અભિજ્ઞાનશકુન્તલ · અધ્યાય 7

પ્રથમોપકૃતં મરુત્વતઃ પ્રતિપત્ત્યા લઘુ મન્યતે ભવાન્ ।
ગણયત્ય્ અવદાનવિસ્મિતો ભવતઃ સો ઽપિ ન સત્ક્રિયાગુણાન્ ॥

અન્તર્ગતપ્રાર્થનમ્ અન્તિકસ્થં જયન્તમ્ ઉદ્વીક્ષ્ય હૃતસ્મિતેન ।
આમૃષ્ટવક્ષોહરિચન્દનાઙ્કા મન્દારમાલા હરિણા પિનદ્ધા ॥

સુખપરસ્ય હરેર્ ઉભયૈઃ કૃતં ત્રિદિવમ્ ઉદ્ધૃતદાનવકણ્ટકમ્ ।
તવ શરૈર્ અધુના નતપર્વભિઃ પુરુષકેસરિણશ્ ચ પુરા નખૈઃ ॥

સિધ્યન્તિ કર્મસુ મહત્વ્ અપિ યન્ નિયોજ્યાઃ સંભાવનાગુણમ્ અવેહિ તમ્ ઈશ્વરાણામ્ ।
કિં વાભવિષ્યદરુણસ્ તમસાં વિભેત્તા તં ચેત્ સહસ્રકિરણો ધુરિ નાકરિષ્યત્ ॥

વિચ્છિત્તિશેષૈઃ સુરસુન્દરીણાં વર્ણૈર્ અમી કલ્પલતાંશુકેષુ ।
વિચિન્ત્ય ગીતક્ષમમ્ અર્થજાતં દિવૌકસસ્ ત્વચ્ચરિતં લિખન્તિ ॥

ત્રિસ્રોતસં વહતિ યો ગગનપ્રતિષ્ઠામ્ જ્યોતીંષિ વર્તયતિ ચ પ્રવિભક્તરશ્મિઃ ।
તસ્ય દ્વિતીયહરિવિક્રમનિસ્તમસ્કમ્ વાયોર્ ઇમં પરિવહસ્ય વદન્તિ માર્ગમ્ ॥

ગતમ્ ઉપરિ ઘનાનાં વારિગર્ભોદરાણામ્ ॥
પિશુનયતિ રથસ્ તે શીકરક્લિન્નનેમિઃ ॥

શૈલાનામ્ અવરોહતીવ શિખરાદ્ ઉન્મજ્જતાં મેદિની પર્ણાભ્યન્તરલીનતાં વિજહતિ સ્કન્ધોદયાત્ પાદપાઃ ।
સંતાનૈસ્ તનુભાવનષ્ટસલિલા વ્યક્તિં ભજન્ત્ય્ આપગાઃ કેનાપ્ય્ ઉત્ક્ષિપતેવ પષ્ય ભુવનં મત્પાર્શ્વમ્ આનીયતે ॥

સ્વાયંભુવાન્ મરીચેર્ યઃ પ્રબભૂવ પ્રજાપતિઃ ।
સુરાસુરગુરુઃ સો ઽત્ર સપત્નીકસ્ તપસ્યતિ ॥

ઉપોઢશબ્દા ન રથાઙ્ગનેમયઃ પ્રવર્તમાનં ન ચ દૃશ્યતે રજઃ ।
અભૂતલસ્પર્શનતયાનિરુદ્ધતસ્ તવાવતીર્ણો ઽપિ રથો ન લક્ષ્યતે ॥

વલ્મીકાર્ધનિમગ્નમૂર્તિર્ ઉરસા સંદષ્ટસર્પત્વચા કણ્ઠે જીર્ણલતાપ્રતાનવલયેનાત્યર્થસંપીડિતઃ ।
અંસવ્યાપિ શકુન્તનીડનિચિતં બિભ્રજ્જટામણ્ડલમ્ યત્ર સ્થાણુર્ ઇવાચલો મુનિર્ અસાવ્ અભ્યર્કબિમ્બં સ્થિતઃ ॥

પ્રાણાનામ્ અનિલેન વૃત્તિર્ ઉચિતા સત્કલ્પવૃક્ષે વને તોયે કાઞ્ચનપદ્મરેણુકપિશે ધર્માભિષેકક્રિયા ।
ધ્યાનં રત્નશિલાતલેષુ વિબુધસ્ત્રીસંનિધૌ સંયમો યત્ કાઙ્ક્ષન્તિ તપોભિર્ અન્યમુનયસ્ તસ્મિંસ્ તપસ્યન્ત્ય્ અમી ॥

મનોરથાય નાશંસે કિં બાહો સ્પન્દસે વૃથા ।
પૂર્વાવધીરિતં શ્રેયો દુઃખં હિ પરિવર્તતે ॥

અર્ધપીતસ્તનં માતુર્ આમર્દક્લિષ્ટકેસરમ્ ।
પ્રક્રીડિતું સિંહશિશું બલાત્કારેણ કર્ષતિ ॥

રાજા હમતસ્ તેજસો બીજં બાલો ઽયં પ્રતિભાતિ મે ।
સ્ફુલિઙ્ગાવસ્થયા વહ્નિર્ એધાપક્ષ ઇવ સ્થિતઃ ॥

પ્રલોભ્યવસ્તુપ્રણયપ્રસારિતો વિભાતિ જાલગ્રથિતાઙ્ગુલિઃ કરઃ ।
અલક્ષ્યપત્રાન્તરમ્ ઇદ્ધરાગયા નવોષસા ભિન્નમ્ ઇવૈકપઙ્કજમ્ ॥

આલક્ષ્યદન્તમુકુલાન્ અનિમિત્તહાસૈર્ અવ્યક્તવર્ણરમણીયવચઃપ્રવૃત્તીન્ ।
અઙ્કાશ્રયપ્રણયિનસ્ તનયાન્ વહન્તો ધન્યાસ્ તદઙ્ગરજસા મલિનીભવન્તિ ॥

એવમ્ આશ્રમવિરુદ્ધવૃત્તિના સંયમઃ કિમ્ ઇતિ જન્મતસ્ ત્વયા ।
સત્ત્વસંશ્રય સુખો ઽપિ દૂષ્યતે કૃષ્ણસર્પશિશુનેવ ચન્દનઃ ॥

અનેન કસ્ય અપિ કુલાઙ્કુરેણ સ્પૃષ્ટસ્ય ગાત્રેષુ સુખં મમૈવમ્ ।
કાં નિર્વૃતિં ચેતસિ તસ્ય કુર્યાદ્ યસ્યાયમ્ અઙ્કાત્ કૃતિનઃ પ્રરૂઢઃ ॥

ભવનેષુ રસાધિકેષુ પૂર્વં ક્ષિતિરક્ષાર્થમ્ ઉશન્તિ યે નિવાસમ્ ।
નિયતૈકવ્રતાનિ પશ્ચાત્ તરુમૂલાનિ ગૃહીભવન્તિ તેષામ્ ॥

વસને પરિધૂસરે વસાના નિયમક્ષામમુખી ધૃતૈકવેણિઃ ।
અતિનિષ્કરુણસ્ય શુદ્ધશીલા મમ દીર્ઘં વિરહવ્રતં બિભર્તિ ॥

સ્મૃતિભિન્નમોહતમસો દિષ્ટ્યા પ્રમુખે સ્થિતાસિ મે સુમુખિ ।
ઉપરાગાન્તે શશિનઃ સમુપગતા રોહિણી યોગમ્ ॥

બાષ્પેણ પ્રતિષિદ્ધે ઽપિ જયશબ્દે જિતં મયા ।
યત્ તે દૃષ્ટમ્ અસંસ્કારપાટલૌષ્ઠપુટં મુખમ્ ॥

સુતનુ હૃદયાત્ પ્રત્યાદેશવ્યલીકમ્ અપૈતુ તે કિમ્ અપિ મનસઃ સંમોહો મે તદા બલવાન્ અભૂત્ ।
પ્રબલતમસામ્ એવં પ્રાયાઃ શુભેષુ હિ વૃત્તયઃ સ્રજમ્ અપિ શિરસ્ય્ અન્ધઃ ક્ષિપ્તાં ધુનોત્ય્ અહિશઙ્કયા ॥

મોહાન્ મયા સુતનુ પૂર્વમ્ ઉપેક્ષિતસ્ તે યો બદ્ધબિન્દુર્ અધરં પરિબાધમાનઃ ।
તં તાવદ્ આકુટિલપક્ષ્મવિલગ્નમ્ અદ્ય બાષ્પં પ્રમૃજ્ય વિગતાનુશયો ભવેયમ્ ॥

પુત્રસ્ય તે રણશિરસ્ય્ અયમ્ અગ્રયાયી દુષ્યન્ત ઇત્ય્ અભિહિતો ભુવનસ્ય ભર્તા ।
ચાપેન યસ્ય વિનિવર્તિતકર્મજાતમ્ તત્કોટિમત્કુલિશમ્ આભરણં મઘોનઃ ॥

પ્રાહુર્ દ્વાદશધા સ્થિતસ્ય મુનયો યત્ તેજસઃ કારણમ્ ભર્તારં ભુવનત્રયસ્ય સુષુવે યદ્ યજ્ઞભાગેશ્વરમ્ ।
યસ્મિન્ન્ આત્મભવઃ પરો ઽપિ પુરુષશ્ ચક્રે ભવાયાસ્પદમ્ દ્વન્દ્વં દક્ષમરીચિસંભવમ્ ઇદં તત્ સ્રષ્ટુર્ એકાન્તરમ્ ॥

આખણ્ડલસમો ભર્તા જયન્તપ્રતિમઃ સુતઃ ।
આશીર્ અન્યા ન તે યોગ્યા પૌલોમીસદૃશી ભવ ॥

દિષ્ટ્યા શકુન્તલા સાધ્વી સદપત્યમ્ ઇદં ભવાન્ ।
શ્રદ્ધા વિત્તં વિધિશ્ ચેતિ ત્રિતયં તત્ સમાગતમ્ ॥

ઉદેતિ પૂર્વં કુસુમં તતઃ ફલં ઘનોદયઃ પ્રાક્+તદનન્તરં પયઃ ।
નિમિત્તનૈમિત્તિકયોર્ અયં ક્રમસ્ તવ પ્રસાદસ્ય પુરસ્ તુ સંપદઃ ॥

યથા ગજો નેતિ સમક્ષરૂપે તસ્મિન્ન્ અપક્રામતિ સંશયઃ સ્યાત્ ।
પદાનિ દૃષ્ટ્વા તુ ભવેત્ પ્રતીતિસ્ તથાવિધો મે મનસો વિકારઃ ॥

શાપાદ્ અસિ પ્રતિહતા સ્મૃતિરોધરૂક્ષે ભર્તર્ય્ અપેતતમસિ પ્રભુતા તવ એવ ।
છાયા ન મૂર્છતિ મલોપહતપ્રસાદે શુદ્ધે તુ દર્પણતલે સુલભાવકાશા ॥

રથેનાનુદ્ધાતસ્તિમિતગતિના તીર્ણજલધિઃ પુરા સપ્તદ્વીપાં જયતિ વસુધામ્ અપ્રતિરથઃ ।
ઇહાયં સત્ત્વાનાં પ્રસભદમનાત્ સર્વદમનઃ પુનર્ યાસ્યત્ય્ આખ્યાં ભરત ઇલ્ લોકસ્ય ભરણાત્ ॥

તવ ભવતુ વિડૌજાઃ પ્રાજ્યવૃષ્ટિઃ પ્રજાસુ ત્વમ્ અપિ વિતતયજ્ઞો વજ્રિણં પ્રીણયસ્વ ।
યુગશતપરિવર્તાન્ એવમ્ અન્યોન્યકૃત્યૈર્ નયતમ્ ઉભયલોકાનુગ્રહશ્લાઘનીયૈઃ ॥

પ્રવર્તતાં પ્રકૃતિહિતાય પાર્થિવઃ સરસ્વતી શ્રુતમહતાં મહીયતામ્ ।
મમ અપિ ચ ક્ષપયતુ નીલલોહિતઃ પુનર્ભવં પરિગતશક્તિર્ આત્મભૂઃ ॥