Varaha Purana · Chapter 73
rudra uvāca /
śrṛṇu cānyad dvijaśreṣṭha kautūhalasamanvitam /
apūrvabhūtaṃ salile magnena munipuṃgava
brahmāṇā'haṃ purā sṛṣṭaḥ proktaśca sṛja vai prajāḥ /
avijñānasamartho'haṃ nimagnaḥ salile dvija
tatra yāvat kṣaṇaṃ caikaṃ tiṣṭhāmi parameśvaram /
aṅguṣṭhamātraṃ puruṣaṃ dhyāyan prayatamānasaḥ
tāvajjalāt samuttasthuḥ pralayāgnisamaprabhāḥ /
puruṣā daśa caikaśca tāpayantoṃśubhirjalam
mayā pṛṣṭāḥ ke bhavanto jalāduttīrya tejasā /
tāpayanto jalaṃ cedaṃ kva vā yāsyatha saṃśata
evamuktā mayā te tu nocuḥ kiṃcana sattamāḥ /
evameva gatāstūṣṇīṃ te narā dvijapuṃgava
tatasteṣāmanu mahāpuruṣo'tīvaśobhanaḥ /
sa tasmin meghasaṃkāśaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ
tamahaṃ pṛṣṭavān kastvaṃ ke ceme puruṣā gātāḥ /
kiṃ vā prayojanamiha kathyatāṃ puruṣarṣabha
puruṣa uvāca /
ya ete vai gatāḥ pūrvaṃ puruṣā dīptatejasaḥ /
ādityāste tvaraṃ yānti dhyātā vai brahmaṇā bhava
sṛṣṭiṃ sṛjati vai brahmā tadarthaṃ yāntyamī narāḥ /
pratipālanāya tasyāstu sṛṣṭerdeva na saṃśayaḥ
śambhuruvāca /
bhagavan kathaṃ jānīṣe mahāpuruṣasattama /
bhaveti nāmnā tatsarvaṃ kathayasva paro hyaham
evamuktastu rudreṇa sa pumān pratyabhāṣata /
ahaṃ nārāyaṇo devo jalaśāyī sanātanaḥ
divyaṃ cakṣurbhavatu vai tava māṃ paśya yatnataḥ /
evamuktastadā tena yāvad paśyāmyahaṃ tu tam
tāvadaṅguṣṭhamātraṃ tu jvaladbhāskaratejasam /
tamevāhaṃ prapaśyāmi tasya nābhau tu paṅkajam
brahmāṇaṃ tatra paśyāmi ātmānaṃ ca tadaṅkataḥ /
evaṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ tato harṣamupāgataḥ /
taṃ stotuṃ dvijaśārdūla matirme samajāyata
tasya mūrtau tu jātāyāṃ saktotreṇānena suvrata /
stuto mayā sa viśvātmā tapasā smṛtakarmaṇā
rudra uvāca /
namo'stvanantāya viśuddhacetase
sarūparūpāya sahastrabāhave /
sahastraraśmipravarāya vedhase
viśāladehāya viśuddhakarmiṇe
samastaviśvārtiharāya śambhave
sahastrasūryānilatigmatejase /
samastavidyāvidhṛtāya cakriṇe
samastagīrvāṇanute sadā'nagha
anādidevo'cyuta śeṣaśekhara
prabho vibho bhūtapate maheśvara /
marutpate sarvapate jagatpate
bhuvaḥ pate bhuvanapate sadā namaḥ
jaleśa nārāyaṇa viśvaśaṃkara
kṣitīśa viśveśvara viśvalocana /
śaśāṅkasūryācyuta vīra viśvagā -
pratarkyamūrtte'mṛtamūrtiravyayaḥ
jvaladhutāśārciviruddhamaṇḍala
prapāhi nārāyaṇa viśvatomukha /
namo'stu devārttiharāmṛtāvyaya
prapāhi māṃ śaraṇagataṃ sadācyuta
vaktrāṇyanekāni vibho tavāhaṃ
paśyāmi madhyasthagataṃ purāṇam /
brahmāṇamīśaṃ jagatāṃ prasūtiṃ
namo'stu tubhyaṃ tu pitāmahāya
saṃsāracakrabhramaṇairanekaiḥ
kvacid bhavān devavarādideva /
sanmārgibhirjñānaviśuddhasattvai -
rupāsyase kiṃ pralapāmyahaṃ tvām
ekaṃ bhavantaṃ prakṛteḥ parastād
yo vettyasau sarvavidādiboddhā /
guṇā na teṣu prasabhaṃ vibhedyā
viśālamūrtirhi susūkṣmarūpaḥ
nirvākyo nirmano vigatendriyo'si
karmābhavānno vigataikakarmā /
saṃsāravāṃstvaṃ hi na tādṛśo'si
punaḥ kathaṃ devavarāsi vedyaḥ
mūrtāmūrtaṃ tvatulaṃ labhyate te
paraṃ vapurdeva viśuddhabhāvaiḥ /
saṃsāravicchittikarairyajadbhi -
rato'vasīyeta caturbhujastvam
paraṃ na jānanti yato vapuste
devādayo'pyadbhutakāraṇaṃ tat /
ato'vatāroktatanuṃ purāṇa -
mārādhayeyuḥ kamalāsanādyāḥ
na te vapurviśvasṛgabjayoni-
rekāntato veda mahānubhāvaḥ /
paraṃ tvahaṃ vedmi kaviṃ purāṇaṃ
bhavantamādyaṃ tapasā viśuddhaḥ
padmāsano me janakaḥ prasiddha -
ścaitat prasūtāvasakṛtpurāṇaiḥ /
saṃbodhyate nātha na madvidho'pi
vidurbhavantaṃ tapasā vihīnāḥ
brahmādibhistatpravarairabodhyaṃ
tvāṃ deva mūrkhāḥ svamanantanatyā /
prabodhamicchanti na teṣu buddhi -
rudārakīrttiṣvapi vedahīnāḥ
janmāntarairvedavidāṃ viveka -
buddhirbhavennātha tava prasādāt /
tvallabdhalābhasya na mānuṣatvaṃ
na devagandharvagatiḥ śivaṃ syāt
tvaṃ viṣṇurūpo'si bhavān susūkṣmaḥ
sthūlo'si cedaṃ kṛtakṛtyatāyāḥ /
sthūlaḥ susūkṣmaḥ sulabho'si deva
tvadvāhyavṛttyā narake patanti
kimucyate vā bhavati sthite'smin
khātmyenduvahnyarkamahīmarudbhiḥ /
tattvaiḥ satoyaiḥ samarūpadhāri -
ṇyātmasvarūpe vitatasvabhāve
iti stutiṃ me bhagavannananta
juṣasva bhaktasya viśeṣataśca /
sṛṣṭiṃ sṛjasveti tavoditasya
sarvajñatāṃ dehi namo'stu viṣṇo
caturmukho yo yadi koṭivaktro
bhavennaraḥ kvāpi viśuddhacetāḥ /
sa te guṇānāmayutairanekai -
rvadet tadā devavara prasīda
samādhiyuktasya viśuddhabuddhe -
stvadbhāvabhāvaikamano'nugasya /
sadā hṛdistho'si bhavānnamaste
na sarvagasyāsti pṛthagvyavasthā
iti prakāśaṃ kṛtametadīśa
stavaṃ mayā sarvagataṃ vibuddhvā /
saṃsāracakrakramamāṇayuktyā
bhītaṃ punīhyacyuta kevalatvam
śrīvarāha uvāca /
iti stutastadā devo rudreṇāmitatejasā /
uvāca vākyaṃ saṃtuṣṭo meghagambhīraniḥsvanaḥ
viṣṇuruvāca /
varaṃ varaya bhadraṃ te deva deva umāpate /
na bhedaścāvayordeva ekāvāvāmubhāvapi
rudra uvāca /
brahmaṇā'haṃ niyuktastu prajāḥ sṛja iti prabho /
tatra jñānaṃ prayacchasva trividhaṃ bhūtabhāvanam
viṣṇuruvāca /
sarvajñastvaṃ na saṃdeho jñānarāśiḥ sanātanaḥ /
devānāṃ ca paraṃ pūjyaḥ sarvadā tvaṃ bhaviṣyasi
evamuktaḥ punarvākyamuvācomāpatirmudā /
anyaṃ dehi varaṃ deva prasiddhaṃ sarvajantuṣu
mūrto bhūtvā bhavāneva māmārādhaya keśava /
māṃ vahasva ca deveśa varaṃ matto gṛhāṇa ca /
yenāhaṃ sarvadevānāṃ pūjyāt pūjyataro bhave
viṣṇuruvāca /
devakāryāvatāreṣu mānuṣatvamupāgataḥ /
tvāmevārādhayiṣyāmi tvaṃ ca me varado bhava
yat tvayoktaṃ vahasveti devadeva umāpate /
so'haṃ vahāmi tvāṃ devaṃ megho bhūtvā śataṃ samāḥ
evamuktvā harirmeghaḥ svayaṃ bhūtvā maheśvaram /
ujjahāra jalāt tasmād vākyaṃ cedamuvāca ha
ya ete daśa caikaśca puruṣāḥ prākṛtāḥ prabho /
te vairājā mahīṃ yātā ādityā iti saṃjñitāḥ
madaṃśo dvādaśo yastu viṣṇunāmā mahītale /
avatīrṇo bhavantaṃ tu ārādhayati śaṃkara
evamuktvā svakādaṃśāt sṛṣṭvādityaṃ ghanaṃ tathā /
nārāyaṇaḥ śabdavacca na vidmaḥ kva layaṃ gataḥ
rudra uvāca /
evameṣa harirdevaḥ sarvagaḥ sarvabhāvanaḥ /
varado'bhūt purā mahyaṃ tenāhaṃ daivatairvaraḥ
nārāyaṇāt paro devo na bhūto na bhaviṣyati /
etad rahasyaṃ vedānāṃ purāṇānāṃ ca sattama /
mayā vaḥ kīrtitaṃ sarvaṃ yathā viṣṇurihejyate
// iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre trisaptatitamo'dhyāyaḥ
Original text: varāhapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0