યાવ તેહિ । ધોવિતા પાદા ન્તિ(ત્તિ) અથ દાનિ

ખણુઇ(ખાણુ)કાપાદધોવનિકા ભવતિ । ત્રીણિ વાચાયો
જલ્પયિત(35બ્3)વ્યો(વ્યા)।યો કો વૃદ્ધતરકો વૃદ્ધો(દ્ધે) ન્તિ(ત્તિ) । યદિ તાવ
કોચિ વૃદ્ધતરકો ભવતિ । અન્તરં દાતવ્યં । યં કાલં તેન પાદા
ધોવિતા ભવતિ । ઉપવિશિતવ્યં । અથ દાનિ કોચિ વૃદ્ધતરકો ન ભવતિ ।
એવં પિ ઉપવિશિતવ્યં । તતો યદિ તાવ દક્ષિણાન્તે પાદધોવનિકા (જ્.161)
ભવંતિ । દક્ષિણેન (ઇઇ.પ્.22) અન્તે(હસ્તે)ન ઉદકં આસિઞ્ચિતવ્યં । વામેન
હસ્તેન પાદા ધોવિતવ્યા । (35બ્4) વામા તાવ જંઘા ધોવિતવ્યા ।
દક્ષિણેન(ણા) જંઘા ધોવિતવ્યા । વામો પાદો ધોવિતવ્યો । દક્ષિણો પાદો
ધોવિતવ્યો । અથ દાનિ વામાન્તે પાદધોવનિકા ભવતિ । વામેન હસ્તેન
ઉદકં આસિઞ્ચિતવ્યં । દક્ષિણેન હસ્તેન પાદા ધોવિતવ્યા । નાપિ દાનિ
ક્ષમતિ તેનૈવ હસ્તેન ઉદકં આસિઞ્ચિતું । અથ દાનિ દ્વે જના ભવન્તિ ।
એકેન આ(35બ્5)સિઞ્ચિતવ્યં । એકેન ધોવિતવ્યં । દક્ષિણા તાવ જંઘા
ધોવિતવ્યા । વામા જંઘા ધોવિતવ્યા । દક્ષિણો પાદો ધોવિતવ્યો । વામો
પાદો ધોવિતવ્યો ઉપાનહાયો સંઘા(પુ)ટીકરિય એકસ્ય ઉપાનહાયે વધ્રો
પોચ્છિતવ્યો । દ્વિતીયસ્ય વધ્રકો પોચ્છિતવ્યો । એકસ્ય ઉપાનહાયે તલં
પોચ્છિતવ્યં । દ્વિતીયસ્ય ઉપાનહાયે તલં પોચ્છિત(35બ્6)વ્યં । યદિ તહિં
કોચિ ભિક્ષુ ભવતિ નવતરકો સો વક્તવ્યો ઉદકં આસિઞ્ચિહિ ન્તિ(ત્તિ) ।
ઉપાનહાપોચ્છન્નો ધોવિય પીડિય તત્રૈવ સ્થપિતવ્યં । હસ્તાન્
નિર્મ્માદિયાણં અથા(ધ્વા)તાયાં ઉપાનહાયાં પ્રક્ષિપિતવ્યં । નાપિ
ક્ષમતિ । પાદધોવનિકાયાં ઓગુણ્ઠિતશીર્ષેણ ઓહિતહસ્તેન વા ।
પાદધોવનિકાયા ઉપવિશિતું । અથ ખલુ એકાંસી(જ્.162)કૃતેન
ઉપવિશિતવ્યં । નાપિ દાનિ (35બ્7) ક્ષમતિ પાદધોવનિકાયાં
ઉદ્દેશપ્રયુક્તેન વા મનસિકારપ્રયુક્તેન વા મિદ્ધાન્તરગતેન વા
નિરોધસમાપત્તિં ચિન્તન્તેન આસિતું । અથ ખલુ પાદેહિ ધોવિતેહિ ઉત્થિય
ગન્તવ્યં । ધૂલી પરિવર્જન્તેન ગન્તવ્યં । નાપિ દાનિ ક્ષમતિ પાદેહિ
ધોવિતેહિ દીર્ઘચંક્રમં ચંક્રમિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુઃ સ્વાધ્યાયં
કરોતિ । પાદેહિ ધોવિતેહિ ચંક્રમન્તિ ભૂયો ધો(36અ1)વિતવ્યા । અથ દાનિ
હેમન્તકાલો ભવતિ ભિક્ષુઃ પશ્યતિ કો ભૂયો ધોવિષ્યતીતિ । અન્તમસતો
લેઙ્કટખણ્ડેન (ઇઇ.પ્.23) વામહસ્તેન વા આમર્જિય પ્રવિશિતવ્યં । એવં
પાદા ધોવિતવ્યા । એવં ધોવિતપાદેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ।
આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વ્. 7-8 મ્સ્. 36અ1 (જ્.162.11); છ્. 508ચ્24
ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ । વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા જીવકો
કૌમારભૃત્યો ભ(36અ2)ગવન્તં યાચતિ । અનુજાનાતુ ભગવાન્
શ્રાવકાનાં જેન્તાકં વાતપિત્તશ્લેષ્મકાનાં પય(ફા)સુ ભવિષ્યતિ ।
ભગવાન્ આહ । તેન હિ અનુજાનામિ । એષા એવાર્થોત્પત્તિઃ ॥ * ॥
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । સંઘસ્ય દાનિ જેન્તાકો તે દાનિ
આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । પ્રતિકૃત્યેવ ગચ્છિય જેન્તાકં પ્રજ્વાલીય
દ્વારં ઘટ્ટિય સ્વેદત્તા આસન્તિ । આગતા ભિક્ષૂ દ્વારં યાવ(ચ)ન્તિ (36અ3)
આયુષ્મન્તો દેથ દ્વારં । તે દાનિ આહંસુ । આગમેતું(ંતુ) । આયુષ્મન્તો ન

તાવ (જ્.163) જેન્તાકો તત્તો ભવતિ । યં કાલં ભિક્ષુ સન્નિપતિતાઃ । તં
કાલં સર્વ્વં તૈલં ઉપયોજિય સર્વ્વં ચૂર્ણ્ણં ઉપયોજિય સર્વ્વં ઉદકં
ચ્છોરિય સર્વ્વં, કાષ્ઠં અગ્નૌ પ્રક્ષિપિય જેન્તાકં અપદુરિય
નિર્દ્ધાવિતાઃ । આહંસુઃ । પ્રવિશન્તુ આયષ્મન્તો જેન્તાકો તપ્તો (36અ4) તે
દાનિ ભિક્ષુ શીતપ્રષ્ટવ્યેન સ્પૃષ્ટાઃ । ત્વરિતત્વરિતં પ્રવિષ્ટા તે દાનિ
યં કાલં તેહિ આયુષ્મન્તેહિ ષડ્વર્ગ્ગિકેહિ દ્વારં આઘટ્ટિય
બાહિરવિતણ્ડિતં કૃતં । તે દાનિ તૈલં માર્ગ્ગન્તિ ન લભન્તિ ચૂર્ણ્ણં
માર્ગ્ગન્તિ ન લભન્તિ । ઉષ્ણેન ચ ધૂમેન ચ સંતાપિતાઃ । ઉદકં ન
લભન્તિ । તે દાનિ દ્વારં આગચ્છન્તિ । યાવ બાહિરવિતણ્ડિતં કૃતં । તે
દાનિ આહંસુઃ । (36અ5) આયુષ્મન્ ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । ઓસરથ દ્વારં (ઇઇ.પ્.24)
ધૂમેન ચ ઉષ્ણેન ચ મરામ । તે દાનિ હસન્તિ ચ વિલેક્ષન્તિ ચ । તે દાનિ
આહંસુઃ । સ્વેદન્તુ આયુષ્મન્તો ઉત્પાતગણ્ડપિટકાનાં
વાતપિત્તશ્લેષ્મિકાનાં ફાસુ ભવિષ્યતિ । તે દાનિ યં કાલં ધૂમેન ચ
ઉષ્ણેન ચ સુષ્ઠુ સંતાપિતાઃ । તં વેલં જેન્તાકસ્ય દ્વારં મુક્તં તે
દાનિ ઉષ્ણેન ચ સન્તાપિતાઃ । બાહ્યતો પિ (36અ6) ઉદકં માર્ગ્ગન્તિ ન
લભન્તિ તે દાનિ આહંસુ સ્તોકસ્તોકં આયુષ્મન માત્રાયે ઉપનેથ ઉદકે પિ
માત્રજ્ઞતા ઉક્તા ભગવતા એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો
આરોચયેંસુઃ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ ષડ્વર્ગ્ગિકાં । તે દાનિ
શબ્દાપિતાઃ । ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષવો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । એવન્ નામ
સંઘસ્ય જેન્તાકો ત્ત(ત્તિ) । તદ્ એવ સર્વ્વં ભગવાન્ વિ(જ્.164)સ્તરેણ
પ્રત્યારો(36અ7)ચયતિ । યાવ એતે દાનિ ભિક્ષૂ ઉષ્ણેન ચ ધૂમેન ચ
સન્તાપિતા નિર્દ્ધાવિતા બાહ્યતો પિ ઉદકં માર્ગ્ગયન્તિ । ન લભન્તિ ।
યૂયં દાનિ આહંસુ સ્તોકંસ્તોકં આયુષ્મન્ માત્રાયે ઉપનેથ ઉદકે પિ
માત્રજ્ઞતા ઉક્તા ભગવતા । આહંસુ । આમ ભગવન્ ભગવાન્ આહ ।
દુષ્કૃતં વો ભિક્ષવો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । ના(અ)હં ભિક્ષવો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ ।
અનેકપર્યાયેણ મેત્રં કાયકર્મ્મ વદામિ (36બ્1) સબ્રહ્મચારિષુ
ધ્રુવં પ્રત્યુપસ્થાપયિતવ્યં । આવિ ચૈવ રહો ચ મૈત્રં વાચાકર્મ્મં
મૈત્રં મનોકર્મ્મં સબ્રહ્મચારિષુ ધ્રુવં પ્રત્યુપસ્થાપયિતવ્યં ।
આવિ ચૈવ રહો ચ તત્ર નામ યૂયં ઇદમ્ એવંરૂપં પાપકર્મ્મમ્
અકુશલન્ ધર્મ્મમ્ અધ્યાચરિષ્યથ । તેન હિ એવં સ્નાને
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં જેન્તાકે પ્રતિપદ્યિતવ્યં કિન્ તિ દાનિ એવં સ્નાને
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં (36બ્2) જેન્તાકે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । જેન્તાકં કરેન્તેન
વટ્ટિતો વા કર્ત્તવ્યો ચતુરસ્રો વા વિદિશં દ્વારં કર્ત્તવ્યં ।
વાતપાનીયં વીથી કર્ત્તવ્યા । અત્ય(ભ્ય)ન્તરે વિશાલા બાહિરતો (ઇઇ.પ્.25)
સંદ્યિ(ક્ષિ)પ્તા । એકાયે વાતધા(પા)નીયે વીથીયે દ્વૌવિકા ભવતિ દ્વિતીયા
કર્ત્તવ્યા ભૂમિ અસ્તરિતવ્યા ઉપલેહિ વા પક્ષિટ્ટિકાય વા
સુધામૃત્તિકાલેપો વા કર્ત્તવ્યો । ઉદ્વિદ્ધવીથી કર્ત્તવ્યા । ભ્(ર્)અષ્ટિકા
(36બ્3; જ્.165) કર્ત્તવ્યા । યેન દ્વારાહેષ્ઠતો વિશાલાહિ ઉપરિ સંક્ષિપ્તા
ઉદ્વેધો નિર્ઘુ(મુ)ષ્ટિકા ત્રયો હસ્તા કર્ત્તવ્યા વિસ્તારેણ નિ(ર્)મુષ્ટિકા વા
ભૂમિતો અર્ધહસ્ત-ઉપસ્થ(સ્થૂ)લતરિકા કર્ત્તવ્યા । ઉલ્કભ્રમો

કર્ત્તવ્યો । યેન ભ્રષ્ટિકા સમન્તેન કર્ત્તવ્યં કપાટં કર્ત્તવ્યં । યદિ
તાવ ભ્રષ્ટિકા દક્ષિણતો ભવતિ । વામતો કપાટં કર્ત્તવ્યં । અથ વા
ન(વા)મતો ભ્રષ્ટિ(36બ્4)કા ભવતિ । દક્ષિણતો કપાટં કર્ત્તવ્યં । ન
દાનિ ક્ષમતિ । સૂચિકબન્ધિમં કર્ત્તું, । ઘટિકા બન્ધિમં કર્ત્તવ્યં ।
નાપિ દાનિ ક્ષમતિ તદા કર્ત્તવ્યં । યથા સુખેન તપ્યતિ । અથ ખલુ
તથા કર્ત્તવ્યં । યથા ય(યે)વ ફલમાત્રેણ લગ્ગ બાહિરતો ચીવરકુટી
કર્ત્તવ્યા । નાગદન્તકવીથી કર્ત્તવ્યા યતાયેતાર્થાયૈવ ભવતિ
જેન્તાકવારિકા વા આરામિકા વા (36બ્5) તેહિ જેન્તાકે સન્તાનિકા
શાટયિતવ્યા । સિઞ્ચિત્વા સમ્માર્જયિતવ્યો । કાષ્ઠં સે(સ)જ્જેતવ્યં । ભણ્ડા
સજ્જયિતવ્યા । ઘટા વા સજ્જેતવ્યા । કુણ્ડા જેન્તાકે પીઠિકા વા શુક્તિકાયો
વા ધોવિતવ્યા । કાષ્ઠં ભ્રષ્ટિકાયાં આજુહિ(જ્.166)તવ્યં ગણ્ડી
આકોટેતવ્યા । અગ્નિર્ દાતવ્યો ઉદકં આહર્ત્તવ્યં । તે દાનિ અગ્નિ દત્વા
પશ્ચાદ્ ગણ્ડી આકોટેતવ્યો અગ્નિર્ દાતવ્યો । (36બ્6) ઉદકં આહર્ત્તવ્યં । ન
દાનિ અગ્નિં દત્વા પશ્ચાદ્ ગણ્ડી આકોટેતવ્યા । અથ ખલુ ગણ્ડિ આકોટેત્વા
અગ્નિર્ દાતવ્યો । મા એવમ્ એવ કાષ્ઠં દહ્યેય જેન્તાકસ્ય ગણ્ડી (ઇઇ.પ્.26)
આકોટિતાજે જાનિતવ્યા । કિં એષો જેન્તાકો સર્વ્વસાંઘિકો પારિવેણિકો
યથાયો(પર્ષાયે ।) યદિ તાવ પર્યા(ર્ષા)યે ભવતિ । યે તહિં પર્યા(ર્ષા)યે
તહિં ગન્તવ્યં । અથ દાનિ પરિવેણિકો ભવતિ । યે તસ્મિં પરિવેણિકા સંતિ
તેહિ ગ(36બ્7)ન્તવ્યં । અથ દાનિ સર્વ્વસાંઘિકો ભવતિ તથા એવં
સ્નાયન્તેન ચીવરકં સાહરિત્વા એકસ્થાને સ્થવિતવ્યં લોઢિકેન વા
પટિકાય વા ચીવરંચ(વં)શે વા થપેતવ્યો જેન્તાકપીઠે વા પ્રવિશતેન
ન દાનિ ક્ષમતિ । [બ્]આહા ભ્રામયન્તેન પ્રવિશિતું । અથ ખલુ એકેન
હસ્તેન અગ્રતો પ્રતિચ્છાદિત્વા પ્રવેષ્ટવ્યં । એકો નિષ્ક્રામતિ । એકો
પ્રવિશતિ । યો પ્રવિશતિ । તેનાન્તરં દાત(37અ1)વ્યં । ન દાનિ આસ(જ્.167)નાનિ
વા ભાજનાનિ વા વૃદ્ધતરકં વા ભિક્ષું લંઘયન્તેન ગન્તવ્યં ।
સંપ્રજાનનેન ગન્તવ્યં । યદિ દાનિ ઉપાધ્યાયો વા આચાર્યો વા
પ્રવિષ્ટકો ભવતિ । ન દાનિ બાહિરતો વિક્રોશિતવ્યં । સ્નાયામિ આચાર્ય
સ્નાયામિ ઉપાધ્યાય ન્તિ(ત્તિ) અથ ખલુ ચીવરકાનિ સ્થાપિત્વા પ્રવિશિત્વા
તસ્ય તાવ પરિકર્મ્મ કર્ત્તવ્યં । અથ દાનિ અન્યસ્યાપિ કર્ત્તુકામો
ભવતિ । આપૃચ્છિત્વા કર્ત્ત(37અ2)વ્યં । અથ દાનિ સો પ્રકૃત્યેવ ભણિતો
ભવતિ । અસુકસ્ય વા અસુકસ્ય વા પરિકર્મ્મ કુર્યેસિ ત્તિ । કિઞ્ ચાપિ
અનાપૃચ્છિત્વા કરેતિ । અનાપત્તિઃ । યદિ તાવ અગ્નિ બહલકો ભવતિ । નવકેહિ
અગ્રતો સ્થાતવ્યં । અગ્નિ પ્રતિવાહેન્તેહિ । અથ દાનિ અગ્નિર્ મ્મન્દો ભવતિ ।
વૃદ્ધેહિ અગ્રતો સ્થાતવ્યં । પરિકર્મ્મ કરેન્તેહિ ન દાનિ સ્વેદેન વા
મલેન વા ઉસ્ફોષેતવ્યો । ઉષાન્તકે(37અ3)ન સ્નાનેન વા પ્રતિપન્નેન વા
(ઇઇ.પ્.27) પરિકર્મ્મ કર્ત્તવ્યં । અન્તેવાસિકેહિ વા સાર્વ્વે(ર્દ્ધે)વિહારિકેહિ
વા પરિકર્મ્મ કરેન્તેન ન દાનિ અપૂર્વ્વચરિમં ઉભયબાહા
પ્રસારેતવ્યા । અથ ખલુ હસ્તેન અગ્રતો પ્રતિચ્છાદયિતવ્યં । અપરેણ
પરિકર્મ્મ કારયિતવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુઃ પ્રહાણિકો ભવતિ । ન દાનિ
ક્ષમતિ । તેહિ અગ્નિ(ં) પ્રજુહિત્વા ઉદકં પ્રવિશિષિત્વા (37અ4) ઉદકતમં

બન્ધિત્વા દ્વારં પિહિત્વા શાલં બન્ધિત્વા પ્રહાણં આસિતું, ।
પ્રસ્વેદંતેહિ ન દાનિ ક્ષમતિ તૈલેન શોષયિતું । અથ ખલુ મિનીય
દાતવ્યં । ચષકેન વા કરણ્ડિકાય વા હસ્તસંજ્ઞાય વા ભાજનકેન વા
(જ્.168) દાતવ્યં । નાપિ દાનિ ક્ષમતિ । ચૂર્ણ્ણં રાશીય ઉપનેતું । મિનીય
દાતવ્યં । માનભણ્ડે વા ભાજનેન વા હસ્તસંજ્ઞાય વા પિણ્ડિ(37અ5)કમ્
વા પટ્ટિય દાતવ્યં । અથ દાનિ દાનપતિ આહંસુઃ । યાવદ્ અર્થં
ભદન્તા ઉપનેતું(ંતુ) । એવં પિ કૃત્વા માત્રાયે । ઉપનેતવ્યં । જેન્તાકં
પ્રવિશન્તેન ઉદકસ્ય પ્રત્યયો જાનિતવ્યો । કથં દીયતિ । યદિ તાવ
મિતકં દીયતિ । ઉષ્ણોદકં ઘટેન વા કુણ્ડેન વા તેન તથા યેવ
ગ્રહેતવ્યં । અથ દાનિ પ્રકૃત્યેવ આહંસુઃ । યા(યો) પ્રતિબલો (37અ6) ભવતિ
ઉદકં ઉપસ્થાપેતું । સો પ્રવિશતુ । યો પ્રતિબલો ભવતિ । ઉદકં
ઉપસ્થાપેતું તેન પ્રવેષ્ટવ્યં । અથ દાનિ અન્તેવાસિકો (વા)
સાર્વ્વ(ર્દ્ધે)વિહારિકો વા આહંસુ । ઉપાધ્યાયાચાર્યા પ્રવિશથ વયમ્
ઉદકમ્ ઉપસ્થાપયિષ્યામિ ત્તિ ॥ પ્રવેષ્ટવ્યં એવં પિ કૃત્વા માત્રાયે
ઉપનેતવ્યં । ઉપાસકા વા કર્મ્મકરા (વા) આરામિકા વા આહંસુ ।
પ્રવિશન્તુ આર્યમિ(37અ7)શ્રાઃ વયં ઉદકં દાસ્યામઃ । પ્રવેષ્ટવ્યં
માત્રાયે ઉપનેતવ્યં । અથ દાનિ ઓઘો વા પુષ્કિરિણી વા તડાગો વા ભવતિ
કિઞ્ ચાપિ યાવદ્ અર્થં ઉપનેન્તિ । અનાપત્તિઃ । ન ક્ષમતિ । અભ્યવકાશે
નગ્નસ્ય નગ્નેન પરિકર્મ્મ (ઇઇ.પ્.28) કર્ત્તું । અથ દાનિ ઉદકસ્ય
પ્રતિચ્છન્નં ભવતિ નાભિમાત્રં વા ઉદકં અનાપત્તિઃ । અથ દાનિ
જાનુમાત્રં ઉદકં ભવતિ । ઉપવિષ્ટેન (37બ્1) કર્ત્તવ્યં । યથા
નાભિપ્રતિચ્છન્ના ભવેય ન ક્ષમતિ આત્મનો (જ્.169) ચીવરાણિ ગૃહ્નિત્વા
પરસ્ય ચીવરેહિ સમાકુલીકૃત્વા સ્થાપેતું । અથ ખલુ યથાસ્થાને
સ્થાપયિત્વા ગન્તવ્યં । એતં દાનિ જેન્તાકસ્ય આરોચિતં ભવતિ । જાનિતવ્યં ।
કિમ્ અયં જેન્તાકો એકતો સાંઘિકો પર્ષાયં પરિવેણિકો નિમન્ત્રિતકાનાં તિ
યથા ભવતિ તથા ગન્તવ્યં । યદિ તાવ એકતો સાંઘિકો ભવતિ । (37બ્2)
સર્વ્વંસંઘેન ગન્તવ્યં । અથ દાનિ પર્ષાયે ભવતિ । તેહિ ગન્તવ્યં ।
પરિવેણિકો ભવતિ । પરિવેણિકેન ગન્તવ્યં । નિમન્ત્રિતકાનાં ભવતિ ।
નિમન્ત્(ર્)ઇતકેહિ ગન્તવ્યં । અથ દાનિ આરોચીયતિ । ભન્તે યસ્યાસ્તિ તૈલં ચ
ચૂર્ણ્ણં ચ તતો આગચ્છન્તુ ન્તિ(ત્તિ) । તતો યસ્યાસ્તિ તૈલં ચ ચૂર્ણ્ણં ચ તેહિ
ગન્તવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુ જરાદુર્બ્બલા વા વ્યાધિદુર્બ્બલા વા
ભવન્તિ । તસ્ય (37બ્3) સર્વ્વે(સાર્દ્ધે)વિહારિકા ભવન્તિ અન્તેવાસિકા વા તેહિ
વક્તવ્યં । ઉપાધ્યાયાચાર્યા આગચ્છાહિ સ્નાહિ વયં તૈલં વાસ્યામ । યદિ
સ્નાયિતુકામો ભવતિ ગન્તવ્યં । અથ દાનિ ન સ્નાયિતુકામો ભવતિ ।
વક્તવ્યં સુ(સ)ગોત્રીમાતા ગચ્છથ યૂયં નાહં સ્નાપયિષ્યામિ । અથ
દાનિ જેન્તાકો સાંઘિકો ભવતિ દાયકદાનપતી વા દેન્તિ ગણ્ડી
આહનિ(37બ્4)તવ્યા । આરોચયિતવ્યં આયુષ્મન્ તૈલં ભવિષ્યતિ । ચૂર્ણ્ણં
ભવિષ્યતિ । ઉદકં ભવિષ્યતિ । (સ્)નાયંતુ આયુષ્મન્તો (જ્.170)
યેન્તાકવારિકા અધ્યેષિતવ્યાઃ । તેહિ જેન્તાકો પ્રજ્વલિતવ્યો
જેન્તાકપીઠકાનિ પ્રવેશયિતવ્યાનિ । તૈલમ્ પ્રવેશયિતવ્યં । ચૂર્ણ્ણં

પ્રવેશયિતવ્યં,। શુક્તિયો પ્રવેશ(ઇઇ.પ્.29)યિતવ્યો । ઉદકં તાપયિતવ્યં ।
યદિ તાવ અલ્પં (37બ્5) તૈલં ચૂર્ણ્ણં ભવતિ । મિતકં દાતવ્યં । તૈલં
મ(સ)ંચયિતવ્યં । ઉદકં ભાવયિતવ્યં । અથ દાનિ બહું ભવતિ ।
સંઘસંવ્યવહારકો વાદા(ં) નયતિ વા જલ્પતિ વિસ્વસ્તા ભદન્તા
સ્નાયન્તુ ન્તિ(ત્તિ) । એવં પિ કરિય તૈલમાત્રા જાનિતવ્યા નવકેહિ ભિક્ષૂહિ
સ્થવિરાણાં ભિક્ષૂણાં કાયપરિચર્યા કર્ત્તવ્યા । નાપિ દાનિ ક્ષમતિ ।
નવકેહિ ભિક્ષૂહિ ઉચ્ચહન્તેહિ સ્ના(37બ્6)યિતું । અથ ખલુ અન્યોન્યસ્ય
સગૌરવેહિ સ્નાયિતવ્યં । સપ્રતિશેહિ સ્નાયિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ ।
ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્દેહિ સ્નાયિતું । અથ ખલુ અલ્પશબ્દેહિ અલ્પનિર્ઘોષેહિ
જેન્તાકે સ્નાયિતવ્યં । અથ દાનિ પ્રશ્નો સ્થાપીયતિ । કિઞ્ ચાપિ પ્રઘુષ્ટેન
સ્વરેણ પ્રશ્ના વિસર્જેન્તિ । અનાપત્તિઃ । યં કાલં ભિક્ષૂ સ્નાતા ભવન્તિ
જેન્તાકવારિકેન તૈલં શેષં ભવતિ । પ્રવેશયિત(37બ્7)વ્યઃ । ચૂર્ણ્ણં
શેષં ભવતિ પ્રવેશયિતવ્યં । જેન્તાકપીઠિકાનિ ધોવિય
પ્રવેશયિતવ્યાનિ । શુક્તિયો ધોવિય પ્રવેશયિતવ્યાયો યં કાષ્ઠં શેષં
ભવતિ યથાસ્થાને સ્થાપેતવ્યં । અથ દાનિ કોચિ પશ્ચાત્ પ્રવિશતિ ।
આગચ્છન્તુ આયુષ્મન્તો વયમ્ એતં પ્રવેશયિશ્યામ ન્તિ(ત્તિ) । ગન્તવ્યં તેહિ
પ્રવેશયિતવ્યં । મા આદીનવમ્ ઉત્પાદયે જેન્તાકં સિઞ્ચિય સન્માર્જિય
ના(અ)ંગારા(38અ1)નિ ચાપિય જેન્તાકં બાહિરઘટિતં કરિય ગન્તવ્યં । એવં
જેન્તાકે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં (જ્.171) સ્નાને પ્રતિપદ્યિતવ્યં ન
પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વ્. 9 મ્સ્. 38અ1 (જ્.171.3); છ્. 509બ્14
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । પઞ્ચાર્થવશાં વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા
યાવ અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાં પઞ્ચાહિકાં (ઇઇ.પ્.30) વિહારચારિકાંમ્
અનુચંક્રમન્તો અનુવિચરન્તો વિહારકેહિ ભણ્ડં ઉજ્ઝિતાવકીર્ણ્ણે (38અ2)
તિષ્ઠતિ સ્થાલીયો પીઠરિકા અધોતકા અનુપલિપ્તા નકૂલમૂષિકેહિ
આલુપ્યમાના ઓદનમાનિકાયો હસ્તા કાકશકુન્તેહિ નિક્ખોડિયન્તા દ્રોણીયો
ઉદ્વાયો પરિયો ભક્તપીઠિકા માણિકં ચંગેરિયો શુષ્યાયો પટલકાં ।
ભગવાં જાનન્તો યેવ પૃચ્છતિ । કિમ્ ઇયં ભિક્ષવો ભાણ્ડં
ઉજ્ઝિતપ્રકીર્ણ્ણં તિષ્ઠતિ ।
તેન હિ એવં ભણ્ડે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । (38અ3) કિન્ તિ દાનિ એવં ભણ્ડે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એતં દાનિ સંઘસ્ય અનુગ્રહો ભવતિ નિત્યપવના વા
ઉદ્દિશિતવ્યા । માસવારિકો વા દશાહવારિકો વા તત્ર ઉદ્દિશિતવ્યો ।
પંચાહવારિકો વા તેન સંઘસ્ય અનુગ્રહો સાધયિતવ્યો ભિક્ષુસંઘો
પરિવેશાપયિતવ્યો । યં કાલં ભિક્ષુસંઘેન ભુક્તં ભવતિ યં તત્ર
ભણ્ડં ભવતિ લો(38અ4)હિકા (જ્.172) વા કટાહકા વા સ્થાલી વા પિઠરિકા
વા માસવારિકેહિ વા પક્ષવારિકેહિ વા કલ્પિયકારં શબ્દાવિય
લિપ્તોપલિપ્તં કરિય ઓમુદ્ધિકા સ્થપિતવ્યા । સૂર્યાદિ(ભિ)મુખં યં
કાલં શુષ્કા ભવન્તિ । કલ્પિયકુટિં પ્રવેશિય સ્થાપયિતવ્યાનિ ।
યથાસ્થાનં યં તત્ર ભવતિ । દુગ્ધઘટા વા દધિઘટા વા
વ્યઞ્જનગોલકા વા તે સુધોતાં (38અ5) સુપ્રક્ષાલિતાં કારાપયિય આતપે

સ્થાપયિતવ્યાઃ । યં કાલં શુષ્કા ભવતિ તતો કલ્પિયકુટિં પ્રવેશિય
સ્થાપયિતવ્યાઃ । યં તત્ર ભવતિ શતપોતનકો વા તામ્રપાત્રા વા
લોહપાત્રા (ઇઇ.પ્.31) વા કટચ્છુકા વા તદ્દુકા વા ચષકા વા પલીનકા વા
પલીનકા વા નિર્મ્માદિતા કારાપિય કલ્પિયકુટિં પ્રવેશિય યથાસ્થાને
પ્રવેશયિતવ્યાનિ । એતા ભવન્તિ (38અ6) માણિકા વા ખાણુકા વા દુર્વ્વા વા
કણ્ડહસ્તા વા કર્ક્કટકા વા પ્રસ્ફોટિય સુધોતાં સુપ્રક્ષાલિતાં કરિય
આતપે શોષયિતવ્યા । યં કાલં શુષ્કા ભવન્તિ । તતો કીલકેહિ ઓલ્લયિત્વા
સ્થપિતવ્યા યથા ન ખજ્જેય । ઉક્કસિય સ્થપેતવ્યા એતે ખજ્જકચંગેરીયો
વનફલચઙ્ગેરીયો હરીતકીચઙ્ગેરીયો વા પ્રસ્ફોડિય સુપ્રક્ષાલિતાં
કરિય એકમન્તે સ્થપેતવ્યાઃ । એતે ભવન્તિ । (38અ7) વસ્ત્રાભરણકા વા
પરિશ્રાવણા વા ચતુરસ્રકા વા સાહરિત્વા કીણ(લ)કેહિ ઓલ્લયિત્વા
સ્થપયિતવ્યા । યથા (જ્.173) ન (ખ)દ્યેંસુ । એતા ભૈષજ્યપિષણિકા શિલા ન
દાનિ કાર્ય(ં) કૃત્વા યથા યેવ પ્રતિલિપ્તિકા સ્થપેતવ્યા । અથ ખલુ
સુધોવિત્વા યથાસ્થાને સ્થાપયિતવ્યા । નાપિ દાનિ કલ્પિકકુટી
અધ્યુપેક્ષિતવ્યા । ઓદ્દ્રિણ્ણકા વા પ્રલ(લુ)ગ્ગિકા વા અચૌક્ષા વા ।
અપ્રતિસંસ્કૃતા વા । અથ ખ(38બ્1)લુ કાલેન કાલં યદિ તાવ તૃણચ્છન્ના
ભવતિ તૃણપુલકો દાતવ્યો । ગોમયકાર્ષી દાતવ્યા । અભીક્ષ્ણં
સન્માર્જયિતવ્યં । અથ દાનિ તૃણપ્રવેશિકા ભવન્તિ । એકાન્તે
સ્થષે(પે)તવ્યં । એવં યત્ કિઞ્ચિત્ સંઘસ્ય ભાણ્ડં યો યત્ર અભિયુક્તો
ભવતિ । તેન તં પ્રતિસામેતવ્યં । એતે ભવન્તિ રઙ્ગગોલકા વા
રઙ્ગઘટકા વા રઙ્ગકુણ્ડકા વા રઙ્ગકટ(ટા)હકા વા
માષવારિકસ્ય વા । (38બ્2) પક્ષ(વારિક)સ્ય વા આધીનં ભવતિ । એષો
ભિક્ષુ ધોવનિકા વા કર્ત્તુકામો ભવતિ । માસવારિકો વા પક્ષવારિકો
વા યાચિતવ્યો । અથ દાનિ દ્વે જના (ઇઇ.પ્.32) યાંચ(ચં)રતીતિ તેન
વૃદ્ધતરકસ્ય જ્ઞાતવ્યં અથ દાનિં વૃદ્ધતરકસ્ય ચિરકાલો ભવતિ
નવતરકસ્ય ઇત્વરકાલિકં ભવતિ । નવતરકસ્ય દાતવ્યં । અથ દાનિ
ઉભયેષાં ઇત્વરકાલિકં વૃદ્ધતરકસ્ય દાતવ્યં ઉભયે(38બ્3)ષાં
ચિરકાલિકં ભવતિ । વૃદ્ધ(જ્.174)તરકસ્ય દાતવ્યં । તેન ધોવનિકા વા
રજનિકા વા કરિય ન ક્ષમતિ તથા ય્યેવ ઉપમક્ષિતં વા રંગરક્ષિતં
વા અધોતકમ્ વા અનુપલિપ્તકમ્ વા દયિતું ન ક્ષમતિ । અથ ખલુ
સુધોતં સુપ્રક્ષાલિતં સુલિપ્તં સુશુષ્કં કરિયાણં ચીવરરજૂં ન દાનિ
ચીવરં રંજેત્વા ન તથા યેવ વિતનિકા ઉજ્ઝિત્વા ગન્તવ્યં । અથ
ખ(38બ્4)લુ સાહરિત્વા યથાસ્થાને સ્થાપયિતવ્યં । વડ્ઢકિભણ્ડં
ભવતિ । નાસિતે વા દાનિ યા વા વિશાલિકા વા સૂત્રાથ ઓલમ્બિકો ધોવિત્વા
એકાન્તે સ્થાપેતવ્યા । તક્ષાણં ભાણ્ડં ભવતિ । કુઠારો વા વાસીયો વા
વિહરણકો વા નિખાદનકો વા અટ્ટિલા વા એકાન્તે સ્થપેતવ્યા । એતા
ભવન્તિ વાસીયો વા કુદ્દાલકા વા નિશ્રેણિયો વા (38બ્5) ન દાનિ તથા
યેચ(વ) મૃત્તિકા પ્રલિપ્તિકા સ્થપેતવ્યા । અથ ખલુ બોધિ(ધોવિ)સત્વા
યથાસ્થાને સ્થાપયિતવ્યો । તચ્ ચેવં ચાતુર્દ્દિશં સાંઘિકં
મ(ભા)ણ્ડકં રિક્ત પરિભોગં ન દાનિ કાર્યં કૃત્વા વિહારે ગોપિત્વા

સ્થાપેતવ્યં । પુરોકૃત્યં સુખં ભવિષ્યતિ । અથ ખલુ યસ્યૈવં (જ્.175)
કાર્યમ્ ભવતિ । તસ્યૈવન્ દાતવ્યં । એવં ભાણ્ડે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
(38બ્6) ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વ્.10 મ્સ્. 38બ્6 (જ્.175.3); છ્. 509ચ્9
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા (ઇઇ.પ્.33) અપરેહિં
વિહારકે સંબહુલા ભિક્ષૂ પ્રતિસંક્રમતિ । સો દાનિ વિહારકો ઉપ્પેડનકો
અપરો ચ ભિક્ષુઃ । વિરાત્રે ઉશ્વાસ(ચ્ચાર)કારકો વા પ્રશ્વાસ(સ્રાવ)કારકો
વા નિર્દ્ધાવિતો ભવતિ । સ ચીવરં ચીવરંવંશાતો હૂ(કૂ)ષિયાણં પતિતો ।
એ(38બ્7)વં ભૂમીયે પતિતો તં દાનિ એકેન આક્રાન્તં દ્વિતીયેન આક્રાન્તં
તૃતીયેનાક્રાન્તં સર્વ્વં કર્દ્દમેહિ અનુપ્રવિષ્ટં ચીવરકોણકો અવશિષ્ટો
સો દાનિ અપરેજ્જુકાતો કલ્યત એવ નિવાસિય પ્રાવરિય ચીવરકં માર્ગ્ગતિ ન
લભતિ । તેન દાનિ માર્ગ્ગન્તેન સો ચીવરકોણકો દૃષ્ટો તં દાનિ તહિં
ચીવરકર્ણ્ણકે ગૃહ્નિય અચ્છિયં ચટન્તિ સંચ(ર્વ્વં) ફાટિતં । એ(39અ1)તં
પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુઃ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ
તં ભિક્ષું । સો દાનિ શબ્દાપિતો । ભગવાન્ આહ । એવં ચ ત્વં ભિક્ષુઃ
ચીવરકં ચીવરકોણકે ગૃહ્નિય અચ્છોસિ ચ ચટન્તિ સર્વ્વં ફાટિતં તેન
હિ એવં ચીવરે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં ચીવરે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એતે દાનિ સંબહુલા સંબહુલા ભિક્ષૂઃ । એકહિ વિહારકે પ્રતિક્રમન્તિ ।
યદિ । (39અ2) તાવ સો ઉપ્પેડનકો વિહારકો (જ્.176) ભવતિ । નાપિ ક્ષમતિ
ભિક્ષૂહિ મુક્તકં ચીવરં સ્થપયિતું । અથ ખલુ ચીવરકાનિ
સસાહરિતાનિ કારિય અન્તરમુખ દુગુણાન્તરં કરિય ચીવરવંશે
સ્થપેતવ્યાનિ તતો પટ્ટિકાયે વા લોઢકેન વા રેજ્જુકાયે વા
બન્ધિતવ્યાનિ । ઉપાધ્યાયસ્ય (વા) આચાર્યસ્ય વા ચીવરં સાહરિત્વા
અભ્યન્તર પરિકર્મ્મ દ્વિગુણન્તે । (39અ3) અગ્રતો કર્ત્તવ્યો । અન્તરપીડિતો
ન દાનિ ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય (વા) ચીવરેહિ આત્મનો ચીવરં (ઇઇ.પ્.34)
વેઢયિતવ્યં । અથ ખલુ આત્મનો ચીવરેહિ ઉપાધ્યાયાચાર્યાણાં ચીવરા
વેઢયિતવ્યાઃ । એવં સર્વ્વેહિ બન્ધિય થપેતવ્યાનિ । અથ દાનિ ભિક્ષુ
વિરાત્રકાલે ઉશ્વાસ(ચ્ચાર)કારો વા પ્રશ્વાસ(સ્રાવ)કારો વા નિર્દ્ધાવતિ ।
ચીવરવંશકાતો । (39અ4) ચીવરાણિ મુંચિય એકં દ્વિતીયં વા તૃતીયમ્ વા
લ્ક(કૂ)ષિયાણાં ભૂમીયં પતિતં । એકેન (આ)ક્રાન્તં દ્વિતીયેન આક્રાન્તં
તત્રૈવ સર્વ્વં ભૂમીયે અનુપ્રવિષ્ટો ભવતિ । અપરેજ્જુકાતો ભિક્ષૂ
કલ્યતો યેવ નિવાસિય પ્રાવરિય ચીવરકાણિ માર્ગ્ગતિ સો માર્ગ્ગન્તો ન
પશ્યતિ । તસ્ય ચીવરકસ્ય કોણકં નાપિ ક્ષમતિ । તહિં
ચીવરકોણ(39અ5)કે ગૃહ્નિય દ્રન્તિ અચ્છિતું । મા ચીવરકોણકો ભવતુ ।
મા ચીવરકો તિ । અથ ખલુ તતો કોણકાતો પ્રભૃતિ સુખાકં
મોચયિતવ્યં । ચીવરકં ધોવિય વિહારકોણકો (થ)પયિતવ્યો તં
ચીવરકં યં કાલં શુષ્કં ભવતિ તતો પરિભુઞ્જયિતવ્યં । અથ દાનિ
ભિક્ષુઃ । ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા ચીવરાણિ ઉપરિ સ્થાપયિત(39અ6;
જ્.177)વ્યાનિ । અથ દાનિ સો ઉપ્પંસુલકો વિહારકો ભવતિ । નાપિ ક્ષમતિ
ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા ચીવરકાનિ ઉપરિ સ્થાપયિતું, । આત્મનો

ચીવરકાનિ હેષ્ઠે સ્થપયિતુ(ં) । અથ ખલુ ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય
વા હેષ્ઠે સ્થપયિતવ્યાનિ । આત્મનો ચીવરાણિ ઉપરિ સ્થાપયિતવ્યાનિ । નાપિ
ક્ષમતિ ગ્રીષ્મકા ભવતિ રજો વાતરજો વા ઉક્કનિ(39અ7)કા ચીવરં
વિનાશેતિ નેદાનિ ઉપાધ્યાયાચાર્યાણાં ચીવરકેહિ આત્મનો ચીવરા
વેઢયિતવ્યા । અથ ખલુ આત્મનો ચીવરેહિ ઉપાધ્યાયાચાર્યાણાં ચીવરા
વેઢિતવ્યા । ન દાનિ ક્ષમતિ । વિહારો અધ્યુપેક્ષિતું । (ઇઇ.પ્.35) ઉપ્પંસુલો
વા અચૌક્ષો વા । અથ ખલુ કાલેન કાલં સિઞ્ચિત્વા સન્માર્જિતવ્યં ।
ગોમયકાર્ષી દાતવ્યા । વંઘોરિકા દાતવ્યા । ન ક્ષ(39બ્1)મતિ ।
ચીવરેણાપ્રસન્નં ગૃહ્નિતું । ખેટકટાહમ્ વા ઉચ્ચારકટાહકમ્ વા
પ્રસ્રાવકુમ્ભકં વા સંકારં વા ઉજ્ઝિતું । ઉપાનહા ગૃહ્નિતું ।
ગોમયાનિ વા ઉચ્ચિનિતું । ન ક્ષમતિ । ચીવરં અધ્યુપેક્ષિતું । ચિક્કનં વા
અપ્રતિસંસ્કૃતં વા ઓમયિલમયિલમ્ વા પાટિતવિપાટિતમ્ વા । અથ ખલુ
કાલેન કાલં ધોવિતવ્યં । રંજિતવ્યં । સીવિતવ્યં । યથા ચ્છવિ એવં
ચીવરે પ્રતિપદ્યિ(39બ્2)તવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્
ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
(જ્.178) ઉદ્દાનં ॥
એવમ્ અરણ્યે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં ગ્રામાન્તિકે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં જા(પા)નીયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં પરિધોવનિયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં પાદા ધોવિતવ્યા ।
એવં પાદધોવનિકે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં સ્નાને પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં જેન્તાકે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં ભણ્ડે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં ચીવ(39બ્3)રે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ॥ * ॥
॥ પઞ્ચમો વર્ગ્ગઃ ॥ * ॥
(યોસ્હિયસુ યોણેzઆwઆ । ઃઇદેતોસ્હિ યોશ્ઃઈzઆwઆ)
(ઇઇ.પ્.36)
વિ. 1 મ્સ્.39બ્3 (જ્.179.1); છ્.511બ્16
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકા કલ્યત
એવ વિહારચરણકાનિ નિવાસનાનિ નિક્ષિપિયાણં નગ્નપ્રાવૃતા
ગ્રામપ્રવેશનિકાનિ નિવસનાનિ માર્ગ્ગન્તિ । ગોચરાતો નિર્દ્ધાવિતા
ગ્રામપ્રવેશનિકાનિ નિવાસનાનિ નિક્ષિપિયાણં નગ્નપ્રાવૃતા
વિહારચરણકાનિ નિવાસ(39બ્4)કા(ના)નિ માર્ગ્ગન્તિ । એતે(તં) પ્રકરણં
ભિક્ષૂહિ શ્રુતં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ ।
શબ્દાપયથ ષડ્વર્ગ્ગિકાં તે દાનિ શબ્દાપિતાઃ । ભગવાન્ આહ । સત્યં
ભિક્ષવો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । એવં નામ યૂયં કલ્યત એવ ઉત્થિય
વિહારચરણકાનિ ચીવરકાનિ નિક્ષિપિત્વા નગ્નપ્રાવૃતાઃ ।
ગ્રામપ્રવેશનિકા(નિ) નિવસનાનિ માર્ગ્ગથ ગોચરાતો (39બ્5)

નિર્દ્ધાવિતાઃ । ગ્રામપ્રવેશનિકાનિ નિવાસનાનિ નિક્ષિપિત્વા
નગ્નપ્રાવૃતાઃ । વિહારચર(ણ)કાનિ નિર્વાસનાનિ માર્ગ્ગથ । આહંસુ
આમ । ભગવન્
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં નિવાસિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
નિવાસયિતવ્યં । ભિક્ષુણા તાવ કલ્યત એવોત્થિત્વા ગોચરં (જ્.180)
પ્રવિશંતેન ન ક્ષમતિ । ગ્રામપ્રવેશનિકં નિવાસનં અનુપહસ્તં
કૃ(39બ્6)ત્વા વિહારચરણકં નિવસનં નિક્ષિપિતું । અથ ખલુ પ્રકૃત્યેવ
તાવ ગ્રામપ્રવેશનકં ઉપહસ્તં કર્ત્તવ્યં । તતો ગ્રામપ્રવેશનં ચ
નિવાસનં આવેલ્લયિતવ્યં વિહારચરણકં નિવાસનં ઉચ્ચેતલયિતવ્યં ।
કાયબન્ધનં બન્ધયિત્વા ચીવરવાણિ પ્રવારિત્વા ગોચરં પ્રવિશિતવ્યં ।
ગોચરાતો નિર્દ્ધાવિતેન નાપિ ક્ષમતિ (ઇઇ.પ્.37) વિહારચરણં નિવાસનં ।
અનુપહ(39બ્7)સ્તં કરિયાણં ગ્રામપ્રવેશનકં નિવાસનં નિક્ષિપિતું ।
અથ ખલુ પ્રકૃત્યેવ તાવ વિહારચરણકં નિવસનં ઉપહસ્તં
કર્ત્તવ્યં । તતો વિહારચરણકં નિવાસનં આવેલ્લયિતવ્યં ।
ગ્રામપ્રવેશનકં ચ નિવાસનં ઉચ્ચેલયિતવ્યં । તે ભિક્ષૂ ઉદ્ધારકં
કર્ત્તુકામા ભવન્તિ । ઉપલેપનં વા સંમાર્જનં વા ભવતિ ।
સ્નાનશાટકં વા લેઙ્કટખણ્ડકમ્ વા નિવાસિ(40અ1)ય સ્નાતુકામો
ભવતિ । નાપિ ક્ષમતિ નિવાસનં નિક્ષિપિત્વા સ્નાનશાટકં વા
લેઙ્કટખણ્ડકં નિવાસયિતું । અથ ખલુ નિવાસનં ઉચ્ચેલ્લયિતુ(તવ્ય)ં ।
સ્નાનશાટિકા વા લેઙ્કટખણ્ડકં આવેઢયિતવ્યં નિવાસનં
ઉચ્ચેલ્લયિતવ્યં નાપિ ક્ષમતિ સ્નાનેન સમાનેન નિવાસનં નિવાસયિત્વા
કામભોગિના યથા ઉપરિમેણ નિવાસનસ્ય સ્નાનશાટિકાં ઉત્ક્ષિપિતું
નાપિ ક્ષમતિ । હે(40અ2)ષ્ઠેન સ્નાનશાટિકામ્ વા લેઙ્કટખણ્ડકમ્ વા
ઓસારયિતું । ચલનકં યથા । અથ ખલુ નિવાસનં (જ્.181) ઓચ્ચેલ્લયિતવ્યં ।
સ્નાનશાટકં વા લેઙ્કટખણ્ડકં વા ઉચ્ચેલ્લયિતવ્યં । એષો ભિક્ષુ
વિકાલે પ્રતિક્રમતિ । નાપિ ક્ષમતિ નિવાસનં નિક્ષિપિત્વા નગ્નપ્રાવૃતેન
રાત્રીપ્રાવરણ નિવાસિનં માર્ગ્ગિતું । અથ ખલુ પ્રતિકૃત્યેવ તાવ
રાત્રીપ્રાવરણકં નિવાસનં ઉપ(40અ3)હસ્તીકર્ત્તવ્યં । તતો નિવાસનં
ઉચ્ચેલ્લયિતવ્યં । રાત્રિપ્રાવરણં નિવાસનં ચ આવેલ્લયિતવ્યં । એવં
નિવાસને પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિ. 2 મ્સ્.40અ3 (જ્.181.7); છ્. 511બ્27
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકા ગોચરાયે
પ્રસ્થિતા વિહારચરણકાનિ ચીવરકા(નિ) (ઇઇ.પ્.38) નિક્ષિપિય
એક(40અ4)નિવસના ગ્રામપ્રવેશનિકાનિ ચીવરકાનિ માર્ગ્ગન્તિ । ગોચરાતો
નિર્દ્ધાવિતા ગ્રામપ્રવેશનકાનિ ચીવરાણિ નિક્ષિપિત્વા એકનિવાસનકા
વિહારચરણકાનિ ચીવરકાનિ માર્ગ્ગન્તિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ
શ્રુતં । ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ
ષડ્વર્ગ્ગિકાન્ । તે દાનિ શબ્દાપિતાઃ (40અ5) ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષવો
ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । એવન્ નામ યૂયં કલ્યતો યેવ ગોચરાય પ્રસ્થિતા ।

વિહારચરણકાનિ ચીવરાણિ નિક્ષિપિય એકનિવસના ગ્રામપ્રવેશનકાનિ
ચીવરાણિ માર્ગ્ગથ । ગોચરાતો નિર્દ્ધાવિતા । ગ્રામપ્રવેશનિકાનિ
ચીવરાણિ નિક્ષિપિત્વા એકનિવસનકા વિહારચીવરકાનિ માર્ગ્ગથ । આહંસુ
આ(40અ6)મ ભગવન્
(જ્.182) ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં પ્રાવરિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
પ્રાવરિતવ્યં । એષો દાનિ ભિક્ષુઃ । કલ્યતો યેવ ગોચરાયે પ્રસ્થિતો ભવતિ ।
નાપિ ક્ષમતિ વિહારચરણકાનિ ચીવરકાણિ નિક્ષિપિય એકનિવસનકેન
ગ્રામપ્રવેશનિકાનિ ચીવરાણિ માર્ગ્ગિતું । અથ ખલુ પ્રતિકૃત્યેવ તાવ
ગ્રામપ્રવેશનકં ચીવરં ઉપહસ્તં કર્ત્તવ્યં પ્રાવરન્તેન
ગ્રામં(40અ7)પ્રવેશનકં ચીવરં આચ્ચેલ્લયિતવ્યં વિહારચરણકં
ચીવરં ઉચ્ચેલ્લયિતવ્યં । ગોચરાતો નિર્ગ્ગતેન નાપિ ક્ષમતિ ।
ગ્રામપ્રવેશનકં ચીવરં નિક્ષિપિત્વા એકનિવસનકેન વિહારચરણકં
ચીવરં માર્ગ્ગિત(તુ)ં । અથ ખલુ પ્રકૃતે(ત્યે)વ તાવ વિહારચરણકં
ચીવરં ઉપહસ્તીકર્ત્તવ્યં । પ્રાવરમાણેન વિહારચરણકં ચીવરકં
આચ્ચેલ્લયિતવ્યં । ગ્રામપ્રવે(40બ્1)શનકં ચીવરં ઉચ્ચેલ્લયિતવ્યં । એવં
આરામચરણકં વા આચ્ચેલ્લયિતવ્યં । વિહારચરણકં વા (ઇઇ.પ્.39)
ઉચ્ચેલ્લયિતવ્યં । પ્રસ્ફોટયિત્વા સાહરિત્વા એકાન્તે સ્થપયિતવ્યં । એતન્
દાનિ સંઘસ્ય ઉટ્ઠાનકાનિ ભવન્તિ । ચ્છાદનિકા વા લેપનિકા વા
સમ્માર્જનકો વા ભિક્ષુ ચીવરકાણાં દયાર્થં । અન્યં
લેઙ્કટખણ્ડં પ્રાવરિતુકામો ભવતિ નાપિ ક્ષમતિ । ચીવરકં
નિક્ષિપિયાણં એકનિવસન(40બ્2)કેન લેઙ્કટખણ્ડં માર્ગ્ગિતું । અથ
ખલુ પ્રકૃત્યેવ તાવ ઉપહસ્તીકર્ત્તવ્યં એકં ચ આવેલ્લયિતવ્યં દ્વિતીયં
ઉચ્ચેલ્લયિતવ્યં । એવં પ્રાવરિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ । આભિસમાચારિકાન્
ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
વિ. 3 મ્સ્.40બ્2 (જ્.183.1); છ્. 511ચ્7
(જ્.183) ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । તે દાનિ આયુષ્મન્તો
નન્દનોપનન્દના ગોચરં પ્રવિશન્તા ચીવરં કંઢંતા પ્રવિશન્તિ ।
કણ્ટકશાખાહિ લગ્નં ભવતિ । દ્રન્તિ અચ્છન્તિ । ઝાડે વા
વૃ(40બ્3)ક્ષશાખાયામ્ વા લગ્નં દ્રન્તિ કઢન્તિ । નૈવ ધૂલિં
પરિહરન્તિ । ન કર્દમં પરિહરન્તિ । સંબાધરથ્યાહિ
સુધાપાણ્ડુલેપના ભિન્તિ(ત્તિ)યો ઘસન્તા ગચ્છન્તિ તાન્ અપિ દાનિ
ચીવરકાનિ । ઓમïલમïલાણિ પાટિતવિપાટિતાનિ ક્રિયન્તિ તેષાન્ દાનિ
સાર્દ્ધેવિહારિકા ચ અન્તેવાસિકા ચ ઓધ્યાયન્તિ । વયં યેચ(વ) તાવ
ચીવરકાનિ ધોવેન્તા સિવેન્તા રંજેન્તા તલવિલયં ગચ્છામઃ (40બ્4) ઇમે પિ
ન જાનન્તિ । કથમ્ અન્તરઘરે પ્રવિશન્તેહિ ચીવરેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ શ્રુતં, । ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ ।
ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ નન્દનોપનન્દનાઃ(ં,) । તે દાનિ
શબ્દાપિતાઃ । ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષવો નન્દનોપનન્દના (ઇઇ.પ્.40)
એવં નામ યૂયં અન્તરં ઘરં પ્રવિશન્તા ચીવરકાનિ કડ્ઢન્તા ।
ગચ્છથ ત(40બ્5)દ્ એવ સર્વ્વં ભગવાન્ વિસ્તરેણ પ્રત્યારોચયતિ ।