અભિધર્મદીપ · શ્લોક 141-160

સતિ જન્મનિ તદ્ભાવાદ્ દ્રવ્યકારિત્રનાશતઃ ।
આગમાદુપપત્તેશ્ચ વિનાશો ઽપિ સહેતુકઃ

વાક્છબ્દાધીનજન્માનઃ સ્વાર્થપ્રત્યાયનક્રિયાઃ ।
સંજ્ઞાદ્યપરનામાનસ્ત્રયો નામાદયઃ સ્મૃતાઃ

અન્યે નામાદયઃ શબ્દાદપ્રાપ્તાર્થપ્રકાશનાત્ ।
અનિત્યાસ્તે તુ વિજ્ઞેયાઃ સાપેક્ષાર્થવિભાવનાત્

સ્વરૂપં વેદયંશ્ચ્છબ્દો વ્યઞ્જનાદીનિ ચ ધ્રુવમ્ ।
અર્થપ્રત્યાયકઃ પ્રાજ્ઞર્ભક્તિકલ્પનયોચ્યતે

પરમાણુસ્વભાવત્વાદ્ ઘોષૈકત્વં ન યુજ્યતે ।
તાદાત્મ્યં પ્રતિઘાતિત્વાત્ તત્સિદ્ધિર્વરણાદિભિઃ

સ્ફોટાખ્યો નાપરો ઘોષાચ્છબ્દો નિત્યઃ પ્રસિદ્ધ્યતિ ।
ક્રમવૃત્તેર્ન શબ્દેન કશ્ચિદર્થો ઽભિધીયતે

ન શ્રુત્યા શ્રૂયતે શબ્દસ્તદન્યા ચ ગતિઃ શ્રુતેઃ ।
યો બ્રૂયાત્સ સ્વમાત્માનં વિદ્વદ્ભિરપહાસયેત્

પ્રતિદ્યોત્યં યથાયોગં નિયતાનિયતાશ્ચ તે ।
નિયતોદ્ભાવનાદ્ બુદ્ધઃ સર્વજ્ઞ ઇતિ ગમ્યતે

સત્ત્વાખ્યાઃ કામરૂપાપ્તા નિષ્યન્દાવ્યાકૃતાસ્તથા ।
તથૈવ ચ વિપાકશ્ચ સાભાગ્યં પ્રાપ્તયો દ્વિધા

સત્ત્વાખ્યોપદ્રવાભાવાન્ન ચતુર્થે ઽસ્તિ સૂત્રતઃ ।
વિમાનસ્ય સમત્વસ્ય પ્રધ્વંસાન્નિત્યતા કુતઃ

સપ્ત તેજોભિરેકાદ્ભિર્ગતે ઽદ્ભિઃ સપ્તકે પુનઃ ।
તેજસા સપ્તકાન્ત્યૈકા વાયુસંવર્તની તતઃ

આગ્નેયાત્સપ્તકાદેકઃ પાવનીકિમનન્તરમ્ ।
આયુષ્પરિગ્રહાદેવં શુભકૃત્સ્નાયુરેધનમ્

વાતાદિદોષસાધર્મ્યાત્સત્ત્વાનાં તદ્વિનાશકાઃ ।
આધ્યાત્મિકેતિ સારૂપ્યાન્ન ભૂસંવર્તની મતા

સત્ત્વોપપત્તિહેતૂનાં વિપત્સંપદ્વિધાયિનામ્ ।
લોકવચિત્ર્યકર્તૃણાં કર્મ હેતુરિતીષ્યતે

કાયિકં વાઙ્મયં ચૈવ ચેતનાખ્યં ચ માનસમ્ ।
કર્માણ્યેતાનિ લોકસ્ય કારણં નેશ્વરાદયઃ

વૈશ્વરૂપ્યાત્ક્રમોત્પાદાત્તદ્વદન્યત્પ્રસઙ્ગતઃ ।
નાન્યાપેક્ષા તપોયોગો પક્ષહાન્યાદિદોષતઃ

કર્મણાં બોધ્યતે શક્તિર્વિધિકાલગ્રહાદિભિઃ ।
યતો ઽતસ્તેષુ તાચ્છબ્દ્યં ગૌણ્યા વૃત્ત્યા પ્રયુજ્યતે

પૂર્વે વિજ્ઞપ્ત્યવિજ્ઞપ્તી ચેતના માનસી ક્રિયા

અન્નમત્યગ્નિનિર્દગ્ધં યથા સ્થાલી ચ સંસ્કૃતા ।
પાપદૃષ્ટેસ્તથા શીલં શાઠ્યેર્ષ્યાદિક્ષતાત્મનઃ

સંવૃત્સદ્દૃષ્ટ્યુપેતાતો ભિક્ષુત્વં પરમાર્થતઃ ।
એકસમ્પત્તુ સંવૃત્યા દ્વયાભાવે દ્વિધાપિ ન