Language

ENहिગુ
Scripture Library

Varaha Purana · Chapter 75

75.75.1

rudra uvāca /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi jambūdvīpaṃ yathātatham /
saṃkhyāṃ cāpi samudrāṇāṃ dvīpānāṃ caiva vistaram

75.75.2

yāvanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca yāḥ smṛtāḥ /
mahābhūtapramāṇaṃ ca gatiṃ candrārkayoḥ pṛthak

75.75.3

dvīpabhedasahastrāṇi saptasvantargatāni ca /
na śakyante krameṇeha vaktuṃ yairvitataṃ jagat

75.75.4

saptadvīpān pravakṣyāmi candrādityagrahaiḥ saha /
yeṣāṃ manuṣyāstarkeṇa pramāṇāni pracakṣate

75.75.5

acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃstarkeṇa sādhayet /
prakṛtibhyaḥ paraṃ yacca tadacintyaṃ vibhāvyate

75.75.6

nava varṣaṃ pravakṣyāmi jambūdvīpaṃ yathātatham /
vistarānmaṇḍalāccaiva yojanaistannibodhata

75.75.7

śatamekaṃ sahastrāṇāṃ yojanānāṃ samantataḥ /
nānājanapadākīrṇaṃ yojanairvividhaiḥ śubhaiḥ

75.75.8

siddhacāraṇasaṃkīrṇaṃ parvatairupaśobhitam /
sarvadhātuvivṛddhaiśca śilājālasamudbhavaiḥ /
parvataprabhavābhiśca nadībhiḥ sarvataścitam

75.75.9

jambūdvīpaḥ pṛthuḥ śrīmān sarvataḥ parimaṇḍalaḥ /
navabhiścāvṛtaḥ śrīmān bhuvanairbhūtabhāvanaḥ

75.75.10

lavaṇena samudreṇa sarvataḥ parivāritaḥ /
jambūdvīpasya vistārāt samena tu samantataḥ

75.75.11

tasya prāgāyatā dīrghā ṣaḍete varṣaparvatāḥ /
ubhayatrāvagāḍhāśca samudrau pūrvapaścimau

75.75.12

himaprāyaśca himavān hemakūṭaśca hemavān /
sarvatra susukhaścāpi niṣadhaḥ parvato mahān

75.75.13

caturvarṇaḥsa sauvarṇo meruścolbamayo giriḥ /
vṛttākṛtipramāṇaśca caturastraḥ samucchitaḥ

75.75.14

nānāvarṇastu pārśveṣu prajāpatiguṇānvitaḥ /
nābhimaṇḍalasaṃbhūto brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

75.75.15

pūrvataḥ śvetavarṇastu brahmaṇyaṃ tena tasya tat /
pītaśca dakṣiṇenāsau tena vaiśyatvamiṣyate

75.75.16

bhṛṅgapatranibhaścāsau paścimena yato'tha saḥ /
tenāsya śūdratā proktā merornāmārthakarmaṇaḥ

75.75.17

pārśvamuttaratastasya raktavarṇaṃ vibhāvyate/
tenāsya kṣatrabhāvaḥ syāditi varṇāḥ prakīrtitāḥ

75.75.18

vṛttaḥ svabhāvataḥ prokto varṇataḥ parimāṇataḥ /
nīlaśca vaidūryamayaḥ śvetaśuklo hiraṇmayaḥ /
mayūrabarhivarṇastu śātakaumbhaśca śrṛṅgavān

75.75.19

ete parvatarājānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ /
teṣāmantaraviṣkambho navasāhastra ucyate

75.75.20

madhye tvilāvṛtaṃ nāma mahāmeroḥ sa saṃbhavaḥ /
navaiva tu sahastrāṇi vistīrṇaḥ sarvataśca saḥ

75.75.21

madhyaṃ tasya mahāmerurvidhūma iva pāvakaḥ /
vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ meroruttarārddhaṃ tathottaram

75.75.22

varṣāṇi yāni ṣaḍatra teṣāṃ te varṣaparvatāḥ /
yojanāgraṃ tu varṣāṇāṃ sarveṣāṃ tad vidhīyate

75.75.23

dve dve varṣe sahastrāṇāṃ yojanānāṃ samucchrayaḥ /
jambūdvīpasya vistārasteṣāmāyāma ucyate

75.75.24

yojanānāṃ sahastrāṇi śatau dvau cāyatau girī /
nīlaśca niṣadhaścaiva tābhyāṃ hīnāśca ye pare /
śvetaśca hemakūṭaśca himavāñchṛṅgavāṃśca yaḥ

75.75.25

jambūdvīpapramāṇena niṣadhaḥ parikīrtitaḥ /
tasmād dvādaśabhāgena hemakūṭaḥ prahīyate /
himavān viṃśabhāgena hemakūṭāt prahīyate

75.75.26

aṣṭāśītisahastrāṇi hemakūṭo mahāgiriḥ /
aśītirhimavān śaila āyataḥ pūrvapaścime

75.75.27

dvīpasya maṇḍalībhāvād hrāsavṛddhī prakīrtyate /
varṣāṇāṃ parvatānāṃ ca yathā ceme tathottaram

75.75.28

teṣāṃ madhye janapadāstāni varṣāṇi caiva tat /
prapātaviṣamaistaistu parvatairāvṛtāni tu

75.75.29

saṃtatāni nadībhedairagamyāni parasparam /
vasanti teṣu sattvāni nānājātīni sarvaśaḥ

75.75.30

etaddhaimavataṃ varṣaṃ bhāratī yatra santatiḥ /
hemakūṭaṃ paraṃ yatra nāmnā kiṃpuruṣottamaḥ

75.75.31

hemakūṭāt tu niṣadhaṃ harivarṣaṃ taducyate /
harivarṣāt paraṃ caiva merupārśva ilāvṛtam

75.75.32

ilāvṛtāt paraṃ nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutam /
ramyakācca paraṃ śvetaṃ viśrutaṃ taddhiraṇmayam /
hiraṇmayāt paraṃ caiva śrṛṅgavantaṃ kuru smṛtam

75.75.33

dhanuḥsaṃsthe tu dve varṣe vijñeye dakṣiṇottare /
dvīpāni khalu catvāri caturastramilāvṛtam

75.75.34

arvāk ca niṣadhasyātha vedyardhaṃ dakṣiṇaṃ smṛtam /
paraṃ śrṛṅgavato yacca vedyardhaṃ hi taduttaram

75.75.35

vedyarddhe dakṣiṇe trīṇi varṣāṇi trīṇi cottare /
tayormadhye tu vijñeyo yatra merustvilāvṛtaḥ

75.75.36

dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa ca /
udagāyato mahāśailo mālyavānnāma parvataḥ

75.75.37

yojanānāṃ sahastre dve viṣkambhocchraya eva ca /
āyāmataścatustriṃśat sahastrāṇi prakīrtitaḥ

75.75.38

tasya pratīcyāṃ vijñeyaḥ parvato gandhamādanaḥ /
āyāmocchrayavistārāt tulyo mālyavatā tu saḥ

75.75.39

parimaṇḍalastayormadhye meruḥ kanakaparvataḥ /
caturvarṇaḥ sasauvarṇaścaturastraḥ samucchritaḥ

75.75.40

avyaktā dhātavaḥ sarve samutpannā jalādayaḥ /
avyaktāt pṛthivīpadmaṃ merustasya ca karṇikā

75.75.41

catuṣpatraṃ samutpannaṃ vyaktaṃ pañcaguṇaṃ mahat /
tataḥ sarvāḥ samudbhūtā vitatā hi pravṛttayaḥ

75.75.42

anekakalpajīvadbhiḥ puruṣaiḥ puṇyakāribhiḥ /
kṛtātmabhirmahātmabhiḥ prāpyate puruṣottamaḥ

75.75.43

mahāyogī mahādevo jagaddhyeyo janārdanaḥ /
sarvalokagato'nanto vyāpako mūrttiravyayaḥ

75.75.44

na tasya prākṛtā mūrtirmāṃsamedo'sthisaṃbhavā /
yogitvācceśvaratvācca sattvarūpadharo vibhuḥ

75.75.45

tannimittaṃ samutpannaṃ loke padmaṃ sanātanam /
kalpaśeṣasya tasyādau kālasya gatirīdṛśī

75.75.46

tasmin padme samutpanno devadevaścaturmukhaḥ /
prajāpatipatirdeva īśāno jagataḥ prabhuḥ

75.75.47

tasya bījanisargaṃ hi puṣkarasya yathārthavat /
kṛtsnaṃ prajānisargeṇa vistareṇaiva varṇyate

75.75.48

tadambu vaiṣṇavaḥ kāyo yato ratnavibhūṣitaḥ /
padmākārā samutpannā pṛthivī savanadrumā

75.75.49

tat tasya lokapadmasya vistaraṃ siddhabhāṣitam /
varṇyamānaṃ vibhāgena kramaśaḥ śrṛṇuta dvijāḥ

75.75.50

mahāvarṣāṇi khyātāni catvāryatra ca saṃsthitāḥ /
tatra parvatasaṃsthāno merurnāma mahābalaḥ

75.75.51

nānāvarṇaḥ sa pārśveṣu pūrvataḥ śveta ucyate /
pītaṃ ca dakṣiṇaṃ tasya bhṛṅgavarṇaṃ tu paścimam

75.75.52

uttaraṃ raktavarṇaṃ tu tasya pārśvaṃ mahātmanaḥ /
merustu śobhate śuklo rājavaṃśe tu dhiṣṭhitaḥ

75.75.53

taruṇādityasaṃkāśo vidhūma iva pāvakaḥ /
yojanānāṃ sahastrāṇi caturāśītirucchritaḥ

75.75.54

praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistṛtaḥ ṣoḍaśaiva tu /
śarāvasaṃsthitatvācca dvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ

75.75.55

vistārastriguṇaścāsya pariṇāhaḥ samantataḥ /
maṇḍalena pramāṇena vyasyamānaṃ tadiṣyate

75.75.56

navatiśca sahastrāṇi yojanānāṃ samantataḥ /
tataḥ ṣaṭkādhikānāṃ ca vyasyamānaṃ prakīrttitam /
caturastreṇa mānena pariṇāhaḥ samantataḥ

75.75.57

sa parvato mahādivyo divyauṣadhisamanvitaḥ /
savanairāvṛtaḥ sarvo jātarūpamayaiḥ śubhaiḥ

75.75.58

tatra devagaṇāḥ sarve gandharvoragarākṣasāḥ /
śailarāje pramodante tathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ

75.75.59

sa tu meruḥ parivṛto bhavanairbhūtabhāvanaiḥ /
catvāro yasya deśāstu nānāpārśveṣu dhiṣṭhitāḥ

75.75.60

bhadrāśvo bhārataścaiva ketumālaśca paścime /
uttare kuravaścaiva kṛtapuṇyapratiśrayāḥ

75.75.61

karṇikā tasya padmasya samantāt parimaṇḍalā /
yojanānāṃ sahastrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ

75.75.62

tasya kesarajālāni navaṣaṭ ca prakīrttitāḥ /
caturaśītirutsedho vivarāntaragocarāḥ

75.75.63

triṃśaccāpi sahastrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ /
tasya kesarajālāni vikīrṇāni samantataḥ

75.75.64

śatasāhastramāyāmamaśītiḥ pṛthulāni ca /
catvāri tatra parṇāni yojanānāṃ caturdaśa

75.75.65

tatra yā sā mayā tubhyaṃ karṇiketyabhiviśrutā /
tāṃ varṇyamānāmekāgryāt samāsena nibodhata /
maṇiparṇaśataiścitrāṃ nānāvarṇaprabhāsitām

75.75.66

anekaparṇanicayaṃ sauvarṇamaruṇaprabham /
kāntaṃ sahastraparvāṇaṃ sahastrodarakandaram /
sahastraśatapatraṃ ca vṛttamekaṃ nagottamam

75.75.67

maṇiratnārpitaśvabhrairmaṇibhiścitravedikam /
suvarṇamaṇicitrāṅgairmaṇicarcitatoraṇaiḥ

75.75.68

tatra brahmasabhā ramyā brahmarṣijanasaṃkulā /
nāmnā manovratī nāma sarvalokeṣu viśrutā

75.75.69

tatreśānasya devasya sahastrādityavarcasaḥ /
mahāvimānasaṃsthasya mahimā varttate sadā

75.75.70

tatra sarve devagaṇāścaturvaktraṃ svayaṃ prabhum /
iṣṭvā pūjyanamaskārairarcanīyamupasthitāḥ

75.75.71

yaistadā dihasaṃkalpairbrahmacaryaṃ mahātmabhiḥ /
cīrṇaṃ cārumanobhiśca sadācārapathi sthitaiḥ

75.75.72

samyagiṣṭvā ca bhuktvā ca pitṛdevārcane ratāḥ /
gṛhāśramaparāstatra vinītā atithipriyāḥ

75.75.73

gṛhiṇaḥ śuklakarmasthā viraktāḥ kāraṇātmakāḥ /
yamairniyamadānaiśca dṛḍhanirdagdhakilbiṣāḥ

75.75.74

teṣāṃ nivasanaṃ śuklabrahmalokamaninditam /
uparyupari sarvāsāṃ gatīnāṃ paramā gatiḥ /
caturdaśasahastrāṇi yojanānāṃ tu kīrttitam

75.75.75

tatorddharucire kṛṣṇe taruṇādityavarcasi /
mahāgirau tato ramye ratnadhātuvicitrite

75.75.76

naikaratnasamāvāse maṇitoraṇamandire /
meroḥ sarveṣu pārśveṣu samantāt parimaṇḍale

75.75.77

triṃśadyojanasāhastraṃ cakrapāṭo nagottamaḥ /
jārudhiścaiva śailendra ityete uttarāḥ smṛtāḥ

75.75.78

eteṣāṃ śailamukhyānāmuttareṣu yathākramaḥ /
sthalīrantaradroṇyaśca sarāṃsi ca nibodhata

75.75.79

daśayojanavistīrṇā cakrapāṭopanirgatā /
sā tūdrdhvavāhinī cāpi nadī bhūmau pratiṣṭhitā

75.75.80

sā puryāmamarāvatyāṃ kramamāṇendurā prabhau /
tayā tiraskṛtā vā'pi sūryendujyotiṣāṃ gaṇāḥ

75.75.81

udayāstamite sandhye ye sevante dvijottamāḥ /
tān tuṣyante dvijāḥ sarvānaṣṭāvapyacalottamān

75.75.82

paribhramajjyotiṣāṃ yā sā rudrendramatā śubhā

75.75

// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre pañcasaptatitamo'dhyāyaḥ

Original text: varāhapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc