અભિસમાચારિકધર્મ · ભાગ 4160

કઠિનં અસ્તરિયાણં પાદાં (જ્.92) ધોવિયાણં કઠિનસ્મિં
પલ્લંકેનોપવિશિયાણં તં ચીવરં સીવિતવ્યં । અથ દાનિ અપરો પિ કોચિ
સીવયિ(તુ)કામો ભવતિ તેનાપિ પાદાં ધોવયિત્વા કઠિનસ્મિં
પલ્લંકેનોપવિશિય ચીવરં, (20બ્3) સીવયિતવ્યં । અથ દાનિ નિષણ્ણો
બાહિરકાં પાદાં કૃત્વા મૂ(સૂ)ત્રં વલેન્તો આસતિ અનાપત્તિઃ । અથ દાનિ
ભિક્ષુઃ પાદાનં(નિ) ધોવયિતુકામો ભવતિ । ન ક્ષમતિ । અધોતકેહિ
પાદકેહિ કઠિનં ઓક્રમિતું । અથ ખલુ બાહ્યેન કઠિનસ્મિ પાદાનિ
થપિ।યાણં ચીવરં સીવયિતવ્યં । યં કાલં ચીવરં સીવિતં ભવતિ ।
કઠિનં સવ્વ(ન્વ)ટિયાણં ભિત્તીયે દ્વે કીલકાનિ ખનિય રજ્જુએ (20બ્4)
બન્ધિય તહિં ઉક્કવયિતવ્યં । યદિ અપરો પિ કોચિ સીવયિતુકામો ભવતિ ।
તેનાપિ કઠિનં અસ્તરીય ચીવરકં યેચ(વ) તથા સીવયિતવ્યં । નાપિ
ક્ષમતિ કઠિનસ્ય રઙ્ગે વા શોધયિતું ગોમયં વા ચીવરકાનિ વા
શોધયિતું । અથ ખલુ ચીવરકં સીવયિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । કઠિનં
અધ્યુપેક્ષિતું (ઇ.પ્.100) । ઉલ્લગ્ગકં વા પલુગ્ગકં વાતાતપેન
વિનાસિયન્તં વર્ષેણ વા ઓવ(20બ્5)ર્ષયન્તં પક્ષીહિ વા ઓહયિ(પિ)યન્તાં ।
(જ્.93) અથ ખલુ કાલેન કાલં બન્ધિતવ્યં કાલેન કાલં
પ્રતિસંસ્કર્ત્તવ્યો । અથ દાનિ કઠિનં ન ભવતિ । મઞ્ચસ્ય વા ઉપરિ
ચીવરં પીઠસ્ય વા ઉપરિ ચીવરકં કરિયાણં સીવિતવ્યં । અથ દાનિ
એવં ન ભવતિ । પ્રહાણશાલાયામ્ વા । ઉપસ્થાનશાલાયામ્ વા
મણ્ડલમાડે વા પ્રદેશકં ગોમયેન ઉપલિમ્પિય ચીવરકં સીવિતવ્યં ।
અન્તમસ(20બ્6)તો જાનુકાનાં પિ ઉપરિ ચીવરકં થવિય સીવયિતવ્યં । એવં
કઠિને પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
ઇઇઇ.2 મ્સ્.20બ્6 (જ્.93.8); છ્.505ચ્11
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । અપરો દાનિ ભિક્ષુઃ પ્રહાણકં
ઉપવિષ્ટો । સો દાનિ યથાસુખં કૃતે વિહારકં અપદુરિય પ્રવિશતિ
શીતલકં ચ તેન આક્રાન્તં તસ્ય ભવતિ દીર્ઘકો મયા આક્રાન્તો તસ્ય
દાનિ તેન નિવરે(ર)ણેન સર્વ્વ(20બ્7)રાત્રિં ચિત્તં ન સમાધાનં ગચ્છતિ ।
એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ ॥
ભગવાન્ આહ । તેન હિ ચક્કલી નામ કર્ત્તવ્યા । ચક્કલી તાવદ્
ભિક્ષુણા કારાપયમાણેન કારાપયિતવ્યા । વંશાનામ્ વા નડાનામ્ વા
નઙ્ગલાનામ્ વા કણ્ડાનામ્ વા રેજ્જુકાયે વા મૂ(સૂ)ત્રકાયે વા ઘણા
બુણિતવ્યા તથા કર્ત્તવ્યા । યથા દીર્ઘકો ન સંસક્કતિ । વિહારસ્ય
દ્વારસ્મિં ઉપરિ ત્રયો કીલકાનિ આટપિતવ્યા (21અ1) તહિં ચક્કલી
બન્ધિતવ્યા । ઓસારિયાણં હેષ્ઠે દ્વે કીલકાનાં પીડિયાણ તહિં (જ્.94)
બન્ધિતવ્યં । યં કાલં ભિક્ષુઃ પ્રહાણં ઓતરન્તિ તતો દ્વારં
મુઞ્ચિતવ્યં । નિવાપિયાણ ચક્કલી ઓસારિયાણં કીલકેહિ બન્ધિયાણ તતો
ઓસારિતવ્યં । યં કાલં પ્રહાણસ્ય યથાસુખં કૃતં ભવતિ । તતો
વિહારં ગચ્છિયાણં ચક્કલી ઉત્ક્ષિપિતવ્યા ॥ નાપિ દાનિ સહસા અનેકાયો
મા તર્હિ દીર્ઘકો પ્રવિષ્ટો ભવેપ(21અ2)ય ન્તિ(ત્તિ) । અથ ખલુ

ખટખટાપયિતવ્યો કાષ્ઠેન વા કઠલ્લેન વા તતો પશ્ચાચ્ ચક્કલી
ઉત્ક્ષિપિતવ્યા । પ્રવિશિયાણં ચક્કલી ઓસારયિતવ્યા । દ્વારં બન્ધિતવ્યં ।
તતો પ્રતિક્રમિતવ્યં પશ્ચિમં પ્રહાણં ઓતરિતવ્યં । દ્વારં (ઇ.પ્.101)
અપદુચ્ચરિતવ્યં ચક્કલી ઉત્ક્ષિપિયાણં દ્વારં પિવિ(ધિ)યાણં ચક્કલી
ઓસારિયાણં પ્રહાણં ઓતરિતવ્યં । પ્રહાણતો યં કાલં ઉત્થિતો ભવતિ ।
વિહારં ગચ્છિયાણં યદિ (21અ3) (તા)વ પ્રભાતં ભવતિ । ચક્કલી
ઉત્ક્ષિપિયાણં ઉપરિ બન્ધિતવ્યા ॥ દ્વારં અપદુરિય તતો પ્રવિશિતવ્યં ।
એવં દેવસિકં ન દાનિ ક્ષમતિ દિવસત ઓસરયિત્વા થપયિતું । નાપિ
ક્ષમતિ સા ચક્કલી અધ્યુપેક્ષિતું । ઉલ્લગ્ગિકા વા પલુગ્ગિકા વા ।
પ્રાણકેહિ (જ્.95) વા ખજ્જન્તિ । અથ ખલુ કાલેન કાલં બન્ધિતવ્યા ।
કાલેન કાલં પ્રતિસંસ્કર્ત્તવ્યા । એવં ચક્ક(21અ4)લીયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યેતિ ॥ અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રમતિ ॥ * ॥
ઇઇઇ.3 મ્સ્.21અ4 (જ્.95.4); છ્.505ચ્17
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા પઞ્ચાર્થવસાં
સંપશ્યમાના યાવ વિસ્તરેણ કૃત્વા યાવદ્ અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્
પઞ્ચાહિકાં વિહારચારિકામ્ અનુચંક્રમન્તો વિહારાં ઓદ્દ્રિણ્ણકાં
પલ્લુગ્ગકાં ઉલ્લાપે(યે) ગૃહીતકાં અચૌક્ષાં અપ્રતિસંસ્કૃતાં ।
ભ(21અ5)ગવાન્ જાનન્તો યેવ પૃચ્છતિ । કિં કે(ઇ)મે ભિક્ષુ વિહારકા
ઓદ્દ્રિણ્ણકા પલુગ્ગકા ઓલ્લાયે ગૃહીતકા અચૌક્ષા અપ્રતિસંસ્કૃતા તેન હિ
એવં વિહારે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । વિહારા નામ ત્રીણિ જ્યેષ્ઠકો મધ્યમકો
કનીયસકો જ્યેષ્ઠકો નામ વિહારકો ભૂમિ ભવતિ ।
માષકાન(લ)વલ્લા(ર્ણ્ણા) ઉલ્લોકો ભવતિ । પ્રપાણ્ડરા ભિત્તિ ભવતિ ।
કૃતકર્મ્મા એવં જ્યે(21અ6)ષ્ઠકો કિન્ તિ મધ્યમકો કિન્ તિ દાનિ
મધ્યમકો મધ્યમકો નામ વિહારકો ભવતિ । માષકાલવર્ણ્ણા
ભિત્તિ ભવતિ કૃતકર્મ્મા । ન ચ ભવતિ । ઉલ્લાપો પ્રપાણ્ડરો એવં
મધ્યમકો । કિન્ તિ દાનિ કનીયસકો ભૂમિ ભવતિ । માષકાલવર્ણ્ણા
નાપિ ભવતિ । ઉલ્લાપો પ્રપાણ્ડરો નાહૈવ ભિત્તિ કૃતપરિકર્મ્મા એવં
કનીયસકો । યો દાનિ જ્યેષ્ઠકો ભવતિ વિહારો નાયં ક્ષમતિ । તહિં
મંચા (21અ7) વા પીઠા વા પ્રવિશિતું । અથ (જ્.96) ખલુ (ઇ.પ્.102) ચત્વારિ
પ્રતિપાદકા કર્ત્તવ્યા । મા ભૂમી ખનીયં તિ પ્રવેશિયાણં તતો તહિં
પ્રતિપાદકાનાં । ઉપરિ થપેતવ્યો । અથ દાનિ પ્રતિપાદકો ન ભવતિ ।
લેઙ્કટકેહિ પાદા બન્ધિતવ્યા । પીઠં પ્રવેશેતિ । પીઠસ્યાપિ એવં
ય્યેવ આસન્દકં તૃપાદકં વા પ્રવેશેતિ । તસ્યાપિ લેઙ્કટકેહિ પાદકા
બન્ધિતવ્યા । નાપિ તહિં ક્ષમતિ । મન્દમુખી પ્રજ્વા(21બ્1)લયિતું ।
દીપકો વા પ્રવેશયિતું । અથ દાનિ ભિક્ષુઃ શેય્યાં પ્રજ્ઞપયિતુકામો
ભવતિ । કિઞ્ ચાપિ દીપકં પ્રવેશેતિ । અનાપત્તિઃ । શેય્યાં
પ્રજ્ઞપયન્તેનૈવ ચ્છિ(ચ્છ)ત્તિ નિક્કાલયિતવ્યા નાપિ ક્ષમતિ । તહિં પાદાં
ધોવિતું હસ્તાં ધોવિતું મુખં ધોવિતું નાપિ ક્ષમતિ તહિં ચંક્રમ
ચંક્રમિતું ॥ પત્થોલિં ધુનન્તેન । અથ દાનિ ભિક્ષુ ગ્લાનો ભવતિ કિઞ્
ચાપિ ષટપઞ્ચ ગતાંગતાં દેતિ અનાપ(21બ્2)ત્તિઃ । નાપિ દાનિ ક્ષમતિ ।

એકેનાન્તેન । અથ ખલુ સમન્તેન ચંક્રમિતવ્યં । ન યં બોલિ
ડ(ઉ)દ્વાપયન્તેન । ન ક્ષમતિ તહિં ભક્તકૃત્યં પુરે(જ્.97)ભક્તિકં વા
કર્ત્તું પાત્રં વા નિર્મ્માદયિતું । અથ દાનિ મધ્ય(મ)કો ભવતિ ।
મધ્યમકે પિ એષો એવ પર્યાયો અનન્યો અધિકૃતો । અથ દાનિ કનીયસકો
વિહારકો ભવતિ । કિઞ્ ચાપિ ભિક્ષુઃ વિના પ્રતિપાદકેહિ મઞ્ચકં થપેતિ ।
અનાપત્તિઃ । (21બ્3) પીઠકમ્ વા પીઠિકામ્ વા તૃપાદકમ્ વા વિના
પ્રતિપાદકેહિ થપેત્તિ અનાપત્તિઃ । મન્દમુખીમ્ વા પ્રજ્વાલેતિ ।
અનાપત્તિઃ । દીપં વા પ્રવેશેતિ । અનાપત્તિઃ । ગ્લાનો વા અગ્લાનો વા
અનાપત્તિઃ । કિં ચાપિ ચંક્રમતિ । અનાપત્તિઃ । જાનિતવ્યં । યદિ તાવ
ઉપેડનકો સો વિહારકો ભવતિ । નાપિ તહિં ક્ષમતિ । પાદાં ધોવિતું
હસ્તામ્ વા નિર્મ્માદયિતું । (21બ્4) અથ દાનિ ઉપંસુલકો ભવતિ । કિઞ્ ચાપિ
ભિક્ષુઃ પાદામ્ વા ધોવતિ મુખમ્ વા ધોવતિ । હસ્તમ્ વા
નિર્મ્માદયતિ । રજોનિગ્રહં કાહેતિ ત્તિ અનાપત્તિઃ । ભક્તકૃત્યમ્ વા
પુરોભક્તિકમ્ વા કરોતિ । પાત્રમ્ વા નિર્મ્માદયતિ । અનાપત્તિઃ । નાપિ
ક્ષમતિ વિહારકો અધ્યુપેક્ષિતું । ઓદ્દ્રિણ્ણકો વા પલુગ્ગકો વા ઓલ્લાયે
ગૃહીતકો વા અચોક્ષો વા (21બ્5) અધ્યુપેક્ષિતું । અથ દાનિ ઓદ્દ્રિણ્ણકો
ભવતિ । તૃણચ્છદનો ભવતિ તૃણપુલકો દાતવ્યો (ઇ.પ્.103)
મૃત્તિકાચ્છદનો ભવતિ । મૃત્તિકાપિણ્ડો દાતવ્યો । ઇષ્ટકાચ્છદનો
ભવતિ । ઇષ્ટકા દાતવ્યા । અપક્કચ્છદનો (જ્.98) ભવતિ । અપક્કા
દાતવ્યા । કભલ્લકાચ્છદનો ભવતિ । કભલ્લકા દાતવ્યા ।
ફલકચ્છદનો ભવતિ । ફલકં દાતવ્યં । સુધા(21બ્6)ચ્છદનો
ભવતિ । સુધાપિણ્ડો દાતવ્યો । કાલેન કાલં શોધયિતવ્યો । સંતાનિકા
સાતયિતવ્યા । મૂષિક-ઉક્કિરો વા કોટયિતવ્યો । ઉકૂલનિકૂલો ભવતિ । સમો
કર્ત્તવ્યો । ચિક્ખલિકા પૂરેતવ્યા । વંઘોરિકા દાતવ્યા । ઉલ્લાપે(યે)
ગૃહીતકો ભવતિ । શાટિયાણં લિપ્તોપલિપ્તો ઘષ્ટમષ્ટો કર્ત્તવ્યો ।
ઉપ્પેડનકો ભવતિ । પાંસુકેન વા શર્કરોટેન વા
પ્ર(21બ્7)ત્યાસ્તરિતવ્યો । ઉપાંસુલકો વિહારકો ભવતિ । કાલેન કાલં
સિઞ્ચિતવ્યો । સંમાર્જિતવ્યો । ગોમયકાર્ષી દાતવ્યા । શ(ં)તાનિકા
શાટયિતવ્યા । એવં વિહારે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ।
અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રમતિ ॥ * ॥
ઇઇઇ.4 મ્સ્.21બ્7 (જ્.97.3); છ્.505ચ્29
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । પઞ્ચાર્થવંશા(શાં) વિસ્તરેણ કૃત્વા
યાવ અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્ પઞ્ચાહિકાં વિહારચારિકામ્ અનુચંક્રમન્તો
(22અ1) અનુવિચરન્તો વિહારકા(ના)ં પક્ક-ખેટેન વા પક્ક-સિંઘાણકેન
ભિત્તીયો વિનાસિતાયો સિંઘાણકવર્ત્તીહિ લમ્બન્તેહિ ।
ભગવાન જાનન્તો યેવ પૃચ્છતિ । કિં ઇમાયો ભિક્ષવે વિહારકાનાં
ભિત્તિયો પક્ક-ખેટેન પક્કસિંઘાણકેન વર્ત્તીહિ લમ્બ(જ્.99)ન્તીહિ । તેન
હિ એવં ખેટે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં ખેટે પ્રતિપદ્યિતવ્યં
નાયં ક્ષમતિ । ભિક્ષુણા કૃતકર્મ્માયાં વા અકૃ(22અ2)તકર્મ્માયાં વા
ભિત્તીયં ખેટમ્ વા સિંઘાણકમ્ વા ચ્છોરયિતું ॥ અથ ખલુ

ખેટકટાહં કર્ત્તવ્યં । કપાલં વા મલ્લમ્ વા કુણ્ડિકમ્ વા
દકાનકમ્ વા લિપ્તોપલિપ્તં કરિય વાલિકાયે વા પાષાણસ્ય વા
પત્થલિદ્દ્રકાનાં વા પૂરયિતવ્યં । તતો તહિં ખેટે(ટો) કર્ત્તવ્યો । નાપિ
ક્ષમતિ ખેટકટાહકં અધ્યુપેક્ષિતું । મા સપ્રમાણકો ભવેય । અથ
ખલુ કાલેન કાલં ચ્છો(22અ3)રિય અન્યસ્ય પૂરયિતવ્યં । આતપે વા દાતવ્યો
યો(સો) ભૂયો પ્રવેશયિતવ્યો । અથ દાનિ (ઇ.પ્.104) ખેટકટાહકં ભવતિ
મલ્લકં વા કોટિકમ્ વા આવિદ્ધપુટિકા વા થપેતવ્યા તહિં ખેટો
કર્ત્તવ્યો । કાલેન કાલં વિસર્જયિતવ્યો ॥ અથ દાનિ એવં પિ ન ભવતિ ।
કૃતકર્મ્મા ભૂમિ ભવતિ ન ક્ષમતિ । ભૂમીયે ચ્છોરયિતું । અથ ખલુ
એકસ્ય ઉપાનહાયે (22અ4) તલે ચ્છોરયિતવ્યં દ્વિતીયેન મર્દ્દયિતવ્યં ।
અથ દાનિ ઉપ્પંસુલો વિહારો ભવતિ । ભૂમીયે ચ્છોરિય પાદેન
મર્દ્દિતવ્યો । એષો ભિક્ષુઃ દિવાવિહારંગતો ચંક્રમતિ । શ્લેષ્મિકો ભિક્ષુ
ભવતિ । ઇતો ચ ચ્છોરિયન્તો ચંક્રમતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । અથ
ખલુ ચ્છોરિયાણ પાદેન મર્દિતવ્યં । ચંક્રમશીર્ષે વા આવિદ્ધપુટિકા
વા (જ્.100) વાલિકા(22અ5)યે વા કૂટિમલ્લકં વા થપેતવ્યં, । તહિં ખેટો
ચ્છોરયિતવ્યો । યં કાલં ગચ્છતિ । તતો એકતમંતે ચ્છોરયિતવ્યો । પ્રહાણે
આસન્તસ્ય ખેટ બાધતિ । ઓપાનહપુટે કૃત્વા ભૂમિંયે મર્દિતવ્યં, ॥
અથ દાનિ ભૂમ્યસ્તારો ભવતિ ભાજને કર્ત્તવ્યં । કુન્તકે વા અલાબુકે
વા વંશત્થોલિકાયાં વા । અથ દાનિ ઉચ્છદો ભવતિ । ખેટમ્ વા
સિંઘાણકં, (22અ6) વા ઉત્થિત્વા એકાન્તે કૃત્વા પુનઃ । ઉપવેષ્ટવ્યં ।
ઉપાધ્યાયાચાર્યાણાં વા મૂલે ખેટં વ્યાવહતિ । એકાન્તે કર્ત્તવ્યં । એષો
દાનિ ભિક્ષુસ્ય ગોચરં પ્રવિશન્તસ્ય અથા(ધ્વા)નમાર્ગ્ગગતસ્ય વા
ખેટે આગચ્છતિ ચ્છોરિય પાદેન મર્દિતવ્યો । અમર્દિય ગચ્છતિ
વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । અથ દાનિ ક્ષુદ્રો ખેટે ઉપાંસુલો ચ ભૂમી
ભવતિ । ચ્છોરન્તકો ય્યેવ પર્યા[દાનં] ગચ્છ(22અ7)તિ । કિં ચાપિ ન
મર્દ્દતિ । અનાપત્તિઃ । એષો ભિક્ષુઃ સ્તૂપં વન્દતિ સ્તૂપાભિગૃહે વા ખેટં
ચ્છોરિતકં કેન ચિ અપ્રકૃતિજ્ઞો ન પાદેન મર્દિતવ્યો । અથ દાનિ દ્વે જના
ભવંતિ । યો નવકો ભવતિ । તેન મર્દ્દિતવ્યં । અથ દાનિ નવકતરો
શૈથિલિકો બાહુલિકો વા ભવતિ । વૃદ્ધતરકેન મર્દિતવ્યં । એવં ખેટે
પ્રતિપદ્યિતવ્યં, । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિ(22બ્1)ક્રમતિ ॥ * ॥
ઇઇઇ.5 મ્સ્.22બ્1 (જ્.101.1); છ્.506અ17
(જ્.101) ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા અપરેણ
દાનિ ભિક્ષુણા મુણ્ડે વાતપાણે પાત્રં સ્થવિતં તન્ દાનિ
વાતમણ્ડલિકાયે (ઇ.પ્.105) આગચ્છિયાણં ભૂમીયં પાતિતો ભિન્નો
કપાલાનાં રાશિં કૃત્વા યવાગૂયે ગણ્ડી આકોટિતા સો દાનિ હસ્તાં
નિર્મ્માદિય વિહારકં પ્રવિષ્ટો પશ્યતિ । કપાલિકાનાં રાશિં એતં
પ્રકરણં યો(સો) ભિક્ષુઃ ભગવતો આરોચ(22બ્2)યે ।
ભગવાન્ આહ । એવં ચ ત્વં મુણ્ડવાતપાને પાત્રં થપેસિ તેન હિ એવં
પાત્રે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં પાત્રે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ભિક્ષુણા

તાવ કલ્યતો યેચ(વ) નિવાસિય પ્રાવરિય પાત્રચીવરમ્ આદાય ગોચરં
પ્રવિશિતવ્યં । ગોચરાતો નિર્દ્ધાવિય આહારં કરીય પાત્રં
નિર્મ્માદયિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । કર્કશેન વા ચૂર્ણ્ણેન કર્કશેન વા
ગોમયેન નિર્મ્માદયિતું ॥ અથ (22બ્3) ખલુ મૂલરસેન વા પત્રરસેન
વા પુષ્પરસેન વા નિર્વ્વાલિકેન વા ગોમયેન નિર્મ્માદયિતવ્યં નાપિ
ક્ષમતિ વિલ્વસ્ય વા પક્વસ્ય કપિત્થસ્ય પક્વસ્ય નાલિકેરસ્ય હેષ્ઠે
નિર્મ્માદયિતું, । મા પક્વેન વા વિલ્વેન પક્વેન વા કપિત્થેન પક્વેન
વા નાલિકેરેણ ભંજેય ન્તિ(ત્તિ) । નાપિ ક્ષમતિ દરિનિશ્રિતેન વા પાત્રં
નિર્મ્માદયિતું । મા પતિતં ભઞ્જય ન્તિ(ત્તિ) (22બ્4) અથ ખલુ કર્ષધાને
વા વાલિકાધાને વા દૂર્વ્વાસાદ્વલે વા નિર્મ્માદયિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ
સ્થિતકેન પાત્રં નિર્મ્માદયિતું ॥ નાપિ ક્ષમતિ (જ્.102) ભૂમીયે
ઘસન્તેન ॥ અથ ખલુ ઉપવિષ્ટે(ષ્ટ)કેન નિર્મ્માદયિતવ્યં ।
અધ્વાવયન્તેન નાપિ । ક્ષમતિ । સ્થિતકેન અધ્વાપયિતું ॥ અથ ખલુ
ઉપવિષ્ટેન અધ્વાપયિતવ્યં । પ્રતિસામયન્તેન નાપિ ક્ષમતિ ।
જંઘા(22બ્5)પથે વા સ્થાપયિતું । કપાટો(ટે) વા મુણ્ડવાતાયને વા ।
અથ ખલુ પાત્ર પ્રવેશિકાયાં પ્રક્ષિપિય સ્થપેતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ
સ્થિતકેન પ્રક્ષિપિતું ॥ અથ ખલુ ઉપવિષ્ટકેન પ્રક્ષિપિતવ્યં ।
પાત્રપ્રસેવિકાનાગદન્તકે વા કીલકે વા ઉક્કચિય થપેતવ્યા । અથ દાનિ
ઉજ્જુકો કીલકો ભવતિ । દુવે ત્રયો વા અવેઢકા દાતવ્યાઃ । અથ દાનિ
નાગદન્તકો (22બ્6) ભવતિ । કિઞ્ ચાપિ એવમ્ એવ થપેતિ । અનાપત્તિઃ ॥
પાત્રપ્રસેવિકા ન ભવતિ પાત્રપીઠકે થપેતવ્યં । અથ દાનિ
પાત્રપીઠકં ન ભવતિ । કાષ્ઠમ્ વા ઇષ્ટકમ્ વા ઉપલમ્ વા
નિરામિષં નિર્મ્માદિય તસ્ય ઉપરિ સ્થપેતવ્યં । અથ દાનિ એવં પિ ન
ભવતિ । અન્તમસતો પૃથિવીપ્રદેશં (ઇ.પ્.106) પિ ગોમયેન ઉપલિમ્પિય
થપેતવ્યં । ગૃહ્નન્તેન નાપિ ક્ષમતિ । એકહસ્તેન દુવે ત્રયો વા પાત્રાણિ
ગૃહ્નિતું, । અ(22બ્7)થ ખલુ પરમં ત્રયો પાત્રાણિ ગૃહ્નિતવ્યાનિ ।
એકહસ્તેન દ્વે ગૃહ્નિતવ્યાઃ । અપરેણ દાનિ એકં । અથ દાનિ
પ્રત્યન્ધકારકો વિહારકો ભવતિ । ન ક્ષમતિ । પાત્રેણ પાત્રં
માર્ગ્ગિતું ॥ અથ ખલુ હસ્તેન માર્ગ્ગિતવ્યં । અથ દાનિ ભિક્ષુઃ
ઉપાધ્યાયસ્ય ચા(વા)ચાર્યસ્ય વા પાત્રમ્ અલ્લીપયતિ નાપિ ક્ષમતિ ।
ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા પાત્રં વામેન (જ્.103) હસ્તેન
અલ્લીપયિતું, । અથ ખલુ (23અ1) ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા દક્ષિણેન
હસ્તેન પાત્રં અલ્લીપયિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । ગૃહીતં ન ગૃહીત ન્તિ(ત્તિ) ।
તતો મુઞ્ચિતવ્યં । ઓકડ્ઢન્તેન સુગૃહીતં કર્ત્તવ્યં । નિર્મ્માદયન્તેન
પ્રથમં ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા પાત્રં નિર્મ્માદયિતવ્યં ।
પશ્ચાદ્ આત્મનો શોષયન્તેન પ્રથમં ઉપાધ્યાયસ્ય વા આચાર્ય્યસ્ય વા
શોષયિતવ્યં । પશ્ચાદ્ આત્મનો પ્રતિસામયન્તેન પ્રથમં
ઉપા(23અ2)પાધ્યાયસ્ય વા આચાર્યસ્ય વા પ્રતિસામયિતવ્યં । પશ્ચાદ્
આત્મનો પ્રવેસિકા કર્ત્તવ્યા । દુપુટા તૃપુટા પ્રસેવિકાયાં
પ્રક્ષિપિયન્તેન કલાવીયં દાડીયં । અંસિબદ્ધકં પ્રક્ષિપિત્વા

સમવસ્થાય ઉપવિષ્ટકેન ઉત્સઙ્ગસ્ય ઉપરિ પ્રક્ષિપિતવ્યં । મઞ્ચસ્ય વા
પીઠસ્ય વા ઉપરિ પ્રક્ષિપિતવ્યં । ઉલ્લયન્તેન કીર્ણ્ણ(લ)કં હસ્તેન
પ્રત્યવેક્ષિત્વા મઞ્ચસ્ય વા પીઠસ્ય વા ઉપરિ જાલવાતાય(23અ3)ને વા
પાત્રમેલકે વા યથા ન ઘટ્ટેંસુ નાપિ ક્ષમતિ । પાત્રં અધ્યુપેક્ષિતું
ફલકેન વા ખજ્જન્તં ખણ્ડં વા ચ્છિદ્રમ્ વા । અથ ખલુ કાલેન
કાલં દહિતવ્યં । પચિતવ્યં । રઞ્જિતવ્યં । ન દાનિ ક્ષમતિ । પાત્રેણ
અપ્રયતં ગૃહ્નિતું । ઉચ્ચારો વા પ્રસ્રાવો વા ખેટં વા સિંઘાણકં વા
વિઘસો વા સંકારો વા અન્યમ્ વા અપ્રયત્તં ગ્રહેતું, । નાપિ દાનિ
ક્ષમતિ । પાત્રે(23અ4)ણ કેષાં (જ્.104) ઓતારયિતુમ્ વા પાદં વા મુખં વા
ધોવિતું । જેન્તાકમ્ વા પ્રવેશિતું । ઉદકકૃત્યં વા કર્ત્તું, । યથા
અક્ષિસ્મિં એવં પાત્રે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ । અભિસમાચારિકાન્
ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
(ઇ.પ્.107)
ઇઇઇ.6 મ્સ્.23અ4 (જ્.104.4); છ્.506બ્13
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । તે ન દાનિ આયુષ્મતો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ ।
એકત્યં યવાગૂં નિન્દન્તિ । એકત્યં પ્રસંસન્તિ । યો તાવ ત્પ(પે)લંવા
ભવતિ । (23અ5) જલ્પન્તિ । હે હે હે નાયં કિઞ્ચ(ચિ)દ્ યાગુ ગઙ્ગા અયં
સરયૂ અજિરવતી મહી મહામહી ત્તિ નિચુડબુન્તિકાયે ઇમંહિ તણ્ડુલા
માર્ગ્ગિતવ્યા ॥ અથ દાનિ ખક્ખટ ભવતિ જલ્પતિ । હે હે હે નાયં કિઞ્ચિ
યવાગૂ લેચ્છં અયં પેય્યા અયં પેય્યા અયં કટ્ટારિકા ચ્છેજ્જા અયં તે
દાનિ ભિક્ષૂ ઉત્ક્ષિપ્તા ભવન્તિ । જિહ્મા(હ્વા) વેડ્ઢા નિષ્પ્રતિભાનાઃ । એતં
પ્રકરણં ભિ(23અ6)ક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ ।
શબ્દાપયથ ષડ્વર્ગ્ગિકાં તે દાનિ શબ્દાપિતાઃ । એતદ્ એવ પૃચ્છિયન્તિ ।
આહ । આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં યવાગૂયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં
યવાગૂયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એષો દાનિ યવાગૂયે સમયો આરોચિતો ભવતિ ।
તતો જાનિતવ્યં । કિમ્ અયં યવાગૂ ઉભયતો સાંઘિકાપર્યા(ષા)યે
પરિવેણિકા નિમન્ત્રિતિકા(23અ7)યાં । યદિ તાવ ઉભયતો સાંઘિકા ભવતિ
સર્વ્વેહિ (જ્.105) ગન્તવ્યં । પાર્થિકા ભવતિ । તાયે પર્યા(ષા)યે ગન્તવ્યં
પરિવેણિકા ભવતિ । તેહિ પરિવેણિકેહિ ગન્તવ્યં નિમન્ત્રિતકા વા ભવન્તિ ।
તેહિ નિમન્ત્રિતકેહિ ગન્તવ્યં । પ્રતિકૃત્યેવ તાવ ભિક્ષુણા દન્તકાષ્ઠં
ખાદયિતવ્યા(વ્યં ।) મુખં ધોવિય હસ્તાં નિર્મ્માદિય પાત્રં ગૃહ્નિય
ઉપવિશિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ યવાગૂ ઉપાનહારૂઢેન વા પ્રતિચ્છિતું ।
(23બ્1) ઓગુણ્ઠિકાકૃતેન વા સમંતપ્રાવૃતેન વા પ્રતિચ્છિતું । અથ ખલુ
ઉપાનહા નિખોસિય એકાંશકૃતેન યવાગૂ પ્રતિચ્છિતવ્યા । અથ દાનિ
દણ્ડકર્મ્મ પ્રતિદિન્નં ભવતિ । પા(ર્)ષ્ણિવબ્રા(દ્ધ્રા) ઓમુઞ્ચિતવ્યા
દ્વિતીયકાલિકસ્ય લાભગ્રાહં અધ્યેષિત્વા ગન્તવ્યં । અથ દાનિ
ઉપવિષ્ટકાનાં (પટિ)પાટિકાયે (ઇ.પ્.108) દીયતિ । યથા વૃદ્ધિકાયે
ગૃહ્નિતવ્યં । યદિ તાવ તનુકા ભવતિ । ન વક્તવ્યં । હે હે હે ગઙ્ગા
આયં સર્વ્વં યા(23બ્2)વ મહી ચન્દ્રભાગા અયં । અથ દાનિ અતિઘના

ભવતિ ન વક્તવ્યં । નાયં યવાગૂ ઓદનો અયં દણ્ડાસનિ ભેજ્જા અયં ।
અથ ખલુ યાદૃશી દીયતિ તાદૃશી પ્રતિચ્છિતા દાયકવશો (જ્.106) ન
પ્રતિગ્રાહકવશો ॥ અથ દાનિ ભિક્ષુઃ । જરાદુર્બ્બલો વા વ્યાધિદુર્બ્બલો
વા ભવતિ । અતિશીતમ્ વા અતિ-ઉષ્ણમ્ વા ભિક્ષુ નૈવ દન્તકાષ્ઠં
ખાદતિ । ન મુખં ધોવતિ । ન હસ્તા નિર્મ્માદયતિ । આનન્ત(23બ્3)ર્યસ્ય
યા પાત્રં દાતવ્યં । વક્તવ્યં આયુષ્મન્ ઇમં મમ યવાગૂયે
પ્રત્યંશં ગૃહ્ન । યં કાલં પ્રતિચ્છિતા ભવતિ । તતો પરિભુઞ્જિતવ્યા । એતે
વિલમ્બકા યવાગૂઃ નિન્દન્તિ વા પ્રસંસન્તિ વા વિનયાતિક્રમં
આસાદયન્તિ । એવં યવાગૂયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ॥
અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રમતિ ॥ * ॥
ઇઇઇ.7 મ્સ્.23બ્3 (જ્.106.8); છ્.506બ્28
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદા(23બ્4)નં કૃત્વા અપરો દાનિ
ભિક્ષુઃ યોગાચારો વૈદેહકે પર્વ્વતે નિષણ્ણો ચિત્તં સમાધયિષ્યામીતિ ।
અપરો દાનિ ભિક્ષુઃ । આગચ્છિય તસ્ય પુરતો સ્થિતો તસ્ય દાનિ તેન
નીવ(ર)ણેન ચિત્તં સમાધાનં ન ગચ્છતિ એતં પ્રકરણં સો
યોગવ(ગાચા)રો ભગવતો આરોચયે ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ તં
ભિક્ષું સો દાનિ શબ્દાપિતો । ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષુ (23બ્5) એવં
નામ અપરો યોગાચારો વૈદેહકે પર્વ્વતે નિષણ્ણો ચિત્તં સમાધયિષ્યન્ તિ ।
ત્વં દાનિ તસ્ય પુરતો આગચ્છિય સ્થિતો તસ્ય દાનિ તેન નીવરણેન ચિત્તં
સમાધાનં ન ગચ્છતિ । આહ । આમ ભગવન
ભગવાન્ આહ । દુષ્કૃતં તે ભિક્ષુ એવ(ં) ચ ત્વં યોગાચારસ્ય ભિક્ષુસ્ય
પુરતો તિષ્ઠસિ તેન હિ એવં સ્થાતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં સ્થાતવ્યં ।
નાયં તાવ ક્ષમતિ (જ્.107) ભિ(23બ્6)ક્ષુણા યોગાચારસ્ય ભિક્ષુસ્ય પુરતો
તિષ્ઠિતું નાપિ ક્ષમતિ વેશિકા સમન્તકેન વા તિષ્ઠિતું ।
વધબન્ધનાગારશાલાસામન્તેન વા તિષ્ઠિતું । નાયં ક્ષમતિ ।
અતિગુપ્તે વા અતિપ્રાકટે વા પ્રદેશે તિષ્ઠિતું । અથ ખલુ ચ્છન્નપ્રાકટે
પ્રદેશે સ્થાતવ્યં । ન (ઇ.પ્.109) ક્ષમતિ સ્તૂપં વા પૃષ્ઠતો કૃત્વા
તિષ્ઠિતું, । સંઘં વા ઉપાધ્યાયાચાર્યમ્ વા વૃદ્ધતરકં વા પૃષ્ઠતો
કૃત્વા તિષ્ઠિતું । ઉપાનહારૂઢેન (23બ્7) વા તિષ્ઠન્તુ ખંભકૃતેન વા
ઓગુણ્ઠિતશીર્ષેણ વા ઓવાહિતહસ્તેન વા નાપિ ક્ષમતિ સંઘમધ્યે મા
તિષ્ઠ તિ ઉક્તો તિષ્ઠિતું । ઉપાધ્યાયાચાર્યેહિ વા ઉક્તેન સમાનેન મા
તિષ્ઠેતિ તિષ્ઠતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । અથ દાનિ ગ્લાનો ભવતિ । કિઞ્
ચાપિ ઓપાનહારુઢો ઓગુણ્ઠિતશીર્ષો વા ઓહિતહસ્તો વા તિષ્ઠતિ । અનાપત્તિઃ ।
એવં સ્થાતવ્યં ન તિષ્ઠતિ ॥ અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રા(24અ1)મતિ ॥ * ॥
ઇઇઇ.8 મ્સ્.24અ1 (જ્.107.13); છ્.506ચ્16
ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ શાસ્તા દેવાનાઞ્ ચ મનુષ્યાણાઞ્ ચ વિસ્તરેણ
નિદાનં કૃત્વા અપરો દાનિ ભિક્ષુઃ । યોગાચારો વૈદેહકે પર્વ્વતે નિષણ્ણો
ચિત્તં સમાધયિષ્યામીતિ । અપરો દાનિ ભિક્ષુઃ । આગત્વા તસ્ય પુરતો
તાલપાદુકાહિ આબદ્ધાહિ દીર્ઘચંક્રમં ચંક્રમતિ । ટપ્ય ટટપ્ય

ટપ્ય ટટપ્ય ન્તિ(ત્તિ) તસ્ય (જ્.108) દાનિ તેન શબ્દેન ચિત્તં ન
સમાધાનં ગચ્છતિ । એતં પ્રક(24અ2)રણં સો યોગાચારો ભગવતો
આરોચયે । ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષુ એવં નામા અપરો યોગાચારો
વૈદેહકે પર્વ્વતે નિષણ્ણો ચિત્તં સમાધયિષ્યામીતિ । તદ્ એવં સર્વ્વં
ભગવાન્ વિસ્તરેણ પ્રત્યારોચયતિ । યાવ તસ્ય દાનિ તેન શબ્દેન ચિત્તં ન
સમવ(મા)ધાનં ગચ્છતિ । આહ । આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । દુષ્કૃતં તે ભિક્ષુઃ । એવં ચ ત્વં યોગાચારસ્ય
ભિક્ષુસ્ય પુરતો ચંક્રમસિ । તેન હિ (24અ3) એવં ચંક્રમિતવ્યં । કિન્ તિ
દાનિ એવં ચ(ં)ક્રમિતવ્યં । નાયન્ તાવ ક્ષમતિ ભિક્ષુણા યોગાચારસ્ય
ભિક્ષુસ્ય પુરતો ચંક્રમિતું । નાપિ ક્ષમતિ સ્તૂપમ્ વા પૃષ્ઠતો કૃત્વા
ચંક્રમિતું । સંઘં વા પૃષ્ઠતો કૃત્વા ચંક્રમિતું ।
ઉપાધ્યાયાચાર્યમ્ વા પૃષ્ઠતો કૃત્વા ચંક્રમિતું । એષો દાનિ ભિક્ષુઃ ।
ઉપાધ્યાયેન વા આચાર્યેણ વા સાર્દ્ધં ચંક્રમતિ । ઉપાધ્યાયસ્ય વા
આચાર્યસ્ય અતિ(24અ4)રેકં ચંક્રમિતું નાપિ ક્ષમતિ । સમં
ચંક્રમયિતું । અથ ખલુ દ્વે ત્રયો વા પદા (ઇ.પ્.110) નિહિનકેન
ચંક્રમિતવ્યં । સંઘમધ્યે વા ચંક્રમતિ । મા ચંક્રમાહીતિ ઉક્તેન
ન ચંક્રમિતવ્યં । અથ દાનિ ગ્લાનો ઘૃતં વા પીતં । વિરેચનં વા પીતં
કિઞ્ ચાપિ ચંક્રમતિ । તન્ ન ક્ષમતિ । પુરતો સમં વા ગન્તું ઓહયિત્વા
ગન્તવ્યં । અનુવરિવર્ત્તન્તેન તદા ન ક્ષમતિ ।
ઉ(24અ5)પાધ્યાયાચાર્યાણાં વા પૃષ્ઠતો કૃત્વા પરિવર્ત્તિત(તુ)ં । અથ
ખલુ અભિદક્ષિણં અગ્રતો કરેન્તેન અનુપરિવર્ત્તિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ
વેસિકાસામન્તકેન ચંક્રમિતું । નાપિ ક્ષમતિ દ્યુતિકરશાલાસામન્તકેન
ચંક્રમિતું, । વધબન્ધનાગારસામન્તેન ચંક્રમિતું । (જ્.109) નાપિ
ક્ષમતિ અતિપ્રાકટે વા પ્રદેશે ચંક્રમિતું । અથ ખલુ ચ્છન્નપ્રાકટે
પ્રદેશે (24અ6) ચંક્રમિતવ્યં । એવં ચંક્રમે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યતિ । અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રમતિ* ॥॥
ઇઇઇ.9 મ્સ્.24અ6 (જ્.109.4); છ્.507અ4
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ ।
ઉષ્ટ્(ર્)અપર્યંકેન પ્રહાણં ઉપવિંશ(શં)તિ । અનન્તરિકાનાં જાનુકેહિ
વ્યાવહન્તિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્
આહ । શબ્દાપયથ ષડ્વર્ગ્ગિકાન્ તે દાનિ શબ્દાપિતાઃ । ભગ(24અ7)વાન્
આહ । સત્યં ભિક્ષવો ષડ્વર્ગ્ગિકા એવં નામ યૂયં ઉષ્ટ્રપર્યઙ્કેન
પ્રહાણે નિષીદથ । અનન્તરિકાનાં જાત(નુ)કેહિ વ્યાવહથ આહંસુ । આમ
ભગવન ભગવાન્ આહ । દુષ્કૃતં ભિક્ષવો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । એવં ચ
યૂયં ઉષ્ટ્રપર્યઙ્કેન પ્રહાણે નિષીદથ । તેન હિ (ન) ક્ષમતિ ।
ઉષ્ટ્રપર્યઙ્કેન પ્રહાણે નિષીદિતું । ભગવાન્ । તાન્ ભિક્ષૂન્
આમન્ત્રયતિ । એવં ભિક્ષવો નિષીદથ । યથા નાગ(24બ્1)હિમવતાઃ । એકં
નાગં દ્વે નાગા અનુપરિધા(વા)ર્ય નિષીદન્તિ । દ્વે નાગા ચત્વારિ નાગા
અનુપરિવાર્ય નિષીદન્તિ ચત્વારિ અષ્ટ અષ્ટ ષોડશ ષોડશ (દ્વાત્રિંશદ્)
દ્વાત્રિંશચ્ ચતુષષ્ટિ નાગા અનુપ(રિ)વાર્ય નિષીદન્તિ । (જ્.110) અથોત્તરેણ

યથાનુભાવં ન ક્ષમતિ । ઉષ્ટ્રપર્યઙ્કેન નિષીદિતું, । ભિક્ષુણાપિ
તાવ સ્વસ્તિ(ક)પર્યઙ્કેન પ્રહાણે નિષીદિતવ્યં । અથ દાનિ (ઇ.પ્.111)
ભિક્ષુ પર્યઙ્કેન નિષણ્ણો ભવતિ શ્રાન્તો ભ(24બ્2)વતિ । ગર્ભાનિ
આમિલાયન્તિ । નાપિ ક્ષમતિ । ઉભયાનિ સન્ધી મટમટાયે પ્રસારિતું ।
અથ ખલુ એકો પાદો સુખાકં પ્રસારયિતવ્યો તં અમુહૂર્ત્તે વિશ્રામિય
સન્મિઞ્જિય દ્વિતીયો પાદો સુખાકં પ્રસારયિતવ્યો । ઉત્થિપિત્વા વા એકાન્તે
ચંક્રમિતવ્યં । ન ક્ષમતિ । ઓગુણ્ઠિતશીર્ષેણ પ્રહાણે ઉપવેષ્ટું । અથ
દાનિ જરાદુર્બ્બલો વા વ્યાધિદુર્બ્બલો વા ભવતિ । શીર્ષમ્ વા (24બ્3)
દુઃખતિ । અર્દ્ધશીર્ષસ્ય પિથેતવ્યં । એકો ચ કર્ણ્ણો । અથ દાનિ એકાન્તે
ભવતિ ઉચ્છેદકે વા વૃક્ષમૂલકે વા વિહારે વા પ્રતિસંલીનકો કિઞ્ ચાપિ
ઓગુણ્ઠિતશીર્ષો નિષીદતિ । અનાપત્તિઃ । અમૂહૂર્ત્તકં વિશ્રમિય ભૂયો
સ્વસ્તિકપર્યઙ્કેન નિષીદિતવ્યં ॥ અથ દાનિ ભિક્ષુ ન પારેતિ ।
સ્વસ્તિકપર્યઙ્કેન નિષીદિતું । [અર્દ્ધપર્યઙ્કેન] (24બ્4) નિષીદિતવ્યં ।
અથ દાનિ અર્દ્ધપર્યઙ્કેનાપિ ન પારેતિ નિષીદિતું, । ઉભૌ પાદૌ ઓસારિય
સુસંવૃતેન નિષીદિતવ્યં । તથા કર્ત્તવ્યં । યથાનન્તર્યં જાનુકેહિ ન
વ્યાવહતિ । ન ક્ષમતિ । સ્તૂપં પૃષ્ઠતો કરીય નિષીદિતું । સંઘમ્ વા
પૃષ્ઠતો કરીય નિષીદિતું, । ઉપાધ્યાયાચાર્યાણાં વા પૃષ્ઠતો કરિય
નિષીદિતું । વૃદ્ધ[તરકં વા પૃ]ષ્ટ(ષ્ઠ)તો (24બ્5) કરીય નિષીદિતું ।
નાપિ ક્ષમતિ સંઘમધ્યે મા નિષીદ ન્તિ(ત્તિ) । ઉક્તેન સમાનેન (જ્.111)
નિષીદિતું । નાપિ ક્ષમતિ । ઉપાધ્યાયાચાર્યેહિ મા નિષીદ ન્તિ(ત્તિ) । ઉક્તેન
નિષીદિતું નાપિ ક્ષમતિ વેસિકાસામાન્તેન દ્યુતિકરશાલાસામન્તકેન
નિષીદિતું । વધબન્ધનાગારશાલાસામન્તકેન નિષીદિતું, । અતિભુંડે
વા પ્રદેશે નિષીદિતું । અથ ખલુ ચ્છન્નપ્રા(24બ્6)કટે પ્રદેશે
નિષીદિતવ્યં, । એવં નિષદ્યે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ।
અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
ઇઇઇ.10 મ્સ્.24બ્6 (જ્.111.7); છ્.507અ15
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ તે દાનિ આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ ।
ઓમુદ્ધકાપિ શેય્યાં કલ્પેન્તિ । ઉત્તાનકાપિ શેય્યા કલ્પેન્તિ । વામેનાપિ
પાર્શ્વેન શેય્યાં કલ્પેન્તિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ શ્રુતં । ભિક્ષૂ
ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । (24બ્7) શબ્દાપયથ
ષડ્વર્ગ્ગિકાં । તે દાનિ શબ્દાપિતા । ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષવો
ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । એવં નામ યૂયં ઓમુદ્ધકાપિ (ઇ.પ્.112) શેય્યાં કલ્પેથ ।
વામેનાપિ પાર્શ્વેન શય્યાં કલ્પેથ । આહંસુ । આમ । ભગવં
ભગવાન્ આહ । દુષ્કૃતં વો ભિક્ષવો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । તેન હિ ન
ક્ષમતિ । ઉત્તાનકેન શેય્યાં કલ્પિતું । ન ક્ષમતિ । ઓમુદ્ધકેન શેય્યાં
કલ્પયિતું । ન ક્ષમતિ । વામે(25અ1)ન વા પાર્શ્વેન શેય્યાં કલ્પયિતું ।
ભગવાન્ દાનિ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ । (જ્.112) ઓમુદ્ધકા ભિક્ષવો પ્રેતા
શેય્યાં કલ્પયન્તિ । ઉત્તાનકા ભિક્ષવો આસુરા શેય્યાં કલ્પયન્તિ । વામેન
પાર્શ્વેન કામોપભોગિનઃ । શેય્યાં કલ્પયતિ । એવં ભિક્ષવો શેય્યાં
કલ્પેથ । યથા સિંહો મૃગરાજ સિંહો ભિક્ષવો મૃગરાજા દક્ષિણેન

પાર્શ્વેન શેય્યાં કલ્પયતિ । પાદેન પાદં આધાય દન્તેન દ(25અ2)ન્તં
આધાય જિહ્વાગ્રં તાલુકાગ્રે પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા । અઙ્ગુલં અનુકાયં
આયચ્છિહિત્વા દક્ષિણાં બાહં શિરસ્ય્ ઉપનિધાય વામં બાહામ્ અનુકાયં
પ્રસારયિત્વા સો પિ પ્રતિબોધનાં(નન્)।તેન પુરિમં કાયં અભ્યુન્નામેતિ ।
પૃષ્ઠિમં કાયં અભિવિલોકયતિ । સ ચેત્ પશ્યતિ । ગાત્રાણામ્ અન્યથાત્વં
તેન ભવતિ । અનાત્તમનો ચ પશ્યતિ । ગાત્રાણામ્ અન્યથાત્વં તેન ભવતિ
ચિત્તે આ[ત્તમનો] અ(25અ3)ભિરદ્ધો ભિક્ષુણાપિ તાવ શેય્યાં પ્રજ્ઞપેંતેન
અભિદક્ષિણાં પ્રજ્ઞપયિતવ્યા । ય(ત)થા કર્ત્તવ્યા યથા સંપ(ય)તકો
યેવ દક્ષિણેન પાર્શ્વેન શય્યાં કલ્પેતિ । ન ક્ષમતિ । વામેન શય્યાં
પ્રજ્ઞપેતું । દક્ષિણશય્યા પ્રજ્ઞપેતવ્યા । ચીવરવંશસ્ય હેષ્ઠતો
રાત્રીયે પુરિમં યામં ઉદ્દેશપ્રયુક્તેન સ્વાધ્યાયપ્રયુક્તેન સ્થાનેન
(જ્.113) ચંક્રમેણ વીતિનામયિ(25અ4)તવ્યા રાત્રીયે મધ્યમે યામે
દક્ષિણેન પાર્શ્વેન સિંહશેય્યા કલ્પયિતવ્યા । પાદેન પાદમ્ આધાય
જિહ્વાગ્રં તાલુકાગ્રે પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા દક્ષિણાં બાહાં શિરસ્ય્ ઉપનિધાય
વામાં બાહાં અનુકાયં પ્રસારિત્વા ઉત્થાનસંજ્ઞી મનસિકાકારેન્તેન
નાપિ દાનિ પરિવર્ત્તકં યાવત્ સૂર્યોદ્ગમનાત્ તતો શયિતવ્યં । રાત્રીયે
પશ્ચિમે યામે પર્યઙ્કેન વીતિ(25અ5)નામયિતવ્યં । ઉદ્દેશપ્રયુક્તેન
સ્થાનચંક્રમાનુયુક્તેન વા । અથ દાનિ ભિક્ષુઃ । દુઃખશાયી ભવતિ
પારશ્યેન પારશ્યં પલ્લટ્ટન્તો (ઇ.પ્.113) શયિતિ અનાપત્તિઃ । જરાદુર્બ્બલો
વા વ્યાધિદુર્બ્બલો વા ભવતિ । દક્ષિણે પાર્શ્વે ગણ્ડં વા પિટકં વા ।
ભવતિ । કિઞ્ ચાપિ વામેન પાર્શ્વેન શયતિ અનાપત્તિઃ । ન ક્ષમતિ । સ્તૂપં
વા પાદતો કૃત્વા । શય્યાં કલ્પયિતું । સંઘં, (25અ6) વા પાદતો કૃત્વા
શેય્યાં કલ્પયિતું । વૃદ્ધતરકં વા પાદતો કૃત્વા ઉપાધ્યાયાચાર્યં વા
પાદતો કૃત્વા શેય્યાં કલ્પયિતું, । એવ(ં) શય્યાં પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન
પ્રતિપદ્યતિ । અભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ* ॥॥
ઉદાનં
એવં કઠિને પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં ચક્કલીયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં વિહારે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં ખેટે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
(જ્.114) એવં પાત્રે પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં યવાગૂયે (25અ7) પ્રતિપદ્યિતવ્યં ।
એવં સ્થાતવ્યં ।
એવં ચંક્રમિતવ્યં ।
એવં નિષીદિતવ્યં ।
એવં શેય્યા કલ્પયિતવ્યં ॥ * ॥
(ઇ.પ્.114)
ઇવ્.1-2 મ્સ્.25અ7 (જ્.115.1); છ્.507બ્4
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા તે દાનિ આયુષ્મન્તો
ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । દ્વારં બન્ધિયાણં વિહારસ્ય પશ્ચા વસ્તુકે કાકવાહં

ભંજન્તં । આસન્તિ । આગન્તુકાનાં ભિક્ષૂણાં ગણો આગતો દ્વારં યાવન્તિ
ન લભન્તિ તે દાનિ ઓક્ખન્દિયાણં પ્રવિષ્ટાઃ । તેહિ દાણિ (25બ્1)
આયુષ્મન્તેહિ ષડ્વર્ગ્ગિકેહિ આગન્તુકા દૃષ્ટાઃ પૃચ્છન્તિ । આયુષ્મં કુતો
વા પ્રવિષ્ટાઃ । આહંસુઃ । ઓક્ખન્દિયાણં પ્રવિષ્ટાઃ । તે દાનિ આહંસુ ।
આયુષ્મન્ એવં ચ યૂયં ઓક્ખન્દિયાણં વિહારં પ્રવિશથ । તે પિ દાનિ
આગન્તુકા આહંસુ । એવં ચ યૂયં દ્વારં બન્ધિયાણં વિહારસ્ય પશ્ચાદ્
વસ્તુકસ્ય કાકવાહં ભઞ્જન્તા આસથ તે દાનિ વિવદિતાઃ । ભગવતો
મૂલં ગતાઃ ।
ભગવાન્ આહ । ના(25બ્2)યં તાવ ક્ષમતિ । તે(ને)વાસિકેહિ વિહારસ્ય
દ્વારં બન્ધિયાણં વિહારસ્ય પશ્ચાદ્ વસ્તુકસ્ય કાકવાહં
ભંજમાનેહિ આસિતું । નાપિ ક્ષમતિ । આગન્તુકેહિ વિહારં ઓક્ખન્દિયાણં
પ્રવિશિતું । તેન હિ એવં આગન્તુકેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એવં નિ(ને)વાસિકેહિ
પ્રતિપદ્યિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં આગન્તુકેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં । એતે દાનિ
ભિક્ષુ આગન્તુકા આગચ્છન્તિ । સર્વ્વેહિ પાડિપ(ય)ક્કપાડિયકકાનિ
અ(25બ્3)પાવુરણાનિ ઉપસ્થાપયિતવ્યાનિ । એકસ્યાપિ અપાવુરણિ ન ભવતિ ।
સર્વ્વે વિનયાતિક્રમં આસાદયંતિ । એકસ્યાપિ અપાવુરણિ ભવતિ ।
સર્વ્વેષામ્ અનાપત્તિઃ ।
અથ દાનિ કોચિ ગ્લાનો ભવતિ । ન દાનિ ઉજ્ઝિત્વા ગન્તવ્યં । અથ ખલુ
અનુપાલેતવ્યો । પાત્રચીવરં આલમ્બિતવ્યં । નાપિ દાનિ પાત્ર(જ્.116)ચીવરં
ગૃહ્નિત્વા અદર્શનેન ગન્તવ્યં । અથ ખલુ અ(25બ્4)વિદૂરેણ ગન્તવ્યં ।
મા દાનિ અદર્શનેન પરિજાને હૃતં । હૃતં મે પાત્રચીવરમ્ ઇતિ
ગચ્છન્તસ્ય કર્ત્તવ્યં । યદિ દાનિ ઓશ્યા ભવતિ તરુણભિક્ષૂહિ અગ્રતો
ગન્તવ્યં । ઓશ્યા પ્રતિવાહન્તેહિ । અથ દાનિ વ્યાડભયં વા ચોરભયં
વા ભવતિ । વૃદ્ધં બાલં મધ્યે કૃત્વા ગન્તવ્યં । અથ દાનિ ચોરા
સપ્રસાદા ભવન્તિ । વૃદ્ધેહિ (ઇ.પ્.115) અગ્રતો ગન્તવ્યં । યથા પશ્યિત્વા
પ્રસા(25બ્5)દેન અવિવર્જિતા ગચ્છેંસુ । યદિ દાનિ ગ્રામસ્ય નગરસ્ય વા
મધ્યેન ગન્તવ્યં । ભવતિ । ન દાનિ ક્ષમતિ નગરવે(ચે)તિયાનિ
અભિદક્ષિણિ કરેન્તિ(તે)હિ વા ગન્તું । અપવામિવા(કા) કરેન્તેહિ વા અથ
ખલુ ઉજ્જ(જ્જુ)કેન મા(ર્)ગકેન ગન્તવ્યં । ન્યાયે વાસોપગતા ભવન્તિ ।
તરુણા ભિક્ષુ દુવે વા ત્રયો વા પ્રવેશયિતવ્યા । અગ્રતો ગચ્છથ
સંઘસ્ય ફાસુવિ[હાર]ં ઉપ(25બ્6)દહથ પાદતૈલેન ગુડપાનીયેન
પ્રતિશ્રયેણ પુરેભક્તિકેન તેહિ દાનિ પ્રાવરિય ગણ્ઠિપાસકં ઓબન્ધિય
આમન્ત્રિય પ્રવેષ્ટવ્યં । પ્રવિસિય યાચિત્વા સંઘસ્ય
યથાસુખપરિભોગં નિઃસારેપેતવ્યં । પાદતૈલં વેકાલિકં
પુરેભક્તિકં ભૈક્ષિતવ્યં । આવિ(ચિ)ક્ષિતવ્યં લબ્ધો પ્રતિશ્રયો તેહિ દાનિ
યદિ તહિં ઓઘો વા (જ્.117) ભવતિ । નદી તડાગં વા પુષ્કિરિણી વા
ઉદુપાનો વા તહિં પાદા(25બ્7)ન્ પ્રક્ષાલેત્વા પ્રાવરેત્વા અન્યોન્યં
આમન્ધ(ન્ત્ર)યિત્વા પ્રવેષ્ટવ્યં । અથ દાનિ ગુડપાનીયં ભવતિ । તહિં
યેવ વેકાલિકં કરિય પ્રવેષ્ટવ્યં । મા પશ્યેંસુ સમામપયિ ઇમે
પ્રવ્રજિતા કરોન્તિ । અથ દાનિ ઉભંડિતો ભવતિ સંવિભજિત્વા

પ્રવેષ્ટવ્યં । નિસૃષ્ટગૃહં ભવતિ અનામન્ત્રિય પ્રવિશતિ અનાપત્તિઃ । ન
દાનિ લભ્યા અન્યેન ગન્તું । રચ્છાચ્છિદ્દ્રકા ભવતિ । અનાપત્તિઃ ।
ગ્રામન્તિકં શેય્યાસનં, (26અ1) ભવતિ । તહિં ગન્તવ્યં । અથ દાનિ
આરણ્યકશેય્યાસનં ભવતિ । તહિઙ્ ગન્તવ્યં । સંઘારામં પ્રવિશન્તેહિ
પુષ્કિરિણીયં વા તડાગે વા ઓઘે વા પાદાં ધોવિત્વા પ્રવેષ્ટવ્યં । અથ
દાનિ ઉબ્ભંડિતો સંવિભજિત્વા પ્રવેષ્ટવ્યં ચેતિયાણં પ્રદક્ષિણી
કરેન્તેહિ ઉપાનહા ઓમુઞ્ચિત્વા કાષ્ઠકેન ગૃહ્નિત્વા પ્રવેષ્ટવ્યં । નાપિ
દાનિ ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્દેહિ પ્રવેષ્ટવ્યં । નાપિ નેવાસિકાં
ઉલ્લય(પ)ન્તે(26અ2)હિ હૂ હ હે અદ્યાપિ તં તદ્ એવેત્થ વસથ ઘુણ
વિદ્ધાતવે નન્દ્(અન્)ઓપનન્દના યૂયં નાગરાજાનો ઇહૈવ યૂયં જાતા
ઇહૈવ મરિષ્યથ જાતા તે શૃગાલા યે તુમ્ભાણં માંસાનિ ખાદિષ્યન્તિ ।
નાપિ દાનિ નેવાસિકેન ઉલ્લપિતવ્યં । હૂ હ હે ચણ્ડમુક્તં પઞ્ચવર્ષિકં
પ્રવૃત્તં યથાપાટિતો નાપિ દાનિ વક્તવ્યં કો ઇત્થં કતિ વર્ષો ઉત્થિહ
નાપિ દાનિ (જ્.118) વક્તવ્યં । કો ભક્તકા નાતિથિકા કસ્ય શુવે
ભક્તત(26અ3)ર્પણં પુરોભક્તિકં વા (ઇ.પ્.116) નાપિ દાનિ નેવાસિકેહિ
દ્વારં બન્ધિત્વા કાકવાહાં ભજન્તેહિ આસિતવ્યં ।
અથ દાનિ પશ્ચાદ્ વસ્તુકે મૃત્તિકાકર્મ્મં કરોન્તિ । યે તાપે(યે)
આર્થાપે(યે) ભવન્તિ । આરામિકા શ્રામણેરો વા યસ્ય ઓહેય્યકો સો વક્તવ્યો
દ્વારં રક્ષન્તો આસા(સ ।) અથ દાનિ અપદુરકો વિહારો ભવતિ ।
પ્રવિશિતવ્યં । અથ દાનિ ઘટ્ટિતકો ભવતિ । અપાવુર(26અ4)ણેન
અપદુરિયાણં પ્રવિશિતવ્યં । સંઘારામં પ્રદક્ષિણી કરેન્તેહિ
આગન્તવ્યં । યત્ર ભિક્ષૂણાં આસનપ્રજ્ઞપ્તિર્ ભવતિ । તહિં નવકં
તસ્મિં ચીવરબિસિયન્ થવિયાણં કુણ્ડિકાં વા ઉપાનહૌ વા થવિયાણ
નેવાસિકા પૃચ્છિતવ્યાઃ । આયુષ્મં પાદધોવનિકા કહિં કલ્પિયકરકી
કહિં અકલ્પિ(ય)કરકી કહિ(ં) યદિ તાવ આવિ(ચિ)ક્ષન્તિ પાદધોવનિકાયાં
પાદાં (26અ5) ધોવિયાણં અકલ્પિયકરકીતો હસ્તા નિર્મ્માદિયાણ
કલ્પિયકરકીતો પ્રક્ષાલિય તતો ચેતિયં વન્દિતવ્યં ચેતિયં વન્દિયાણં
યત્ર નેવાસિકા ભવન્તિ તત્ર ગન્તવ્યં અલ્લીયાણં નાપિ ક્ષમતિ । વક્તું
વન્દામી ત્તિ । અથ ખલુ વક્તવ્યં । આયુષ્મન્ વન્દિષ્યન્ તિ નેવાસિકેહિ
વર્ષાગ્રં પૃચ્છિતવ્યં । કતિ વર્ષો આયુષ્મન યદિ (જ્.119) તાવ આગન્તુકો
વૃદ્ધતરકો ભ(26અ6)વતિ । નેવાસિકેન ઉત્થિય પાદા વન્દિતવ્યા । આસનં
દાતવ્યં । અથ દાનિ નેવાસિકો વૃદ્ધતરકો ભવતિ । આરોગ્યાપિય એવં
કરિયાણં આસનં દાતવ્યં । યં કાલં વિશ્રાન્તો ભવતિ પૃચ્છિતવ્યં ।
આયુષ્મન્ અસ્તિ એતાવતિ વર્ષસ્ય વિહારકો પ્રાપુણતિ । યદિ તાવ જલ્પતિ
પ્રાપુણતિ ત્તિ વિહારકો ગૃહ્નિતવ્યો મઞ્ચ પીઠં બિસિ ચતુરસ્રકો કુચ્ચં
બિ(ં)બોહનં ગૃહ્નિતવ્યં । નાપિ (26અ7) દાનિ ક્ષમતિ । ત્રિ(તે)હિ આગન્તુકેહિ
નેવાસિકાં કુત્સિય હંભિય આયુષ્મન્ન્ અદ્યાપિ યૂયં ઇહ વસથ હે હે
શિષ્ટા વષ્ટા યૂયં જાનાતે યે શૃગાલા યે યુષ્માકં માંસાનિ
ખાદિષ્યન્તિ । અથ ખલુ સંપ્રહર્ષયિતવ્યા વક્તવ્યા આયુષ્મન્ શોભનં
ક્રિયતિ સંઘારામો કેલાપીયતિ । ધૂમો ક્રિયતિ । કુલાનિ પ્રશાદીયન્તિ ।

અવિકાલકો પાદાં ધોવિય મ્રક્ષિય દીપં આદીપિ(26બ્1)ય શેય્યાં
પ્રજ્ઞપિય પ્રતિક્રમિતવ્યં નાપિ દાનિ ક્ષમતિ । અપરેજ્જુકાતો કલ્યતો
ઉત્થિહન્તકેનૈવ (ઇ.પ્.117) ભક્તશાલં પ્રવિશિતું । આયુષ્મન્ કિં સિધ્યતિ
કિં પચ્યતિ કિં ભક્તકાનાં સ્થિતિકા । અથ ખલુ કલ્યતો યેવ ઉત્થિય
નિવાસિય પ્રાવરિય હસ્તાન્ નિર્મ્માદિય પાત્રં ગૃહ્નિય પ્રવિશિતવ્યં । અથ
દાનિ તહિં વિહારકે અનુગ્રહો ભવતિ વિહારકં વા ભક્ત ભવતિ ।
નેવાસિકેહિ વક્તવ્યં । આ(26બ્2)યુષ્મન મા પિણ્ડાય પ્રવિશથ । ઇહ ય્યેવ
ભુંજિષ્યથ । અથ (જ્.120) દાનિ ભવતિ । આગન્તુકાનાં પિણ્ડકાનાં
પિણ્ડભક્તાનિ ઉદ્દિશિતવ્યાનિ । અથ દાનિ ભક્તકાનિ ઉદ્દિશિતવ્યાનિ । અથ
દાનિ ભક્તકાનિ ન ભવન્તિ નેવાસિકેહિ વક્તવ્યં આયુષ્મં આગમેથ
સહિતકા પિણ્ડાયે પ્રવિશિષ્યામઃ । તતો સહિતકેહિ પ્રવિશિતવ્યં । અથ દાનિ
આગન્તુકા ભિક્ષૂ વિહાર આગતા ભવન્તિ । નાયં (26બ્3) ક્ષમતિ ।
નેવાસિકેહિ વક્તું ઓ હ હે નાવા પઞ્ચવર્ષિકડંયદુક્કં
શ્રમણમાતાપ્રજાતા ત્તિ । અથ ખલુ આગન્તુકાનાં એહિ સ્વાગતં
કર્ત્ત(વ્ય)ં, । એતુ આયુષ્મન્તો સ્વાગતમ્ આયુષ્મન્તો અનુરાગતમ્
આયુષ્મન્તો મા શ્રાન્તા મા ક્લાન્તા પાદાં પ્રક્કા(ક્ષા)લેથ । હસ્તાં
નિર્મ્માદેથ પાનીયં પિબથ વિશ્રમથ ન્તિ(ત્તિ) । યદિ તાવ પુરેભક્તે
આમ(ગ)તા ભવન્તિ પુરેભ(26બ્4)ક્તિકેન ચ્છન્દયિતવ્યાઃ । દેશકાલે
આગતા ભવન્તિ । ભક્તકૃત્યેન ચ્છ(ન્દ)ષિ(યિ)તવ્યાઃ । વિકાલે આગતા
ભવન્તિ વિકાલિકેન ચ્છન્દયિતવ્યાઃ । વિકારકો ઉદ્દિશિતવ્યો । મઞ્ચ
પીઠં બિસી ચતુ(ર)શ્રકં કુચ્ચકં બિમ્બોહનં (જ્.121) ઉદ્દિશિતવ્યં ।
પાદમ્રક્ષણેન ચ્છન્દયિતવ્યા । અથ અપરેજ્જુકાતો યદિ તાવ બાહિરકં
ભક્તં ભવતિ । અનુગ્રહો વા ભવતિ (26બ્5) વક્તવ્યં । આયુષ્મં મા
પિણ્ડાયે પ્રવિશથ । ઇહ ય્યેવ ભુંજિષ્યથ । અથ દાનિ ભક્તકા ન
ભવન્તિ । આગન્તુકાં પિણ્ડભક્તકાનિ ઉદ્દિશિતવ્યાનિ । અથ દાનિ
પિણ્ડચારિકો ભવતિ । યં કાલં । આગન્તુકા પિણ્ડાથે(યે) વ(ચ)રિય વિહારં
આગતા ભવન્તિ । તતો યદિ નેવાસિકાનાં વ્યઞ્જનાનિ ભવન્તિ । ખજ્જકાનિ
ભવન્તિ । તતો યદિ સ્નેહકો વા (26બ્6) ભવન્તિ । તેહિ આગન્તુકાનાં
સમ્વિભાગો કર્ત્તવ્યો । અથ દાનિ એવં પિ ન ભવતિ । અન્તમસતો યદિ તહિં
કિઞ્ચિ પિણ્ડચારિકં પ્રણીતતરકં ભવતિ । આગન્તુકાનાં સારણીયં
કર્ત્તવ્યં । (ઇ.પ્.118) નેવાસિકેહિ સર્વ્વમ્ આરોચયિતવ્યં । વક્તવ્યં ।
આયુષ્મન્તો અમુકં કુલં મા પ્રવિશથ । પાત્રનિકુબ્જનં સમુતીકૃતં,
અમુત્ર શુનખા ચણ્ડાઃ । અમુકં અ[શ્રા]દ્ધકુ(26બ્7)લં યા ક્રિયા
આરોચયિતવ્યા ।
અથ દાનિ । આરણ્યકં શેય્યાસનં ભવતિ । ન ક્ષમતિ । તેહિ
નિ(ને)વાસિકાહિ દ્વારં ચ બન્ધ(ધિ)ય વિહારસ્ય પશ્ચા વસ્તુકે
કાકવાહાં ભઞ્જન્તેહિ આસિતું । અથ દાનિ સિંહભયં વા ભવંતિ
વ્યાઘ્રભયં વા ચોરભયં વા (જ્.122) ભિક્ષૂ ચ પલિગુદ્ધકા ભવન્તિ ।
ચ્છાયનિકા વા લેપનિકા વા કરેન્તિ કિં વા(ચા)પિ દ્વારં ઘટેન્તિ
અનાપત્તિઃ । સર્વ્વે યેવ ગોચ(27અ1)રં પ્રવિશન્તિ । કિઞ્ ચાપિ ઘટ્ટેન્તિ

અનાપત્તિઃ । એકો વા રક્ષપાલો દાતવ્યો વક્તવ્યં । આયુષ્મ(ં) દ્વારં
બન્ધિય દ્વારકોષ્ઠકસ્ય ઉપરિ આસાહિ યદિ કેચિ આગન્તુકા આગચ્છેંસુ ।
તતો દ્વારં દદેસિ । તેન ઉપરિ દ્વારકોષ્ઠસ્ય આસિતવ્યં । યદિ તાવ કેચિ
આગન્તુકા આગચ્છેન્તિ । તેષાં દ્વારં દાતવ્યં । યં કાલં તે નેવાસિકા
નિદ્ધાવિતા ભવન્તિ નાપિ ક્ષા(ક્ષ)મતિ તેહિ નેવાસિ(27અ2)કેહિ વક્તું ।
આયુષ્મં એષા નાવા મુચ્યતિ એષો સાધ્વો(ર્થો) પ્રયાતો ગચ્છન્તુ
આયુષ્મન્તો ગતં માર્ગ્ગસ્ય શ્રેયો । અથ ખલુ સમાશ્વાસિતવ્યં । વસન્તુ
આયુષ્મન્તો રમંતુ આયુષ્મન્તો યદિ તાવ સ્તૂપિકેન વા કાર્યેણ આગતા
ભવન્તિ । સ્તૂપિકં કાર્ષ(ય)(ં) પરિપ્રાપયિતવ્યં । સાંઘિકેન કાર્યેણ
આગતા ભવન્તિ । સાંઘિકં કાર્યં પરિપ્રાપયિતવ્યં । યં કાલં
પરિપ્રાપ્તકાર્યં ભ(27અ3)વતિ । યદિ કોચિ સાર્થા(ર્થો) પ્રયાતો ભવતિ તે
ભિક્ષુ વાણિજકસ્ય સાર્થવાહસ્ય પરિન્દિતવ્યા વક્તવ્યં । ઉપાસક
દાનપતિ ઇમે ભિક્ષવો ત્વયા સાર્દ્ધં ગમિષ્યન્તિ । ઇમે ભિક્ષુ તવ
પરિનિન્દિતા ભવન્તુ તેષાં ગચ્છમનો(માના)નાં પથ્યદનેન વૈકલ્યં
કર્ત્તવ્યં । એવં હિ (જ્.123) આગન્તુકેહિ પ્રતિપદ્યિતવ્યં ન પ્રતિપદ્યન્તિ ।
આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામંતિ ॥ * ॥
(ઇ.પ્.119)
ઇવ્.3-4 મ્સ્.27અ3 (જ્.123.3); છ્.510બ્3
ભગવા(27અ4)ન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । અપરો દાનિ ભિક્ષુઃ । આગન્તુકો
આગતો તસ્ય દાનિ અપરો ભિક્ષુઃ । વૃદ્ધતરકો પરિજ્ઞાતકો ભવતિ । સો ચ
અપરેણ ભિક્ષુણા સાર્દ્ધં વાચોવાચિકાં કરોતિ । સો દાનિ આગન્તુકો
અલ્લીયતસ્ય નેવાસિકસ્ય પાદાં વન્દન્તિ । સો દાનિ અન્ય વિજ્ઞાન સમંમી ન
સમન્વાહરતિ । ન તં પ્રતિસંમોદતિ સો દાનિ અપ્રતિસંમોદિય ગ(27અ5)તો તે
દાનિ અપરકાલેન ઉભયે સમાગતા સો દાનિ સ્થવિરો પૃચ્છતિ । આયુષ્મં
કેચ્ચિરો તિ । આગતસ્ય આહારે ચચ્ચિરો એવચ્ચિરો ચ સો આહ આયુષ્મન્ એવચ્ચિરો
તવ આગતસ્ય ન ચ મે પાદવન્દકો ઉપસંક્રમસિ । સો દાન્ આહ । વન્દિતા
મયા તવ પાદા ત્વં ચ મમ ન પ્રતિસંમોદેસિ । સો દાન્ આહ । કદા વા
કિમ્ વા । સો દાન્ આહ । અમુકં દિવ(27અ6)સં ત્વં અમુકેન ભિક્ષુણા
સાર્દ્ધં વાચં(ચો)વાચિં કરોષિ । તદા તવ મયા પાદા વન્દિતા સો દાનિ
આહ આયુષ્મન્ વાચોવાચિં કરેન્તસ્ય પાદાં વન્દસિ । સો દાનિ આહ । એવં ચ
યં ત્વં મમ પાદાં વન્દિન્તસ્ય ન પ્રતિસંમોદેસિ । તે દાનિ વિવદિતાઃ ।
ભગવતો મૂલં ગતાઃ ।
ભગવાન્ આહ । નાયં તાવ ક્ષમતિ । આગન્તુકેન નેવાસિ(જ્.124)કસ્ય
વાચોવાચિં કરેન્તસ્ય પાદાં વન્દિતું । નાપિ ક્ષમતિ પાદેહિ
વ(27અ7)ન્દિયમાણેહિ ન પ્રતિસંમોદિતું । તેન હિ એવં પાદા વન્દિતવ્યાઃ ।
એવં પ્રતિસંમોદિતવ્યં । કિન્ તિ દાનિ એવં પાદા વન્દિતવ્યા । એવં
પ્રતિસંમોદિતવ્યં । એષો દાનિ ભિક્ષુ આગન્તુકો આગતો ભવતિ । તસ્ય કોચિ
ભિક્ષુ પરિજ્ઞાતકો ભવતિ । સો ચ અપરેણ ભિક્ષુણા સાર્દ્ધમ્ વાચોવાચિં
કરોતિ । નાપિ ક્ષમતિ તસ્ય તં વેલં પાદાં વન્દિતું ઉશ્વાસ(ચ્ચાર)મ્ વા
ઉપવિષ્ટો ભવતિ ન ક્ષમતિ । તં વેલં પાદાં (27બ્1) વન્દિતું । એવં

પ્રશ્વાસ(સ્રાવ)ં કરેન્તસ્ય દન્તકાષ્ઠં ખાદન્તસ્ય સ્નાયતિ વા
એકનિવસનો વા ભવતિ । ભક્તકૃત્યં કરોતિ । પુરેભક્તિકમ્ વા કરોતિ ।
દ્વિભૂમિકમ્ વા ઉક્કસ(મ)તિ ત્વરિતં વા અતિ(ભિ)ક્રમતિ ન ક્ષમતિ તં
વેલં તસ્ય પાદાં વન્દિતું, । ન ક્ષમતિ મૃત્તિકાકર્મ્મ કરેન્તસ્ય ॥
પે ॥ પાત્રપાકં દદન્તસ્ય ચીવરં ધોવન્તસ્ય રજનિકા પઠન્તસ્ય
ચીવરાણિ સીવન્તસ્ય (ઇ.પ્.120) રંજેન્ત(27બ્2)સ્ય ચ્ચ(ચે)લ્લપરિકર્મ્મમ્ વા
કરેન્તસ્ય પાદાં ધોવન્તસ્ય હસ્તા નિર્મ્માદન્તસ્ય ચેતિયં વન્દન્તસ્ય
પાત્રં નિર્મ્માદેન્તસ્ય ધૂપમ્ વા પિબન્તસ્ય અક્ષિણિ વા અઞ્જન્તસ્ય
પુસ્તકં વાચન્તસ્ય પુસ્તકં લિખન્તસ્ય વર્ચ્ચકુટીં ગચ્છન્તસ્ય
નગ્નસ્ય વા (જ્.125) એકનિવસનકેન વા । અથ ખલુ યં કાલં
સમવસ્થાયે નિષણ્ણો ભવતિ તં વેલં અલીયાણં શીર્ષેણ પાદાં
વન્દિતવ્યા । કર્કટગ્રા(27બ્3)હિકાયે વન્દિતવ્યા । અન્ધકારે વા ઉદ્દેશં
દેન્તસ્ય ઉદ્દિશન્તસ્ય વા નિવાસન્તસ્ય વા ચીવરં પ્રાવરન્તસ્ય ત્વરિતં
વા ગચ્છન્તસ્ય ન ક્ષમતિ । ઓગુણ્ઠિતકાયેન ન ક્ષમતિ । ઓહિતહસ્તેન
ન ક્ષમતિ । ઉપાનહારૂઢેન સામીચીકરેન્તેન ન ક્ષમતિ । જાનુકેન વા
જંઘાહિ વા વન્દિતું । અથ ખલુ પાદા વન્દિતવ્યા । પાદાં
વ(27બ્4)ન્દન્તેન જાનિતવ્યં । યદિ કસ્યચિ વ્રણા ભવતિ । ગણ્ડો વા પિટકો
વા ન દાનિ સહસા ઉપ્પીડિતવ્યં । અથ ખલુ તથા વન્દિતવ્યં । યથા ન
દુઃખાપિયે પાદેહિ વન્દયન્તેહિ । ન દાનિ મેણ્ઢેન વિય આસિતવ્યં
પાદેહિ વન્દયંતેહિ । અથ ખલુ પ્રતિસંમોદયિતવ્યં । સ્વાગતમ્
આયુષ્મન્તો અનુરાગતમ્ આયુષ્મન્તો માસિ શ્રાન્તો મા(27બ્5)સિ ક્લાન્તો પાદાં
પ્રક્ષાલેહિ હસ્તાં નિર્મ્માદેહિ વિશ્રમાહિ યદિ તાવ પુરેભક્તે આગતો
ભવતિ । પુરોભક્તિકેન ચ્છન્દયિતવ્યો । દેશકાલે આગતો ભવતિ ।
ભક્તકૃત્યેન ચ્છ(ન્દ)યિતવ્યો વિકાલે આગતો ભવતિ । વેકાલિકેન
ચ્છન્દયિતવ્યો । યદિ તાવદ્ વસ્તુકામો ભવતિ । પાત્રચીવરં
પ્રતિસામયિતવ્યં વિહારકો ઉદ્દિશિતવ્યો (27બ્6) અથ દાનિ ગન્તુકામો
ભવતિ । આહ । અન્યત્ર ગમિષ્યન્ તિ । વક્તવ્યં । ગચ્છાહિ ત્તિ એવં પાદા
વન્દિતવ્યા । એવં પ્રતિસંમોદિતવ્યં ન પ્રતિપદ્યતિ ॥ આભિસમાચારિકાન્
ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
ઇવ્.5 મ્સ્.27બ્6 (જ્.126.1); છ્.510બ્28
(જ્.126) ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા તે દાનિ
આયુષ્મન્તો ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । ગૃહિ-આલાપેન આલાપેન્તિ અમ્બે અત્તે ભાવ ભટ્ટ
તાત હંઘો હે હે હો (27બ્7) કિં, ભણસીતિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ
ભગવતો (ઇ.પ્.121) આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ
ષડ્વર્ગ્ગિકાં તે દાનિ શબ્દાવિતાઃ । ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષવ
ષડ્વર્ગ્ગિકાઃ । એવં નામ યૂયં ગૃહી-આલો(લા)પેન આલાપયથ ।
આમ્બ(અમ્બે) અત્તે ભાવ ભટ્ટ તાત અહંઘો હે હે હો કિં ભણસિ ત્તિ ।
આહંસુ । આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । એવં યૂયં ગૃહિ-આલાપેન આલપેથ । તે(28અ1)ન હિ ન
ક્ષમતિ ગૃહિ-આલાપેન આલપિતું તેન હિ પ્રતિસંમોદિતવ્યં । આયુષ્માન્ દાનિ

ઉપાલી કાલજ્ઞો વેલજ્ઞો સમયજ્ઞો ભગવન્તમ્ ઉપસંક્રમિય પૃચ્છતિ ।
કથં ભગવં નવકેહિ ભિક્ષૂહિ સ્થવિરા ભિક્ષૂ આલપિતવ્યા । ભગવાન્
આહ । આલપે(યે) તિ વા ભન્તે તિ વા આયુષ્મન્તે તિ સ્થવિરો દાનિ ભગવન્તં
પૃચ્છતિ કથં ભગવાં સ્થવિરેહિ ભિક્ષૂહિ નવકા ભિક્ષૂ (28અ2) (જ્.127)
આલપિતવ્યા । ભગવાન્ આહ । નામેન વા ગોત્રેણ વા । વર્ષાગ્રેણ વા એષો
દાનિ ભિક્ષુસ્ય ઉપાધ્યાયો વા આચાર્યો વા શબ્દાપયતિ । નાયં ક્ષમતિ ।
ગૃહિ-આલપેન આલપિતું । હંઘો હે હે ત્તિ । અથ ખલુ નામેન વા ગોત્રેણ
વા શબ્દાપયિતવ્યો । તેનાપિ ન ક્ષમતિ । ગૃહિ-આલપેન વ્યાહર્ત્તું, । હા કિં
ભણસીતિ । અથ ખલુ વક્તવ્યં વન્દામિ ઉપાધ્યાયં વા । (28અ3)
આચાર્યમ્ વા કિં આણપેહિ ત્તિ । કિં કરેમિ ત્તિ । વૃદ્ધતરકો શબ્દાપયતિ ।
નાયં ક્ષમતિ હા ન્તિ(ત્તિ) પ્રવ્યાહરિતું । અથ ખલુ વક્તવ્યં । આર્યે વા
ભન્તે વા આયુષ્મન્ તિ વા કિં અ(આ)ણપેસી ન્તિ(ત્તિ) કિં કરેમિ । એષો ભિક્ષુ
માતરં પિતરં વા ભગિનીમ્ વા શબ્દાપયિતુકામો ભવતિ નાયં ક્ષમતિ
શબ્દાપયિતું । અમ્બે ત્તિ વા અત્તે તિ વા ભટ્ટે તિ વા । અથ ખ(28અ4)લુ
સાલોહિતે તિ વા શબ્દાપયિતવ્યાઃ । અથ દાનિ ભિક્ષુસ્ય પિતા વા ભગિની વા
શબ્દાપયતિ । નાયં ક્ષમતિ હા કિં ભણસિ ત્તિ પ્રવ્યાહર્ત્તું । અથ ખલુ
વક્તવ્યં । સાલોહિતે કિં આણપેસિ કિં કરેમિ । એષો ભિક્ષુઃ । ઉપાસકાં, વા
દાનપતીના(ની)ં વા વિહારસ્વામિનીં વા શબ્દાપિતુકામો ભવતિ । નાપિ
ક્ષમતિ । અમ્બે તિ વા અત્તે તિ વા ભટ્ટે (28અ5) તિ વા । અથ ખલુ ઉપાસકે ત્તિ
વા દાનપત્તિ તિ (જ્.128) વા વિહારસ્વામિનિ તિ વા શબ્દાપયિતવ્યં । ભિક્ષૂ
વા ઉપાસકમ્ વા દાનપતિમ્ વા શબ્દાપયિતુકામો (ઇ.પ્.122) ભવતિ । નાપિ
ક્ષમતિ ભાવે ત્તિ વા ભટ્ટે તિ વા । આયુષ્મં ત્તિ વા । અથ ખલુ દાનપત્તિ
તિ(તિ ત્તિ) વા ભિક્ષૂ વા તેહિ શબ્દાપયતિ । નાયં ક્ષમતિ । હા કિં ભણસિ તિ
વ્યાહર્ત્તું, । અથ ખલુ વક્તવ્યં । સા(28અ6)લોહિત કિં આણપેસિ । કિં કરોમિ
ત્તિ । તે એતે(ન) ગૃહિ-આલાપેન આલપન્તિ વા । પ્રવ્યાહરન્તિ વા ।
વિનયાતિક્રમં આસાદયતિ । સ્ત્રી વા પુરુષો વા મહન્તો ભવતિ । ન દાનિ
માતાપિતૃકંઠેન આલપિતવ્યા મહલ્લકો મહલ્લકેતિ વા વક્તવ્યા । અથ
દાનિ કોચિ પૃચ્છતિ । કો તે ઉપાધ્યાયો કો તે આચાર્યો વા ન દાનિ વક્તવ્યં ।
અસુકો આચાર્યો અસુકો (28અ7) ઉપાધ્યાયો । અથ ખલુ વક્તવ્યં । અર્થહેતોર્
ન્નામં ગૃહ્નામિ । અસુકો મે ઉપાધ્યાયો અસુકો મે આચાર્યો આલપિતવ્યં, ।
એવં પ્રવ્યાહર્ત્તવ્યા(વ્યં ।) ન પ્રતિપદ્યતિ । આભિસમાચારિકાન્
ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
ઇવ્.6 મ્સ્.28અ7 (જ્.128.14); છ્.510ચ્19
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ । વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા ક્ષત્રિયપર્ષા
દાનિ સન્નિપતિતા કાર્યાણિ કરિષ્યામ ન્તિ(ત્તિ) તે દાનિ આયુષ્મન્તો
નન્દનોપનન્દ(28બ્1)ના આગચ્છિય તેષાં મધ્યે નિષણ્ણાઃ । તે દાનિ । તેહિ
નિષણ્ણેહિ ન પારેન્તિ કાર્યાણિ કર્ત્તું ઓધ્યાયન્તિ । પશ્યથ ભણે વયં
યેવ સન્નિપતિતા કર્મ્માણિ કરિષ્યામ ન્તિ(ત્તિ) । ઇમે પિ શ્રમણકા
આગચ્છિય મધ્યે નિષણ્ણાઃ । નષ્ટં ભ્રષ્ટં કુતો ઇમેષાં શ્રામણ્યં
ભિક્ષૂહિ શ્રુતં । (જ્.129) ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ ।

શબ્દાપયથ નન્દનોપનન્દનાં તે દાનિ શબ્દાપિતા । ભગવાન્ આહ ।
સત્યં ભિ(28બ્2)ક્ષવો નન્દનોપનન્દના । એવન્ નામ ક્ષત્રિયપર્યા(ષા)યે
સન્નિપતિતા કાર્યાણિ કરિષ્યામ ન્તિ(ત્તિ) । યૂયં દાનિ ગચ્છિય । તેષાં
મધ્યે નિષણ્ણા તે દાનિ તુમ્ભેહિ નિષણ્ણેહિ ન પારેન્તિ કાર્યાણિ કર્ત્તું, ।
તે દાનિ ઓધ્યાયન્તિ । પશ્યથ ભણે વયં યેવ તાવ નિષણ્ણા કાર્યાણિ
કારય ન્તિ(ત્તિ) । ઇમે પિ શ્રમણકા ગચ્છિયાણં મધ્યે નિષણ્ણા નષ્ટં
ભ્રષ્ટં કુતો ઇમેષાં શ્રામણ્યં આહંસુ । આમ । (28બ્3) ભગવન્
(ઇ.પ્.123) ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં ક્ષત્રિયપર્યા(ષા)યે કિઞ્ચિ કાર્યં
ભવતિ । ન ક્ષમતિ ગતાગતસ્ય । ઉપસંક્રમિતું । અથ ખલુ યે તહિં
વૃદ્ધતરકા ક્ષત્રિયા ભવન્તિ । તે તાવ અલ્લિપિતવ્યા વક્તવ્યં । દીર્ઘાયુ
ક્ષત્રિયપર્યા(ષા)યે ઇમં ચ કાર્યં અલ્લીયામિ ત્તિ । યદિ તાવ તે જલ્પન્તિ
ભન્તે મા અલ્લીપથ ન્તિ(ત્તિ) ન ક્ષમતિ અલ્લીપિતું, । અથ (28બ્4) દાનિ
જલ્પન્તિ । અલ્લીપથ ન્તિ(ત્તિ) । અલ્લીપિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । ચ્છત્રેણ
ધાર્યન્તે ઉપાનહાંહિ વા ઓબદ્ધાહિ ક્ષત્રિયપર્યા(ષા)યમ્
ઉપસંક્રમિતું । અથ ખલુ એકાન્તે ચ્છત્રં નિક્ષિપિય ઉપાનહાયો મુંચિય
(જ્.130) તતો અલ્લીપિતવ્યં । નાપિ દાનિ દર્શનોપચારે નિક્ષિપિતવ્યં । અથ
ખલુ પ્રતિકૃત્યેવ નિક્ષિપિતવ્યં । દર્શનપથે ઉપસંક્રમિ(28બ્5)ત્વા ન
દાનિ વક્તવ્યં । સુખમ્ ભવન્તો સુખં માર્ષ અથ ખલુ આરોગ્યાપિય
યાદૃશં આસનં દીયતિ । તાદૃશે આસને ઉપવિશિતવ્યં નાપિ ક્ષમતિ । આસને
ક્ષિપા(યા)ધર્મ્મમ્ આપદ્યિતું । નાપિ ક્ષમતિ । તે નિન્દિતું । યે ક્ષત્રિયા
કુશલા ભવન્તિ પ્રાગ્ એવ તે નૈરયિકા ભવન્તીતિ । અથ ખલુ વક્તવ્યં ।
ક્ષત્રિયા નામ યૂયં અગ્રો વર્ણ્ણો જ્યેષ્ઠો વર્ણ્ણો (28બ્6) દ્વિહિ કુલેહિ
તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધાઃ । ઉત્પદ્યન્તિ । ક્ષત્રિયકુલે વા
બ્રાહ્મણકુલે વા । દુવે ચક્રાણિ ધર્મ્મચક્રં બલચક્રં ચ । તવાહં
હિતોપસંહારેણ રક્ષાવરણગુપ્તિયે સુખં ચ પય(ફા)સુખઞ્ ચ
વિહરામિ । કાર્યઙ્ કૃત્વા ઉત્થાયાસનાતો ગન્તવ્યં । એવં ક્ષત્રિયપર્ષા
ઉપસંક્રમિતવ્યા ન પ્રતિપદ્યતિ । આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
ઇવ્.7 મ્સ્.28બ્7 (જ્.130.13); છ્.511અ4
(28બ્7) ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા
બ્રાહ્મણપર્યા(ષા) દાનિ સન્નિપતિતા કાર્યાણિ કરિષ્યામો તિ । તે દાનિ
આયુષ્મન્તો નન્દનોપનન્દના આગચ્છિયાણં મધ્યે નિષણ્ણા તે દાનિ તેહિ
નિષણ્ણેહિ ન પારેન્તિ । કાર્યાણિ કર્ત્તું, । તે દાનિ ઓધ્યાયન્તિ । વયં
યેચ(વ) તાવ નિષણ્ણા કાર્યાણિ કરિષ્યામ ન્તિ(ત્તિ) । ઇમે પિ શ્રમણકા
આગચ્છિયાણં મધ્યે નિષ(29અ1)(જ્.131)ણ્ણા નષ્ટં ભ્રષ્ટં કુતો ઇમેષાં
શ્રામણ્યં । એતં (ઇ.પ્.124) પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ શ્રુતં । ભિક્ષૂ ભગવતો
આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ નન્દનોપનન્દાં તે દાનિ
શબ્દાપિતા । ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષવો નન્દનોપનન્દના । એવં
નામ બ્રાહ્મણપર્ષા સન્નિપતિતા કાર્યાણિ કરિષ્યામ ન્તિ(ત્તિ) । યૂયં દાનિ
તેષાં ગચ્છિયાણં મધ્યે નિષણ્ણા તે દાનિ તુમ્ભેહિ નિષણ્ણેહિ ન

પારે(29અ2)ન્તિ કાર્યાણિ કર્ત્તું, । તે દાનિ ઓધ્યાયન્તિ । પશ્યથ ભણે વયં
યેવ તાવ નિષણ્ણા કાર્યાણિ કરિષ્યામો તિ । ઇમે પિ શ્રમણકા આગચ્છિયાણ
મધ્યે નિષણ્ણકા । નષ્ટં ભ્રષ્ટં કુતો ઇમેષાં શ્રામણ્યં । આહંસુ ।
આમ । ભગવન
ભગવાન્ આહ । સમ્યગ્ ભિક્ષવો જનો ઓધ્યાયન્તિ તેન હિ એવં
બ્રાહ્મણપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા । કિન્ તિ દાનિ બ્રાહ્મણપર્ષા
ઉપસંક્રમિતવ્યા ॥ એતં દાનિ ભિક્ષુસ્ય કિં(29અ3)ચિ બ્રાહ્મણપર્ષાયાં
કાર્યં ભવતિ । નાયં ક્ષમતિ । ગતાગતસ્ય બ્રાહ્મણપર્ષામ્
ઉપસંક્રમિતું । અથ ખલુ યે તહિં બ્રાહ્મણમહત્તરકા ભવન્તિ । તે
પ્રતિકૃત્યેવ ઉપસંક્રમિતવ્યા । દીર્ઘાયુ અસ્તિ મે કિઞ્ચિદ્
બ્રાહ્મણપર્ષાયાં કાર્યં અલ્લીયામ ન્તિ(ત્તિ) । યદિ તાવ જલ્પન્તિ । ભન્તે
મા અલ્લીયથ ન્તિ(ત્તિ) । ન ક્ષમતિ । અલ્લીપિતું । અથ દાનિ જલ્પન્તિ અલ્લીપથ
ન્તિ(ત્તિ) તતો અલ્લીપિ(29અ4)તવ્યં । નાપિ દાનિ ક્ષમતિ । ચ્છત્રેણ વા
ધાર્યન્તેન ઉપાનહાહિ આબદ્ધાહિ બ્રાહ્મણપર્ષા આલ્લીપિતું । અથ
ખ(લુ) ચ્છત્રોપાનહાં એકમન્તે સ્થપિય બ્રાહ્મણપર્ષાયામ્
ઉપસંક્રમિતવ્યં । નાપિ દાનિ દર્શણોપચારે નિક્ષિપિતવ્યં । અથ ખલુ
પ્રતિકૃત્યેવ (જ્.132) નિક્ષિપિતવ્યં । દર્શનપથે ઉપસંક્રમિત્વા ન દાનિ
વક્તવ્યં । સુખં ભવન્તો સુખં મા(29અ5)ર્ષ અથ ખલુ
આરોગ્યાપયિ(પિય) ત્વા(યા)દૃશં આસનં લભ્યતિ તાદૃશે આસને
ઉપવિશિતવ્યં । નાયં ક્ષમતિ । આસને ક્ષીયાધર્મ્મમ્ આપદ્યિતું । અથ
ખલુ તા(યા)દૃશં આસનં દીયતિ । તાદૃશે ઉપવિશિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ તે
નિન્દિતું । માણવકસ્ય માનહતસ્ય ઇહલોકે ભૂતસ્ય કુક્કુટો શૂકરો
શ્વાનો શૃગાલો પઞ્ચમો મૂષ(29અ6)કો નિરયો ષષ્ઠો ન્તિ(ત્તિ) । અથ ખલુ
વક્તવ્યં । બ્રાહ્મણ નામ યૂયં અગ્રો વર્ણ્ણો જ્યેષ્ઠો વર્ણ્ણો શ્રેષ્ઠો
વર્ણ્ણો દ્વિહિ કુલેહિ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધાઃ । લોકે
ઉત્પદ્યન્તિ । ક્ષત્રિયકુલે વા બ્રાહ્મણકુલે (ઇ.પ્.125) વા એવં કાર્યં કરિય
ગન્તવ્યં । એવં બ્રાહ્મણપર્ષાયે પ્રતિપદ્યિતવ્યં । ન પ્રતિપદ્યતિ ।
આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
ઇવ્.8 મ્સ્.29અ6 (જ્.132.12); છ્.511અ16
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિ(29અ7)હરતિ ગૃહપતિપર્ષા દાનિ સન્નિપતિતા ।
કાર્યાણિ કરિષ્યામ ન્તિ(ત્તિ) । આયુષ્મન્તો નન્દનોપનન્દના આગચ્છિય
તેષાં મધ્યે નિષણ્ણા । તે દાનિ તેહિ નિષણ્ણેહિ ન પારેન્તિ કાર્યાણિ
કર્ત્તું । તે દાનિ ઓધ્યાયન્તિ । પસ્યથ ભણે વયં યે(વ) તાવ સન્નિપતિતા
કાર્યાણિ કરિષ્યામ ન્તિ(ત્તિ) । ઇમે પિ શ્રમણકા મધ્યે આગચ્છિયાણં
નિષણ્ણાઃ । નષ્ટં ભ્રષ્ટં કુતો ઇમેષાં શ્રામણ્યં । એતં (29બ્1)
પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ શ્રુતં ભિકૂ ભગવતો આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ ।
શબ્દાપયથ નન્દનોપનન્દા(દ)નાં । તે દાનિ શબ્દાપિતાઃ । ભગવાન્
આહ । સત્યં ભિક્ષવો નન્દનોપનન્દા(દ)નાં । એવં નામ ગૃહપતિપર્ષા
સન્નિપતિતા કાર્યાણિ કરિષ્યા(જ્.133)મ ન્તિ(ત્તિ) । એતદ્ એવ સર્વ્વં ભગવાં
વિસ્તરેણ પ્રત્યારોચયતિ । યાવત્ પશ્યથ ભણે વયં યેવ તાવ સન્નિપતિતા

કર્મ્માણિ કર(રિ)ષ્યામ (29બ્2) ન્તિ(ત્તિ) । ઇમે પિ શ્રમણકા આગચ્છિય
મધ્યે નિષણ્ણા નષ્ટં ભ્રષ્ટં । કુતો ઇમેષાં શ્રામણ્યં આહંસુ ।
આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં ગૃહપતિપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા । કિન્ તિ
દાનિ ગૃહપતિપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા । એતં દાનિ ભિક્ષુસ્ય
ગૃહપતિપર્ષાયાં કિઞ્ચિત્ કાર્યમ્ ભવતિ । ન ક્ષમતિ । ગતાગતસ્ય
આલ્લીપિતું । અથ ખલુ યે તત્ર ગૃહપતિમહત્તરકાઃ ભવન્તિ । (29બ્3) તે
પ્રકૃત્યેવ તે(તા)(વ) પ્રતિસરિતવ્યા । વક્તવ્યં । દીર્ઘાયુ અસ્તિ કિઞ્ચિ
ગૃહપતિપર્ષાયાં કાર્યં । અલ્લીયામ મા આલ્લીયામો ન્તિ(ત્તિ) । યદિ તાવ
જલ્પન્તિ । ભન્તે મા આલ્લીપથ ન્તિ(ત્તિ) । ન ક્ષમતિ આલ્લીપિતું । અથ દાનિ
જલ્પતિ । આલ્લીપથ ન્તિ(ત્તિ) । અલ્લીપિતવ્યમ્ । નાપિ ક્ષમતિ ચ્છત્રેણ
ધાર્યન્તેન ઉપાનહાહિ આબદ્ધાહિ ગૃહપતિપર્ષા ઉપસંક્રમિતું । અથ
ખલુ એકત(29બ્4)મન્તે ચ્છત્રોપાનહાં નિક્ષિપિય ગૃહપતિપર્ષા
ઉપસંક્રમિતવ્યા । નાપિ દર્શનોપચારે નિક્ષિપિતવ્યં । અથ ખલુ
પ્રકૃત્યેવ નિક્ષિપિતવ્યં । દર્શનપથે ઉપસંક્રમિત્વા ન (ઇ.પ્.126) દાનિ
વક્તવ્યં । સુખં ભવન્તો સુખં માર્ષ । અથ ખલુ આરોગ્યાપિય
યાદૃશં આસનં લભ્યતે તાદૃશે આસને ઉપવિશિતવ્યં । (જ્.134) નાપિ દાનિ
ક્ષમતિ । કુત્સિતુમ્ વા પન્સિતુમ્ વા ગૃ(29બ્5)હપતિકા નામ યૂયં
તુલાકૂટમાનકૂટેહિ દિવસં લોકં મુષંતા આસથ । અથ ખલુ
વક્તવ્યં, ।
સાગરા ચ અનગારા ચ ઉભે અન્યોન્યનિશ્રિતા
આરાગયન્તિ । સદ્ધર્મ્મં સમ્યક્સમ્બુદ્ધં દેશિતં ॥
સાગારાષ્ટ્રં નગારાણાં સંપ્રયચ્છન્તિ દક્ષિણાં ।
અનાગારા પ્રગૃહ્નન્તિ । પ્રતિસંયમ્ય વિનોદના ।
અમિષચક્રં નિશ્રાય ધર્મ્મચક્રં પ્રવર્ત્તતીતિ ॥
ઉક્તં ચેદં ભગ(વ)તા (29બ્6) બહુકરા ભિક્ષવો બ્રાહ્મણગૃહપતયો ।
યં વો પ્રત્યુપસ્થિતા ।
ચીવરપિણ્ડપાતશેય્યાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારેહિ તેહિ યૂયં
નિશ્રાય તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ચરથા મહતો ઓઘસ્ય નિઃસરણાર્થં
સર્વ્વે ઇતિ પ્રવૃત્તકા કર્ત્તવ્યા । એવં કાર્યં કરિય ગન્તવ્યં । એવં
ગૃહપતિયથા(પર્ષા) ઉપસંક્રમિતવ્યા ન પ્રતિપદ્યતિ । આભિસમાચારિકાન્
ધર્મ્માન્ અતિક્રામતિ ॥ * ॥
ઇવ્.9 મ્સ્.29બ્6 (જ્.135.1); છ્.511અ25
(જ્.135) ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિ(29બ્7)હરતિ તીર્થિકપર્યા(ષા) દાનિ
સન્નિપતિતા કાર્યાણિ કરિષ્યામ ન્તિ(ત્તિ) । તે દાનિ આયુષ્મન્તો
નન્દનોપનન્દના તેષાં ગચ્છિયાણં મધ્યે નિષણ્ણાઃ । તે દાનિ તેહિ
નિષણ્ણેહિ ન પારેન્તિ કાર્યાણિ કર્ત્તું, । તે દાનિ ઓધ્યાયન્તિ । પશ્યથ
ભણે ચ(વ)યં યેવં તાવ સન્નિપતિતા કાર્યાણિ કરિષ્યામો તિ । ઇમે પિ
શ્રમણકા આગચ્છિય મધ્યે નિષણ્ણા । નષ્ટં ભ્રષ્ટં કુતો ઇમેષાં
શ્રામણ્યં । (30અ1) એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂહિ શ્રુતં । ભિક્ષૂ ભગવતો

આરોચયેંસુ । ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ નન્દનોપનન્દનાં । તે દાનિ
શબ્દાપિતા । ભગવાન્ આહ । સત્યં ભિક્ષવો નન્દનોપનદના એવં
નામ । તીર્થિકપર્ષા સન્નિપતિતા (ઇ.પ્.127) કાર્યાણિ કરિષ્યામો ન્તિ(ત્તિ) ।
યૂયં દાણિ ગચ્છિયાણ તેષાં મધ્યે નિષણ્ણા । તદ્ એવ સર્વ્વં ભગવાં
વિસ્તરેણ પ્રત્યારોચયતિ । નષ્ટં ભ્રષ્ટં કુતો ઇમેષાં (30અ2) શ્રામણ્યં
આહંસુ । આમ ભગવન્
ભગવાન્ આહ । તેન હિ એવં તીર્થિકપર્ષા ઉપસંક્રમિતવ્યા । એતં દાનિ
ભિક્ષુસ્ય કિંચિ તીર્થિકપર્ષાયે કાર્યમ્ ભવતિ । નાયં ક્ષમતિ ।
ભિક્ષુણા ગતાગાતસ્ય તીર્થિકપર્ષા ઉપસંક્રમિતું । અથ ખલુ
પ્રતિકૃત્યેવ તાવ વૃદ્ધતરકા પ્રતિસરિતવ્યા । વક્તવ્યં આયુષ્મં અસ્તિ મે
કિઞ્ચિ તીર્થિકપર્ષાયે કાર્યં આલ્લીપામ મા આલ્લી[યા]મોથ ન્તિ(ત્તિ) । યદિ
(30અ3) તાવ જલ્પન્તિ । મા આલ્લી(જ્.136)પથ ન્તિ(ત્તિ) । ન ક્ષમતિ અલ્લીપિતું ।
અથ દાનિ જલ્પન્તિ । અલ્લીપથ ન્તિ(ત્તિ) । ઉપસંક્રમિતવ્યં । યાવ ન દાનિ
ક્ષમતિ । આસને ક્ષિપા(યા)ધર્મ્મમ્ આપદ્યિતું, । અથ ખલુ યાદૃશં
(આસનં) લભ્યતે । તાદૃશો ઉપવિશિતવ્યં । નાપિ ક્ષમતિ । કુત્સિતુમ્ વા
પંસિતુમ્ વા અશ્રાદ્ધા તીર્થિકાઃ । અહ્રીકા તીર્થિકાઃ । અનોત્રાપિનો
તીર્થિકાઃ । મિથ્યાદૃ(30અ4)ષ્ટિકા તીર્થિકાઃ । કુસિદા હીનાવીર્યા
તીર્થિકાઃ । દુઃપ્રજ્ઞા તીર્થિકાઃ । અથ ખલુ એવં વક્તવ્યં ।
સર્વ્વાશ્રામિણાનોપવાદે કદાચિ ત્રૈવિદ્યપ્રાપ્તાઃ બહુશ્રુતા યસ્ય
પ્રશંસા તમ્ અનુપ્રશંશે તેષાં ગુણમ્ એવ વદેન દોષન્તિ । વક્તવ્યં ।
દુષ્કરં ગૃહિલિઙ્ગાપરિત્યાગો દુષ્કરં વસ્તિસંયમો દુષ્કરમ્ અરણ્યવાસો
એવં કાર્યં કરિય ગન્તવ્યં । એવં, (30અ5) તીર્થિકપર્ષા
ઉપસંક્રમિતવ્યા ન પ્રતિપદ્યતિ । આભિસમાચારિકાન્ ધર્મ્માન્
અતિક્રામતિ ॥ * ॥
ઇવ્.10 મ્સ્.30અ5 (જ્.136.12); છ્.511બ્3
ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યામ્ વિહરતિ । એતં દાનિ ભિક્ષુસ્ય આર્યપર્યા(ષા)યે
કાર્યમ્ ભવતિ । નાયં ક્ષમતિ । ગતાગતસ્ય વૃદ્ધાન્તમ્ ઉક્કસિતું ।
અથ ખલુ પ્રકૃત્યેવ તાવ ઉપાધ્યાયો વા આચાર્યો વા આમન્ત્રયિતવ્યો
વક્તવ્યં । ઉપાધ્યાયાચાર્યા સંઘસ્ય મ(30અ6)ધ્યં મે કિઞ્ચિત્ કાર્યં
(જ્.137) આલ્લીયામિ । મા અલ્લીયામિ ત્તિ । ઉપાધ્યાયેન વા આચાર્યેણ વા
જાનિતવ્યં । યદિ તાવ સો ભવતિ । ઉસ્રેણકો વા પ્રવર્દ્ધકો વા
અનર્થક(કુ)શલો વા । (ઇ.પ્.128) અભિનીહારકુશલો વા કલહકારકો વા
ભણ્ડનકારકો વા ભાષ્યકારકો વા । અધિકરણિકો વા વક્તવ્યં । મા
અલ્લીયાહિ ત્તિ । અથ દાનિ સો ભવતિ । ભદ્રકો ગુણવાન્ । અનુદ્ધતો
શિક્ષા(30અ7)કામો અનુકૂલો અનુન્નડો અચપલો પૃચ્છિતવ્યો કિં કાર્યં, ।
આહ । અસુકમ્ વા અસુકમ્ વા તેન જાનિતવ્યં । યદિ તાવ તસ્ય દુગ્રહો વા
વક્તવ્યં । મા અલ્લીય અથ દાનિ તસ્ય સંગ્રહો ભવતિ વક્તવ્યં । આલ્લીય
ન્તિ(ત્તિ) । અલ્લીપિતવ્યં । અલ્લીય વૃદ્ધાન્તાતો પ્રભૃતિ સર્વ્વેષાં પ્રણામો
કર્ત્તવ્યા । યા વૃદ્ધતરકા યાવદ્ વૃદ્ધાન્તં ઉક્કસિયાણં
સંઘસ્થવિરો પૃચ્છિતવ્યો । અ(30બ્1)સુકં મે કાર્યં જલ્પામિ ત્તિ ।