Yogayātrā · Chapter 23

anyajanmāntarakṛtaṃ puṃsāṃ karma\footnote{Bṣ 85.5b karma puṃsāṃ} śubhāśubham/
yat tasya śukunaḥ pākaṃ nivedayati gacchatām//

grāmyāraṇyāmbubhūvyomadyuniśobhayacāriṇaḥ/
rutayātekṣitokteṣu grāhyaḥ puṃstrīnapuṃsakāḥ/

pṛthagjāty anavasthānād eṣāṃ vyaktir na labhyate\footnote{Bṣ 85.7d lakṣyate}/
sāmānyalakṣaṇoddśe ślokāv ṛṣikṛtāv imau//

pīnonnatavikṛṣṭāṅgāḥ\footnote{Bṣ 85.8a -aṅgāḥ} pṛthugrīvāḥ savakṣasaḥ\footnote{Bṣ 85.8b sthiravikramāḥ}/
svalpagambhīravirutāḥ pumāṃsaḥ sthiravikramāḥ//

tanugrīvaśironāsāḥ\footnote{Bṣ 85.9a tanūraskaśirogrīvāḥ} sūkṣmāsyapadavikramāḥ/
prasanna\footnote{Bṣ 85.9c prasakta-}mṛdubhāṣiṇyaḥ striyo 'to 'nyaṃ napuṃsakam//

grāmyāraṇyapracārādyaṃ lokād evopalakṣayet/
saṃvikṣipsur ahaṃ vacmi yātrāmātraprayojanam//

pathyātmānaṃ nṛpaṃ sainye pure coddiśya devatām/
sārthe prdhānaṃ sāmye tu\footnote{Bṣ 85.11d syāj} jātividyāvayodhikam//

muktaprāptaiṣyasūryāsu\footnote{Bṣ 85.12a -arkāsu} phalaṃ dikṣu tathāvidham/
aṅgāradīptadhūminyas tāś ca śāntās tato 'parāḥ//

tatpañcamadiśāṃ tulyaṃ phalaṃ\footnote{Bṣ 85.13b śubhaṃ} traikālyam ādiśet/
pariśeṣadiśor vācyaṃ yathāsannaṃ śubhāśubham//

śīghram āsannanimnasthaiś cirād unnatadūragaiḥ/
sthānavṛdhyupaghātāś ca tadvad brūyāt phalaṃ budhaḥ\footnote{Bṣ 85.14d punaḥ}//

kṣaṇatithyuḍuvātārkair daivadīpto yathottaram/
kriyādīpto gatisthānabhāvasvaraviceṣṭitaiḥ//

daśadhaivaṃ praśānto 'pi saumyas tṛṇaphalāśanaḥ/
māṃsāmedhyāśano raudro vimiśro 'nnāśanaḥ smṛtaḥ//

harmyaprāsādamāṅgalya\footnote{Bṣ 85.17a -maṅgalya-}manojñasthānasaṃsthitāḥ/
śreṣṭhā madhurasakṣīraphalapuṣpadrumeṣu ca//

svakāle giritoyasthā balino dyuniśācarāḥ/
klīvastrīpuruṣāś caiva balinaḥ syur yathottaram//

javajātibalasthānaharṣasattvair balānvitāḥ\footnote{Bṣ 85.19b svarānvitāḥ}/
svabhūmāv anulomāś ca tadūnāḥ syur vivarjitāḥ//

ka(ms.ku)kkuṭebhacirillyaś\footnote{Bṣ -pirilyaś} ca śikhivañjulacchikkarāḥ/
balinaḥ siṃhanādāś ca kūṭapūrī ca pūrvataḥ//

kroṣṭukolūkahārītakākakokarkṣapiṅgalāḥ/
kapotaruditākrandra(ms.ākranda)krūraśabdāś ca yāmyataḥ//

gośaśakrauñcalomāśahaṃsotkrośakapiñjalāḥ/
viḍālotsavavāditragītahāsāś ca vāruṇāḥ//

śatapatrakuraṅgākhumṛgaikaśaphakokilāḥ/
cāṣaśalyakapuṇyāhaghaṇṭāśaṃkharavā udak//

na grāmyo 'raṇyago grāhyo nāraṇyo grāmasaṃsthitaḥ/
divācaro na śarvaryāṃ na ca naktaṃcaro divā//

dvandvarogārditatrastakalahāmiṣakāṃkṣiṇaḥ/
āpagāntaritā mattā na grāhyāḥ śakunāḥ kvacit//

rohitāśvājavāleyakuraṅgoṣṭramṛgāḥ śaśāḥ/
niṣphalāḥ śiśire jñeyā vasnate kākakokilau//

na tu bhrādrapade grāhyāḥ sūkarāś ca\footnote{Bṣ 85.27b sva} vṛkādaya/
śarady abjādagokrauñcāḥ śrāvaṇe hasticātakau//

vyāghrarkṣavānaradvīpimahiṣāḥ savileśayāḥ/
hemante niṣphalā jñeyā bālāḥ sarve vimānuṣāḥ//

aindrānaladiśor madhye tribhāgeṣu vyavasthitāḥ/
kośādhyakṣānalājīvitapoyuktāḥ pradakṣiṇam//

śilpī bhikṣur vivastrā strī yāmyānaladigantare/
parataś cāpi mātaṅgagopadharmasamāśrayāḥ//

nairṛtīvāruṇīmadhye pramadāḥ sūtitaskarāḥ/
śāktikaḥ\footnote{Bṣ 85.31c śauṇḍikaḥ} śākunir hiṃsro vāyavīpaścimāntare//

viṣaghātakagosvāmikuhakajñās tataḥ param/
dhanavānīkṣaṇīkaś ca mālākāras tataḥ param\footnote{Bṣ 85.23d paraṃ tataḥ}//

vaiṣṇavaś carakaś caiva vājinām rakṣaṇe rataḥ/
evaṃ dvātriṃśato bhedāḥ pūrvadigbhiḥ sahoditāḥ//

rājā kumāro netā ca dūtaḥ śreṣṭhī caro dvijaḥ/
gajādhyakṣaś ca pūrvādyāḥ kṣatriyādyāś caturdiśaḥ//

gacchatas tiṣṭhato vāpi diśi yasyāṃ vyavasthitaḥ/
virauti śakuno vācyas taddigjena samāgamaḥ//

bhinnabhairavadīnārtaparuṣākṣamajarjarāḥ/
svarā neṣṭāḥ śubhāḥ śāntā hṛṣṭaprakṛtipūritāḥ//

śivāśyāmāralāchucchupiṅgalāgṛhagodhikāḥ/
sūkarī parapuṣṭā ca punnāmānaś vāmatah//

strīsaṃjñā bhāsabhaṣakakapiśrīkarṇacchitkarāḥ/
śikhiśrīkaṇṭhapippīkāruruśyenāś ca dakṣiṇā//

kṣveḍāsphoṭitapuṇyāhagītaśaṃkhāmbuniḥsvanāḥ/
satūryādhvayanāḥ puṃvat strīvad anyā giraḥ śubhāḥ//

grāmyau madhyamaṣaḍjau tu gāndhāraś ceti śobhanāḥ/
ṣaḍjaumadhyamagāndhārā ṛṣabhaś ca svarā hitāḥ//

rutakīrtanadṛṣṭeṣu bhāradvājājabarhiṇaḥ/
dhanyau nakulacāṣau ca saraṭaḥ pāpado 'grataḥ//

jāhakāhiśaśakroḍagodhānāṃ kīrtanaṃ śubham/
rutasaṃdarśanaṃ neṣṭaṃ pratīpaṃ vānararkṣayoḥ//

ojāḥ pradakṣiṇaṃ śastā mṛgāḥ sanakulāṇḍajāḥ/
cāṣaṃ sanakulaṃ vāmaṃ bhṛgur āhāparāhnataḥ//

chitkaraḥ\footnote{Bṣ 85.44a chikkaraḥ} kūṭapūrī ca pirilī(?) cāhni dakṣiṇāḥ/
apasavyaṃ sadā śastā daṃṣṭriṇaḥ savileśayāḥ//

śreṣṭhe hayasite prācyāṃ śavamāṃse ca dakṣiṇe/
kandakādadhinī paścād udag gā viprasādhavaḥ//

jālaśvacaraṇau neṣṭau prāg yāmye śastraghātakau/
paścād āsavaṣaṇḍau ca khalāsanahalāny udak//

karmasaṅgamayuddheṣu praveśe naṣṭamārgane/
yānavyatyastagā grāhyā viśeṣaś cātra kathyate\footnote{Bṣ 85.47d vakṣyate}//

divā prasthānavad grāhyāḥ kuraṅgaruruvānarāḥ/
ahnas tu prathame bhāge cāṣavañjulakukkuṭāh//

paścime śarvarībhāge naptṛkokūkapiṅgalāh/
sarva eva viparyasthā grāhyāḥ sārtheṣu yoṣitām//

nṛpasandarśane grāhyāḥ praveśe 'pi prayāṇavat/
giryaraṇyapraveśeṣu nadīnāṃ cāvagāhane//

vāmadakṣiṇagau śastau yau tu tāv agrapṛṣṭhagau/
krīyādīptau vināśāya yātuḥ praighasaṃjñitau//

tāv eva tu yathābhāgaṃ praśāntarutaceṣṭitau/
śakunau śakunadvārasaṃjñitāv arthasiddhaye//

kecit tu śakunadvāram icchanty ubhayataḥ sthitaiḥ/
śakunair ekajātīyaiḥ śāntaceṣṭāvirāvibhiḥ//

visarjayati yady eka ekaś ca pratiṣedhati/
sa virodho 'śubho yātur grāhyo vā balavattaraḥ//

pūrvaṃ prāveśiko bhūtvā punaḥ prāsthāniko bhavet/
sukhena siddhim ācaṣṭe praveśe tadviparyayāt//

visṛjya śakunaḥ pūrvaṃ sa eva niruṇaddhi cet/
prāha yātur arer mṛtyuṃ samaraṃ\footnote{Bṣ 85.56d ḍamaraṃ} rogam eva ca//

apasavyās tu śakunā dīptā bhayanivedinaḥ/
ārambhe śakuno dīpto vṛṣānte\footnote{Bṣ 85.57d varṣāntas} tadbhayaṃkaraḥ//

tithivāyuarkabhasthānaceṣṭādīptā yathākramam/
dhanasainyabalāṅgeṣṭakarmaṇāṃ syur bhayaṃkarāḥ//

jīmūtadhvanidīpteṣu bhayaṃ bhavati mārutāt/
ubhayoḥ sandhyayor dīptāḥ śastrodbhavabhayaṃkarāḥ//

citākeśakapāleṣu mṛtyubandhavadhapradāḥ/
kaṇṭakīkāṣṭhabhasmasthāḥ kalahāyāsaduḥkhadāḥ//

aprasiddhiṃ bhayaṃ vāpi niḥsārāśmavyavasthitāh/
kurvanti śakunā dīptāḥ śāntā yāpyaphalās tu te//

āsiddhisiddhidau\footnote{Bṣ 85.62a asiddhisiddhidau, āsiddhisiddhidauéīéġôṅé“éK‍h̲éóéṝéīüCBṣéḵÅ]éŚéŌôṅé—üB} jñeyau nirhārāhārakāriṇau/
sthānāt krośan\footnote{Bṣ 85.62c ruvan} vrajed yātrāṃ śaṃsate tv anyathāgamam//

kalahaḥ svaradīpteṣu sthānadīpteṣu vigrahaḥ/
uccam ādau dhvaniṃ\footnote{Bṣ 85.63c svaraṃ} kṛtvā nīcaṃ paścāc ca doṣakṛt//

ekasthāne ruvan dīptaḥ saptāhād grāmanāśakṛt\footnote{Bṣ grāmaghātakaḥ}/
puradeśanṛpāṇāṃ ca ṛtvardhāyanavatsarāt//

sarve durbhikṣakartāraḥ svajātipiśitāśanāḥ/
sarpamūṣikamārjārapṛthuromavivarjitāḥ//

parayoniṣu gacchanto maithunam deśanāśanāḥ/
anyatra veśarotpatter nṛṇāṃ vājātimaithunāt//

bandhaghātavadhāni\footnote{Bṣ 85.67a -bhayāni} syuḥ pādorumastakābhigaiḥ\footnote{Bṣ 85.67b pādorūmastakāntigaiḥ}/
apsasyapiśitānnaādair vargamoṣakṣatagrahāḥ//

iṣṭaṃ vā gorasānnaṃ vā bhāradvājasya darśane/
cāṣasya pūrṇavaktrasya mahān lābhaḥ pradakṣiṇe//

vāmadakṣiṇagaḥ śreṣṭhaḥ purastāc ca kapiṃjalaḥ/
tittiriḥ pṛṣṭhataḥ śreṣṭhaḥ sarvatrānyatra garhitaḥ//

anulomo vṛṣo nardan dhanyo gaur mahiṣas tathā/
gamanapratiṣedhāya kharaḥ pratyurasi sthitaḥ//

ulūkī vāmataḥ kṣemyā dakṣiṇena ca kokilā/
śarkariś ca (?) mayūraś ca śasyate dakṣiṇe sadā//

vṛkāḥ śṛgālāḥ śārdūlā viḍālā gardabhāḥ śunaḥ/
vāmato 'rthakarā jjeyāḥ kuraṅgā dakṣiṇena ca//

riktakumbo 'nukūlaś ca śasto 'mbhorthī yiyāsataḥ/
cauryavidyāvaṇigvittam udyatānāṃ viśeṣataḥ//E69