yamunāstotraratnam · Chapter 1
namo'cintyādbhutākliṣṭajñānavairāgyarāśaye /
nāthāya munaye'gādhabhagavadbhaktisindhave
tasmai namo madhujidaṅghrisarojatattvajñānānurāgamahimātiśayāntasīmne /
nāthāya nāthamunaye'tra paratra cāpi nityaṃ yadīyacaraṇau śaraṇaṃ madīyaṃ
bhūyo namo'parimitācyutabhaktitattvajñānāmṛtābdhiparivāhaśubhairvacobhiḥ /
loke'vatīrṇaparamārthasamagrabhaktiyogāya nāthamunaye yamināṃ varāya
tattvena yaścidacidīśvaratatsvabhāvabhogāpavargatadupāyagatīrudāraḥ /
saṃdarśayanniramimīta purāṇaratnaṃ tasmai namo munivirāya parāśarāya
mātā pitā yuvatayastanayā vibhūtiḥ sarvaṃ yadeva niyamena madanvayānāṃ /
ādyasya naḥ kulapatervakulābhirāmaṃ śrīmattadaṅghriyugalaṃ praṇamāmi mūrdhnā
yanmūrdhni me śrutiśirassu ca bhāti yasminnasmanmanorathapathaḥ sakalaḥ sameti /
stoṣyāmi naḥ kuladhanaṃ kuladaivataṃ tatpādāravindaṃ aravindavilocanasya
tattvena yasya mahimārṇavaśīkarāṇuḥ śakyo na mātuṃ api śarvapitāmahādyaiḥ /
kartuṃ tadīyamahimastutiṃ udyatāya mahyaṃ namo'stu kavaye nirapatrapāya
yadvā śramāvadhi yathāmati vāpyaśaktaḥ stॐyevaṃ eva khalu te'pi sadā stuvantaḥ /
vedāścaturmukhamukhāśca; mahārṇavāntaḥ ko majjatoraṇukulācalayorviśeṣaḥ ?
kiṃ caiṣa śaktyatiśayena na te'nukampyaḥ stotāpi tu stutikṛtena pariśrameṇa /
tatra śramastu sulabho mama mandabuddherityudyamo'yaṃ ucito mama cābjanetra !
nāvekṣase tyadi tato bhuvanānyamūni nālaṃ prabho bhavituṃ eva kutaḥ pravṛttiḥ ? /
evaṃ nisargasuhṛdi tvayi sarvajantƒḥ svāmin! citraṃ idaṃ āśritavatsalatvaṃ
svābhāvikānavadhikātiśayeśitṛtvaṃ nārāyaṇa ! tvayi na mṛṣyati vaidikaḥ kaḥ ? /
brahmā śivaḥ śatamakhaḥ paramasvarāḍityete'pi yasya mahimārṇavavipraṣaste
kaśśrīḥ śriyaḥ ? paramasattvasamāśrayaḥ kaḥ ? kaḥ puṇḍarīkanayanaḥ ? puruṣottamaḥ kaḥ ? /
kasyāyutāyutaikakalāṃśakāṃśe viśvaṃ vicitracidacitpravibhāgavṛttaṃ
vedāpahāragurupātakadaityapīḍāpadvimocanamahiṣṭhaphalapradānaiḥ /
ko'nyaḥ prajāpaśupatī paripāti ? kasya pādodakena sa śivaḥ svaśirodhṛtena ?
kasyodare haraviriñcamukhaḥ prapañcaḥ ? ko rakṣatīmaṃ ? ajaniṣṭa ca kasya nābheḥ ? /
krāntvā nigīrya punarudgirati tvadanyaḥ kaḥ ? kena vaiṣa paravāniti śakyaśaṅkaḥ ?
tvāṃ śīlarūpacaritaiḥ paramaprakṛṣṭasattvena sāttvikatayā prabalaiśca śāstraiḥ /
prakhyātadaivaparamārthavidāṃ mataiśca naivāsuraprakṛtayaḥ prabhavanti boddhuṃ
ullaṅghitatrividhasīmasamātiśāyisaṃbhāvanaṃ tava paribraḍhimasvabhāvaṃ /
māyābalena bhavatāpi niguhyamānaṃ paśyanti kecidaniśaṃ tvadananyabhāvāḥ
yadaṇḍaṃ aṇḍāntaragocaraṃ ca yaddaśottarāṇyāvaraṇāni yāni ca /
guṇāḥ pradhānaṃ puruṣaḥ paraṃ padaṃ parātparaṃ brahma ca te vibhūtayaḥ
vaśī vadānyo guṇavānṛjuḥ śucirmṛdurdayālurmadhuraḥ sthiraḥ samaḥ /
kṛtī kṛtajñastvaṃ api svabhāvataḥ samastakalyāṇaguṇāmṛtodadhiḥ
uparyuparyabjabhuvo'pi pūruṣānprakalpya te ye śataṃ ityanukramāth /
girastvadekaikaguṇāvdhīpsayā sadā sthitā nodyamato'tiśerate
tvadāśritānāṃ jagadudbhavasthitapraṇāśasaṃsāravimocanādayaḥ /
bhavanti līlāvidhayaśca vaidikāstvadīyagambhīramano'nusāriṇaḥ
namo namo vāṅmanasātibhūmaye namo namo vāṅmanasaikabhūmaye /
namo namo'nantamahāvibhūtaye namo namo'nantadayaikasandhive
na dharmaniṣṭho'smi, na cātmavedī, na bhaktimāṃstvaccaraṇāravinde /
akiñcano'nanyagatiḥ śaraṇya ! tvatpādamūlaṃ śaraṇaṃ prapadye
na ninditaṃ karma tadasti loke sahasraśo yanna mayā vyadhāyi /
so'haṃ vipākāvasare mukunda ! krandāmi sampratyagatistavāgre
nimajjato'nanta ! bhavārṇavāntaścirāya me kūlaṃ ivāsi labdhaḥ /
tvayāpi labdhaṃ bhagavannidānīṃ anuttamaṃ pātraṃ idaṃ dayāyāḥ
abhūtapūrvaṃ mama bhāvi kiṃ vā sarvaṃ sahe me sahajaṃ hi duḥkhaṃ /
kiṃ tu tvadagre śaraṇāgatānāṃ parābhavo nātha ! na te'nurūpaḥ
nirāsakasyāpi na tāvadutsahe maheśa ! hātuṃ tava pādapaṅkajaṃ /
ruṣā nirasto'pi śiśuḥ stanandhayo na jātu mātuścaraṇau jihāsati
tavāmṛtasyandini pādakaṅkaje niveśitātmā kathaṃ anyadicchati /
sthite'ravinde makarandanirbhare madhuvrato nekṣurakaṃ hi vīkṣate
tvadaṅghriṃ uddiśya kadāpi kenacidyathā tathā vāpi sakṛtkuto'ñjaliḥ /
tadaiva muṣṇātyaśubhābyaśeṣataḥ śubhāni puṣṇāti na jātu hīyate
udīrṇasaṃsāradavāśuśukṣaṇiṃ kṣaṇena nirvāpya parāṃ ca nirvṛtiṃ /
prayacchati tvaccaraṇāruṇāmbujadvayānurāgāmṛtasindhuśīkaraḥ
vilāsavikrāntaparāvarālayaṃ namasyadārtikṣapaṇe kṛtakṣaṇaṃ /
dhanaṃ madīyaṃ tava pādapaṅkajaṃ kadā nu sākṣātkaravāṇi cakṣuṣā ?
kadā punaḥ śaṅkharathāṅgakalpakadhvajāravindāṅkuśavajralāñchanaṃ /
trivikrama ! tvaccaraṇāmbujadvayaṃ madīyamūrdhānaṃ alaṅkariṣyati
virājamānojjvalapītavāsasaṃ smitātasīsūnasamāmalacchaviṃ /
nimagnanābhiṃ tanumadhyamunnataṃ viśālavakṣassthalaśobhilakṣaṇaṃ
cakāsataṃ jyākiṇakarkaśaiḥ śubhaiścaturbhirājānuvilambhirbhuhaiḥ /
priyāvataṃsotpalakarṇabhūṣaṇaślathālakābandhavimardaśaṃsibhiḥ
udagrapīnāṃsavilambikuṇḍalālakāvalībandhurakanbukandharaṃ /
mukhaśriyā nyakkṛtapūrṇanirmalāmṛtāṃśubimbāmburuhojjvalaśriyaṃ
prabuddhamugdhāmbujacārulocanaṃ savibhramabhrūlataṃ ujjvalādharaṃ /
śucismitaṃ komalagaṇḍaṃ unnasaṃ lalāṭaparyantavilambitālakaṃ
sphuratkirīṭāṅgadahārakaṇḍhikāmaṇīndrakāñcīguṇanūpurādibhiḥ /
rathāṅgaśaṅkhāsigadādhanurvarairlasattulasyā vanamālayojjvalaṃ
cakartha yasyā bhavanaṃ bhujāntaraṃ tava priyaṃ dhāma yadīyajanmabhūḥ /
jagatsamastaṃ yadapāṅgasaṃśrayaṃ yadarthaṃ ambhodhiramanthyabandhi ca
svavaiśvarūpyeṇa sadānubhūtayāpyapūrvavadvismayamādadhānayā /
guṇena rūpeṇa vilāsaceṣṭitaissadā tavaivocitayā tava śriyā
tayā sahāsīnaṃ anantabhogini prakṛṣṭavijñānabalaikadhāmani /
phaṇāmaṇivrātamayūkhamaṇḍalaprakāśamānodaradivyadhāmani
nivāsaśayyāsanapādukāṃśukopadhānavarṣātapavāraṇādibhiḥ /
śarīrabhedaistava śeṣatāṃ gatairyathocitaṃ śṣa itīrite janaiḥ
dāsassakhā vāhanaṃ āsanaṃ dhvajo yaste vitānaṃ vyajanaṃ trayīmayaḥ /
upasthitaṃ tena puro garutmatā tvadaṅghrisammardakiṇāṅkaśobhanā
tvadīyabhuktojjihitaśeṣabhojinā tvayā nisṛṣṭātmabhareṇa yadyathā /
priyeṇa senāpatinā nyavedi tattathānujānantaṃ udāravīkṣanaiḥ
hatākhilakleśamalaiḥ svabhāvatastvadānukūlyaikarasaistavocitaiḥ /
gṛhītatattatparicārasādhanairniṣevyamāṇaṃ sacivairyathocitaṃ
apūrvanānārasabhāvanirbhadraprabaddhayā mugdhavidaghalīlayā /
kṣaṇāṇuvatkṣiptaparādikālayā praharṣayantaṃ mahiṣīṃ mahābhujanaṃ
acintyadivyādbhutanityayauvanasvabhāvalāvaṇyamayāmṛtodadhiṃ /
śriyaḥ śriyaṃ bhaktajanaikajīvitaṃ samarthaṃ āpatsakhaṃ arthikalpakaṃ
bhagavantaṃ evānucarannirantaraṃ praśāntaniśśeṣamanorathāntaraḥ /
kadāhaṃ aikāntikanityakiṅkaraḥ praharṣayiṣyāmi sanāthajīvitaḥ
dhigaśuciṃ avinītaṃ nirbhayaṃ māṃ alajjaṃ paramapuruṣa yo'haṃ yogivaryāgragaṇyaiḥ /
vidhśivasanakādyairdhyātuṃ atyantadūraṃ tava parijanabhāvaṃ kāmaye kāmavṛttaḥ
aparādhasahasrabhājanaṃ patitaṃ bhīmabhavārṇavodare /
atagiṃ śaraṇāgataṃ hare kṛpayā kevalaṃ ātmasātkuru
avivekaghanāndhadiṅmukhe bahudhā santataduḥkhavarṣiṇi /
bhagavanbhavadurdine pathaḥ skhalitaṃ māṃ avalokayāciyuta
na mṛṣā paramārthaṃ eva me śṛnu vijñāpanaṃ ekaṃ agrataḥ /
yadi me na dayiṣyase tato dayanīyastava nātha durlabhaḥ
tadahaṃ tvadṛte na nāthavānmadṛte tvaṃ dayanīyavānna ca /
vidhinirmitaṃ etaṃ anvayaṃ bhagavānpalaya mā sma jīhapaḥ
vapurādiṣu yo'pi ko'pi vā guṇato'sāni yathātathāvidhaḥ /
tadayaṃ tava pādapadmayorahaṃ adyaiva mayā samarpitaḥ
mama nātha yadasti yo'smyahaṃ sakalaṃ taddhi tavaiva mādhava /
niyatasvaṃ iti prabuddhadhīratha vā kiṃ nu samarpayāmi te
avabodhitavānimāṃ yathā mayi nityāṃ bhavadīyatāṃ svayaṃ /
kṛpayaivaṃ ananyabhogyatāṃ bhagavanbhaktiṃ api prayaccha me
tava dāsyasukhaikasaṅghināṃ bhavaneṣu astvapi kīṭajanma me /
itarāvasatheṣu mā sma bhūdapi me janma caturmukhātmanā
sakṛttvadākāravilokanāśayā tṛṇīkṛtānuttamabhuktimuktibhiḥ /
mahātmabhirmāṃ avalokyatāṃ naya kṣaṇe'pi te yadviraho'tidussahaḥ
na dehaṃ na prāṇānna ca sukhaṃ aśeṣābhilaṣitaṃ na cātmānaṃ nānyatki api tava śeṣatvavibhavāth /
bahirbhūtaṃ nātha kṣaṇaṃ api sahe yātu śatadhā vināśaṃ tatsatyaṃ madhumathana vijñāpanaṃ idaṃ
durantasyānāderapariharaṇīyasya mahato nihīnācāro'haṃ nṛpaśuraśubhasyāspadaṃ api /
dayāsindho bandho niravadhikavātsalyajaladhe tava smāraṃ smāraṃ guṇagaṇaṃ itīcchāmi gatabhīḥ
anicchannapyevaṃ yadi punaritīcchanniva rajastamaśchannacchadmastutivacanabhaṅgīṃ aracayaṃ /
tathāpītthaṃrūpaṃ vacanaṃ avalambyāpi kṛpayā tvaṃ evaivambhūtaṃ dharaṇidhara me śikṣaya manaḥ
pitā tvaṃ mātā tvaṃ dayitatanayastvaṃ priyasuhṛttvaṃ eva tvaṃ mitraṃ gururasi gatiścāsi jagatāṃ /
tvadīyastvadhbṛtyastava parijanastvadgatirahaṃ prapannaścaivaṃ satyahaṃ api tavaivāsmi hi bharaḥ
janitvāhaṃ vaṃśe mahati jagati khyātayaśasāṃ śucīnāṃ yuktānāṃ guṇapuruṣatattvasthitividāṃ /
nisargādeva tvaccaraṇakamalāikāntamanasāṃ adho'dhaḥ pāpātmā śaraṇada nimajjāmi tamasi
amaryādaḥ kṣudraścalamatirasūyaprasavabhūḥ kṛtaghno durmānī smaraparavaśo vañcanaparaḥ /
nṛśaṃsaḥ pāpiṣṭhaḥ kathaṃ ahaṃ ito duḥkhajaladherapārāduttīrṇastava paricareyaṃ caraṇayoḥ
raghuvara yadabhūstvaṃ tādṛśo vāyasasya praṇata iti dayāluryacca caidyasya kṛṣṇa /
pratibhavaṃ aparāddhurmugdha sāyujyado'bhūrvada kiṃ apadaṃ āgastasya te'si kṣamāyāḥ
nanu prapannassakṛdeva nātha tavāhaṃ asmīti ca yācamānaḥ /
tavānukampyassmartaḥ pratijñānāṃ madekavarjaṃ kiṃ idaṃ vrataṃ te
Original text: yamunāstotraratnam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0