vaitānaśrautasūtram · Chapter 1

vaitāna sūtra
darśapūrṇamāsau (1-4)

atha vitānasya brahmā karmaṇi brahmavedaviddakṣiṇato vidhivadupaviśati vāgyataḥ १ homānādiṣṭānanumantrayate २ mantrānādeśe liṅgavateti bhāga-liḥ / prajāpate na tvadetānyanya iti yuvā kauśikaḥ / yathādevatamiti māṭharaḥ / ॐ bhūrbhuvaḥ svarjanado३mityācāryāḥ ३ pradhānahomamantrānpurastāddhomasaṃsthitahomeṣvāvapantyeke ४ vācayati yajamānaṃ bhṛgvaṅgirovidā saṃskṛtam ५ agnirāhavanīyaḥ ६ saṃcaravāgyamau brahmavadyajamānasya ७ devatā havirdakṣiṇā yajurvedāt ८ āgnīdhrasyottarata upācāraḥ spyasaṃmārgapāṇestiṣṭhato dakṣiṇāmukhasya ९ yathāsvaramastu śrau३ṣaḍiti pratyāśrāvaṇam १० yajamāno 'māvāsyāyāṃ pūrvedyurupavatsyadbhaktamaśnā-tyaparāhṇe ११ āhavanīyagārhapatyadakṣiṇāgniṣu mamāgne varca iti samidho 'nvādadhāti vibhāgam १२ vratamupaiti vratena tvaṃ vratapata iti / anaśanamityādi १३ mamāgne varca iti catasṛbhirdevatāḥ parigṛhṇāti / sinīvāli pṛthuṣṭuka iti mantroktām १४ anvadya na iti paurṇamāsyām १५ prātarhutvāgnihotraṃ kuhūṃ devīṃ yatte devā ityamāvāsyāyām / rākāmahaṃ pūrṇā paścāditi paurṇamāsyām १६ atha brahmāṇaṃ vṛṇīte bhūpate bhuvanapate bhuvāṃ pate mahato bhūtasya pate brahmāṇaṃ tvā vṛṇīmaha iti १७ vṛto japatyahaṃ bhūpatirahaṃ bhuvanapatirahaṃ bhuvāṃ patirahaṃ mahato bhūtasya patistadahaṃ manase prabravīmi mano vāce vāggāyatryai gāyatryuṣṇiha uṣṇiganuṣṭubhe'nuṣṭubbṛhatyai bṛhatī paṅktaye paṅktistriṣṭubhe triṣṭubjagatyai jagatī prajāpataye prajāpati-rviśvebhyo devebhya ॐ bhūrbhuvaḥ svarjanado३miti / apratirathaṃ ca १८ jī-vābhirācamyetyādi prapadanāntam १९ uttarato 'gnerdakṣiṇato 'parāgnibhyāṃ prapadyāsādaṃ vīkṣyāhe daudhaṣavya ityādyā dyāvāpṛthivyoḥ samīkṣaṇāt २०

१.१) atha vitānasya / brahmā karmāṇi brahmavedaviddakṣiṇato vidhivadupaviśati vāgyataḥ //
(१.२) homānādiṣṭānanumantrayate //
(१.३) mantrānādeśe liṅgavateti bhāgaliḥ / iti yuvā kauśikaḥ / yathādevatamiti māṭharaḥ / ityācāryāḥ //
(१.४) pradhānahomamantrān purastāddhomasaṃsthitahomeṣvāvapantyeke //
(१.५) vācayati yajamānaṃ bhṛgvaṅgirovidā saṃskṛtam //
(१.६) agnirāhavanīyaḥ //
(१.७) saṃcaravāgyamau brahmavadyajamānasya //
(१.८) devatāhavirdakṣiṇā yajurvedāt //
(१.९) āgnīdhrasyottarata upācāraḥ / sphyasaṃmārgapāṇestiṣṭhato dakṣiṇāmukhasya //
(१.१०) yathāsvaram iti pratyāśrāvaṇam //
(१.११) yajamāno'māvāsyāyāṃ pūrvedyurupavatsyadbhaktamaśnātyaparāhṇe //
(१.१२) āhavanīyagārhapatyadakṣiṇāgniṣu iti samidho'nvādadhāti vibhāgam //
(१.१३) vratamupaiti iti / anaśanamityādi //
(१.१४) iti catasṛbhirdevatāḥ parigṛhṇāti / iti mantroktām // (१.१५) iti paurṇamāsyām //
(१.१६) prātarhutvāgnihotram ityamāvāsyāyām / iti paurṇamāsyām //
(१.१७) atha brahmāṇaṃ vṛṇīte iti //
(१.१८) vṛto japati iti apratirathañca //
(१.१९) jīvābhirācamyetyādi prapadanāntam //
(१.२०) uttarato'gnerdakṣiṇato'parāgnibhyāṃ prapadyāsādaṃ vīkṣya ityādyā dyāvāpṛthivyoḥ samīkṣaṇāt //
2(darśapūrṇamāsau)
yatra vijānāti brahmannapaḥ praṇeṣyāmīti tatra praṇaya yajñam / devatā vardhaya tvam / nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamāno astu / saptaṛṣīṇāṃ su-kṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehyaॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadaॐ३ praṇayeti yathāsvaramanujānāti / evaṃ sarvatrānujñāpadamādyantayoḥ १ praṇītāsu praṇīyamānāsu vācaṃ yacchatyā haviṣkṛta udvādanāt २ yadi vadedvaiṣṇavīṃ japet ३ āgnīdhro 'nvāhāryādhiśrayaṇādvediṃ parisamuhyotkaradeśe nidadhāti / stambayajuṣo dvitīyapurīṣe prahṛte 'vastabhnāti cāraro divaṃ mā papta iti ४ bṛhaspate parigṛhāṇeti vediṃ parigṛhyamāṇāmanumantrayate ५ āśāsānā saumanasamiti patnīṃ saṃnahyamānām ६ ghṛtaṃ ta agna ityājye nirupyamāṇe'gniṃ paristṛṇīhīti vediṃ paristṛṇantam ७ yasyāṃ vṛkṣā iti paridhīnnidhīyamānān ८ ṛṣīnāṃ prastaro 'sīti prastaram ९ āsāditeṣu haviḥṣūktānpurastāddhomāñjuhoti / abhicāreṣvābhicārikān / saṃsthitahomāṃśca १० agnermanva iti sāmidhenīranumantrayate ११ prajāpate na tvadetānyanya iti prājāpatyamādhāram १२ agnītparidhīṃścāgniṃ ca tristriḥ saṃmṛḍḍhīti preṣita āgnīdhraḥ spyamagniṃ ca saṃmārgamantarā kṛtvā paridhīnmadhyamadakṣiṇottarāntristriḥ saṃmārjyāgne vājajidvājaṃ tvā sariṣyantaṃ vājajitaṃ saṃmārjyāgne vājajidvājaṃ tvā sariṣyantaṃ vājajitaṃ saṃmārjmīti saṃmārgeṇārvāñcamagnimupavājayati vājaṃ tvāgne jeṣyantaṃ saniṣyantaṃ saṃmārjmi vājaṃ jayeti १३ indre mamityaindra māghāram १४ pravare pravriyamāṇe vācayeddevāḥ pitara iti tisraḥ १५ grīṣmo hemanta iti prayājān १६ ahaṃ jajānetyājyabhāgau १७

(२.१) yatra vijānāti <brahmannapaḥ praṇeṣyāmīti tatra praṇaya yajñaṃ devatā vardhaya tvam / nākasya pṛṣṭhe svarge loke yajamāno astu sapta ṛṣīṇāṃ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehi, oṃ bhūrbhuvaḥ svarjanado३ṃ praṇaya > iti yathāsvaramanujānāti / evaṃ sarvatrānujñāpadamādyantayoḥ //
(२.२) praṇītāsu praṇīyamānāsu vācaṃ yacchatyā haviṣkṛta udvādanāt //
(२.३) yadi vadedvaiṣṇavīṃ japet //
(२.४) āgnīdhro'nvāhāryādhiśrayaṇādvediṃ parisamuhyotkaradeśe nidadhāti / stambayajuṣo dvitīyapurīṣe prahṛte'vastabhnāti ca <araro divaṃ mā paptaḥ > iti //
(२.५) <bṛhaspate parigṛhāṇa > iti vediṃ parigṛhyamāṇāmanumantrayate //
(२.६) <āśāsānā saumanasam > iti patnīṃ saṃnahyamānām //
(२.७) <ghṛtaṃ te agne > ityājye nirupyamāṇe'gnim / <pari stṛṇīhi > iti vediṃ paristṛṇantam //
(२.८) <yasyāṃ vṛkṣāḥ > iti paridhīnnidhīyamānān //
(२.९) <ṛṣīṇāṃ prastaro'si > iti prastaram //
(२.१०) āsāditeṣu haviḥṣūktān purastāddhomān juhoti / abhicāreṣvābhicārikān saṃsthitahomāṃśca //
(२.११) <agnermanve > iti sāmidhenīranumantrayate //
(२.१२) <prajāpate na tvadetānyanyaḥ > iti prājāpatyamāghāram //
(२.१३) <agnītparidhīṃścāgniṃ ca tristriḥ saṃmṛḍḍhi > iti preṣati āgnīdhraḥ sphyamagniṃ ca saṃmārgamantarā kṛtvā paridhīnmadhyamadakṣiṇottarān tristriḥ saṃmārṣṭi <agne vājajitvājaṃ tvā sariṣ.yantaṃ vājajitaṃ saṃmārjmi > iti / saṃmārgeṇārvāñcamagnimupavājayati <vājaṃ tvāgne jeṣyantaṃ saniṣyantaṃ saṃmārjmi vājaṃ jaya > iti //
(२.१४) <indremam > ityaindramāghāram //
(२.१५) pravare pravriyamāṇe vācayed<devāḥ pitaraḥ > iti tisraḥ //
(२.१६) <grīṣmo hemantaḥ > iti prayājān //
(२.१७) <ahaṃ jajāna > ityājyabhāgau //
3(darśapūrṇamāsau)
yenendrā yetyāgneyam १ mā vaniṃ mā vācamityaindrā gnam २ sāṃnāyyasyaindraṃ māhendraṃ vendre maṃ tvamindrastvaṃ mahendra iti ३ paurṇamāsyāmāgneyāgnīṣomī-yāvantaropāṃśuyājamagnīṣomīyamasmai kṣatramiti / nāmāvāsyāyāmavidhānāt ४ ā devānāmiti sauviṣṭakṛtam ५ iṣṭe sviṣṭakṛti vācaṃ yacchatyānuyājānāṃ prasavāt ६ prāśitraṃ yavamātramadhastādupariṣṭādvābhi-ghāritamagreṇādhvaryuḥ pariharati ७ tatsūryasya tvā cakṣuṣā pratīkṣa iti pratīkṣate ८ devasya tvā savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā pratigṛhṇāmīti pratigṛhṇāti ९ tadvyuhya tṛṇāni prāgdaṇḍaṃ sthaṇḍile nidadhāti pṛthivyāstvā nābhau sādayāmīti १० agneṣṭvā-syenātmāsyātmannātmānaṃ me mā hiṃsīḥ svāhetyanāmikāṅguṣṭhābhyāṃ dantaira-nupaspṛśanprāśnāti ११ prāśitamanumantrayate yo'gnirnṛmaṇā nāma brāhmaṇeṣu praviṣṭastasminma etatsuhutamastu prāśitraṃ tanmā mā hiṃsītparame vyomanniti १२ pātrāṇyadbhirmārjayitvā prāṇānsaṃspṛśate १३ vāṅma āsannasoḥ prāṇaścakṣurakṣṇoḥ śrotraṃ karṇayorbāhvorbalamūrvorojo jaṅghayorjavaḥ pādayoḥ pratiṣṭhā / ariṣṭāni me sarvāṅgāni santu tanūstanvā me saheti nābhim १४ iḍaivāsmānitīḍāmupahūyamānāmanumantrayate १५ āgnīdhraḥ ṣaḍavattaṃ prāśnāti pṛthivyāstvā dātrā prāśnāmyantarikṣasya tvā divastveti १६ upa tvā deva itīḍābhāgaṃ pratigṛhyendra gīrbhiriti prāśnanti १७ apo divyā iti tisṛbhiḥ pavitravati mārjayante १८ yajamāno'nvāhāryamantarvedyām १९ prajāpaterbhāgo'syūrjasvānpayasvānakṣito'syakṣityai tvā mā me kṣeṣṭā amutrāmuṣmiṃlloka iha ca prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhyudānarūpe me pāhyūrgasyūrjaṃ me dhehi kurvato me mā kṣeṣṭā dadato me mopadasaḥ prajāpatimahaṃ tvayā samakṣamṛdhyāsamityabhimantr! yartvigbhyo dadāti dakṣiṇām २० pratigṛhya ka idamityuktam २१ saṃpreṣita āgnīdhraḥ
२२

(३.१) <yenendrāya > ityāgneyam //
(३.२) <mā vaniṃ mā vācam > ityaindrāgnam //
(३.३) sāṃnāyyasyaindraṃ māhendraṃ vā <indremam > <tvamindrastvaṃ mahendraḥ > iti //
(३.४) paurṇamāsyāmāgneyāgnīṣomīyāvantaropāṃśuyājamangīṣomīyam <asmai kṣatram > iti / nāmāvāsyāyāmavidhānāt //
(३.५) <ā devānām > iti sauviṣṭakṛtam //
(३.६) iṣṭe sviṣṭakṛti vācaṃ yacchatyānuyājānāṃ prasavāt //
(३.७) prāśitraṃ yavamātramadhastādupariṣṭādvābhighāritamagreṇādhvaryuḥ pariharati //
(३.८) tat<sūryasya tvā cakṣuṣā pratīkṣe > iti pratīkṣate //
(३.९) <devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā pratigṛhṇāmi > iti pratigṛhṇāti //
(३.१०) tadvyuhya tṛṇāni prāgdaṇḍaṃ sthaṇḍile nidadhāti <pṛthivyāstvā nābhau sādayāmi > iti //
(३.११) <agneṣṭvāsyena > <ātmāsyātmannātmānaṃ me mā hiṃsīḥ svāhā > ityanāmikāṅguṣṭhābhyāṃ dantairanupaspṛśan prāśnāti //
(३.१२) prāśitamanumantrayate <yo'gnirnṛmaṇā nāma brāhmaṇeṣu praviṣṭastasminetatsuhutamastu prāśitraṃ tanmā mā hiṃsītparame vyoman > iti //
(३.१३) mātalyādbhiḥ mārjayitvā prāṇān saṃspṛśate //
(३.१४) <vāṅma āsannasoḥ prāṇaścakṣurakṣṇoḥ śrotraṃ karṇayorbāhvorbalamūrvorojo jaṅghayorjavaḥ pādayoḥ pratiṣṭhā / ariṣṭāni me sarvāṅgāni santu tanūstanvā me saha > iti nābhim //
(३.१५) <iḍaivāsmān > itīḍāmupahūyamānāmanumantrayate //
(३.१६) āgnīdhraḥ ṣaḍavattaṃ prāśnāti <pṛthivyāḥ tvā dātrā prāśnāmyantarikṣasya tvā divastvā > iti //
(३.१७) <upa tvā devaḥ > itīḍābhāgaṃ pratigṛhya <indra gīrbhiḥ > iti prāśnanti //
(३.१८) <apo divyāḥ > iti tisṛbhiḥ pavitravati mārjayante //
(३.१९) yajamāno'nvāhāryamantarvedyām //
(३.२०) <prajāpaterbhāgo'syūrjasvān payasvānakṣito'syakṣityai tvā mā me kṣeṣṭhāḥ, amutrāmuṣmiṃlloka iha ca, prāṇāpānau me pāhi, samānavyānau me pāhi, udānarūpe me pāhi, ūrgasi ūrjaṃ me dhehi, kurvato me mā kṣeṣṭhāḥ, dadato me mopadasaḥ, prajāpatirahaṃ tvayā samakṣamṛdhyāsam > ityabhimantrya ṛtvigbhyo dadāti dakṣiṇām //
(३.२१) pratigṛhya <ka idam > ityuktam //
(३.२२) saṃpreṣita āgnīdhraḥ //
4(darśapūrṇamāsau)
edho'sīti samidvatyā samidhamādhāya sakṛtsakṛtparidhīnsaṃmārṣṭyagne vājajidvājaṃ tvā sasṛvāṃsaṃ vājajitaṃ saṃmārjmīti १ agniṃ ca prāñcaṃ vājaṃ tvāgne jigīvāṃsaṃ sasanvāṃsaṃ saṃmārjmi vājamajairiti २ mano jyotirjuṣatāmājyamariṣṭaṃ yajñaṃ samimaṃ tanotu bṛhaspatiḥ pratigṛhṇātu no / viśve devāsa iha mādayantāmityanuyājān ३ ye devā divi ṣṭhetyanuvaṣaṭkāram ४ nudasva kāmeti srucau vipraṇudyamāne anumantrayate ५ saṃ barhiraktamiti prastaraṃ prahriyamāṇam ६ saṃsrāvabhāgā iti saṃsrāvam ७ na ghraṃstatāpa saṃ varcasā devānāṃ patnīḥ sugārhapatya iti patnīsaṃyājān ८ dakṣiṇāgnihomān / tṛtīya ulūkhale musala iti ७ āgnīdhraḥ saṃmārgamagnau praharati yo agnāviti १० vi te muñcāmyahaṃ vi ṣyāmi pra tvā muñcāmīti patnīṃ yoktreṇa vimucyamānāmanumantrayate ११ vedaḥ svastiriti vedaṃ vicṛtati १२ yānāvaha iti ṣaḍbhiḥ saṃsthitahomāñjuhoti १३ praṇītā vimucyamānāḥ sasruṣīrityanumantrayate १४ yeṣāṃ prayājā iti yajamānamāśāste १५ yadannamiti bhāgaṃ prāśya deva savitaretatte prāha tatpra ca suva pra ca yaja bṛhaspatirbrahmā sa yajñaṃ pāhi sa yajñapatiṃ pāhi sa māṃ pāhi sa māṃ karmaṇyaṃ pāhītyāha yajamānaḥ १६ udapātre'ñjalāvāsikte saṃ varcaseti mukhaṃ vimārṣṭi १७ antareṇāparāgnī dakṣiṇenāgniṃ viṣṇukramādīkṣaṇāntam १८ agne gṛhapata iti gārhapatyamupatiṣṭhate १९ yasyoruṣvityāhavanīyamabhivrajya prāṇāpānāvojo'sītyuktam २० ayaṃ no agniriti dvābhyāmupasthāya sa yajñapatirāśiṣeti bhāgaṃ prāśnāti २१ vratāni vratapataya iti vratavisarjanīmādadhāti २२ etasmādyājamānādṛte'pi siddhiḥ / tadapi ślokau vadataḥ pravargyo yājamānāni patnīmantrāśca tantrayama aṅgaṃ ca yajñe bhavatyṛte caibhyo'pi sidhyati pravargyācchauryamāpnoti yajamānena cāśiṣaḥ patnīmantraiḥ prajāmāyustasmāttenaiva sidhyatīti २३ darśapūrṇamāsau triṃśataṃ varṣāṇi / pañcadaśa dākṣāyaṇayajñaḥ २४ paurṇamāsyāṃ paurṇamāsamaparedyuśca / evamamāvāsyāyām २५ saṃvatsaraṃ vā २६ sākaṃprasthāyyādīni caitābhyāmiṣṭayo vyākhyātāḥ २७

ityatharvavede vaitānasūtre prathamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
(४.१) <edho'si > iti samidvatyā samidhamādhāya sakṛtsakṛtparidhīn saṃmārṣṭi <agne vājavidvājaṃ tvā sasṛvāṃsaṃ vājajitaṃ saṃmārjmi > iti //
(४.२) agniṃ ca prāñcaṃ <vājaṃ tvāgne jigīvāṃsaṃ saṃmārjmi vājamajaiḥ > iti //
(४.३) <manojyotirjuṣatāmājyamariṣṭaṃ yajñaṃ samimaṃ tanotu bṛhaspatiḥ pratigṛhṇātu no viśve devāsa iha mādayantām > ityanu yājān //
(४.४) <ye devā divi ṣṭha > ityanuvaṣaṭkāram //
(४.५) <nudasva kāma > iti srucau vipraṇudyamāne anumantrayate //
(४.६) <saṃ barhiraktam > iti prastaraṃ prahriyamāṇam //
(४.७) <saṃsrāvabhāgāḥ > iti saṃsrāvam //
(४.८) <na ghraṃstatāpa > <saṃ varcasā > <devānāṃ patnīḥ > <sugārhapatya > iti patnīsaṃyājān //
(४.७) dakṣiṇāgnihomān / tṛtīyam <ulūkhale musale > iti //
(४.१०) āgnīdhraḥ saṃmārgamagnau praharati <yo agnau > iti //
(४.११) <vi te muñcāmi > <ahaṃ vi ṣyāmi > <pra tvā muñcāmi > iti patnīṃ yoktreṇa vimucyamānāmanumantrayate //
(४.१२) <vedaḥ svastiḥ > iti vedaṃ vicṛtati //
(४.१३) samiṣṭayajuṣaḥ <yānāvahaḥ > iti ṣaḍbhiḥ saṃsthitahomān juhoti / <manasaspate .८</ref>> ityāsāmuttamā //
(४.१४) praṇītā vimucyamānāḥ <sasruṣīḥ > ityanumantrayate //
(४.१५) <yeṣāṃ prayājāḥ > iti yajamānamāśāste //
(४.१६) <yadannam > iti bhāgaṃ prāśya <deva savitaretatte prāha, tatpra ca suva pra ca yaja / bṛhaspatirbrahmā sa yajñaṃ pāhi, sa yajñapati ṃ pāhi sa māṃpāhi, sa māṃ ka rmaṇyaṃ pāhi > ityāha //
(४.१७) yajamāna udapātre'ñjalāvāsikte <saṃ varcasā > iti mukhaṃ vimārṣṭi //
(४.१८) antareṇāparāgnī dakṣiṇenāgniṃ viṣṇukramādīkṣaṇāntam //
(४.१९) <agne gṛhapate > iti gārhapatyamupatiṣṭhate //
(४.२०) <yasyoruṣu > ityāhavanīyamabhivrajya <prāṇāpānau > <ojo'si > iti_uktam //
(४.२१) <ayaṃ no agniḥ > iti dvābhyāmupasthāya <saṃ yajñapatirāśiṣā > iti bhāgaṃ prāśnāti //
(४.२२) <vratāni vratapataye > iti vratavisarjanīmādadhāti //
(४.२३) etasmādyājamānādṛte_apasiddhiḥ / tadapi ślokau vadataḥ <pravargyo yājamānāni patnīmantrāśca tattrayam / aṅgaṃ ca yajñe bhavatyṛte caibhyo'pasiddhyati // pravargyācchauryamāpnoti yājamānena cāśiṣaḥ / patnīmantraiḥ prajāmāyustasmāttenaiva siddhyati //> iti //
(४.२४) darśapaurṇamāsau triṃśataṃ varṇāni / pañcadaśa dākṣāyaṇayajñaḥ //
(४.२५) paurṇamāsyāṃ paurṇamāsamaparedyuśca / evamamāvāsyāyām //
(४.२६) saṃvatsaraṃ vā //
(४.२७) sākaṃprasthāyyādīni ca / etābhyāmiṣṭayo vyākhyātā vyākhyātāḥ //
agnyādheyam (5-6)

athāgnyādheyam १ vasante brāhmaṇāsya / grīṣme rājanyasya / varṣāsu vaiśyasya / trīṇi parvāṇītyuktam २ yadaiva kadācidādadhyācchraddhānvevainaṃ nātīyāt ३ ukto brahmaudanaḥ ४ ṛtvija upasādayati ५ abhimantritaṃ vādadhyāt ६ yo aśvatthaḥ śamīgarbha āruroha tve sacā taṃ te harāmi brahmaṇā yajñiyaiḥ ketubhiḥ saha jātavedo bhuvanasya yadre ta iha siñca tapaso yajjaniṣyate agnimaśvatthādadhi havyavāhaṃ śamīgarbhājjanayanyo mayobhūriti mantrokte araṇī gṛhṇantamādhāsyamānaṃ vācayati ७ vāgyatā jāgrato rātrimāsate'pararātraṃ vā ८ bṛhaspate savitariti svapato bodhayet ७ uṣasi śāntyudakaṃ karoti cityādibhirātharvaṇībhiḥ kapurviparvārodākāvṛkkāvatīnāḍānirdahantībhirāṅgirasībhiśca / cātanairmātṛnāmabhirvāstoṣpatyairanuyojitaiḥ १० tenāgnipadamaśvaṃ snāpayannabhyukṣañchamayatyanudita udite vādhāsyamānaḥ ११ ākṛtiloṣṭetyādyupasthānāntam १२ yattvā kruddhā ityupoddharantyācāryā āhavanīyadakṣiṇāgnyorlakṣaṇāntam १३ purīṣyo'si viśvabharā arthavā tvā prathamo niramanthadagne tvāmagne puṣkarādadhyatharvā niramanthata / mūrdhno viśvasya vāghataḥ tamu tvā dadhyaṅṅṛṣiḥ putra īdhe atharvaṇaḥ / vṛtrahaṇaṃ puraṃdaram tamu tvā pāthyo vṛṣā samīdhe dasyuhantamam / dhanaṃjayaṃ raṇeraṇa iti mathyamānamanumantrayate १४ jātaṃ sujātaṃ jātavedasamiti १५ jātarūpeṇāntardhāya / nāsikyenoṣmaṇāsyena vā / mayyagra ityetayāpānati ३६ aśvapādaṃ lakṣaṇe nidhāpyamānaṃ samadhvarāyetyanumantrayate १७ rathenāgnau praṇīyamāne'śve'nvārabdhaṃ vācayati १८ १

(५.१) athāgnyādheyam //
(५.२) vasante brāhmaṇāsya / grīṣme rājanyasya / varṣāsu vaiśyasya / trīṇi parvāṇi ityuktam //
(५.३) yadaiva kadā cidādadhyācchraddhā tvevainaṃ nātīyāt //
(५.४) ukto brahmaudanaḥ //
(५.५) ṛtvija upasādayati //
(५.६) abhimantritaṃ vādadhyāt //
(५.७) <yo aśvatthaḥ śamīgarbha āruroha tve sacā / taṃ te harāmi brahmaṇā yajñiyaiḥ ketubhiḥ saha // jātavedo bhuvanasya yadreta iha siñca tapaso yajjaniṣyate / agnimaśvatthādadhi ha vyavāhaṃ śamīgarbhājjanayan yo mayobhūḥ > iti mantrokte araṇī gṛhṇantamādhāsyamānaṃ vācayati //
(५.८) vāgyatā jāgrato rātrimāsate / pararātraṃ vā //
(५.९) <bṛhaspate savitaḥ > iti svapato bodhayet //
(५.१०) uṣasi śāntyudakaṃ karoti cityādibhirātharvaṇībhiḥ kapūrviparvārodākāvṛkkāvatīnāḍānirdahantībhirāṅgirasībhiśca / cātanairmātṛnāmabhirvāstoṣpatyairanuyojitaiḥ //
(५.११) tenāgnipadamaśvaṃ snāpayannabhyukṣañchamayati //
(५.१२) anudita udite vādhāsyamānaḥ ākṛtiloṣṭetyādy upasthānāntam //
(५.१३) <yattvā kruddhāḥ > ityupoddharantyācāryāḥ / āhavanīyadakṣiṇāgnyorlakṣaṇāntam //
(५.१४) <purīṣyo'si viśvabharāḥ / atharvā tvā prathamo niramanthadagne // tvāmagne puṣkarādadhyatharvā niramanthata / mūrdhno viśvasya vāghataḥ // tamu tvā dadh yaṅṅṛṣiḥ putraīdhe atharvaṇaḥ / vṛtrahaṇaṃ puraṃdaram // tamu tvā pāthyo vṛṣā samīdhe dasyuhantamam / dhanaṃjayaṃ raṇeraṇe > iti mathyamānamanumantrayate //
(५.१५) jātaṃ <sujātaṃ jātavedasam > iti //
(५.३६) jātarūpeṇāntardhāya / nāsikyenoṣmaṇāsyena vā / <mayyagra > ityetayāpānati //
(५.१७) aśvapādaṃ lakṣaṇe nidhāpyamānaṃ <samadhvarāya > ityanumantrayate //
(५.१८) rathenāgnau praṇīyamāne'śve'nvārabdhaṃ vācayati //
6(agnyādheyam )
yadakrandaḥ prathamaṃ jāyamāna udyantsamudrā duta vā purīṣāt
śyenasya pakṣā hariṇasya bāhū upastutyaṃ mahi jātaṃ te arvan
yadakrandaḥ salile jāto arvantsahasvānvājinbalavānbalena
taṃ tvādadhurbrahmaṇe bhāgamagre atharvāṇaḥ sāmavedo yajūṃṣi
ṛgbhiḥ pūtaṃ prajāpatiratharvaṇe'śvaṃ prathamaṃ nināya
tasya pade prathamaṃ jyotirādade sa mā vahāti sukṛtāṃ yatra lokaḥ
abhitiṣṭha pṛtanyato mahyaṃ prajāmāyuśca vājindhehi
tvayā vadheyaṃ dviṣataḥ sapatnānsvargaṃ me lokaṃ yajamānāya dhehi
abhitiṣṭha pṛtanyataḥ sahasva pṛtanāyataḥ
yathāhamabhibhūḥ sarvāṇi tāni dhūrvato janāniti

āhavanīyadakṣiṇāgnī gārhapatyātsaha praṇīyamāṇau vyākaromītyanumantrayate २ āhitamāhavanīyamāyaṃ gaurityupatiṣṭhate ३ dakṣiṇāgnirnirmathya āhāryo vā ४ sabhyāvasathyayorāhavanīyādvihāraḥ / sabhyādvāvasathyasya / sabhyaḥ sabhāyau / āvasathya āvasathāya ५ agnipadamaśvaṃ rathaṃ cātuṣprāśyāṃ hiraṇyaṃ ca brahmaṇe dadāti ६ agniṃ tvāhurvaiśvānaraṃ sa dahanpradahannvagāḥ / sa no devatrādhi brūhi mā riṣāmā vayaṃ tavetyaśvaṃ śa-mayitvā yadakranda ityupākurute ७ indra syaujo marutāmanīkamiti rathamabhihutvā vanaspate vīḍvaṅga ityātiṣṭhati ८ upaviśya pūrṇahomamupa tvā namaseti ९ idamugrāyetyanvaktānakṣānvidevanāyādhvaryave prayacchati १० āgnyādheyikīṣviṣṭiṣvagneḥ pavamānasya pāvakasya śuceraditeriti pavamānaḥ punātu tveṣaste'gnī rakṣāṃsyaditirdyauriti ११ yajamāno dvādaśarātramupavatsyadbhaktamityuktam १२ brahmacārī vratyadho 'gnīnupaśete १३ २

(६.१) <yadakrandaḥ prathamaṃ jāyamāna udyantsamudrāduta vā purīṣāt / śyenasya pakṣā hariṇasya bāhū upastutyaṃ mahi jātaṃ te arvan // yadakran daḥ salile jāta o arvantsahas vān vājin balavān balena / taṃ tvādadhurbrahmaṇe bhāgamagne atharvāṇaḥ sāmavedo yajūṃṣi // ṛgbhiḥ pūtaṃ prajāpatiratharvaṇe'śvaṃ prathamaṃ nināya / tasya pade prathamaṃ jyotirādadhe sa mā vahāti sukṛtāṃ yatra lokaḥ // abhitiṣṭha pṛtanyato mahyaṃ prajāmāyuśca vājin dhehi / tvayā vadheyaṃ dviṣataḥ sapatnān svargaṃ me lokaṃ yajamānāya dhehi // abhitiṣṭha pṛtanyataḥ sahasva pṛtanāyataḥ / yathāhamabhibhūḥ sarvāṇi tāni dhūrvato janān > iti //
(६.२) āhavanīyadakṣiṇāgnī gārhapatyātsaha praṇīyamāṇau <vyākaromi > ityanumantrayate //
(६.३) āhitamāhavanīyam <āyaṃ gauḥ > ityupatiṣṭhate //
(६.४) dakṣiṇāgnirnirmathya āhāryo vā //
(६.५) sabhyāvasathyayorāhavanīyādvihāraḥ / sabhyādvāvasathyasya / sabhyaḥ sabhāyai / āvasathya āvasathāya //
(६.६) agnipadamaśvaṃ rathaṃ cātuṣprāśyāṃ hiraṇyaṃ ca brahmaṇe dadāti //
(६.७) <agniṃ tvāhurvaiśvānaraṃ sadanān pradahannvagāḥ / sa no devatrādhi brūhi mā riṣāmā vayaṃ tava > ityaśvaṃ śamayitvā <yadakrandaḥ > ityupākurute //
(६.८) <indrasyaujo marutāmanīkam > iti rathamabhi hutvā <vanaspate vīḍvaṅgaḥ > ityātiṣṭhati //
(६.९) upaviśya pūrṇahomam <upa tvā namasā > iti //
(६.१०) <idamugrāya > ityanvaktānakṣān videvanāyādhvaryave prayacchati //
(६.११) āgnyādheyikīṣviṣṭiṣvagneḥ pavamānasya pāvakasya śuceraditeriti <pavamānaḥ punātu > <tveṣaste > <agnī rakṣāṃsi> < aditirdyauḥ > iti //
(६.१२) yajamāno dvādaśarātramupavatsyadbhaktam ityuktam //
(६.१३) brahmacārī vratyadho'gnīnupaśete //
(agnihotram 7)

sāyaṃ prātaragnihotram १ gavīḍāṃ dohayitvāgnihotramadhiśrayati २ abhijvālya samudvāntamadbhiḥ pratyānīyodagudvāsayati ३ agniparistaraṇaṃ paryukṣaṇamṛtaṃ tveti ४ gārhapatyādāhavanīyamudakadhārāṃ ninayatyamṛtamasyamṛtamamṛtena saṃdhehīti ५ sruksruvaṃ prakṣālitaṃ pratapati niṣṭaptamiti ६ sruveṇa sruci grahānunnayati ७ samidattarāṃ srucaṃ mukhasaṃmitāmudgṛhyāha-vanīyamabhiprakrāmatīdamahaṃ yajamānaṃ svargaṃ lokamunnayāmīti ८ barhiṣi nidhāya samidhamādadhātyagnijyotiṣaṃ tvā vāyumatīṃ prāṇavatīṃ svargyāṃ svargāyopadadhāmi bhāsvatīmiti ९ sūryajyotiṣamiti prātaḥ pradīptāmabhijuhoti १० sajūrdevena savitrā sajū rātryendravatyā / juṣāṇo agnirvetu svāheti / sajūruṣaseti juṣāṇaḥ sūrya iti prātaḥ ११ ayaṃ mā loko'nusaṃtanutāmiti gārhapatyamavekṣya prajāpate na tvadetānyanya iti manasaiva pūrṇatarāmuttarāṃ juhoti १२ sruvaṃ trirudañcamunnayati rudrānprīṇāmīti १३ barhiṣi nidhāyonmṛjyottarataḥ pāṇī nimārṣṭyoṣadhivanaspatīnprīṇā-mīti १४ dvitīyamunmṛjyapitryupavītaṃ kṛtvā dakṣiṇataḥ pitṛbhyaḥ svadhāṃ karomītyaparāgnyoḥ kāmyam १५ agnihotraṃ nityamityācāryāḥ १६ gārhapatye samidhamādhāya sthālyāḥ sruveṇa juhotīha puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātviha prajāṃ ramayatu prajāpatiḥ / agnaye gṛhapataye rayimate puṣṭipataye svāheti १७ uktottarā १८ dakṣiṇāgnāvagnaye'nnādāyānnapataye svāheti pūrvā १९ satyaṃ tvarteneti paryukṣya sruvaṃ srucaṃ barhiścottareṇāgniṃ nidadhāti २० srukśeṣaṃ prāśnāti २१ prāṇānprīṇāmītyupaspṛśya / garbhāniti dvitīyam / viśvāndevānityantataḥ sarvam / aprakṣālitayodakaṃ srucā ninayati sarpetarajanāniti / barhiṣi prakṣālya sarpapuṇyajanāniti dvitīyam / gandharvāpsarasa ityapareṇa tṛtīyam २२ saptarṣīniti sruvaṃ srucaṃ ca pratitapati २३ dakṣiṇānnayāmīti srugdaṇḍamavamārṣṭi / prātarunmārṣṭi २४ brāhmaṇoktamagnyupasthānam २५ atha gavīḍādibhreṣe tasyai tasyai devatāyai juhuyāt २६ ३

(७.१) sāyaṃprātaragnihotram //
(७.२) gavīḍāṃ dohayitvāgnihotramadhiśrayati //
(७.३) abhijvālya samudvāntamadbhiḥ pratyānīyodagudvāsayati //
(७.४) agniparistaraṇaṃ paryukṣaṇam <ṛtaṃ tvā > iti //
(७.५) gārhapatyādāhavanīyamudakadhārāṃ ninayaty<amṛtamasyamṛtamamṛtena saṃdhehi > iti //
(७.६) sruksruvaṃ prakṣālitaṃ pratapati <niṣṭaptam > iti //
(७.७) sruveṇa sruci grahānunnayati
(७.८) samiduttarāṃ srucaṃ mukhasaṃmitāmudgṛhyāhavanīyamabhiprakrāmati <idamahaṃ yajamānaṃ svargaṃ lokamunnayāmi > iti //
(७.९) barhiṣi nidhāya samidhamādadhāty<agnijyotiṣaṃ tvā vāyumatīṃ prāṇavatīṃ svargyāṃ svargāyopadadhāmi bhāsvatīm > iti //
(७.१०) <sūryajyotiṣam> iti prātaḥ //
(७.११) pradīptāmabhijuhoti <sajūrdevena savitrā sajū rātryendravatyā / juṣāṇo agnirvetu svāhā > iti / <sajūruṣasā> iti <juṣāṇaḥ sūryaḥ > iti prātaḥ //
(७.१२) <ayaṃ mā loko'nusaṃtanutām > iti gārhapatyamavekṣya <prajāpate na tvadetānyanyaḥ > iti manasaiva pūrṇatarāmuttarāṃ juhoti //
(७.१३) sruvaṃ trirudañcamunnayati <rudrān prīṇāmi > iti //
(७.१४) barhiṣi nidhāyonmṛjyottarataḥ pāṇī nimārṣṭy<oṣadhivanaspatīn prīṇāmi > iti //
(७.१५) dvitīyamunmṛjya pitryupavītaṃ kṛtvā dakṣiṇataḥ <pitṛbhyaḥ svadhāṃ karomi > iti //
(७.१६) aparāgnyoḥ kāmyamagnihotraṃ nityamityācāryāḥ //
(७.१७) gārhapatye samidhamādhāya sthālyāḥ sruveṇa juhoti <iha puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātviha prajāṃ ramayatu prajāpatiḥ / agnaye gṛhapataye rayimate puṣṭipataye svāhā > iti //
(७.१८) uktottarā //
(७.१९) dakṣiṇāgnāv<agnaye'nnādāyānnapataye svāhā > iti pūrvā //
(७.२०) <satyaṃ tvartena > iti paryukṣya sruvaṃ srucaṃ barhiścottareṇāgniṃ nidadhāti //
(७.२१) srukśeṣaṃ prāśnāti //
(७.२२) <prāṇān prīṇāmi> ityupaspṛśya / <garbhān> iti dvitīyam / <viśvān devān > ityantataḥ sarvam / aprakṣālitayodakaṃ srucā ninayati sarpetarajanāniti / barhiṣi prakṣālya sarpapuṇyajanāniti dvitīyam / gandharvāpsarasa ityapareṇa tṛtīyam //
(७.२३) saptarṣīniti sruvaṃ srucaṃ ca pratapati //
(७.२४) dakṣiṇānnayāmīti srugdaṇḍamavamārṣṭi / prātarunmārṣṭi //
(७.२५) brāhmaṇoktamagnyupasthānam //
(७.२६) atha gavīḍādibhreṣe tasyai tasyai devatāyai juhuyāt //
ārambhaṇīyeṣṭiḥ(8)
cāturmāsyāni (8-9)

trayodaśyāmāgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapeddarśapūrṇamāsāvāripsamāno'gnāviṣṇū iti १ pūrvaṃ paurṇamāsamārabhamāṇaḥ sarasvatyai ca caruṃ sarasvate dvādaśakapālaṃ sarasvati vrateṣu yasya vratamiti २ ādhānādvṛddhiścedarvāksaṃvatsarādro hiṇyāmutsṛjyāgnihotraṃ punarvasvoḥ punarādadhītaॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti ३ oṣadhīṣu pakvāsvāgrayaṇeṣṭiḥ ४ idāvatsarāyeti purastāddhomasaṃsthitahomeṣvāvapeta ५ agna indra ityāgnendra m / aindrāgnaṃ cedindrā gnī asmāniti ६ yadvidvāṃso dvāvāpṛthivī upaśrutyā somo vīrudhāmiti vaiśvadevadyāvāpṛthivīyasaumyān ७ phālgunyāṃ paurṇamāsyāṃ cāturmāsyāni prayuñjīta ८ pūrvedyurvaiśvānarapārjanyeṣṭirvāgne vaiśvānarābhi kra-nda stanayeti ९ vaiśvadeve nirmathyaṃ prahṛtaṃ bhavataṃ naḥ samanasāvityanumantrayate १० agnāvagniriti homam ११ evaṃ nirmanthanam १२ āgneyaṃ saumyaṃ sāvitraṃ sārasvataṃ pauṣṇaṃ mārutaṃ vaiśvadevaṃ dyāvāpṛthivīyamagnirvanaspatīnāṃ somo virudhāṃ savitā prasavānāṃ sarasvati vrateṣu prapathe pathāṃ marutaḥ parvatānāṃ viśve devā mama dyāvāpṛthivī dātrāṇāmiti १३ vājinasyārvācīnaṃ vasuvidamiti १४ tasya prāṇabhakṣānbhakṣayanti hotradhvaryubrahmāgnīdhrāḥ / pratyakṣaṃ yajamānaḥ / mithaḥ samupahūya १५ yanme retaḥ prasidhyati yadvā me apagacchati yadvā jāyate punastena mā śivamāviśa // tena mā vājinaṃ kṛṇu tena suprajasaṃ kṛṇu tasya te vājipītasyopahūto bhakṣayāmīti prakṛtiḥ १६ āṣāḍhyāṃ varuṇapraghāseṣvagnyoḥ praṇīyamānayoragne prehīti japanneti १७ dakṣiṇamagnimupaviśati १८ purastādativrajyottare'gnau hutvā dakṣiṇe juhoti १९ aticāraṃ pṛṣṭāṃ patnīmidamāpaḥ pra vahateti mārjayanti २० pauṣṇāntānpañca २१ aindrāgnaṃ vāruṇaṃ mārutaṃ kāyaṃ varuṇo'pāṃ ya ātmadā iti २२ avabhṛthasomādantareṇa vedī viṣṇukramāḥ २३ ४

(८.१) trayodaśyāmāgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapeddarśapūrṇamāsāvāripsamāno <agnāviṣṇū > iti //
(८.२) pūrvaṃ paurṇamāsamārabhamāṇaḥ sarasvatyai ca caruṃ sarasvate dvādaśakapālaṃ <sarasvati vrateṣu > <yasya vratam > iti //
(८.३) ādhānādvṛddhiścedarvāksaṃvatsarādrohiṇyāmutsṛjyāgnihotraṃ punarvasvoḥ punarādadhītoṃ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti //
(८.४) oṣadhīṣu pakvāsvāgrayaṇeṣṭiḥ //
(८.५) <idāvatsarāya > iti purastāddhomasaṃsthitahomeṣvāvapeta //
(८.६) <agna indra > ityāgnendram / aindrāgnaṃ ca <indrāgnī asmān > iti //
(८.७) <yadvidvāṃsaḥ > <dvāvāpṛthivī upaśrutyā > <somo vīrudhām > iti vaiśvadevadyāvāpṛthivīyasaumyān //
(८.८) phālgunyāṃ paurṇamāsyāṃ cāturmāsyāni prayuñjīta //
(८.९) pūrvedyurvaiśvānarapārjanyeṣṭirvā <agne vaiśvānara > <abhi kranda stanaya > iti //
(८.१०) vaiśvadeve nirmathyaṃ prahṛtaṃ <bhavataṃ naḥ samanasau > ityanumantrayate //
(८.११) <agnāvagniḥ > iti homam //
(८.१२) evaṃ nirmanthanam //
(८.१३) āgneyaṃ saumyaṃ sāvitraṃ sārasvataṃ pauṣṇaṃ mārutaṃ vaiśvadevaṃ dyāvāpṛthivīyam <agnirvanaspatīnām > <somo vīrudhām > <savitā prasavānām > <sarasvati vrateṣu > <prapathe pathām > <marutaḥ parvatānām > <viśve devā mama > <dyāvāpṛthivī dātṝṇām > iti //
(८.१४) vājinasya <arvācīnaṃ vasuvidam > iti //
(८.१५) tasya prāṇabhakṣān bhakṣayanti hotradhvaryubrahmāgnīdhrāḥ / pratyakṣaṃ yajamānaḥ / mithaḥ samupahūya //
(८.१६) <yanme retaḥ prasicyate yadvā me apagacchati yadvā jāyate punastena mā śivamāviśa / tena mā vājinaṃ kṛṇu tena suprajasaṃ kṛṇu tasya te vājipītasyopahūto bhakṣayāmi // > iti prakṛtiḥ //
(८.१७) āṣāḍhyāṃ varuṇapraghāseṣvagnyoḥ praṇīyamānayor<agne prehi > iti japanneti //
(८.१८) dakṣiṇamagnimupaviśati //
(८.१९) purastādativrajyottare'gnau hutvā dakṣiṇe juhoti //
(८.२०) aticāraṃ pṛṣṭāṃ patnīm <idamāpaḥ pra vahata > iti mārjayanti //
(८.२१) pauṣṇāntān pañca //
(८.२२) aindrāgnaṃ vāruṇaṃ mārutaṃ kāyaṃ <varuṇo'pāṃ > <ya ātmadāḥ > iti //
(८.२३) avabhṛthaḥ somāt // antareṇa vedī viṣṇukramāḥ //
9 cāturmāsyāni
kārttikyāṃ sākamedhāḥ १ pūrvedyuriṣṭyāmagneranīkavato'cikradaditi / madhyaṃdine sāṃtapanānāṃ marutāṃ sāṃtapanā idamiti / sāyaṃ gṛhamedhināṃ tigmamanīkamiti २ ājyabhāgādīḍāntā ३ śvo bhūte pūrṇadarvaṃ pūrṇā darśa iti ४ krīḍināṃ marutāṃ kṛṣṇaṃ niyānamiti ५ māhendryāṃ ṣaḍaindrā gnāntān ६ mahendraṃ vaiśvakarmaṇaṃ ye bhakṣayanta iti ७ pitryāyāmājyabhāgāntaṃ daivāvṛtsomāya pitṛmate pitṛbhyaḥ somavaḍbho vā barhiṣadaḥ pitara upahūtā naḥ pitaro'gniṣvāttāḥ pitaro'gnaye kavyavāhanāyeti ८ purastāddhomāndakṣiṇāgneratipraṇīte juhoti ९ dakṣiṇenāgnimatikramya pratyaṅupaviśati / uttareṇa yajamāna āgnīdhraśca १० astu svadheti pratyāśrāvayati ११ tadapi ślokau vadataḥ pitr! yāyāṃ prā-ṅmukho brahmā hutvā homānpurogamān gatvā tu dakṣiṇenāgneḥ pratyaṅāsīda karmaṇi // āgnīdhro yajamānaścottareṇa tu tāvubhau astu svadheti vaktavyaṃ pratyāśrāvaṇamatra tviti १२ iḍāmavajighrati १३ pariṣikte daivāvṛcchaṃyvantā १४ vimitānniṣkrāmanto japantyayā viṣṭheti १४ prāñco-'bhyutkramyodasya ketava ityādityamupatiṣṭhante १६ dakṣiṇāñco divaṃ pṛthi-vīmityagnīn १७ athodañcaścatuṣpathe traiyambakaṃ yo agnāviti yaja-mānāryajanāt १८ savyahastapuroḍāśā dakṣiṇānūrūnāghnānāstriḥ prasa-vyamagnimanupariyanti tr! yambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāditi १९ dakṣiṇahastapuroḍāśāḥ pradakṣiṇam २० mūtayoḥ pramuktayoryo naḥ sva iti japati २१ dakṣiṇāvṛta āvrajanti २२ athādityeṣṭiḥ २३ phālgunyāṃ śunāsīryam २४ punaḥprayoge pūrvedyuḥ २५ pauṣṇāntānpañca २६ vāyavyaṃ śunāsīryaṃ sauryamekayā ca śunāsīreha sūryaścakṣuṣāmiti २७ ५

(९.१) kārttikyāṃ sākamedhāḥ //
(९.२) pūrvedyuriṣṭyāmagneranīkavato <acikradat> iti / madhyaṃdine sāṃtapanānāṃ marutāṃ <sāṃtapanā idam > iti / sāyaṃ gṛhamedhināṃ <tigmamanīkam > iti //
(९.३) ājyabhāgādīḍāntā //
(९.४) śvo bhūte pūrṇadarvyaṃ <pūrṇā darve > iti //
(९.५) krīḍināṃ marutāṃ <kṛṣṇaṃ niyānam > iti //
(९.६) māhendryāṃ ṣaḍaindrāgnāntān //
(९.७) māhendraṃ vaiśvakarmaṇaṃ <ye bhakṣayantaḥ > iti //
(९.८) pitryāyāmājyabhāgāntaṃ daivāvṛt / <somāya pitṛmate / pitṛbhyaḥ somavaḍbhyaḥ > vā <barhiṣadaḥ pitaraḥ > <upahūtā naḥpitaraḥ > <agniṣvāttāḥ pitaraḥ > <agnaye kavyavāhanāya > iti //
(९.९) purastāddhomān dakṣiṇāgneratipraṇīte juhoti //
(९.१०) dakṣiṇenāgnimatikramya pratyaṅṅupaviśati / uttareṇa yajamāna āgnīdhraśca //
(९.११) <astu svadhā> iti pratyāśrāvayat //
(९.१२) tadapi ślokau vadataḥ <pitryāyāṃ prāṅmukho brahmā hutvā homān purogamān / gatvā tu dakṣiṇenāgneḥ pratyaṅṅāsīta karmaṇi // ā gnīdhro yajama ānaścottareṇa tu tāvubhau astu svadheti vaktavyaṃ pratyāśrāvaṇamatra tu> iti //
(९.१३) iḍāmavajighrati //
(९.१४) pariṣikte daivāvṛt / śaṃyvantā //
(९.१४) vimitānniṣkrāmanto japanti <ayā viṣṭhā > iti //
(९.१६) prāñco'bhyutkramya <udasya ketavaḥ > ityādityamupatiṣṭhante //
(९.१७) dakṣiṇāñco <divaṃ pṛthivīm > ityagnīn //
(९.१८) athodañcaścatuṣpathe traiyambakaṃ <yo agnau > iti //
(९.१९) yajamānāryajanāḥ savyahastapuroḍāśā dakṣiṇānūrūnāghnānāstriḥ prasavyamagnimanupariyanti <tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam / urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāt> iti //
(९.२०) dakṣiṇahastapuroḍāśāḥ pradakṣiṇam //
(९.२१) mūtayoḥ pramuktayor<yo naḥ svaḥ > iti japati //
(९.२२) dakṣiṇāvṛta āvrajanti //
(९.२३) athādityeṣṭiḥ //
(९.२४) phālgunyāṃ śunāsīryam //
(९.२५) punaḥprayoge pūrvedyuḥ //
(९.२६) pauṣṇāntān pañca //
(९.२७) vāyavyaṃ śunāsīryaṃ sauryam <ekayā ca > <śunāsīreha > <sūryaścakṣuṣām > iti //
paśubandhaḥ(10)

atha paśau vaiṣṇavaṃ pūrṇahomamuru viṣṇo iti १ arātīyoriti yūpaṃ vṛścyamānamanumantrayate २ yattvā śikva iti prakṣālyamānam ३ añjate vyañjata ityabhyajyamānam ४ svāktaṃ ma ityājyamānam ५ yatte vāsa iti paridhāpyamānam ६ vanaspate stīrṇamiti barhiṣyāsādyamānam ७ vanaspatiḥ saha yasyāṃ sadaityucchrīyamāṇam ८ dhartā dhriyasveti pādenāvaṭe nidhīyamānam ९ viṣṇoḥ karmāṇīti dvābhyāmucchritam १० samiddho adyeti prayājān ११ nārāśaṃsināṃ devo deveṣviti dvitīyam १२ ūrdhvā asyetīṣṭakāḥ १३ paśāvānayaitamityādyāñjanāntam १४ indrā ya bhāgamiti yathādevatam १५ ya īśa iti pramucyamānamanumantrayate १६ nīyamāne pramucyamānahomāñjuhuyāt pramucyamāno bhuvanasya gopa paśurno atra prati bhāgametu agniryajñaṃ trivṛtaṃ saptatantuṃ devo devebhyo havyaṃ vahatu prajānan // yau te daṃṣṭrau ropayiṣṇū jihmāyete dakṣiṇā saṃ ca paśyataḥ anāṣṭraṃ naḥ pitarastatkṛṇota yūpe baddhaṃ mumucima yadannam // ahrastastvamabhi juṣṭaḥ parehīndra sya goṣṭhamapi dhāva vidvān dhīrāsastvā kavayaḥ saṃmṛjantviṣamūrjaṃ yajamānāya dattveti १७ śāmyamāne pradakṣiṇamāvartante १८ vapāyā jātavedo vapayeti śaṃbhumayobhubhyāṃ cātvāle marjayanti १९ aindrā gnaṃ purodāśamāvadānikaṃ ca २० saṃpreṣita āgnīdhraḥ śāmitrādaupayajānaṅgārānhotuḥ purastānnivapati २१ hṛdayaśūla upamite'psu te rājanniti japanti २२ aindrāgneneṣṭvā kāmyaḥ paśuḥ २३ ६

ityatharvavede vaitānasūtre dvitīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ
((१०.१) atha paśau vaiṣṇavaṃ pūrṇahomam <uru viṣṇo > iti //
(१०.२) <arātīyoḥ > iti yūpaṃ vṛścyamānamanumantrayate //
(१०.३) <yattvā śikvaḥ > iti prakṣālyamānam //
(१०.४) <añjate vyañjate > ityabhyajyamānam //
(१०.५) <svāktaṃ me > ityājyamānam / gandhapravādābhiranulipyamānam //
(१०.६) <yatte vāsaḥ > iti paridhāpyamānam //
(१०.७) <vanaspate stīrṇam > iti barhiṣyāsādyamānam //
(१०.८) <vanaspatiḥ saha > <yasyāṃ sadaḥ > ityucchrīyamāṇam //
(१०.९) <dhartā dhriyasva > iti pādenāvaṭe nidhīyamānam //
(१०.१०) <viṣṇoḥ karmāṇi > iti dvābhyāmucchritam //
(१०.११) <samiddho adya > iti prayājān //
(१०.१२) nārāśaṃsināṃ <devo deveṣu > iti dvitīyam //
(१०.१३) <ūrdhvā asya > itīṣṭakāpaśau //
(१०.१४) <ānayaitam > ityādyāñjanāntam //
(१०.१५) <indrāya bhāgam > iti yathādevatam //
(१०.१६) <ya īśe > iti pramucyamānamanumantrayate //
(१०.१७) nīyamāne pramucyamānahomāñjuhuyāt<pramucyamāno bhuvanasya gopa paśurno atra prati bhāgametu / agniryajñaṃ trivṛtaṃ saptatantuṃ devo devebhyo havyaṃ vahatu p rajānan // yau te daṃṣṭrau ropayiṣṇū jihmāyete dakṣiṇā saṃ ca paśyataḥ / anāṣṭraṃ naḥ pitarastatkṛṇota yūpe baddhaṃ pramumucimā yadannam // ahrastastvamabhijuṣṭaḥ parehīndrasya goṣṭhamapi dhāva vidvān / dhīrāsastvā kavayaḥ saṃmṛjantviṣamūrjaṃ yajamānāya dattvā > iti //
(१०.१८) śāsyamāne pradakṣiṇamāvartante //
(१०.१९) vapāyāḥ <jātavedo vapayā > iti / śaṃbhumayobhubhyāṃ cātvāle marjayanti //
(१०.२०) aindrāgnaṃ purodāśamāvadānikaṃ ca //
(१०.२१) saṃpreṣita āgnīdhraḥ śāmitrādaupayajānaṅgārān hotuḥ purastānnirvapati //
(१०.२२) hṛdayaśūla upamite <apsu te rājan > iti japanti //
(१०.२३) aindrāgneneṣṭvā kāmyaḥ paśuḥ //
agniṣṭomaḥ (11-26)

somena yakṣyamāṇa aindrā gnamusramālabheta yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibet १ ṛtvijo vṛṇīte / atharvāṅgirovidaṃ brahmāṇam / sāmavidamudgātāram / ṛgvidaṃ hotāram / yajurvidamadhvaryum २ brāhmaṇācchaṃsī potāgnīdhra iti brahmaṇo'nucarāḥ / sadasyaśca / prastotā pratihartā subrahmaṇya ityudgātuḥ / maitrāvaruṇo'cchāvāko grāvastuditi hotuḥ / pratiprasthātā neṣṭonnetetyadhvaryoḥ ३ vasantādiṣu yathāvarṇaṃ devayajanamityuktam ४ yasya śvabhra ūṣo vṛkṣaḥ parvato nadī panthā vā purastātsyānna devaya-janamātraṃ purastātparyavaśiṣyet ५ somarūpāṇyanudhyāyet ६ dīkṣaṇīyāyāmāgnāvaiṣṇavam ७ patnīsaṃyājāntā ८ dīkṣito'bhyañjanamityabhyajya-māno japati ९ punantu meti pāvyamānaḥ १० sutrāmāṇamiti kṛṣṇājinamupaveśitaḥ ११ dīkṣitāvedanātkāmaṃ caranti १२ astamite vāgvisarjanādastaṃyate nama iti namaskṛtya nakṣatrāṇāṃ mā saṃkāśaśca pratīkāśaścāvatāmiti nakṣatrāṇyupatiṣṭhate १३ dakṣiṇenāgniṃ kaśipvetyādi vīkṣaṇāntam १४ punaḥ prāṇa iti mantroktānyabhimantrayate १५ ādityasya mā saṃkāśa udyate nama ityādityamupatiṣṭhate १६ vratāni १७ apratyutthāyiko'nabhivādukaḥ १८ na nāma gṛhṇāti vicakṣaṇottaraṃ brāhmaṇasya canasitottaraṃ prājāpatyasya १९ na dānahomapākādhyayanāni / na vasūni २० kṛṣṇājinaṃ vasīta २१ kurīraṃ dhārayet २२ muṣṭī kuryāt २३ aṅguṣṭhaprabhṛtayastisra ucchrayet २४ mṛgaśṛṅgaṃ gṛhṇīyāttena kaṣeta २५ yasya vāgvāyatā syānmuṣṭī vā visṛṣṭau sa etāni japeta २६ १

(११.१) somena yakṣyamāṇa <aindrāgnamusramālabheta yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibet> //
(११.२) ṛtvijo vṛṇīte / atharvāṅgirovidaṃ brahmāṇam / sāmavidamudgātāram / ṛgvidaṃ hotāram / yajurvidamadhvaryum //
(११.३) brāhmaṇācchaṃsī potāgnīdhra iti brahmaṇo'nucarāḥ sadasyaśca / prastotā pratihartā subrahmaṇya ityudgātuḥ / maitrāvaruṇo'cchāvāko grāvastuditi hotuḥ /pratiprasthātā neṣṭonnetetyadhvaryoḥ //
(११.४) vasantādiṣu yathāvarṇam / devayajanamityuktam //
(११.५) <yasya śvabhra ūrmo vṛkṣaḥ parvato nadī panthā vā purastātsyāt / na devayajanamātraṃ purastātparyavaśiṣyet> //
(११.६) somarūpāṇyanudhyāyet //
(११.७) dīkṣaṇīyāyāmāgnāvaiṣṇavam //
(११.८) patnīsaṃyājāntā //
(११.९) dīkṣitaḥ <abhyañjanam > ityabhyajyamāno japati //
(११.१०) <punantu mā > iti pāvyamānaḥ //
(११.११) <sutrāmāṇam > iti kṛṣṇājinamupaveśitaḥ //
(११.१२) dīkṣitāvedanātkāmaṃ caranti //
(११.१३) astamite vāgvisarjanād<astaṃyate namaḥ > iti namaskṛtya <nakṣatrāṇāṃ mā saṃkāśaśca pratīkāśaścāvatām > iti nakṣatrāṇyupatiṣṭhate //
(११.१४) dakṣiṇenāgniṃ kaśipvityādi vīkṣaṇāntam //
(११.१५) <punaḥ prāṇaḥ > iti mantroktānyabhimantrayate //
(११.१६) <ādityasya mā saṃkāśaḥ > / <udyate namaḥ > ityādityamupatiṣṭhate //
(११.१७) vratāni //
(११.१८) apratyutthāyikaḥ / anabhivādukaḥ //
(११.१९) na nāma gṛhṇāti / vicakṣaṇottaraṃ brāhmaṇasya canasitottaraṃ prājāpatyasya //
(११.२०) na dānahomapākādhyayanāni / na vasūni //
(११.२१) kṛṣṇājinaṃ vasīta //
(११.२२) kurīraṃ dhārayet //
(११.२३) muṣṭī kuryāt //
(११.२४) aṅguṣṭhaprabhṛtayastisra ucchrayet //
(११.२५) mṛgaśṛṅgaṃ gṛhṇīyāt / tena kaṣeta //
(११.२६) yasya vāgvāyatā syānmuṣṭī vāvasṛṣṭau sa etāni japet //
12 agniṣṭomaḥ
agnihotraṃ ca mā paurṇamāsaśca yajñaḥ purastātpratyañcamubhau kāmaprau bhūtvā kṣityā sahāviśatām / vasatiśca māmāvāsyaśca yajñaḥ paścātprāñcam / manaśca mā pitṛyajñaśca yajño dakṣiṇata udañcam / vākca meṣṭiścottarato dakṣiṇāñcam / retaśca mānnaṃ ceta ūrdhvam / cakṣuśca mā paśubandhaśca yajño-'muto'rvāñcamiti १ dīkṣānte ca vasusaṃpattaye २ nainaṃ bahirvedyabhyudi-yānnābhyastamiyāt / nādhiṣṇye pratapet ३ satyaṃ vadet ४ vratalope yadasmṛtītyagnimupatiṣṭhate ५ satyaṃ bṛhaditi loṣṭamādāya śuddhā na āpa iti mūtrapurīṣe kṣārayati / pavitreṇa pṛthivīti loṣṭenātmānamutpunāti ६ ya ṛte ciditi śīrṇaṃ daṇḍādyabhimantrayate / svapneṣūktaṃ divo nu māmiti ca ७ yadatrāpi madhorahaṃ niraṣṭaviṣamasmṛtam / agniśca tatsavitā ca punarme jaṭhare dhattāmiti jāmbīlaskandana ātmānamanumantrayate ८ yadatrāpi rasasya me parā papātāsmṛtam / tadihopahvayāmahe tanmā āpyāyatāṃ punariti retasaḥ ९ paro'pehītyaśastaśaṃsane १० aśmanvatītyapāṃ taraṇe ११ apaḥ samudrā dityanācchāditābhivarṣaṇe १२ ava jyāmiveti krodhe १३ ṛtumatīṃ jāyāṃ sārūpavatsaṃ śrapayitvābhighāryodvāsyoddhṛtyābhihiṅkṛtya garbhavedanapuṃsavanaiḥ saṃpātavantaṃ parāmeva prāśayet १४ २

(१२.१) agnihotraṃ ca mā paurṇamāsaśca yajñaḥ purastātpratyañcamubhau kāmaprau bhūtvā kṣityā sahāviśatām / vasatiśca māmāvāsyaśca yajñaḥ paścātprāñcam / manaśca mā pitṛyajñaśca yajño dakṣiṇata udañcam / vākca meṣṭiścottarato dakṣiṇāñcam / retaśca mānnaṃ ceta ūrdhvam / cakṣuśca mā paśubandhaśca yajño'muto'rvāñcamiti //
(१२.२) dīkṣānte ca vasusaṃpattaye //
(१२.३) nainaṃ bahirvedyabhyudiyānnābhyastamiyāt / nādhiṣṇye pratapet //
(१२.४) satyaṃ vadet //
(१२.५) vratalope <yadasmṛti > ityagnimupatiṣṭhate //
(१२.६) <satyaṃ bṛhat> iti loṣṭamādāya <śuddhā na āpaḥ > iti mūtrapurīṣe kṣārayati / <pavitreṇa pṛthivi > iti loṣṭenātmānamutpunāti //
(१२.७) <ya ṛte cidabhiśriṣaḥ > iti śīrṇaṃ daṇḍādyabhimantrayate / svapneṣūktam / <divo nu mām > iti ca //
(१२.८) <yadatrāpi madhorahaṃ niraṣṭhaviṣamasmṛtam / agniśca tatsavitā ca punarme jaṭhare dhattām > iti jāmbīlaskandana ātmānamanumantrayate //
(१२.९) <yadatrāpi rasasya me parā papātāsmṛtam / tadihopahvayāmahe tanma ā pyāyatāṃ punaḥ > iti retasaḥ //
(१२.१०) <paro'pehi > ityaśastaśaṃsane //
(१२.११) <aśmanvatī > ityapāṃ taraṇe //
(१२.१२) <apaḥ samudrāt> ityanācchāditābhivarṣaṇe //
(१२.१३) <ava jyāmiva > iti krodhe //
(१२.१४) ṛtumatīṃ jāyāṃ sārūpavatsaṃ śrapayitvābhighāryodvāsyoddhṛtyābhihiṃkṛtya garbhavedanapuṃsavanaiḥ saṃpātavantaṃ parāmeva prāśayet //
13 agniṣṭomaḥ
tisro dīkṣā aparimitā vā / dvādaśāhīnasya १ dokṣānte prāyaṇīyāyāṃ pathyāyāḥ svasteragneḥ somasya savituraditeḥ pathyā revatīrvedaḥ svastiriti २ śaṃyvantā ३ dhrauvasya pūrṇāhutim ४ yasyoruṣviti niṣkramya somakrayaṇīṃ prapādyamānāṃ divaṃ ca rohetyanumantrayate ५ padābhihomamiḍāyāspadamiti ६ uparavadeśe carmaṇi somamabhi tyamiti hiraṇyapāṇirvicinoti ७ ayaṃ sahasramityanumantrayate ८ krīte kurīraṃ nirmuṣṇāti ९ udāyuṣetyuttiṣṭhati १० prohyamāṇe'pratirathaṃ japati ११ dhruvaṃ dhruveṇeti rājānaṃ rājavahanādāsandyāṃ nīyamānamanumantrayate १२ dakṣiṇenāgnimāsthāpita ātithyāyāṃ havirabhimṛśanti yajñena yajñamiti १३ vaiṣṇavaṃ viṣṇornu kamiti १४ iḍāntā १५ tānūnaptrapātre pañcakṛtvo'vadyatyājyamāpataye tvā gṛhṇāmi paripataye tvā tanūnaptre tvā śākvarāya tvā śakmana ojiṣṭhāya tveti १६ tadabhimṛśanti १७ anādhṛṣṭamasyanādhṛṣyaṃ devānāmojo'bhiśastipā anabhiśastiḥ / anu me dīkṣāṃ dīkṣāpatirmanyatāmanu tapastapaspatiḥ / añjasā satyamupageṣaṃ svite mā dhā iti dīkṣāliṅgaṃ dīkṣito १८ adhvaryurāgnīdhramāhāgnīnmadantyāpā३ iti १९ āgnīdhro madanti devīramṛtā ṛtāvṛta iti २० adhvaryustābhirudehīti २१ āgnīdhrastāḥ kuśairudānayati २२ tā upaspṛśya somamāpyāyayanti
aṃśuraṃśuṣṭe deva somāpyāyatāmindrā yaikadhanavide ā tubhyamindraḥ pyāyatāmā tvamindrāya pyāyasva // āpyāyayāsmāntsakhīntsanyā medhayā prajayā dhanena svasti te deva soma sutyāmudṛcamaśīyeti

punarupaspṛśyottānahastāḥ prastare nihūvata eṣṭā rāya eṣṭā vāmāni preṣe bhagāya ṛtamṛtavādibhyo namo dive namaḥ pṛthivyā iti २४ pravargyāya purastāddhomānhutvā gārhapatyaṃ dakṣiṇenopaviśati २५ na prathamayajñe pravargyaṃ kurvīta / kāmamanūcānaḥ śrotriyaḥ २६ antardhāyādhvaryurāha brahmangharmeṇa pracariṣyāma iti २७ pracarata gharmamityanujānāti २८ uccaiḥ sarvamupāṃśu vā २९ gharmaṃ tāpyamānumupāsīta ३० ३

((१३.१) tisro dīkṣāḥ / aparimitā vā / dvādaśāhīnasya //
(१३.२) dīkṣānte prāyaṇīyāyāṃ pathyāyāḥ svasteragneḥ somasya savituraditeḥ <pathyā revatīḥ > <vedaḥ svastiḥ > iti //
(१३.३) śaṃyvantā //
(१३.४) dhrauvasya pūrṇāhutiṃ <yasyoruṣu > iti //
(१३.५) niṣkramya somakrayaṇīṃ prapādyamānāṃ <divaṃ ca roha > ityanumantrayate //
(१३.६) padābhihomam <iḍāyāspadam > iti //
(१३.७) uparavadeśe carmaṇi somam <abhi tyam > iti hiraṇyapāṇirvicinoti //
(१३.८) <ayaṃ sahasram > ityanumantrayate //
(१३.९) krīte kurīraṃ nirmuṣṇāti //
(१३.१०) <udāyuṣā > ityuttiṣṭhati //
(१३.११) prohyamāṇe'pratirathaṃ japati //
(१३.१२) <dhruvaṃ dhruveṇa > iti rājānaṃ rājavahanādāsandyāṃ nīyamānamanumantrayate //
(१३.१३) dakṣiṇenāgnimāsthāpita ātithyāyāṃ havirabhimṛśanti <yajñena yajñam > iti //
(१३.१४) vaiṣṇavaṃ <viṣṇornu kam > iti //
(१३.१५) iḍāntā //
(१३.१६) tānūnaptrapātre pañcakṛtvo'vadyantyājyam <āpataye tvā gṛhṇāmi paripataye tvā tanūnaptre tvā śākvarāya tvā śakmana ojiṣṭhāya tvā > iti //
(१३.१७) tadabhimṛśanti //
(१३.१८) <anādhṛṣṭamasyanādhṛṣyaṃ devānāmojo'bhiśastipā anabhiśastiḥ / anu me dīkṣāṃ dīkṣāpatirmanyatāmanu tapastapaspatiḥ / añjasā satyamupageṣaṃ svite mā dhāḥ > iti dīkṣāliṅgaṃ dīkṣitaḥ //
(१३.१९) adhvaryurāgnīdhramāha <agnītmadantyāpā३ḥ> iti //
(१३.२०) āgnīdhro <madanti devīramṛtā ṛtāvṛdhaḥ> iti //
(१३.२१) adhvaryus<tābhirudehi> iti //
(१३.२२) āgnīdhrastāḥ kuśairudānayati //
(१३.२३) tā upaspṛśya somamāpyāyayanti <aṃśuraṃśuṣṭe deva somāpyāyatāmindrāyaikadhanavide / ā tubhyamindraḥ pyāyatāmā tvamindrāya pyāya sva // āpyāya yāsmāntsakhīntsanyā medhayā prajayā dhanena / svasti te deva soma sutyāmudṛcamaśīya > iti //
(१३.२४) punarupaspṛśyottānahastāḥ prastare nihnuvata <eṣṭā rāya eṣṭā vāmāni preṣe bhagāya ṛtamṛtavādibhyo namo dive namaḥ pṛthivyai > iti //
(१३.२५) pravargyāya purastāddhomān hutvā gārhapatyaṃ dakṣiṇenopaviśati //
(१३.२६) na prathamayajñe pravargyaṃ kurvīta / kāmamanūcānaḥ śrotriyaḥ //
(१३.२७) antardhāyādhvaryurāha <brahman gharmeṇa pracariṣyāmaḥ > iti //
(१३.२८) pracarata gharmamityanujānāti //
(१३.२९) uccaiḥ sarvamupāṃśu vā //
(१३.३०) gharmaṃ tāpyamānumupāsīta //
14 agniṣṭomaḥ
gharmaṃ tapāmyamṛtasya dhārayā devebhyo havyaṃ paridāṃ savitre
śukraṃ devāḥ śṛtamadantu havyamāsañjuhvānamamṛtasya yonau //
devānāmadhipā eti gharma ṛtena bhrājannamṛtaṃ vicaṣṭe
hiraṇyavarṇo nabhaso deva sūryo gharmo bhrājandivo antānparyeṣi vidyutā
vaiśvānaraḥ samudraṃ paryeti śukro gharmo bhrājantejasā rocamānaḥ
nudañchatrūnpradahanme sapatnānādityo dyāmadhyarukṣādvipaścit
vidyotate dyotata ā ca dyotata apsvantaramṛto gharma udyan
hantā vṛtrasya haritāmanīkamanādhṛṣṭāstanvaḥ sūryasya
gharmaḥ paścāduta gharmaḥ purastādayodaṃṣṭrāya dviṣato'pi dadhmaḥ
vaiśvānaraḥ śītarūre vasānaḥ sapatnānme dviṣato hantu sarvān
ṛtūnṛtubhiḥ śrapayati brahmaṇaikavīro gharmaḥ śucānaḥ samidhā samiddhaḥ
brahma tvā tapati brahmaṇā tejasā ca gharmaḥ sāhasraḥ samidhā samiddhaḥ
sapatnāḥ pradiśo me bhavantu
sapatnānsarvānme sūryo hantu vaiśvānaro hariḥ
gharmastaptaḥ pradahatu bhrātṛvyāndviṣato vṛṣā
udyanme śukra ādityo vimṛdho hantu sūryaḥ
brahma jajñānamiyaṃ pitr! yeti śastravadardharcaśa āhāvapratigaravarjam

rucirasīti rucitamanumantrayate २ gharmadugdhohāyottiṣṭhata uttiṣṭhatāva paśyateti ३ upa hūya iti gharmadughām ४ gharmasūktena gharmaṃ hūyamānaṃ svāhākṛta iti dvābhyām ५ gharmasya vaṣaṭkṛte 'nuvaṣaṭkṛte bhakṣo vājinavat ६ śṛtaṃ havirmadhu haviraśvāvate / gharma madhumataḥ pitṛmato vājimato bṛhaspatimato viśvadevyāvata iti santre hotādhvaryurgṛhapatirbrahmodgātā ७ anucarā gṛhapatiścocchiṣṭakhare pavitrairmārjayante

sūyavasāditi triruktāyāṃ saṃsthitahomān ९ ४

(१४.१) <gharmaṃ tapāmyamṛtasya dhārayā devebhyo havyaṃ paridāṃ savitre / śukraṃ devāḥ śṛtamadantu havyamāsañjuhvānamamṛtasya yonau // > <devānāmadhipā eti gharma ṛtena bhrājannamṛtaṃ vicaṣṭe / hiraṇyavarṇo nabhaso deva sūryo gharmo bhrājan divo antān paryeṣi vidyutā // > <vaiśvānaraḥ samudraṃ paryeti śukro gharmo bhrājan tejasā rocamānaḥ / nudañchatrūn pradahanme sapatnānādityo dyāmadhyarukṣadvipaścit // > <vi dyotate dyotata ā ca dyotata apsvantaramṛto gharma udyan // hantā vṛtrasya haritāmanīkamanādhṛṣṭāstanvaḥ sūryasya // gharmaḥ paścāduta gharmaḥ purastādayodaṃṣṭrāya dviṣato'pi dadhmaḥ / vaiśvānaraḥ śītarūre vasānaḥ sapatnānme dviṣato hantu sarvān / ṛtūnṛtubhiḥ śrapayati brahmaṇaikavīro gharmaḥ śucānaḥ samidhā samiddhaḥ // brahma tvā tapati brahmaṇā tejasā ca // > <gharmaḥ sāhasraḥ samidhā samiddhaḥ / asapatnāḥ pradiśo me bhavantu / sapatnān sarvānme sūryo hantu vaiśvānaro hariḥ // gharmastaptaḥ pra dahatu bhrātṛvyān dviṣato vṛṣā / udyanme śukra ādityo vimṛdho hantu sūryaḥ // > <brahma jajñānam > <iyaṃ pitryā > iti śastravadardharcaśa āhāvapratigaravarjam //
(१४.२) <rucirasi > iti rucitamanumantrayate //
(१४.३) gharmadhugdohāyottiṣṭhataḥ <uttiṣṭhatāva paśyata > iti //
(१४.४) <upa hvaye > iti gharmadughām //
(१४.५) gharmasūktena gharmaṃ hūyamānam / <svāhākṛtaḥ > iti dvābhyāṃ gharmasya vaṣaṭkṛte'nuvaṣaṭkṛte //
(१४.६) bhakṣo vājinavat<śṛtaṃ havirmadhu haviraśyāma te gharma madhumataḥ pitṛmato vājimato bṛhaspatimato viśvadevyāvataḥ > iti //
(१४.७) satre hotādhvaryurbrahmodgātānucarā gṛhapatiśca //
(१४.८) ucchiṣṭakhare pavitrairmārjayante //
(१४.९) <sūyavasāt> iti triruktāyāṃ saṃsthitahomān //
15 agniṣṭomaḥ
upasadyāgneyasaumyavaiṣṇavān १ vaṣaṭkārāntāpyāyanānnihnavane २ yatrā''hādhvaryuragnīddevapatnīrvyācakṣveti tadapareṇa gārhapatyaṃ prāṅmukhastiṣṭhannanavānannāgnīdhro devapatnīrvyācaṣṭe / pṛthivyagneḥ patnī vāgvātasya patnī senendrasya patnī dhenā bṛhaspateḥ patnī pathyā pūṣṇaḥ patnī gāyatrī vasūnāṃ patnī triṣṭubrudrāṇāṃ patnī jagatyādityānāṃ patnyanuṣṭub mitrasya patnī virāḍvaruṇasya patnī paṅktirviṣṇoḥ patnī dīkṣā somasya rājñaḥ patnīti ३ subrahmaṇyāhvāne sarvatra yasyāṃ sada iti tisro japati ४ evamaparāhṇe gharmopasadau / aparedyuḥ pūrvāhṇe'parāhṇe caupavasathye samāse ५ evaṃ tisro'gniṣṭomasya / dvādaśāhīnasya ६ vi mimīṣveti vediṃ mimānamanumantrayate ७ yasyāṃ vedimiti vediṃ parigṛhyamāṇām ८ agnau praṇīyamāne'gne prehīti japitvā bahirvedyupaviśati ९ dakṣiṇahavirdhānasya vartmābhihomamidaṃ viṣṇuriti / uttarasya trīṇi padeti १० havirdhāne pravartyamāne itaśca meti dvābhyāmanumantrayate ११ viṣṇornu kamityupastambhanamupastabhyamānam १२ manve vāṃ dyāvāpṛthivī ityaudumbaryā abhihomam १३ agnīṣomayoḥ praṇayanāyā''mantritastīrthena patnīśālamāvrajati / cātvālotkarāvantareṇā''gnīdhrīyalakṣaṇamuttareṇa sadaśceti tīrtham १४ ācamanādi vīkṣaṇā'ntam १५ somaṃ rājānamityardharcenā'gnīṣomau praṇīyamānāvanuvrajati १६ āgnīdhrīyahomādāgnīdhrīyamuttareṇāgnimapareṇātivrajyā''sāda upaviśati १७ athāgnīṣomīye paśāvuktā dharmāḥ / etena paśavo vyākhyātāḥ १८ patnīsaṃyājāntāḥ १९ ५

(१५.१) upasadyāgneyasaumyavaiṣṇavān //
(१५.२) vaṣaṭkārāntā / āpyāyananihnavane //
(१५.३) yatrāhādhvaryur<agnīddevapatnīrvyācakṣva> iti tadapareṇa gārhapatyaṃ prāṅmukhastiṣṭhannanavānannāgnīdhro devapatnīrvyācaṣṭe / <pṛthivyagneḥ patnī vāgvātasya patnī senendrasya patnī dhenā bṛhaspateḥ patnī pathyā pūṣṇaḥ patnī gāyatrī vasūnāṃ patnī triṣṭubrudrāṇāṃ patnī jagatyādityānāṃ patnyanuṣṭubmitrasya patnī virāḍvaruṇasya patnī paṅktirviṣṇoḥ patnī dīkṣā somasya rājñaḥ patnī > iti //
(१५.४) subrahmaṇyāhvāne sarvatra <yasyāṃ sadaḥ > iti tisro japati //
(१५.५) evamaparāhṇe gharmopasadau / aparedyuḥ pūrvāhṇe'parāhṇe ca / aupavasathye samāse //
(१५.६) evaṃ tisro'gniṣṭomasya / dvādaśāhīnasya //
(१५.७) <vi mimīṣva > iti vediṃ mimānamanumantrayate //
(१५.८) <yasyāṃ vedim > iti vediṃ parigṛhyamāṇām //
(१५.९) agnau praṇīyamāne <agne prehi > iti japitvā bahirvedyupaviśati //
(१५.१०) dakṣiṇahavirdhānasya vartmābhihomam <idaṃ viṣṇuḥ > iti / uttarasya <trīṇi padā > iti //
(१५.११) havirdhāne pravartyamāne <itaśca mā > iti dvābhyāmanumantrayate //
(१५.१२) <viṣṇornu kam > ityupastambhanamupastabhyamānam //
(१५.१३) <manve vāṃ dyāvāpṛthivī > ityaudumbaryā abhihomam //
(१५.१४) agnīṣomayoḥ praṇayanāyāmantritastīrthena patnīśālamāvrajati / cātvālotkarāvantareṇāgnīdhrīyalakṣaṇamuttareṇa sadaśceti tīrtham //
(१५.१५) ācamanādi vīkṣaṇāntam //
(१५.१६) <somaṃ rājānam > ityardharcenāgnīṣomau praṇīyamānāvanuvrajati //
(१५.१७) āgnīdhrīyahomādāgnīdhrīyamuttareṇāgnimapareṇātivrajyāsāda upaviśati //
(१५.१८) athāgnīṣomīye paśāvuktā dharmāḥ / etena paśavo vyākhyātāḥ //
(१५.१९) patnīsaṃyājāntaḥ //
16 agniṣṭomaḥ
vasatīvarīḥ parihriyamāṇāḥ pūrṇamadhvaryo prabharetyanumantrayate १ āgnīdhrīye sthāpyamānā uttarayāmūryā iti ca २ dīkṣitastatra vasati ३ apararātra ṛtvijaḥ prabodhitāḥ śālādvārye'pa upaspṛśanti ४ havirupāvahṛta ityādi vaiśvānaro'gniṣṭoma ityantābhiryajñatanūbhiḥ purā pracaritorāgnīdhrīye juhoti ५ yajūṃṣi yajña iti ca viṣpardhāyāṃ caturbhiścaturbhiḥ purastātprātaranuvākasya ६ enaṃ dakṣiṇenāhavanīyamapareṇātivrajyāsāda upaviśati ७ upaviṣṭe hotari hotāraṃ yadasmṛtīti hūtvā purastāddhomāñjuhoti ८ pātaṃ na indrā pūṣaṇeti catvāri sūktāni prātaranuvākamanujapati ९ ambayo yantīti trīṇyaponaptrīyam १० indra juṣasveti rājñe'bhiṣūyamā-ṇe'bhiṣavaṇahomāñjuhoti / upāṃśugrahahomam / sūryo dyāmityudite'taṃ!-ryāmīyaṃ ca ११ havirdhāne pūrveṇātītya khare copaviśya divaspṛthivyā iti madhusūktena rājānaṃ saṃśrayati १२ indrāya somamṛtvija iti droṇakalaśasthamanumantrayate १३ dhṛṣatpibeti mādhyaṃdine १४ yatra vijānāti
brahmantsomo'skanniti tametayālabhyābhimantrayate abhūddevaḥ savitā vandyo nū na idānīmahū upavācyo nṛbhiḥ vi yo ratnā bhajati mānavebhyaḥ śreṣṭhaṃ no atra draviṇaṃ yathā dadhaditi १५ ye agnayo apsvantariti saptabhirabhijuhoti १६ adhvaryuḥ pratiprasthātā prastotodgātā pratihartā brahmā sunvansamanvārabdhā bahiṣpavamānāya visṛpya vaipruṣānhomāñjuhvati drapsaścaskandeti yaste drapsaḥ skandati yaste aṃśurbāhucyuto dhiṣaṇāyā upasthāt adhvaryorvā pari yaḥ pavitrāttaṃ te juhomi manasā vaṣaṭkṛtam drapsaḥ pātīto'tyasyavaśca yaḥ paraḥ srucaḥ ayaṃ devo bṛhaspatiḥ saṃ taṃ siñcatu rādhase yaste drapsaḥ patitaḥ pṛthivyāṃ dhānāsomaḥ parīvāpaḥ karambhaḥ / ayaṃ devo bṛhaspatiḥ saṃ taṃ siñcatu varcase yanme skannamiti १७ ६

(१६.१) vasatīvarīḥ parihriyamāṇāḥ <pūrṇa. nāri prabhara > ityanumantrayate /
(१६.२) āgnīdhrīye sthāpyamānā uttarayā <amūryāḥ > iti ca //
(१६.३) dīkṣitastatra vasati //
(१६.४) apararātra ṛtvijaḥ prabodhitāḥ śālādvārye'pa upaspṛśanti //
(१६.५) havirupāvahṛta ityādi vaiśvānaro'gniṣṭoma ityantābhiryajñatanūbhiḥ purā pracaritorāgnīdhrīye juhoti //
(१६.६) <yajūṃṣi yajñe > iti ca / viṣpardhāyāṃ caturbhiścaturbhiḥ purastātprātaranuvākasya //
(१६.७) enaṃ dakṣiṇenāhavanīyamapareṇātivrajyāsāda upaviśati //
(१६.८) upaviṣṭe hotari hotāraṃ <yadasmṛti > iti hutvā purastāddhomān juhoti //
(१६.९) <pātaṃ na indrāpūṣaṇā > iti catvāri sūktāni prātaranuvākamanu japati //
(१६.१०) <ambayo yanti > iti trīṇyaponaptrīyam //
(१६.११) <indra juṣasva > iti rājñyabhiṣūyamāṇe'bhiṣavaṇahomān juhoti / upāṃśugrahahomam <sūryo dyām <१३.१.४५</ref>> ityudite / antaryāmīyaṃ ca //
(१६.१२) havirdhāne pūrveṇātītya khare copaviśya <divaspṛthivyāḥ > iti madhusūktena rājānaṃ saṃśrayati //
(१६.१३) <indrāya somamṛtvijaḥ > iti droṇakalaśasthamanumantrayate //
(१६.१४) <dhṛṣatpiba > iti mādhyandine //
(१६.१५) yatra vijānāti <brahmantsomo'skan> iti tametayālabhyābhimantrayate <abhūddevaḥ savitā vandyo nū na idānīmahna upavācyo nṛbhiḥ / va i yo ratnā bhajati mānavebhyaḥ śreṣṭhaṃ no atra draviṇaṃ yathā dadhat> iti //
(१६.१६) <ye agnayo apsvantaḥ > iti saptabhirabhijuhoti //
(१६.१७) adhvaryuḥ pratiprasthātā prastotodgātā pratihartā brahmā sunvan samanvārabdhā bahiṣpavamānāya visṛpya vaipruṣān homān juha vati <drapsa ścaskanda > iti // <yaste drapsaḥ skandati yaste aṃśurbāhucyuto dhiṣaṇāyā upasthāt / adhvaryorvā pari yaḥ pavitrāttaṃ te juhomi manasā vaṣaṭkṛtam // drapsaḥ patito'tyasyavaśca yaḥ paraḥ srucaḥ / ayaṃ devo bṛhaspatiḥ saṃ taṃ siñcatu rādhase // yaste drapsaḥ patitaḥ pṛthivyāṃ dhānāsomaḥ parīvāpaḥ karambhaḥ / ayaṃ devo bṛhaspatiḥ saṃ taṃ siñcatu varcase // > <yanme skannam > iti //
17 agniṣṭomaḥ
cātvālāddakṣiṇata upaviśanti १ doṣo gāyeti japannudgātāramīkṣate २ stotropākaraṇātprastotā brahmāṇamāmantrayate brahmanstoṣyāmaḥ praśāstariti ३ tatra raśmirasi kṣayāya tvā kṣayaṃ jinva / savitṛprasūtā bṛhaspataye stuta / deva savitaretatte prāha tatpra ca suva pra ca yaja / āyuṣmatyā ṛco māpagāyā tanūpātsāmnaḥ / satyā va āśiṣaḥ santu satyā ākūtayaḥ / ṛtaṃ ca satyaṃ ca vadata / bṛhaspate'numatyaॐ bhūrjanadindravanta ityuktvā stuteti prathamayā svaramātrayā prasauti / madhyamayā mādhyaṃdine / uttamayā tṛtīyasavane ४ bhuva iti mādhyaṃdine / svariti tṛtīyasavane ५ ukthyādiṣvahīne caॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadvṛdhatkaraduhanmahattacchamomiti ca ६ viṣpardhamānayoḥ savṛtasomayoḥ stomabhāgānāmuparyupari stuteṣe stutorje stuta devasya savituḥ save / bṛhaspatiṃ vaḥ prajāpatiṃ vo vasūnvo ṭevān rudrā nvo devānādityānvo devānsādhyānvo devānāpnyānvo devānviśvānvo devānsarvānvo devānviśvataspari havāmahe / janebhyo'smākamastu kevala itaḥ kṛṇotu vīryamiti japanpareṣāṃ brahmāṇamavekṣeta ७ stutasya stutamasyūrjasvatpayasvat / ūrjaṃ mahyaṃ stutaṃ duhāmā mā stutasya stutaṃ gamet / indri yāvanto havāmahe dhukṣīmahi prajāmiṣam / sā me satyāśīrdeveṣvastu / brahmavarcasaṃ mā gamayediti stotramanumantrayate ८ indrasya kukṣirityāsikte mome pūtabhṛtam ९ stute bahiṣpavamāne vācayati śyeno'sīti / vṛṣāsīti mādhyaṃdine / ṛbhurasītyārbhave १० brāhmaṇoktānityanubrāhmaṇinaḥ ११ athādhvaryurāhāgnīdagnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśānalaṃkurviti १२ ७

(१७.१) cātvālāddakṣiṇata upaviśanti //
(१७.२) <doṣo gāya > iti japannudgātāramīkṣate //
(१७.३) stotropākaraṇātprastotā brahmāṇamāmantrayate <brahman stoṣyāmaḥ praśāstaḥ> iti //
(१७.४) tatra <raśmirasi kṣayāya tvā kṣayaṃ jinva / savitṛprasūtā bṛhaspataye stuta / deva savitaretatte prāha tatpra ca suva pra ca yaja / āyuṣma tyā ṛco māpa gāyata tanūpātsā mnaḥ / satyā va āśiṣaḥ santu satyā ākūtayaḥ / ṛtaṃ ca satyaṃ ca vadata / bṛhaspate'numatyoṃ bhūrjanadindravanta ityuktvā <stuta> iti prathamayā svaramātrayā prasauti / madhyamayā mādhyaṃdine / uttamayā tṛtīyasavane //
(१७.५) <bhuvaḥ> iti mādhyaṃdine / <svar> iti tṛtīyasavane //
(१७.६) ukthyādiṣvahīne ca oṃ bhūrbhuvaḥ svarjanadvṛdhatkaradruhanmahattacchamomiti ca //
(१७.७) viṣpardhamānayoḥ savṛtasomayoḥ stomabhāgānāmuparyupari <stuteṣe stutorje stuta devasya savituḥ save / bṛhaspatiṃ vaḥ prajāpatiṃ vo vasū n vo devān rudrān vo devānādityān vo devān sādhyān vo devānāpyān vo devān viśvān vo devān sarvān vo devān viśvataspari havāmahe / janebhyo'smākamastu kevala itaḥ kṛṇotu vīryam> iti japan pareṣāṃ brahmāṇamavekṣeta //
(१७.८) <stutasya stutamasyūrjasvatpayasvat / ūrjaṃ mahyaṃ stutaṃ duhāmā mā stutasya stutaṃ gamet / indriyāvanto havāmahe dhukṣīmahi pa rajāmiṣam / sā me satyāśīrdeveṣvastu / brahmavarcasaṃ mā gamayet> iti stotramanumantrayate //
(१७.९) <indrasya kukṣiḥ > ityāsikte some pūtabhṛtam //
(१७.१०) stute bahiṣpavamāne vācayati <śyeno'si > iti / <vṛṣāsi > iti mādhyaṃdine / <ṛbhurasi > ityārbhave //
(१७.११) brāhmaṇoktānityanubrāhmaṇinaḥ //
(१७.१२) athādhvaryurāha <agnīdagnīn vihara barhi stṛṇīhi puroḍāśānalaṃkuru > iti //
18 agniṣṭomaḥ
āgnīdhra āgnīdhrīyādaṅgārairdve savane viharati / śalākābhistṛtīyasavanam / pratyaṅmukho hotṛmaitrāvaruṇabrāhmaṇācchaṃsipotṛneṣṭracchāvākānāṃ dhiṣṇyeṣu mārjālīye १ tatraiva pratyānayati २ anu pṛṣṭyāmāstīrya puroḍāśānalaṃkurute ३ ye agnayo vihṛtā dhiṣṇyāḥ pṛthivīmanu / te naḥ pāntu te no'vantu tebhyo namaste no mā hiṃsiṣuriti vihṛtānanumantrayate / uttarayoḥ savanayoḥ punarmaitvindriyamiti / āhavanīyamapareṇetyuktam ४ pravṛtāḥ pravṛtāhutīrjuhvati juṣṭo vāce bhūyāsaṃ juṣṭo vācaspataye devi vāgyadvāco madhumattamaṃ tasminmā dhāḥ svāhā / vāce svāhā vācaspataye svāhā sarasvatyai svāheti / manasā caturthīm ५ saptāhutīrityeke sarasvate svāhā mahobhyaḥ saṃmahobhyaḥ svāhā / ṛcā stomamiti ६ vapāmārjanānta upotthāya divaspṛṣṭha ityādityamupatiṣṭhante ७ mā pra gāmetyāvrajyāhavanīyaṃ nirmathyaṃ yūpamādityamagnayaḥ sagarā stha sagareṇa nāmnā raudreṇānīkena pāta māgnayaḥ pipṛtamāgnayo gopāyata mā namo vo'stu mā mā hiṃsiṣṭeti ८ āgnīdhrīyamuttareṇa sado'bhivrajanti ९ dhiṣṇyavanto yajamānaśca pūrvayā dvārā prasarpanti / apare'parayā १० sadaḥ prasṛpsyanto dhiṣṇyānnamaskurvanti dhiṣṇyebhyo namo nama iti ११ dra ṣṭre nama iti dra ṣṭāraṃ prasarpantaḥ / upaśrotre nama ityupaśrotāram १२ cātvālotkaraśāmitro-vadhyagohāstāvāgnīdhrīyācchāvākavādaṃ mārjālīyaṃ kharaṃ dhiṣṇyānanyāṃścopatiṣṭhante'gnayaḥ sagarā stheti १३ urvantarikṣaṃ vīhīti sado'bhimṛśanti / devīrdvāro mā mā saṃtāptaṃ lokaṃ me lokakṛtau kṛṇutamiti dvārye १४ prasṛpyānukhyātre nama ityanukhyātāram / uttareṇa dhiṣṇyā-nparikramya svaṃ svaṃ dhiṣṇyamabhiprasṛptā upadra ṣṭre nama ityupadraṣṭāram १५ upaviśya japantyabhi tvendreti stotram १६ yajamānaḥ sadasyo brahmāṇaṃ dakṣiṇena stotrānumantraṇājjanaditi manasā १७ visaṃsthite yathādhiṣṇyamuttareṇa pūrvayā dvārā niṣkrāmanti / maitrāvaruṇadhiṣṇyamadhiṣṇyavantaḥ १८ ८

(१८.१) āgnīdhra āgnīdhrīyādaṅgārairdve savane viharati / śalākābhistṛtīyasavanam / pratyaṅmukho hotṛmaitrāvaruṇabrāhmaṇācchaṃsipotṛneṣṭracchāvākānāṃ dhiṣṇyeṣu mārjālīye //
(१८.२) tatraiva pratyānayati //
(१८.३) anu pṛṣṭyāmāstīrya puroḍāśānalaṃkurute //
(१८.४) <ye agnayo vihṛtā dhiṣṇyāḥ pṛthivīmanu / te naḥ pāntu te no'vantu tebhyo namaste no mā hiṃsiṣuḥ > iti vihṛtānanumantrayate / uttarayoḥ savanayoḥ <punarmaitvindriyam > iti / āhavanīyamapareṇetyuktam //
(१८.५) pravṛtāḥ pravṛtāhutīrjuhvati <juṣṭo vāce bhūyāsaṃ juṣṭo vācaspataye devi vāgyadvāco madhumattamaṃ tasminmā dhāḥ svāhā / vāce svāhā vācaspata ye svāhā sarasvatyai svāhā > iti / manasā caturthīm //
(१८.६) saptāhutīrityeke <sarasvate svāhā mahobhyaḥ saṃmahobhyaḥ svāhā / ṛcā stomam> iti //
(१८.७) vapāmārjanānta upotthāya <divaspṛṣṭhe > ityādityamupatiṣṭhante //
(१८.८) <mā pra gāma > ityāvrajyāhavanīyaṃ nirmathyaṃ yūpamādityam <agnayaḥ sagarā stha sagareṇa nāmnā raudreṇānīkena pāta māgnayaḥ pipṛta māgnayo gopāyata mā namo vo'stu mā mā hiṃsiṣṭa > iti //
(१८.९) āgnīdhrīyamuttareṇa sado'bhivrajanti //
(१८.१०) dhiṣṇyavanto yajamānaśca pūrvayā dvārā prasarpanti / apare'parayā //
(१८.११) sadaḥ prasṛpsyanto dhiṣṇyānnamaskurvanti <dhiṣṇyebhyo namo namaḥ > iti //
(१८.१२) <draṣṭre namaḥ > iti draṣṭāraṃ prasarpantaḥ / <upaśrotre namaḥ > ityupaśrotāram //
(१८.१३) cātvālotkaraśāmitrovadhyagohāstāvāagnīdhrīyācchāvākavādaṃ mārjālīyaṃ kharaṃ dhiṣṇyānanyāṃścopatiṣṭhante <agnayaḥ sagarā stha > iti //
(१८.१४) <urvantarikṣaṃ vīhi > iti sado'bhimṛśanti / devī dvārau mā mā santāptaṃ > <lokaṃ me lokakṛtau kṛṇutam > iti dvārye //
(१८.१५) prasṛpya <anukhyātre namaḥ > ityanukhyātāram / uttareṇa dhiṣṇyān parikramya svaṃ svaṃ dhiṣṇyamabhiprasṛptāḥ <upadraṣṭre namaḥ > ityupadraṣṭāram //
(१८.१६) upaviśya japanty<abhi tvendra > iti / stotraṃ yajamānaḥ //
(१८.१७) sadasyo brahmāṇaṃ dakṣiṇena / stotrānumantraṇāj<janat> iti manasā //
(१८.१८) visaṃsthite yathādhiṣṇyamuttareṇa pūrvayā dvārā niṣkrāmanti / maitrāvaruṇadhiṣṇyamadhiṣṇyavantaḥ //
19 agniṣṭomaḥ
savanīyapuroḍāśānāmaindrān १ dvidevatyānāmaindra vāyavasya homau vāyurantarikṣasyendra vāyū iti २ maitrāvaruṇasya mitrāvaruṇau vṛṣṭyā iti ३ āśvinasyāśvinā brahmaṇetyardharcena ४ prasthitaiścariṣyannadhvaryuḥ saṃpreṣyati hotaryaja praśāstarbrāhmaṇācchaṃsinpotarneṣṭaragnīditi ५ indra tvā vṛṣabhaṃ vayamiti brāhmaṇācchaṃsī yajati / uttarābhyāṃ potrāgnīdhrau ६ yājyā-nāmantaḥ plavate ७ ye३ yajāmahe vau३ṣaḍityādyantāvādiplutāvanavānam ८ prātaḥsavane vaṣaṭkṛtya vāgojaḥ saha ojo mayi prāṇāpānāvi-tyanumantrayate ९ somasyāgne vīhītyantaplutenānuvaṣaṭkurvanti १० śukra-manthicamasahomānaindrānindro diva iti ११ anuvaṣaṭkārāṇāmā devā-nāmityanuhomāṃśca maitrāvaruṇamaindraṃ mārutaṃ tvāṣṭramāgneyam १२ agnīdheṣṭe-'dhvaryurāhāyāḍagnīditi / ayāḍityagnīt १३ pūrvavadiḍābhakṣaḥ १४ sadasi somānbhakṣayantyupahūtāḥ prāśitravat १५ pratīkṣya pratigṛhyāgnihutasyendra pīthasyendorindriyāvataḥ / yo bhakṣo gosaniraśvasanirdhanasaniḥ prajāsanirlokasaniḥ / tasya ta upahūtasyopahūto bhakṣayāmi gāyatreṇa chandasā tejasā brāhmaṇavarcaseneti १६ traiṣṭubheneti mādhyāṃdine / jāgateneti tṛtīyasavane / anuṣṭupchandaseti paryāyeṣu / paṅkticchandaseti saṃdhicamaseṣu / aticchandasetyaptoryāmṇi १७ bhakṣita ātmānaṃ pratyabhimṛśanti
śaṃ no bhava hṛda ā pīta indro piteva soma sūnave suśevaḥ
sakheva sakhya uruśaṃsa dhīraḥ pra ṇa āyurjīvase soma tārīḥ
hinvā me gātrā harivo gaṇānme mā vyarīriṣaḥ
śivo me saptarṣīnupatiṣṭha māmevā gnābhirabhigā iti

camasānāpyāyayantyā pyāyasva saṃ te payāṃsīti १९ tatra ślokaḥ
pañcaiva kṛtvaścamasānyajña āpyāyayetkaviḥ
ājye marutvatīye ca prasthitāścāpi sarvaśa iti २० acchāvākacamasahomamaindrāgnam २१ yadyaśnantyāgnīdhrīye २२ sadasyupaviṣṭā yathāpraiṣamṛtūnyajanti marutaḥ potrāditi २३ ९

(१९.१) savanīyapuroḍāśānāmaindrān //
(१९.२) dvidevatyānām / aindravāyavasya homau <vāyurantarikṣasya > <indravāyū > iti //
(१९.३) maitrāvaruṇasya <mitrāvaruṇau vṛṣṭyāḥ > iti //
(१९.४) āśvinasya <aśvinā brahmaṇā > ityardharcena //
(१९.५) prasthitaiścariṣyannadhvaryuḥ saṃpreṣyati <hotaryaja praśāstarbrāhmaṇācchaṃsin potarneṣṭaragnīt> iti //
(१९.६) <indra tvā vṛṣabhaṃ vayam > iti brāhmaṇācchaṃsī yajati / uttarābhyāṃ potrāgnīdhrau //
(१९.७) yājyānāmantaḥ plavate //
(१९.८) <ye३ yajāmahe vau३ṣaṭ> ityādyantau / ādiplutau //
(१९.९) anavānaṃ prātaḥsavane / vaṣaṭkṛtya <vāgojaḥ saha ojo mayi prāṇāpānau > ityanumantrayate //
(१९.१०) <somasyāgne vīhī३ > ityantaplutenānuvaṣaṭkurvanti //
(१९.११) śukrāmanthicamasahomānaindrān <indro divaḥ > iti //
(१९.१२) anuvaṣaṭkārāṇām <ā devānām > iti / anuhomāṃśca / maitrāvaruṇamaindraṃ mārutaṃ tvāṣṭramāgneyam //
(१९.१३) agnīdheṣṭe'dhvaryurāha <ayāḍagnīt> iti / <ayāṭ> ityagnīt //
(१९.१४) pūrvavadiḍābhakṣaḥ //
(१९.१५) sadasi somān bhakṣayantyupahūtāḥ //
(१९.१६) prāśitravatpratīkṣya pratigṛhya <agnihutasyendrapītasyendorindriyāvataḥ / yo bhakṣo gosaniraśvasanirdhanasaniḥ prajāsanirloka saniḥ / tasya ta upahūtasyopahūto bhakṣayāmi gāyatreṇa chandasā tejasā brāhmaṇavarcasena > iti //
(१९.१७) traiṣṭubheneti mādhyāṃdine / jāgateneti tṛtīyasavane / anuṣṭupchandaseti paryāyeṣu / paṅkticchandaseti saṃdhicamaseṣu / aticchandasa etyaptoryā mṇi //
(१९.१८) bhakṣita ātmānaṃ pratyabhimṛśanti <śaṃ no bhava hṛda ā pīta indro piteva soma sūnave suśevaḥ / sakheva sakhya uruśaṃsa dhīraḥ pra ṇa āyurjīvase soma tārīḥ //> <hinvā me gātrā harivo gaṇānme mā vyarīriṣaḥ / śivo me saptarṣīnupatiṣṭha mā me'vāgnābhirabhi gāḥ > iti //
(१९.१९) camasānāpyāyayanty<ā pyāyasva saṃ te payāṃsi > iti //
(१९.२०) tatra ślokaḥ <pañcaiva kṛtvaścamasān yajña āpyāyayetkaviḥ / ājye marutvatīye ca prasthitāścāpi sarvaśaḥ > iti //
(१९.२१) acchāvākacamasahomamaindrāgnam //
(१९.२२) yadyaśnantyāgnīdhrīye //
(१९.२३) sadasyupaviṣṭā yathāpraiṣamṛtūn yajanti //
20 agniṣṭomaḥ
prathamottamābhyāṃ potā / dvitīyayāgnīdhraḥ / tṛtīyayā brāhmaṇācchaṃsī १ yajamāno'tipreṣyati hotaretadyajeti २ nānuvaṣaṭkurvanti ३ tatra ślokaḥ dvidevatyānṛtuyājānyaśca pātnīvato grahaḥ ādityagrahasāvitrāvete nānuvaṣaṭkṛtā iti ४ ṛtuhomānaindraṃ mārutaṃ tvāṣṭramāgneyamaindraṃ maitrāvaruṇaṃ caturo drāviṇodasānāśvinaṃ gārhapatyam ५ ṛtupātre bhakṣayanti limpanti vāvajighranti vā ko'si yaśo'si yaśodā asi yaśo mayi dhehīti ६ nārāśaṃsāṃstūṣṇīṃ pratigṛhya bhakṣayanti narāśaṃsapītasya deva soma te nṛbhiḥṣṭutasya matividaḥ / ūmaiḥ pitṛbhirbhakṣitasyopahūtasyopahvato bhakṣayāmīti ७ ūrvairiti mādhyaṃdine / kāvyairiti tṛtīyasavane ८ mano nvā huvāmahīti mana upāhvayante ९ pañcakṛtvo nārāśaṃsānbhakṣayanti १० tatra ślokaḥ pañcaiva kṛtvaścamasānnārāśaṃseṣu bhakṣayet hotuḥ pūrveṣu śastreṣu yāni prāgāgnimārutāditi ११ ājyaśastrādaindrāgnam १२ hotre prauga-stotrāya prasauti pretirasi dharmaṇe tvā dharmaṃ jinva / maitrāvaruṇāyānvitirasi dive tvā divaṃ jinva / brāhmaṇācchaṃsine saṃdhirasyantarikṣāya tvāntarikṣaṃ jinva / acchāvākāya pratidhirasi pṛthivyai tvā pṛthivīṃ jinveti १३ praugaśastrādvaiśvadevam / maitrāvaruṇasya maitrāvaruṇam / brāhmaṇācchaṃsina aindram / acchāvākasyaindrāgnam १४ brāhmaṇācchaṃsyu-ttamātpratīhārāttrirhiṅkṛtya śaṃsāvomityadhvaryumāhvayate १५ hiṅkāramanurūpāyokthamukhāya paridhānīyāyai pragāthāya ca १६ mādhyaṃdine'yonaya eke १७ adhvaryo śaṃsāvomiti stotriyāya adhvaryo śaṃśaṃsāvomiti tṛtīyasavane १८ āhāveṣu śaṃsāvo daivetyadhvaryuḥ pratigṛṇāti १९ othāmo daivetyavasāne / omothāmo daiveti praṇave / omiti śastrānta ukthasaṃpatsu २० omukthaśā yajokthaśā iti sāmnā śastramupasaṃtanotyardharcaśo mandrayā vācā / balīyasyā mādhyaṃdine / baliṣṭhatamayā
tṛtīyasavane / uttariṇyottariṇyotsahedā samāpanāt २१ १०

(२०.१) <marutaḥ potrāt> iti prathamottamābhyāṃ potā / dvitīyayāgnīdhraḥ / tṛtīyayā brāhmaṇācchaṃsī //
(२०.२) yajamāno'tipreṣyati <hotaretadyaja > iti //
(२०.३) nānuvaṣaṭkurvanti //
(२०.४) tatra ślokaḥ <dvidevatyānṛtuyājān yaśca pātnīvato grahaḥ / ādityagrahasāvitrau tān sma mānuvaṣaṭkṛthāḥ > iti //
(२०.५) ṛtuhomān / aindraṃ mārutaṃ tvāṣṭramāgneyamaindraṃ maitrāvaruṇaṃ caturo drāviṇodasānāśvinaṃ gārhapatyam //
(२०.६) ṛtupātre bhakṣayanti limpanti vāvajighranti vā <ko'si yaśo'si yaśodā asi yaśo mayi dhehi > iti //
(२०.७) nārāśaṃsāṃstūṣṇīṃ pratigṛhya bhakṣayanti <narāśaṃsapītasya deva soma te nṛbhiḥ ṣṭutasya matividaḥ / ūmaiḥ pitṛbhirbhakṣitasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmi > iti //
(२०.८) <ūrvaiḥ> iti mādhyaṃdine / <kāvyaiḥ> iti tṛtīyasavane //
(२०.९) <mano nvā hvāmahi > iti mana upāhvayante //
(२०.१०) pañcakṛtvo nārāśaṃsān bhakṣayanti //
(२०.११) tatra ślokaḥ <pañcaiva kṛtvaścamasānnārāśaṃseṣu bhakṣayet / hotuḥ pūrveṣu śastreṣu yāni prāgāgnimārutāt> iti //
(२०.१२) ājyaśastrādaindrāgnam //
(२०.१३) hotre praugastotrāya prasauti <pretirasi dharmaṇe tvā dharmaṃ jinva > / maitrāvaruṇāya <a nvitirasi dive tvā divaṃ jinva > / brāhmaṇācchaṃsine <saṃdhirasyantarikṣāya tvāntarikṣaṃ jinva > / acchāvākāya <pratidhirasi pṛthivyai tvā pṛthivīṃ jinva > iti //
(२०.१४) praugaśastrādvaiśvadevam / maitrāvaruṇasya maitrāvaruṇam / brāhmaṇācchaṃsina aindram / acchāvākasyaindrāgnam //
(२०.१५) brāhmaṇācchaṃsyuttamātpratīhārāttrirhiṅkṛtya <śaṃsāvom> ityadhvaryumāhvayate //
(२०.१६) ahiṅkāramanurūpāyokthamukhāya paridhānīyāyai / pragāthāya ca mādhyaṃdine //
(२०.१७) yonaya eke //
(२०.१८) <adhvaryo śaṃsāvom > iti stotriyāya <adhvaryo śaṃśaṃsāvom > iti tṛtīyasavane //
(२०.१९) āhāveṣu <śaṃsāvo daiva > ityadhvaryuḥ pratigṛṇāti //
(२०.२०) <othāmo daiva> ityavasāne / <omothāmo daiva> iti praṇave / <om> iti śastrānte //
(२०.२१) ukthapratigaramāha / ukthasaṃpatsu <omukthaśā ukthaśā yajokthaśāḥ > iti / sāmnā śastramupasaṃtanoti / ardharcaśo manda rayā vācā / balīyasyā mādhyaṃdine / baliṣṭhatamayā tṛtīyasavane / uttariṇyottariṇyotsahedā samāpanāt //
21 agniṣṭomaḥ
ā yāhi suṣumā hi ta ā no yāhi sutāvata iti stotriyānurūpau १ ayamu tvā vicarṣaṇa ityukthamukham / udghedabhi śrutāmaghamiti paryāsaḥ / uttamā paridhānīyā २ triṣprathamāṃ triruttamāmanvāha ३ ardharcaśasya ṛgantaṃ praṇavenopasaṃtanoti svarādimapanīya / pacchaḥśasye'rdharcāntaṃ śastrāntaṃ makārāntenaiva ४ śastrokthaṃ vācītyāha / ukthaṃ vācīndrā yeti mādhyaṃdine / ukthaṃ vācīndrā ya devebhya iti tṛtīyasavane ५ ukthya-saṃpadaḥ paridhānīyottarā yājyā ६ acchāvākabhakṣādagniḥ prātaḥsavane śyeno'si yathā somaḥ prātaḥsavana iti yathāsavanamājyaṃ juhoti ७ saṃsthitahomān ८ saṃsthitesaṃsthite savane vācayati mayi bhargo mayi maho mayi yaśo mayi sarvamiti ९ preṣitā mādhyaṃdināyaudumbarīma-bhyaparayā dvārā niṣkramyāgnīdhrīyātsarpanti / yajamānaḥ pūrvayā १० purastāddhomān ११ uktamabhiṣavādi १२ pavamānāya sadaḥ prasarpanti १३ āmantritaḥ prasauti viṣṭambho'si vṛṣṭyai tvā vṛṣṭiṃ jinveti १४ viharaṇe dhiṣṇyavānbahiśceddhiṣṇyamabhyetya pari tvāgna iti japati १५ brahmā ca १६ dīkṣito bahirvedyabhyāśrāvaṇe'stamaye'bhyudaye vāgnaya upāhvayadhvamiti १७ śrātaṃ manya iti dadhigharmahomam १८ gharmavadbhakṣaḥ १९ rasaprāśanyā paśupuroḍāśasya २० evā pāhīti prasthitayājyā २१ prasthitahomānaindrā n २२ gārhapatye dākṣiṇahomāvudu tyaṃ citraṃ devā-nāmiti २३ hiraṇyahasto yajamāno bahirvedi dakṣiṇā āyatīrā gāva iti pratyuttiṣṭhati २४ hiraṇyamātreyāya dadāti / āgnīdhrāyopabarhaṇam २५ agreṇa gārhapatyaṃ jaghanena sado'ntarāgnīdhrīyaṃ ca sadaśca cātvālaṃ codīcīrdakṣiṇā utsṛjyamānāḥ saṃ vaḥ sṛjatviti dvābhyāmanumantrayate २६ ११

((२१.१) <ā yāhi suṣumā hi te > <ā no yāhi sutāvataḥ > iti stotriyānurūpau //
(२१.२) <ayamu tvā vicarṣaṇe > ityukthamukham / <uddhedabhi śrutāmagham > iti paryāsaḥ / uttamā paridhānīyā //
(२१.३) triḥ prathamāṃ triruttamāmanvāha //
(२१.४) ardharcaśasya ṛgantaṃ praṇavenopasaṃtanoti svarādimapanīya / pacchaḥśasye'rdharcāntam / śastrāntaṃ makārāntenaiva //
(२१.५) śastvā <ukthaṃ vāci > ityāha / <ukthaṃ vācīndrāya > iti mādhyaṃdine / <ukthaṃ vācīndrāya devebhyaḥ > iti tṛtīyasavane //
(२१.६) ukthyasaṃpadaḥ / paridhānīyottarā yājyā //
(२१.७) acchāvākabhakṣād<agniḥ prātaḥsavane > <śyeno'si > <yathā somaḥ prātaḥsavane > iti yathāsavanamājyaṃ juhoti //
(२१.८) saṃsthitahomān //
(२१.९) saṃsthitesaṃsthite savane vācayati <mayi bhargo mayi maho mayi yaśo mayi sarvam > iti //
(२१.१०) preṣitā mādhyaṃdināyaudumbarīmabhyaparayā dvārā niṣkramyāgnīdhrīyātsarpanti / yajamānaḥ pūrvayā //
(२१.११) purastāddhomān //
(२१.१२) uktamabhiṣavādi //
(२१.१३) pavamānāya sadaḥ prasarpanti //
(२१.१४) āmantritaḥ prasauti <viṣṭambho'si vṛṣṭyai tvā vṛṣṭiṃ jinva > iti //
(२१.१५) viharaṇe dhiṣṇyavān bahiśceddhiṣṇyamabhyetya <pari tvāgne > iti japati //
(२१.१६) brahmā ca //
(२१.१७) dīkṣito bahirvedyabhyāśrāvaṇe'stamaye'bhyudaye vā <agnaya upāhvayadhvam> iti //
(२१.१८) <śrātaṃ manya > iti dadhigharmahomam //
(२१.१९) gharmavadbhakṣo rasaprāśanyā //
(२१.२०) paśupuroḍāśasya //
(२१.२१) <evā pāhi > iti prasthitayājyāḥ //
(२१.२२) prasthitahomānaindrān //
(२१.२३) gārhapatye dākṣiṇahomāv<udu tyaṃ > <citraṃ devānām > iti //
(२१.२४) hiraṇyahasto yajamāno bahirvedi dakṣiṇā āyatīḥ <ā gāvaḥ > iti pratyuttiṣṭhati //
(२१.२५) hiraṇyamātreyāya dadāti / āgnīdhrāyopabarhaṇam //
(२१.२६) agreṇa gārhapatyaṃ jaghanena sado'ntarāgnīdhrīyaṃ ca sadaśca cātvālaṃ codīcīrdakṣiṇā utsṛjyamānāḥ <saṃ vaḥ sṛjatu > iti dvābhyāmanumantrayate //
22 agniṣṭomaḥ
yasyāṃ pūrve bhūtakṛta iti bhāgaliḥ / ihedasātheti kauśikaḥ १ antataḥ pratihartre deyam २ marutvatīyahomamindro mā marutvāniti ३ śastrayājyāyā hotrādibhyaḥ prasauti pravāsyahne tvāharjinva / anuvāsi rātryai tvā rātriṃ jinva / uśigasi vasubhyastvā vasūñjinva / praketo'si rudrebhyastvā rudrāñjinveti ४ niṣkevalyasya māhendra m ५ praśāstrādīnāmaindram ६ taṃ vo dasmamṛtīṣahaṃ tattvā yāmi suvīryamiti stotriyānurupau ७ dve tisraḥ karoti punarādāyam / prathamāṃ śastvā tasyā uttamaṃ pādama-bhyasyāvasāyottarasyā ardharcena dvitīyāṃ śastvā tasyā uttamaṃ pādamabhyasyottareṇārdharcena tṛtīyāṃ śaṃsati ८ evaṃ bārhatānāṃ stotriyānurūpāṇāṃ pragrathanam ९ madhyamoccaistarayā vācā śaṃstavyau १० udu tye madhumattamā iti sāmapragāthaḥ svaravatyā ११ indraḥ pūrbhidātiradityukthamukhaṃ pacchaḥ prativītatamayā १२ udu brahmāṇyairata śravasyeti paryāsaḥ १३ evendindramiti paridadhāti / parayā yajati १४ acchāvākabhakṣādādityagrahahomaṃ yaddevā devaheḍanamiti dvābhyāṃ pavamānasarpaṇāntam १५ āśiraṃ pūtabhṛtyāsicyamānamāśīrṇa ūrjamityanumantrayate १६ pavamānāya prasauti suditirasyādityebhyastvādityāñjinveti १७ avadānahomamāgneyam १८ aindrāgnamukthye / aindraṃ ṣoḍaśini / sārasvatamatirātre १९ paśvekādaśinyāmāgneyaṃ saumyaṃ vaiṣṇavaṃ sārasvataṃ pauṣṇam bārhaspatyaṃ vaiśvadevamaindra maindrāgnaṃ sāvitraṃ vāruṇam २० savanīyahomādindra śca somaṃ pibataṃ bṛhaspata iti prasthitayājyāhomānaindraṃ maitrāvaruṇamaindrā bārhaspatyaṃ mārutaṃ tvāṣṭramaindrā vaiṣṇavamāgneyam २१ havirdhāne yathācamasaṃ dakṣiṇataḥ svebhya upāsanebhyastrīṃstrīnpuroḍāśasaṃvartānetatte pratatāmaheti nipṛṇanti २२ atra pitara iti japitvaitaṃ bhāgametaṃ sadhasthāḥ śyeno nṛcakṣā ityanumantrayate २३ १२

(२२.१) <yasyāṃ pūrve bhūtakṛtaḥ > iti bhāgaliḥ / <ihedasātha > iti kauśikaḥ //
(२२.२) antataḥ pratihartre deyam //
(२२.३) marutvatīyahomam <indro mā marutvān > iti //
(२२.४) śastrayājyāyāḥ / hotrādibhyaḥ prasauti <pravāsyahne tvāharjinva / anuvāsi rātryai tvā rātriṃ jinva / uśigasi vasubhyast vā vasūn jina va / praketo'si rudrebhyastvā rudrān jinva > iti //
(२२.५) niṣkevalyasya māhendram //
(२२.६) praśāstrādīnāmaindram //
(२२.७) <taṃ vo dasmamṛtīṣaham > <tattvā yāmi suvīryam > iti stotriyānurupau //
(२२.८) dve tisraḥ karoti punarādāyam / prathamāṃ śastvā tasyā uttamaṃ pādamabhyasyāvasāyottarasyā ardharcena dvitīyāṃ śastvā tasyā uttamaṃ pādamabhyas yottareṇārdhar cena tṛtīyāṃ śaṃsati //
(२२.९) evaṃ bārhatānāṃ stotriyānurūpāṇāṃ pragrathanam //
(२२.१०) madhyamoccaistarayā vācā śaṃstavyau //
(२२.११) <udu tye madhumattamāḥ > iti sāmapragāthaḥ svaravatyā //
(२२.१२) <indraḥ pūrbhidātirat> ityukthamukhaṃ pacchaḥ prativītatamayā //
(२२.१३) <udu brahmāṇyairata śravasya > iti paryāsaḥ //
(२२.१४) <evedindram > iti paridadhāti / parayā yajati //
(२२.१५) acchāvākabhakṣādādityagrahahomaṃ <yaddevā devaheḍanam > iti dvābhyām / pavamānasarpaṇāntam //
(२२.१६) āśiraṃ pūtabhṛtyāsicyamānam <āśīrṇa ūrjam > ityanumantrayate //
(२२.१७) pavamānāya prasauti <suditirasyādityebhyastvādityān jinva > iti
(२२.१८) avadānahomamāgneyam //
(२२.१९) aindrāgnamukthye / aindraṃ ṣoḍaśini / sārasvatamatirātre //
(२२.२०) paśvekādaśinyāmāgneyaṃ saumyaṃ vaiṣṇavaṃ sārasvataṃ pauṣṇaṃ bārhaspatyaṃ vaiśvadevamaindramaindrāgnaṃ sāvitraṃ vāruṇam //
(२२.२१) savanīyahomādi / <indraśca somaṃ pibataṃ bṛhaspate > iti prasthitayājyāḥ / homānaindraṃ maitrāvaruṇamaindrābārhaspatyaṃ mārutaṃ tvāṣṭramaindrāvaiṣṇavamāgneyam //
(२२.२२) havirdhāne yathācamasaṃ dakṣiṇataḥ svebhya upāsanebhyastrīṃstrīn puroḍāśasaṃvartān <etatte pratatāmaha > iti nipṛṇanti //
(२२.२३) <atra pitaraḥ > iti japitvā <etaṃ bhāgam > <etaṃ sadhasthāḥ > <śyeno nṛcakṣāḥ > ityanumantrayate //
23 agniṣṭomaḥ
āgnīdhrīye havirucchiṣṭaṃ bhakṣayanti १ sāvitragrahahomam २ vaiśvadevayājyāyā dhiṣṇyahomādaibhiragna ityupāṃśu pātnīvatasyāgnīdhro yajati ३ tasya homam ४ neṣṭurupasthe dhiṣṇyānte vāsīno bhakṣayati ५ agniṣṭomasāmne hotre prasautyojo'si pitṛbhyastvā pitṝñjinveti ६ dhruvaṃ dhruveṇeti dhruvamavanīyamānamanumantrayate ७ āgnimārutayājyāhomaṃ prati tyaṃ cārumadhvaramiti saṃpreṣita āgnīdhra ityuktam ८ hāriyojanahomamā mandrairiti ९ tenaiva niṣkrāmanti १० āgnīdhrīye marvaprāyaścittīyāñjuhoti ११ agnau śākalānsarve devakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / pitṛkṛtasya / manuṣyakṛtasya / ātmakṛtasya / anājñātājñātakṛtasya / yadvo devāścakṛma jihvayā guru manaso vā prayutī devaheḍanam / arāvā yo no abhi ducchunāyate tasmiṃstadeno vasavo ni dhattaneti // devaheḍanasya sūktābhyāṃ ca १२ droṇakalaśāddhānā hasta ādāya bhasmānte nivapante १३ cātvālādapareṇādhvaryvāsāditānapsu somacamasānvaiṣṇavyarcā ninayanti १४ ubhā kavī yuvānā satyādā dharmaṇaspari / satyasya dharmaṇā vi sakhyāni sṛjāmaha iti sakhyāni visṛjante १५ saṃ sakhyānīti saṃsṛjante'hargaṇe prāguttamāt १६ āgnīdhrīye dadhi bhakṣayanti dadhikrāvṇa iti १७ patnīsaṃyājebhyaḥ śālāmukhīyamupaviśati १८ dakṣiṇāsaṃca-reṇāhavanīyamapareṇātivrajya samiṣṭayajurbhyaḥ saṃsthitahomāñjuhoti १९ apsvavabhṛtheṣṭyāmapsu ta iti purastāddhomānsāvikānsaṃsthitahomānvāruṇaṃ tvaṃ no agne sa tvaṃ na iti २० iḍāntānuyājāntaike २१ somaliptāni dadhnābhijuhotyabhūddevo drapsavatyoryatte grāvetyetaiḥ २२ १३

(२३.१) āgnīdhrīye havirucchiṣṭaṃ bhakṣayanti //
(२३.२) sāvitragrahahomam //
(२३.३) vaiśvadevayājyāyāḥ / dhiṣṇyahomāt<aibhiragne > ityupāṃśu pātnīvatasyāgnīdhro yajati //
(२३.४) tasya homam //
(२३.५) neṣṭurupasthe dhiṣṇyānte vāsīno bhakṣayati //
(२३.६) agniṣṭomasāmne hotre prasauti <ojo'si pitṛbhyastvā pitṝn jinva > iti //
(२३.७) <dhruvaṃ dhruveṇa > iti dhruvamavanīyamānamanumantrayate //
(२३.८) āgnimārutayājyāhomaṃ <prati tyaṃ cārumadhvaram > iti saṃpreṣita āgnīdhra ityuktam //
(२३.९) hāriyojanahomam <ā mandraiḥ > iti //
(२३.१०) tenaiva niṣkrāmanti //
(२३.११) āgnīdhrīye sarvaprāyaścittīyān juhoti //
(२३.१२) agnau śākalān sarve / <devakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / pitṛkṛtasya / manuṣyakṛtasya / ātmakṛtasya / anājñātājñātakṛtasya // > <yadvo devāścakṛma jihvayā guru manaso vā prayutī devaheḍanam / arāvā yo no abhi ducchunāyate tasmiṃstadeno vasavo ni dhattana > iti // devaheḍanasya sūktābhyāṃ ca //
(२३.१३) droṇakalaśāddhānā hasta ādāya bhasmānte nivapante //
(२३.१४) cātvālādapareṇādhvaryvāsāditānapsusomacamasān vaiṣṇavyarcā ninayanti //
(२३.१५) <ubhā kavī yuvānā satyādā dharmaṇaspari / satyasya dharmaṇā vi sakhyāni sṛjāmahe > iti sakhyāni visṛjante //
(२३.१६) <saṃ sakhyāni> iti saṃsṛjante'hargaṇe prāguttamāt //
(२३.१७) āgnīdhrīye dadhi bhakṣayanti <dadhikrāvṇaḥ > iti //
(२३.१८) patnīsaṃyājebhyaḥ śālāmukhīyamupaviśati //
(२३.१९) dakṣiṇāsaṃcareṇāhavanīyamapareṇātivrajya samiṣṭayajurbhyaḥ saṃsthitahomān juhoti //
(२३.२०) apsvavabhṛtheṣṭyām <apsu te > iti purastāddhomān / sāvikān saṃsthitahomān / vāruṇaṃ <tvaṃ no agne > <sa tvaṃ naḥ > iti //
(२३.२१) iḍāntānuyājāntaike //
(२३.२२) somaliptāni dadhnābhijuhoty<abhūddevaḥ > drapsavatyo <yatte grāvā > ityetaiḥ //
24 agniṣṭomaḥ
yatte grāvā bāhucyuto acucyonnaro yadvā te hastayoradhukṣan
tatta āpyāyatāṃ tatte niṣṭyāyatāṃ soma rājan
yatte grāvṇā cicchiduḥ soma rājanpriyāṇyaṅgā sukṛtā purūṇi
tatsaṃdhatsvājyenota vardhayasvānāgaso yathā sadamitsaṃkṣiyema
yāṃ te tvacaṃ bibhiduryāṃ ca yoniṃ yadvā sthānātpracyuto yadi vāsuto'si
tvayā soma kḷptamasmākametadupa no rājansukṛte hvayasva
saṃ prāṇāpānābhyāṃ samu cakṣuṣā saṃ śrotreṇa gacchasva soma rājan
yatte viriṣṭaṃ samu tatta etajjānītānnaḥ saṃgamane pathīnām
ahāḥ śarīraṃ payasā sametyanyo anyo bhavati varṇo asya
tasmai ta indo haviṣā vidhema vayaṃ syāma patayo rayīṇām
abhikṣaranti juhvo ghṛtenāṅgā parūṃṣi tava vardhayanti
tasmai te soma nama idvaṣaṭcopa no rājansukṛte hvayasva

kṛṣṇājinaṃ nidhāya saṃprokṣati २ apāṃ sūktairityādyupasparśanāntam

udvayamityutkrāmanti ४ apāma somamaganma svarityāvrajanti ५ apo divyā ityāhavanīyamupatiṣṭhante ६ vimuñcāmītyādi mārjanāntam ७ udayanīyā prāyaṇīyāvat / pathyāyāścaturtham ८ antaḥ ९ saṃsthānūbandhyāyāmaparājitāyāṃ tiṣṭhantyāṃ sapatnahanamiti kāmaṃ namaskaroti १० yūpaikādaśinī cedvapāmārjanā tvāṣṭraḥ paśuḥ ११ paryagnikṛtasyotsargaḥ १२ asyājyāvadānahomaṃ vaśāpaśupuroḍāśāddevikāhaviṣā १३ ayaṃ te yonirityaraṇyoragniṃ samāropyamāṇamanumantrayate / yā te agne yajñiyā tanūstayā me hyāroha tayā me hyāviśa / ayaṃ te yonirityātman १४ apamityamapratīttamiti vedimupoṣyamāṇām १५ saktuhome viśvalopa viśvadāvasya tvāsañjuhomītyāha १६ yo agnāviti namaskṛtya tenaiva niṣkrāmanti १७ upāvaroheti mathyamānamanumantrayate १८ ityagniṣṭomaḥ १९ alpasva ekagunāpi yajeta २० १४

ityatharvavede vaitānasūtre tṛtīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ
(२४.१) <yatte grāvā bāhucyuto acucyonnaro yadvā te hastayoradhukṣan / tatta āpyāyatāṃ tatte niṣṭyāyatāṃ soma rājan // yatte grāvṇā cicchiduḥ soma rājan priyāṇyaṅgā sukṛtā purūṇi / tatsaṃdhatsvājyenota vardhayasvānāgaso yathā sadamitsaṃkṣiyema // yāṃ te tvacaṃ bibhiduryāṃ ca yoniṃ yadvā sthānātpracyuto yadi vāsuto'si / tvayā soma kḷptamasmākametadupa no rājan sukṛte hvayasva / saṃ prāṇāpānābhyāṃ samu cakṣuṣā saṃ śrotreṇa gacchasva soma rājan / yatte viriṣṭaṃ samu tatta etajjānītānnaḥ saṃgamane pathīnām // ahāḥ śarīraṃ payasā sametyanyo anyo bhavati varṇo asya / tasmai ta indo haviṣā vidhema vayaṃ syāma patayo rayīṇām // abhikṣaranti juhvo ghṛtenāṅgā parūṃṣi tava vardhayanti / tasmai te soma nama idvaṣaṭcopa no rājan sukṛte hvayasva > //
(२४.२) kṛṣṇājinaṃ nidhāya saṃprokṣati //
(२४.३) apāṃ sūktairityādyupasparśanāntam //
(२४.४) <udvayam > ityutkrāmanti //
(२४.५) <apāma somam > <aganma svar> ityāvrajanti //
(२४.६) <apo divyāḥ > ityāhavanīyamupatiṣṭhante //
(२४.७) vimuñcāmītyādi mārjanāntam //
(२४.८) udayanīyā prāyaṇīyāvat / pathyāyāścaturtham //
(२४.९) antasaṃsthā //
(२४.१०) anūbandhyāyāmaparājitāyāṃ tiṣṭhantyāṃ <sapatnahanam > iti kāmaṃ namaskaroti //
(२४.११) yūpaikādaśinī cedvapāmārjanā tvāṣṭraḥ paśuḥ //
(२४.१२) paryagnikṛtasyotsargaḥ //
(२४.१३) asyājyāvadānahomam / vaśāpaśupuroḍāśāddevikāhavīṃṣi //
(२४.१४) <ayaṃ te yoniḥ > ityaraṇyoragniṃ samāropyamāṇamanumantrayate / <yā te agne yajñiyā tanūstayā me hyāroha tayā me hyāviśa / ayaṃ te yo niḥ> ityātman //
(२४.१५) <apamityamapratīttam > iti vedimupoṣyamāṇām //
(२४.१६) saktuhome <viśvalopa viśvadāvasya tvāsan juhomi > ityāha //
(२४.१७) <yo agnau > iti namaskṛtya tenaiva niṣkrāmanti //
(२४.१८) <upāvaroha > iti mathyamānamanumantrayate //
(२४.१९) ityagniṣṭomaḥ //
(२४.२०) alpasva ekagunāpi yajeta yajeta //
25 agniṣṭomaḥ
agniṣṭomasāmno hotre ṣoḍaśistotreṇātyagniṣṭome / ukthye maitrāvaruṇādibhyaḥ prasauti tanturasi prajābhyastvā prajāṃ jinva / revadasyoṣadhībhyastvauṣaṣīrjinva / pṛtanāṣāḍasi paśubhyastvā paśūñjinveti १ eteṣāṃ yājyāhomānindrā varuṇā sutapau bṛhaspatirna ubhā jigyathuriti २ vayamu tvāmapūrvya yo na idamidaṃ pureti stotriyānurupau ३ stotriyasya prathamāṃ śastvā tasyā uttamaṃ pādaṃ dvitīyasyāḥ pūrveṇa saṃdhāyāvasāya dvitīyena dvitīyāṃ śaṃsati / tasyā evottamamuttareṇa saṃdhāyāvasāyottamena tṛtīyām ४ evaṃ kākubhānāṃ stotriyānurūpāṇāṃ pragrathanam ५ itaḥ pacchaḥ śaṃsati ६ pra maṃhiṣṭhāya bṛhate bṛhadraya ityukthamukham ७ udagruto na vayo rakṣamāṇā iti bārhaspatyaṃ sāṃśaṃsikam ८ acchā ma indraṃ matayaḥ svarvida iti paryāsaḥ ९ ityaikāhikānām १० uttamayā paridadhāti parayā yajati ११ ṣoḍaśini grahamupatiṣṭhante ya ābabhūva bhuvanāni viśvā yasmādanyanna paraṃ kiṃcanāsti / prajāpatiḥ prajābhiḥ saṃvidānastrīṇi jyotīṃṣi dadhate sa ṣoḍaśīti १२ hotre prasautyabhijidasi yuktagrāvendrā ya tvendraṃ jinveti १३ ṣoḍaśigrahasyendra juṣasveti / indra ṣoḍaśinnojaḥ saṃsthaṃ deveṣvasi / ojasvantaṃ māmāyuṣmantaṃ manuṣyeṣu kṛṇuhi / tasya ta upahūtasyopahūto bhakṣayāmīti bhakṣayanti dvau dvau / trayaśchandogāḥ

gharmavatsattre १५ १

((२५.१) agniṣṭomasāmno hotre ṣoḍaśistotreṇātyagniṣṭome / ukthye maitrāvaruṇādibhyaḥ prasauti <tanturasi prajābhyastvā prajāṃ jina va / revadasyoṣadhībhyastvauṣaṣīrjinva / pṛtanāṣāḍasi paśubhyastvā paśūn jinva > iti //
(२५.२) eteṣāṃ yājyāhomān <indrāvaruṇā sutapau > <bṛhaspatirnaḥ > <ubhā jigyathuḥ > iti //
(२५.३) <vayamu tvāmapūrvya > <yo na idamidaṃ purā > iti stotriyānurupau //
(२५.४) stotriyasya prathamāṃ śastvā tasyā uttamaṃ pādaṃ dvitīyasyāḥ pūrveṇa saṃdhāyāvasāya dvitīyena dvitīyāṃ śaṃsati / tasyā evottamamut tareṇa saṃdhāyāvasāyottamena tṛta īyām //
(२५.५) evaṃ kākubhānāṃ stotriyānurūpāṇāṃ pragrathanam //
(२५.६) itaḥ pacchaḥ śaṃsati //
(२५.७) <pra maṃhiṣṭhāya bṛhate bṛhadraye > ityukthamukham //
(२५.८) <udapruto na vayo rakṣamāṇāḥ > iti bārhaspatyaṃ sāṃśaṃsikam //
(२५.९) <acchā ma indraṃ matayaḥ svarvidaḥ > iti paryāsaḥ //
(२५.१०) ityaikāhikānāmuttamayā paridadhāti //
(२५.११) parayā yajati //
(२५.१२) ṣoḍaśini grahamupatiṣṭhante <ya ā babhūva bhuvanāni viśvā yasmādanyanna paraṃ kiṃ canāsti / prajāpatiḥ prajābhiḥ saṃvidānastrīṇi jyotīṃṣi dadhate sa ṣoḍaśī > iti
(२५.१३) hotre prasauty<abhijidasi yuktagrāvendrāya tvendraṃ jinva > iti //
(२५.१४) ṣoḍaśigrahasya <indra juṣasva > iti / <indra ṣoḍaśinnojasvāṃstvaṃ deveṣvasi / ojasvantaṃ māmāyuṣmantaṃ manuṣyeṣu kṛṇuhi / tasya ta upahūtasyopahūto bhakṣayāmi > iti bhakṣayanti / dvau dvau trayaśchandogāḥ //
(२५.१५) gharmavatsattre //
26 agniṣṭomaḥ
atirātre hotrādibhyaḥ prasautyadhipatirasi prāṇāya tvā prāṇaṃ jinva / dharuṇo'syapānāya tvāpānaṃ jinva / saṃsarpo'si cakṣuṣe tvā cakṣurjinva / vayodhā asi śrotrāya tvā śrotraṃ jinveti १ homānaindrān / āśvinādāśvinam २ stotriyānurūpayoḥ prathamāni padāni punarādāyamardharcaśasyavacchaṃsati / madhyame paryāye madhyamāni / uttama uttamāni ३ prātaḥ savanavadāhāvokthasaṃpadāvasvarau ४ vayamu tvā tadidarthā vayamindra tvāyava iti stotriyānurūpau ५ ūrdhvaṃ sarvatra trīṇi sūktāni / antyaṃ pacchaḥ paryāsaḥ ६ ya udṛcīti paridhānīyā / apsu dhūtasyeti yājyā ७ madhyame trivṛdasi trivṛte tvā trivṛtaṃ jinva / pravṛdasi pravṛte tvā pravṛtaṃ jinva / svavṛdasi svavṛte tvā svavṛtaṃ jinva / anuvṛdasyanuvṛte tvānuvṛtaṃ jinveti ८ abhi tvā vṛṣabhā sute'bhi pra gopatiṃ gireti stotriyānurūpau ९ barhirvā yatsvapatyāyeti paridhānīyā / progrāṃ pītimiti yājyā १० uttama āroho'syārohāya tvārohaṃ jinva / praroho'si prarohāya tvā prarohaṃ jinva / saṃroho'si saṃrohāya tvā saṃrohaṃ jinva / anuroho'syanurohāya tvānurohaṃ jinveti ११ yogeyoge tavastaraṃ yuñjanti bradhnamaruṣamiti stotriyānurūpau १२ apāḥ pūrveṣāmiti paridhānīyā ūtī śacīva iti yājyā १३ hotra āśvināya prasauti vasuko'si vasyaṣṭirasi veṣaśrīrasi / vasukāya tvā vasyaṣṭyai tvā veṣaśriyai tvā / vasukaṃ jinva vasyaṣṭiṃ jinva veṣaśriyaṃ jinveti १४ evaṃ catuḥsaṃstho jyotiṣṭomo'tyagniṣṭomavarjam १५ eṣa somānāṃ prakṛtiḥ १६ २

(२६.१) atirātre hotrādibhyaḥ prasauty<adhipatirasi prāṇāya tvā prāṇaṃ jinva / dharuṇo'syapānāya tvāpānaṃ jinva / saṃsarpo'si cakṣuṣe tvā cakṣurjinva / vayodhā asi śrotrāya tvā śrotraṃ jinva > iti //
(२६.२) homānaindrān / āśvinādāśvinam //
(२६.३) stotriyānurūpayoḥ prathamāni padāni punarādāyamardharcaśasyavacchaṃsati / madhyame paryāye madhyamānyuttama uttamāni //
(२६.४) prātaḥsavanavadāhāvokthasaṃpadāvasvarau //
(२६.५) <vayamu tvā tadidarthāḥ > <vayamindra tvāyavaḥ > iti stotriyānurūpau //
(२६.६) ūrdhvaṃ sarvatra trīṇi sūktāni / antyaṃ pacchaḥ paryāsaḥ //
(२६.७) <ya udṛci > iti paridhānīyā / <apsu dhūtasya > iti yājyā //
(२६.८) madhyame <trivṛdasi trivṛte tvā trivṛtaṃ jinva / pravṛdasi pravṛte tvā pravṛtaṃ jinva / svavṛdasi svavṛte tvā svavṛtaṃ jinva / anuvṛdasyanu vṛte tvānuvṛta ṃ jinva > iti //
(२६.९) <abhi tvā vṛṣabhā sute > <abhi pra gopatiṃ girā > iti stotriyānurūpau //
(२६.१०) <barhirvā yatsvapatyāya > iti paridhānīyā / <progrāṃ pītim > iti yājyā //
(२६.११) uttame <āroho'syārohāya tvārohaṃ jinva / praroho'si prarohāya tvā prarohaṃ jinva / saṃroho'si saṃrohāya tvā saṃrohaṃ jinva / anuroho'syanurohāya tvānurohaṃ jinva > iti //
(२६.१२) <yogeyoge tavastaram > <yuñjanti bradhnamaruṣam > iti stotriyānurūpau //
(२६.१३) <apāḥ pūrveṣām > iti paridhānīyā / <ūtī śacīvaḥ > iti yājyā //
(२६.१४) hotra āśvināya prasauti <vasuko'si vasyaṣṭirasi veṣaśrīrasi / vasukāya tvā vasyaṣṭyai tvā veṣaśriyai tvā / vasukaṃ jinva vasyaṣṭiṃ jinva veṣa śriyaṃ jinva > iti //
(२६.१५) evaṃ catuḥsaṃstho jyotiṣṭomo'tyagniṣṭomavarjam //
(२६.१६) eṣa somānāṃ prakṛtiḥ //
vājapeyaḥ, aptoryāmaḥ (27)

vājapeyaḥ śaradi १ sarvaḥ saptadaśaḥ २ hiraṇyasraja ṛtvijaḥ ३ marutvatīyādbārhaspatyeṣṭiḥ ४ ājyabhāgādīḍāntā ५ yūpamārohyamāṇo yajamāna āha devasya savituḥ save svargaṃ varṣiṣṭhaṃ nākaṃ ruheyaṃ pṛṣṭhātpṛthivyā ahamiti ६ ārūḍho yāvatta iti vīkṣate ७ avaruhya bhūme mātariti yūpavāsāṃsi brahmaṇe dadāti ८ tīrthadeśe rathacakramā-ruhyāparājitābhimukho'śvarathānīkṣamāṇa āsīno vājasāmābhigāyati trirāvirmaryā ā vājaṃ vājino'gman / devasya savituḥ save svargama-rvanto jayemeti ९ tadvo gāyeti stotriyaḥ १० abhiplavastotriyānāvapate ११ mādhyaṃdina indra kratuṃ na ā bhareti stotriyaḥ / indra jyeṣṭhamudu tye madhumattamā vā १२ kannavyo atasīnāmiti sāmapragāthaḥ १३ ahīnasūktamāvapate १४ tṛtīyasavane ya eka idvidayate ya indra somapātama ityukthastotriyānurūpau १५ ūrdhvaṃ ṣoḍaśino hotre nābhurasi saptadaśa prajāpatirasi prajāpatiṣṭvā prajāpatiṃ jinveti १६ bṛhaspatisavaṃ pariyajñameke १७ aptoryāmṇi garbhakāraṃ śaṃsati १८ yuñjanti bradhnamaruṣamiti stotriyam / abhita ā yāhīti १९ bhindhi viśvā apa dviṣa ityanurūpam / abhita ā no yāhīti २० vājapeyavadāvāpaḥ २१ mādhyaṃdine yaddyāva indra te śataṃ yadindra yāvatastvamiti stotriyānurūpau / abhitaḥstotriyānurūpau sāmapragāthāt २२ indra tridhātu śaraṇamiti sāmapragāthaḥ २३ sukīrtivṛṣākapī sāmasūktamahīnasūktamāvapate २४ tṛtīyasavane surūpakṛtnumūtaye śuṣmintamaṃ na ūtaya iti stotriyānurūpau / abhitaḥstotriyānurūpau २५ śeṣaṃ pṛṣṭhyaṣaṣṭhavatsātirātram २६ ati-riktoktheṣu hotrādibhyaḥ prasautyākramo'syākramāya tvākramaṃ jinva / saṃkramo'si saṃkramāya tvā saṃkramaṃ jinva / utkramo'syutkramāya tvotkramaṃ jinva / utkrāntirasyutkrāntyai tvotkrāntiṃ jinveti २७ tamindraṃ vājayāmasi mahām̐ indro ya ojaseti stotriyānurupau / uttarau vā २८ ā nūnamaśvinā yuvaṃ taṃ vāṃ rathamiti sūkte / pūrvasya daśamīṃ dvādaśīmuttaraṃ ca pacchaḥ २९ madhumatīroṣadhīriti paridhānīyā / uttarā yājyā ३० ३

ityatharvavede vaitānasūtre caturtho'dhyāyaḥ samāptaḥ
(२७.१) vājapeyaḥ śaradi //
(२७.२) sarvaḥ saptadaśa //
(२७.३) hiraṇyasraja ṛtvijaḥ //
(२७.४५) marutvatīyādbārhaspatyeṣṭirājyabhāgādīḍāntā //
(२७.६) yūpamārohyamāṇo yajamāna āha <devasya savituḥ save svargaṃ varṣiṣṭhaṃ nākaṃ ruheyam > <pṛṣṭhātpṛthivyā aham > iti //
(२७.७) ārūḍhaḥ <yāvatte > iti vīkṣate //
(२७.८) avaruhya <bhūme mātaḥ > iti yūpavāsāṃsi brahmaṇe dadāti //
(२७.९) tīrthadeśe rathacakramāruhyāparājitābhimukho'śvarathānīkṣamāṇa āsīno vājasāmābhigāyati triḥ <āvirmaryā ā vājaṃ vājino'gman / devasya savituḥ save svargamarvanto jayema > iti //
(२७.१०) <tadvo gāya > iti stotriyaḥ //
(२७.११) abhiplavastotriyānāvapate //
(२७.१२) mādhyaṃdine <indra kratuṃ na ā bhara > iti stotriyaḥ / <indra jyeṣṭham > <udu tye madhumattamāḥ > iti vā //
(२७.१३) <kannavyo atasīnām > iti sāmapragāthaḥ //
(२७.१४) ahīnasūktamāvapate //
(२७.१५) tṛtīyasavane <ya eka idvidayate > <ya indra somapātamaḥ > ityukthastotriyānurūpau //
(२७.१६) ūrdhvaṃ ṣoḍaśino hotre <nābhurasi saptadaśa prajāpatirasi prajāpataye tvā prajāpatiṃ jinva > iti //
(२७.१७) bṛhaspatisavaṃ pariyajñameke //
(२७.१८) aptoryāmṇi garbhakāraṃ śaṃsati //
(२७.१९) <yuñjanti bradhnamaruṣam > iti stotriyam / abhitaḥ <ā yāhi > iti //
(२७.२०) <bhindhi viśvā apa dviṣaḥ > ityanurūpam / abhitaḥ <ā no yāhi > iti //
(२७.२१) vājapeyavadāvāpaḥ //
(२७.२२) mādhyaṃdine <yaddyāva indra te śatam > <yadindra yāvatastvam > iti stotriyānurūpāvabhitaḥ stotriyānurūpau //
(२७.२३) sāmapragāthāt<indra tridhātu śaraṇam > iti sāmapragāthaḥ //
(२७.२४) sukīrtivṛṣākapī sāmasūktamahīnasūktamāvapate //
(२७.२५) tṛtīyasavane <surūpakṛtnumūtaye > <śuṣmintamaṃ na ūtaye > iti stotriyānurūpāvabhitaḥ stotriyānurūpau //
(२७.२६) śeṣaṃ pṛṣṭhyaṣaṣṭhavatsātirātram //
(२७.२७) atiriktoktheṣu hotrādibhyaḥ prasauty<ākramo'syākramāya tvākramaṃ jinva / saṃkramo'si saṃkramāya tvā saṃkramaṃ jinva / utkra mo'syutkra māya tvotkramaṃ jinva / utkrāntirasyutkrāntyai tvotkrāntiṃ jinva > iti //
(२७.२८) <tamindraṃ vājayāmasi > <mahā॑mindro ya ojasā > iti stotriyānurupau / uttarau vā //
(२७.२९) <ā nūnamaśvinā yuvam > <taṃ vāṃ ratham > iti sūkte / pūrvasya daśamīṃ dvādaśīmuttaraṃ ca pacchaḥ //
(२७.३०) <madhumatīroṣadhīḥ > iti paridhānīyā / uttarā yājyuttarā yājyā //
agnicayanam (28-29)

kāmamaprathamayajñe'gniḥ १ sa mahāvrate nityam २ phālgunyāṃ sattre pauṣyām ३ tadguṇānurodhātprājāpatye paśau samidhyamānavatīmanu samāstvāgna iti japati ४ ya ātmadā ityavadānānām ५ aṣṭamyāmukhāsaṃbharaṇīyā ६ aṣṭagṛhītasyarcā stomamiti ७ pari tvāgna iti mṛtpiṇḍaṃ parilikhyamānam ८ purīṣyo'sītyabhimṛśyamānam ९ tvāmagna iti puṣkaraparṇe nidhīyamānam १० āpo hi ṣṭheti palāśa-pāṇṭenābhiṣicyamānam ११ pṛthivīṃ tvā pṛthivyāmityukhāṃ kriyamāṇām / punaḥkaraṇa iti bhagaliḥ १२ tṛtīyayā pacyamānām १३ āmāvāsyeneṣṭe dīkṣaṇīyāyāṃ vaiśvānarādityayośca yadagne yāni kāni cidi-tyukhye samidha ādhīyamānāḥ १४ saṃśitaṃ ma ityukhyamunnīyamānam १५ ā tvāhārṣamityunnītam १६ uduttamamiti pāśānunmucyamānān १७ saṃvatsaramukhyaṃ bibharti sadyo vā १८ ā no bhareti vanīvāhane vācayati १९ garbho asyoṣadhīnāmityukhyaṃ bhasmāpsvopyamānam २० saha rayyā nivartasveti dvābhyāmuptamādīyamānam २१ punastvetyukhye samidha ādhī-yamānāḥ २२ dīkṣānte vi mimīṣveti vedyagnim २३ apeta vīteti gārhapatyamuduhyamānam २४ ayaṃ te yoniriti gārhapatyeṣṭakā nidhīyamānāḥ २५ namo'stu te nirṛta iti pitryupavītī nairṛtīḥ २६ yatte devīti śikyāsandīrukyapāśānnairṛtyāṃ prāsane २७ anapekṣamāṇā etya niveśanaḥ saṃgamana ityaindryā gārhapatyamupatiṣṭhante २८ prāyaṇīyādi २९ sīrā yuñjantīti sīraṃ yujyamānam ३० lāṅgalaṃ pavīravaditi karṣamāṇam ३१ kṛte yonāvityoṣadhīrāvapantam ३२ brahma jajñānamiti rukmaṃ ni-
dhīyamānam ३३ hiraṇyagarbha iti hiraṇyapuruṣam ३४ १

(२८.१) kāmamaprathamayajñe'gniḥ //
(२८.२) samahāvrate nityam //
(२८.३) phālgunyām / sattre pauṣyāṃ tadguṇānurodhāt //
(२८.४) prājāpatye paśau samidhyamānavatīmanu <samāstvāgne > iti japati //
(२८.५) <ya ātmadāḥ > ityavadānānām //
(२८.६) aṣṭamyāmukhā saṃbharaṇīyā //
(२८.७) aṣṭagṛhītasyarcā stomamiti //
(२८.८) <pari tvāgne > iti mṛtpiṇḍaṃ parilikhyamānam //
(२८.९) <purīṣyo'si > ityabhimṛśyamānam //
(२८.१०) <tvāmagne > iti puṣkaraparṇe nidhīyamānam //
(२८.११) <āpo hi ṣṭhā > iti palāśaphāṇṭenābhiṣicyamānam //
(२८.१२) <pṛthivīṃ tvā pṛthivyām > ityukhāṃ kriyamāṇām / punaḥkaraṇa iti bhāgaliḥ //
(२८.१३) tṛtīyayā pacyamānām //
(२८.१४) āmāvāsyeneṣṭe / dīkṣaṇīyāyāṃ vaiśvānarādityayośca / <yadagne yāni kāni cid> ityukhye samidha ādhīyamānāḥ //
(२८.१५) <saṃśitaṃ me > ityukhyamunnīyamānam //
(२८.१६) <ā tvāhārṣam > ityunnītam //
(२८.१७) <uduttamam > iti pāśānunmucyamānān //
(२८.१८) saṃvatsaramukhyaṃ bibharti / sadyo vā //
(२८.१९) <ā no bhara > iti vanīvāhane vācayati //
(२८.२०) <garbho asyoṣadhīnām > ityukhyaṃ bhasmāpsvopyamānam //
(२८.२१) <saha rayyā nivartasva > iti dvābhyāmuptamādīyamānam //
(२८.२२) <punastvā > ityukhye samidha ādhīyamānāḥ //
(२८.२३) dīkṣānte <vi mimīṣva > iti vedyagni mimānam //
(२८.२४) <apeta vīta > iti gārhapatyamuduhyamānam //
(२८.२५) <ayaṃ te yoniḥ > iti gārhapatyeṣṭakā nidhīyamānāḥ //
(२८.२६) <namo'stu te nirṛte > iti pitryupavītī nairṛtīḥ //
(२८.२७) <yatte devī > iti śikyāsandīrukmapāśānnairṛtyāṃ prāstān //
(२८.२८) anapekṣamāṇā etya <niveśanaḥ saṃgamanaḥ > ityaindryā gārhapatyamupatiṣṭhante //
(२८.२९) prāyaṇīyādi //
(२८.३०) <sīrā yuñjanti > iti sīraṃ yujyamānam //
(२८.३१) <lāṅgalaṃ pavīravat> iti karṣamāṇam //
(२८.३२) <kṛte yonau > ityoṣadhīrāvapantam //
(२८.३३) <brahma jajñānam > iti rukmaṃ nidhīyamānam //
(२८.३४) <hiraṇyagarbhaḥ > iti hiraṇyapuruṣam //
29 agnicayanam
madhu vātā iti kūrmamabhyajyamānam १ viṣṇoḥ karmāṇītyulūkhalamusalaṃ nidhīyamānam २ ajo hītyajaśiraḥ ३ pūrvāhṇikīrupasado'nu citīścinvanti ४ vārtrahatyāya śavase vi na indra mṛgo na bhīmo vaiśvānaro na ūtaya iti citiṃcitiṃ purīṣācchannām ५ agne jātāniti dvābhyāṃ pañcamyāṃ citāvasapatneṣṭakā nidhīyamānāḥ ६ ekānnatriṃśatstomabhāgaiḥ stomabhāgikīḥ ७ tvāmagne puṣkarādadhīti gāyatrīrabodhyagniriti traiṣṭubhīḥ saṃ samidityānuṣṭubhīragniṃ hotāraṃ manya ityaticchāndasīrgārhapatya uktham ८ ayamagniḥ satpatiryenā sahasramiti punaścitau ९ mā no devā bhavāśarvau mṛḍataṃ yaste sarpa iti raudrān १० aśmavarma ma iti pariśritaḥ ११ havanaprāsanādāgnīdhro yā āpo divyā iti citiṃ pariṣiñcati १२ idaṃ va āpo himasya tvopa dyāmupa vetasamapāmidamiti maṇḍūkāvakāvetasairdakṣiṇādikpratidiśaṃ vikṛṣyamāṇām १३ yo viśvacarṣaṇirityaupavasathye ṣoḍaśagṛhītārdhasya / sa naḥ pitā janitetyuttarārdhasya १४ udenamuttaraṃ nayeti samidha ādhīyamānāḥ १५ saṃpreṣito'pratirathaṃ japati १६ kramadhvamagnineti catasṛbhiścitimārohanti १७ tāṃ savitariti samidha ādhīyamānāḥ १८ catvāri śṛṅgābhyarcateti japati / agne accheti tisro / aryamaṇaṃ bṛhaspatimiti dve १९ vājasya nu prasava iti vājaprasavīyahomān २० saṃ mā siñcantvityabhiṣicyamānaṃ vāca-yati २१ ye bhakṣayanta etaṃ sadhasthā iti dve २२ yenā sahasramiti vaiśvakarmaṇahomān २३ २

(२९.१) <madhu vātāḥ > iti kūrmamabhyajyamānam //
(२९.२) <viṣṇoḥ karmāṇi > ityulūkhalamusalaṃ nidhīyamānam //
(२९.३) <ajo hi > ityajaśiraḥ //
(२९.४) pūrvāhṇikīrupasado'nu citīścinvanti //
(२९.५) <vārtrahatyāya śavase > <vi na indra > <mṛgo na bhīmaḥ > <vaiśvānaro na ūtaye > iti citiṃcitiṃ purī ṣācchannām //
(२९.६) <agne jātān > iti dvābhyāṃ pañcamyāṃ citāvasapatneṣṭakā nidhīyamānāḥ //
(२९.७) ekānnatriṃśatstomabhāgaiḥ stomabhāgikīḥ //
(२९.८) <tvāmagne puṣkarādadhi > iti gāyatrīḥ / <abodhyagniḥ > iti traiṣṭubhīḥ / <saṃ samid> ityānuṣṭu bhīḥ / <agniṃ hotāraṃ manye > ityaticchāndasīḥ / gārhapatya uktham //
(२९.९) <ayamagniḥ satpatiḥ > <yenā sahasram > iti punaścitau //
(२९.१०) <mā no devāḥ > <bhavāśarvau mṛḍatam > <yaste sarpaḥ > iti raudrān //
(२९.११) <aśmavarma me > iti pariśritaḥ //
(२९.१२) havanaprāsanādāgnīdhraḥ <yā āpo divyāḥ > iti citiṃ pariṣiñcati //
(२९.१३) <idaṃ va āpaḥ > <himasya tvā > <upa dyāmupa vetasam > <apāmidam > iti maṇḍūkāvakāvetasairdakṣiṇādi pratidiśaṃ vikṛṣyamāṇāma //
(२९.१४) <yo viśvacarṣaṇiḥ > ityaupavasathye ṣoḍaśagṛhītārdhasya / <sa naḥ pitā janitā > ityuttarārdhasya //
(२९.१५) <udenamuttaraṃ naya > iti samidha ādhīyamānāḥ //
(२९.१६) saṃpreṣito'pratirathaṃ japati //
(२९.१७) <kramadhvamagninā > iti catasṛbhiścitimārohanti //
(२९.१८) <tāṃ savitaḥ > iti samidha ādhīyamānāḥ //
(२९.१९) <catvāri śṛṅgā > <abhyarcata > iti japati //
(२९.२०) <agne acchā > iti tisraḥ / <aryamaṇaṃ bṛhaspatim > iti dve / <vājasya nu prasave > iti vājaprasavīyahomān //
(२९.२१) <saṃ mā siñcantu > ityabhiṣicyamānaṃ vācayati //
(२९.२२-२३) <ye bhakṣayantaḥ > <etaṃ sadhasthāḥ > iti dve / <yenā sahasram > iti vaiśvakarmaṇahomān //
sautrāmaṇī (30)

agnicitsomātipūtaḥ somavāmī sautrāmaṇyābhiṣicyate १ utkrāntaśreyasaḥ śraiṣṭhyakāmasya २ nāniṣṭasomaḥ ३ ādityeṣṭiḥ ४ aindraḥ paśuḥ ५ rasaprāśanyā yā babhrava ityoṣadhībhiḥ surāṃ saṃdhīyamānām ६ vāyoḥ pūta iti somātipūtasya pāvyamānām ७ somavāminaḥ prāṅsoma iti vikṛtena ८ adhvaryo adribhiḥ sutaṃ somaṃ pavitra āsṛja / punīhīndrāya pātava ityadhvaryuṃ pāvayantam ९ gṛhīteṣvājyeṣu kuvidaṅga yavamanta iti payograhāngṛhṇantam १० vapāmārjanādyuvaṃ surāmamaśvineti catasṛbhiḥ payaḥ-surāgrahāṇāṃ saurāṇāṃ na bhakṣaṇam ११ āśvinasyaike yamaśvinā namucerāsurādadhi sarasvatyasunodindriyāya imaṃ taṃ śukraṃ madhumantaminduṃ somaṃ rājānamiha bhakṣayāmīti १२ punantu mā girāvaragarāṭeṣu yadgiriṣviti śatātṛṇāmāsicyamānām १३ udīratāmiti dve barhiṣadaḥ pitara upahūtā naḥ pitaro'gniṣvāttā iti pañca japati १४ āśvinasārsvataindra paśūnāṃ vanaspatiyāgādabhiṣicyamānamoṃ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti vācayati १५ sāmagānāya preṣitaḥ bṛhadindrāya gāyata maruto vṛtrahantamam / yena jyotirajanayannṛtāvṛdho devaṃ devāya jāgṛvītyaindryāṃ bṛhatyāṃ [https://sa.wikisource.org/s/20b5 saṃśānāni] gāyati १६ saṃ tvā hinvanti dhā३yitāyibhiḥ saṃ tvā ṛṇanti saṃ tvā śiṣanti saṃ tvā tatakṣuriti pratipadaḥ १७ saṃśravase viśravase satyaśravase śravasa iti nidhanāni १८ saṃjityai vijityai satyajityai jityā iti kṣatriyasya / saṃpuṣṭyai vipuṣṭyai satyapuṣṭyai puṣṭyā iti vaiśyasya १९ sarve nidhanamupayanti २० barhirhomādavabhṛthaḥ २१ yaddevā iti māsarakumbhaṃ plāvyamānam २२ drupadādiveti vāsaḥ २३ maitrāvaruṇyāmikṣeṣṭiḥ २४ indrāya vayodhase paśuḥ २५ ādityeṣṭiḥ २६ dūre citsantamiti praṇavāntayā tānena mantroktamupatiṣṭhante २७ ३

ityatharvavede vaitānasūtre pañcamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
(३०.१) agnicitsomātipūtaḥ somavāmī sautrāmaṇyābhiṣicyate //
(३०.२) utkrāntaḥ śreyasaḥ śraiṣṭhyakāmasya //
(३०.३) nāniṣṭasomaḥ //
(३०.४) ādityeṣṭiḥ //
(३०.५) aindraḥ paśuḥ //
(३०.६) rasaprāśanyā <yā babhravaḥ > ityoṣadhībhiḥ surāṃ saṃdhīyamānām //
(३०.७) <vāyoḥ pūtaḥ > iti somātipūtasya pāvyamānām //
(३०.८) somavāminaḥ <prāksomaḥ> iti vikṛtena //
(३०.९) <adhvaryo adribhiḥ sutaṃ somaṃ pavitra āsṛja / punīhīndrāya pātave > ityadhvaryuṃ pāvayantam //
(३०.१०) gṛhīteṣvājyeṣu <kuvidaṅga yavamantaḥ > iti payograhān gṛhṇantam //
(३०.११) vapāmārjanāt<yuvaṃ surāmamaśvinā > iti catasṛbhiḥ payaḥsurāgrahāṇām / saurāṇāṃ na bhakṣaṇam //
(३०.१२) āśvinasyaike <yamaśvinā namucerāsurādadhi sarasvatyasunodindriyāya / imaṃ taṃ śukraṃ madhumantaminduṃ somaṃ rājānamiha bhakṣayāmi > iti //
(३०.१३) <punantu mā > <girāvaragarāṭeṣu > <yadgiriṣu > iti śatātṛṇāmāsicyamānām //
(३०.१४) <udīratām > iti dve <barhiṣadaḥ pitaraḥ > <upahūtā naḥ pitaraḥ > <agniṣvāttāḥ > iti pañca japati //
(३०.१५) āśvinasārasvataindrapaśūnām / vanaspatiyāgādabhiṣicyamānam <oṃ bhūrbhuvaḥ svarjanadom> iti vācayati //
(३०.१६) sāmagānāya preṣitaḥ <bṛhadindrāya gāyata maruto vṛtrahantamam / yena jyotirajanayannṛtāvṛdho devaṃ devāya jāgṛvi > ityaindryāṃ bṛhatyāṃ saṃśānāni gāyati //
(३०.१७) <saṃ tvā hinvanti dhāitāibhī३ḥ saṃ tvā riṇanti saṃ tvā śiśanti saṃ tvā tatakṣuḥ > iti pratipadaḥ //
(३०.१८) <saṃśravase viśravase satyaśravase śravase > iti nidhanāni //
(३०.१९) <saṃjityai vijityai satyajityai jityai > iti kṣatriyasya / <saṃpuṣṭyai vipuṣṭyai satyapuṣṭyai puṣṭyai > iti vaiśyasya //
(३०.२०) sarve nidhanamupayanti //
(३०.२१) barhirhomādavabhṛthaḥ //
(३०.२२) <yaddevāḥ > iti māsarakumbhaṃ plāvyamānam //
(३०.२३) <drupadādiva > iti vāsaḥ //
(३०.२४) maitrāvaruṇyāmikṣeṣṭiḥ //
(३०.२५) indrāya vayodhase paśuḥ //
(३०.२६) ādityeṣṭiḥ //
(३०.२७) <dūre citsantam > iti praṇavāntayā tānena mantroktamupatiṣṭhante mantroktamupatiṣṭhante //
gavāmayanam (31-35)

mādhyāḥ purastādekādaśyāṃ saptadaśāvarāḥ sattramupayanto brāhmaṇoktena dīkṣeran १ iṣṭaprathamayajñāḥ / gṛhapatirvā २ tasyāgnau samopyāgnītprājāpatyena yajante ३ ahnāṃ vidhānyāmekāṣṭakāyāmapūpaṃ catuḥśarāvaṃ paktvā prātaretena kakṣamupoṣedayaṃ no nabhasaspatiriti mantroktadevatābhyāṃ saṃkalpayan ४ yadi dahati puṇyasamaṃ bhavatyatha na dahati pāpasamam ५ atha gavāmayanam ६ prāyaṇīyacaturviṃśamabhiplavāścatvāraḥ pṛṣṭhya iti prathamo māsaḥ ७ evaṃ catvāraḥ prāyaṇīyacaturviṃśavarjam ८ trayo'bhiplavāḥ pṛṣṭhyo'bhijitsvarasāmāna iti ṣaṣṭhaḥ ९ atirikta ātmā viṣuvān १० āvṛtta uttaraḥ pakṣaḥ ११ svarasāmāno viśvajitpṛṣṭhyo'bhiplavāścatvāra iti saptamaḥ १२ evaṃ catvāraḥ svarasāmaviśvajidvarjam १३ abhiplavau gavāyuṣī daśarātra ūrdhvastomo mahāvratamudayanīya iti dvādaśaḥ १४ tadetacchloko'bhivadati dvāvatirātrau ṣaṭśatamagniṣṭomā dve viṃśatiśate ukthyānām / dvādaśa ṣoḍaśinaḥ ṣaṣṭiḥ ṣaḍahā vaiṣuvataṃ ceti १५ caturviṃśa indramidgāthino bṛhadityājyastotriyaḥ / indrā yāhi citrabhāno iti vā १६ ābhiplavikāṃstṛtīyādīnstotriyānāvapate १७ abhi pra vaḥ surādhasaṃ pra su śrutaṃ surādhasamiti pṛṣṭhastotriyānurūpau bārhatau pragāthau / mā cidanyadvi śaṃsata yacciddhi tvā janā ima iti vā १८ asmā idu pra tavase turāyetyahīnasūktamāvapate १९ abhijiti viṣuvati viśvajiti mahāvrate ca ya eka idvidayate ya indra somapātama ityukthastotriyānurūpau २० abhiplava ā yāhi suṣumā hi ta iti ṣaḍājyastotriyā ārambhaṇīyāparyāsavarjam २१ vārtrahatyāya śavase śuṣmintamaṃ na ūtaya ā tū na indra madryagupa naḥ sutamāgahi yadindrāhaṃ yathā tvamapāmūrmirmadanniveti tṛcānāvapate २२ taṃ vo dasmamṛtīṣahamiti pṛṣṭhastotriyānurūpau २३ abhi pra vaḥ surādhasamiti yugmeṣu २४ indraḥ pūrbhidātiraddāsamarkairya eka iddhavyaścarṣaṇīnāṃ yastigmaśṛṅgo vṛṣabho na bhīma iti saṃpātānāmekaikamaharaharāvapate / pṛṣṭhye chandomeṣu daśame ca २५ madhyameṣvevā hyasi vīrayurityukthastotriyānurūpāḥ २६ pṛṣṭhyaṣaṣṭhe vanoti hi sunvankṣayaṃ parīṇaso viśveṣu hi tvā savaneṣu tuñjata iti pārucchepīrupadadhati dvayoḥ savanayoḥ purastātprasthitayājyānām / yajñaiḥ saṃmiślāḥ pṛṣatībhirṛṣṭibhirityṛtuyājyānāmupariṣṭāt २७ १

(३१.१) mādhyāḥ purastādekādaśyāṃ saptadaśāvarāḥ sattramupayanto brāhmaṇoktena dīkṣeran //
(३१.२) iṣṭaprathamayajñāḥ / gṛhapatirvā //
(३१.३) tasyāgnau samopyāgnītprājāpatyena yajante //
(३१.४) ahnāṃ vidhānyāmekāṣṭakāyāmapūpaṃ catuḥśarāvaṃ paktvā prātaretena kakṣamupoṣet iti mantroktadevatābhyaḥ saṃkalpayan //
(३१.५) yadi dahati puṇyasamaṃ bhavatyatha na dahati pāpasamam //
(३१.६) atha gavāmayanam //
(३१.७) prāyaṇīyaścaturviṃśamabhiplavāścatvāraḥ pṛṣṭhya iti prathamo māsaḥ //
(३१.८) evaṃ catvāraḥ prāyaṇīyacaturviṃśavarjam //
(३१.९) trayo'bhiplavāḥ pṛṣṭhyo'bhijitsvarasāmāna iti ṣaṣṭhaḥ //
(३१.१०) atirikta ātmā viṣuvān //
(३१.११) āvṛtta uttaraḥ pakṣaḥ //
(३१.१२) svarasāmāno viśvajitpṛṣṭhyo'bhiplavāścatvāra iti saptamaḥ //
(३१.१३) evaṃ catvāraḥ svarasāmaviśvajidvarjam //
(३१.१४) abhiplavau gavāyuṣī daśarātra ūrdhvastomo mahāvratamudayanīya iti dvādaśaḥ //
(३१.१५) tadetacchloko'bhivadati iti
(३१.१६) caturviṃśe ityājyastotriyaḥ / iti vā //
(३१.१७) ābhiplavikāṃstṛtīyādīn stotriyānāvapate //
(३१.१८) iti pṛṣṭhastotriyānurūpau bārhatau pragāthau / iti vā //
(३१.१९) ityahīnasūktamāvapate //
(३१.२०) abhijiti viṣauvati viśvajiti mahāvrate ca / ityukthastotriyānurūpau //
(३१.२१) abhiplave iti ṣaḍājyastotriyā ārambhaṇīyāparyāsavarjam //
(३१.२२) iti tṛcānāvapate //
(३१.२३) iti pṛṣṭhastotriyānurūpau //
(३१.२४) iti yugmeṣu //
(३१.२५) iti saṃpā tānāmekaikamaharaharāvapate / pṛṣṭhye chandomeṣu daśame ca //
(३१.२६) madhyameṣu ityukthastotriyānurūpāḥ //
(३१.२७) pṛṣṭhyaṣaṣṭhe iti pārucchepīrupadadhati dvayoḥ savanaya oḥ purastātp rasthitayājyānām / ityṛtuyājyānāmupariṣṭāt //
32 gavāmayanam
ṣaḍahe'bhiplavavadājyastotriyāḥ / prathamayorāvāpaḥ pṛṣṭhastotriyānurūpau ca १ tṛtīye vājeṣu sāsahirbhaveti pañcarcaḥ २ caturthe puruṣṭutasya dhāmabhi-riti nava ३ pañcame yahindrā haṃ yathā tvamiti pañcadaśa ४ ṣaṣṭhe'bhi pra gopatiṃ giretyekaviṃśatiḥ ५ tṛtīyādīnāṃ vayaṃ gha tvā sutāvanta iti pṛṣṭhastotriyānurūpāḥ ६ caturthe tubhyedimā savanā śūra viśveti ṣaṭ pura-stātsaṃpātāḥ / tisro'rdharcaśaḥ ७ pañcame yacciddhi satya somapā iti pāṅktaṃ saptarcam / dvaudvāvavasāya pañcamaṃ saṃtanoti / trayaṃ vāvasāya dvayam ८ ṣaṣṭhe vi tvā tatasre mithunā avasyava iti sapta / padānāmekaika-mavasāya dvayaṃ saṃtanoti / dvayamavasāya dvayam ९ vane na vā yo nyadhāyi cākannityaṣṭarcaṃ ca १० madhyameṣvabhiplavavadukthastotriyānurūpāḥ ११ ṣaṣṭha imā nu kaṃ bhuvanā sīṣadhāma hatvāya devā asurānyadāyanniti dvaipadau pacchaḥ १२ apendra prāco maghavannamitrāniti sukīrtim / caturthīmardharcaśaḥ १३ vi hi sotorasṛkṣateti vṛṣākapiṃ padāvagrāhamanavānam / dvitīye-ṣvavasyati / tṛtīyeṣu dvitīyāntyasvarayostadādyośca nyūṅkhaninardānkṛtvā dvayaṃ saṃtanoti १४ nyūṅkhapratigareṣu prathamacaturthāṣṭamadvādaśeṣu plutiḥ / ninardeṣvādyatṛtīyayoḥ / madhyamaṃ svaritaḥ १५ nidarśanam १६ vi hi sotorasṛkṣata nendraṃ devamamaṃmata / yatro३ o o o३ o o o o३ o o o o३ madadvṛṣākapo३ o o३ aryaḥ puṣṭeṣu matsakhā viśvasmādindra uktarom / parā hīndre ti १७ pratigara o३ o o o३ o o o o३ o o o o३ / ninardasya madetha madaivo३ o o३thāmo daiveti १८ idaṃ janā upa śruteti kuntāpamardharcaśaḥ / caturdaśa padāvagrāham १९ etā aśvā ā plavanta ityaitaśapralāpaṃ padāvagrāham / tāsāmuttamena padena praṇauti २० vitatau kiraṇau dvāviti pravalhikāḥ २१ ihettha prāgapāgudagadharāgiti pratirādhān / na saṃtanoti २२ bhugi-tyabhigata ityājijñāsenyāstisraḥ २३ pravalhikādiṣu pañcadaśa pratigarāḥ २४ dundubhimāhananābhyāṃ jaritarothāmo daiva / kośabile / rajani grantherdānam / upānahi pādam / uttamāñjanimāñjanyām / uttāmāñjanī nvartmanyāt / alābūni / pṛṣātakāni / aśvatthapalāśam / pipo-likāvaṭaḥ / camasaḥ / vipruṭ / śvā / parṇaśadaḥ / gośapho jaritariti pūrvāsu pūrveṣu २५ vīme devā akraṃsatetyatīvādam २६ patnī yaddṛśyate jaritarhotā viṣṭīmena jaritariti pratigarau २७ ādityā ha jaritariti devanīthamaitaśapralāpavat २८ ॐ ha jaritastathā ha jaritariti pratigarau vyatyāsam २९ tvamindra śarma riṇeti bhūtecchadaḥ ३० yadasyā aṃhubhedyā ityāhanasyā vṛṣākapivat ३१ pratigara īkāraḥ / ninardasya kimayamidamāho३ o o३thāmo daiveti ३२ dadhikrāvṇo akāri-ṣamityardharcaśaḥ / sutāso madhumattamā iti pāvamānīḥ / ava dra pso aṃśumatīmatiṣṭhaditi pacchaḥ ३३ asyottamayā paridadhāti nityayā vā ३४ aindrā jāgatamutsṛjantyeke / aindrā bārhaspatyaṃ tṛcamantyamaindrā jāgataṃ ca śastvetyapare ३५ २

(३२.१) ṣaḍahe'bhiplavavadājyastotriyāḥ / prathamayorāvāpaḥ pṛṣṭhastotriyānurūpau ca //
(३२.२) tṛtīye iti pañcarcaḥ //
(३२.३) caturthe iti nava //
(३२.४) pañcame iti pañcadaśa //
(३२.५) ṣaṣṭhe ityekaviṃśatiḥ //
(३२.६) tṛtīyādīnāṃ iti pṛṣṭhastotriyānurūpāḥ //
(३२.७) caturthe iti ṣaṭpurastātsaṃpātāt / tisro'rdharcaśaḥ //
(३२.८) pañcame iti pāṅktaṃ saptarcam / dvaudvāvavasāya pañcamaṃ saṃtanoti / trayaṃ vāvasāya dvayam //
(३२.९) ṣaṣṭhe iti sapta / padānāmekaikamavasāya dvayaṃ saṃtanoti / dvayamavasāya dvayam //
(३२.१०) ityaṣṭarcaṃ ca //
(३२.११) madhyameṣvabhiplavavadukthastotriyānurūpāḥ //
(३२.१२) ṣaṣṭhe iti dvaipadau pacchaḥ //
(३२.१३) iti sukīrtim / caturthīmardharcaśaḥ //
(३२.१४) iti vṛṣākapim / padāvagrāhamanavānaṃ dvitīyeṣvavasyati / tṛtīyeṣu dvitīyāntyasvarayostadādyośca nyūṅkhaninardān kṛtvā dvayaṃ saṃtanoti //
(३२.१५) nyūṅkhapratigareṣu prathamacaturthāṣṭamadvādaśeṣu plutiḥ / ninardeṣvādyatṛtīyayoḥ / madhyamaḥ svaritaḥ //
(३२.१६) nidarśanam
(३२.१७) / iti //
(३२.१८) pratigare / ninardasya iti //
(३२.१९) iti kuntāpamardharcaśaḥ / caturdaśa padāvagrāham //
(३२.२०) ityaitaśapralāpaṃ padāvagrāham / tāsāmuttamena pādena praṇauti //
(३२.२१) iti pravalhikāḥ //
(३२.२२) iti pratirādhān / na saṃtanoti //
(३२.२३) ityājijñāsenyāstisraḥ //
(३२.२४) pravalhikādiṣu pañcadaśa pratigarāḥ //
(३२.२५) / / iti / pūrvāsu pūrveṣu //
(३२.२६) ityativādam //
(३२.२७) iti pratigarau //
(३२.२८) iti devanīthamaitaśapralāpavat //
(३२.२९) iti pratigarau vyatyāsam //
(३२.३०) iti bhūtecchadaḥ //
(३२.३१) ityāhanasyā vṛṣākapivat //
(३२.३२) pratigara īkāraḥ / ninardasya iti //
(३२.३३) ityardharcaśaḥ / iti pāvamānīḥ / iti pacchaḥ //
(३२.३४) asyottamayā paridadhāti nityayā vā
(३२.३५) aindrājāgatamutsṛjantyeke / aindrābārhaspatyaṃ tṛcamantyamaindrājāgataṃ ca śastvetyapare //
33 gavāmayanam
navarātre'bhijidviṣuvānviśvajiccaturviṃśavadukthavarjam / ābhiplavi-kāṃstu sarvān १ abhi tvā vṛṣabhā suta udghedabhi śrutāmaghaṃ yuñjanti bradhnamaruṣaṃ carantamityājyastotriyāḥ २ svarasāmasvā yāhi suṣumā hi ta indra midgāthino bṛhadindre ṇa saṃ hi dṛkṣasa iti ३ śeṣamabhiplavasya dvitīyādi tr! yahavat / pañcarcastvāvāpaḥ ४ viṣuvati sauryapṛṣṭha udu tyaṃ jātavedasamiti ṣaṭ stotriyaḥ ५ citraṃ devānāmudagādanīkaṃ tatsūryasya devatvaṃ tanmahitvamiti pṛṣṭhastotriyānurūpau / baṇmahām̐ asi sūrya śrāyanta iva sūryamiti vā / indra kratuṃ na ā bharendra jyeṣṭaṃ na ā bhareti vā nityau vā ६ uttare pakṣe'nurūpāttaṃ vo dasmamṛtīṣahamabhi pra vaḥ surādhasamiti naudhasaśyaitayonī ७ kāmaṃ vaiśvānarasya pratimopari dyauścittaścikitvā-nmahiṣaḥ suparṇa iti sūktaśeṣāvāvapate ८ viśvajiti vairājapṛṣṭhe yaddyāva indra te śataṃ yadindra yāvatastvamiti pṛṣṭhastotriyānurūpau ९ bārhatāvukte yonī / indra kratuṃ na ā bhareti tṛtīyām १० indra tridhātu śaraṇamiti sāmapragāthaḥ ११ sukīrtivṛṣākapī yo jāta eva prathamo manasvāniti sāmasūktamahīnasūktamāvapate १२ daśarātra uktaḥ १३ pṛṣṭhyachandomeṣvi-ndrā yāhi citrabhāno tamindraṃ vājayāmasi mahām̐ indro ya ojase-tyājyastotriyāḥ १४ surūpakṛtnumūtaya iti dvādaśarcaḥ sa ghā no yoga ā bhuvaditi dvātriṃśatam / vīlu cidārujatnubhiriti ṣaṭtriṃśatamāvapate १५ vayaṃ gha tvā sutāvanta ityādi baṇmahām̐ asi sūryetyantāḥ pṛṣṭha-stotriyānurūpau १६ uttarayoraṣṭacarmā satyo yātu maghavām̐ ṛjīṣīti cāvapate १७ anyeṣu mahāstotreṣvaṣṭarceṣu ya eka idvidayata ṣaḍukthasto-triyānurūpau १८ dvitīye'dhvaryavo'ruṇaṃ dugdhamaṃśuṃ yastastambha sahasā vi jmo antānasteva su prataraṃ lāyamasyannityaikāhikāni १९ tṛtīye'dhvarya-vo'ruṇaṃ yo adri bhitprathamajā ṛtāvā yātvindra ḥ! svapatirmadāyeti २० yo adri bhidimāṃ dhiyaṃ saptaśīrṣṇīṃ pitā na ityubhayorekaikaṃ madhyama-syādāvantye vā २१ daśamaṃ pṛṣṭhyacaturthavadukthavarjam २२ uttvā manda-ntvityājyastotriyaḥ २३ udu tye madhumattamā udinnvasya ricyata iti pṛṣṭhastotriyānurūpau २४ patnīsaṃyājebhyo mānasastotrāya kṛtasaṃjñāḥ sa-do'bhivrajanti २५ manasā sarvamabhreṣe २६ hotra āroho'si mānaso manase tvā mano jinveti prasauti २७ āyaṃ gauriti cānumantrayate २८ dhṛtirasi svadhṛtirasītyaudumbarīṃ madhye'nvālabhyāsate २९ ३

(३३.१) navarātre'bhijidviṣuvān viśvajiccaturviṃśavadukthavarjam / ābhiplavikāṃstu sarvān //
(३३.२) ityājyastotriyāḥ //
(३३.३) svarasāmasu iti //
(३३.४) śeṣamabhiplavasya dvitīyādi tryahavat / pañcarcastvāvāpaḥ //
(३३.५) viṣuvati sauryapṛṣṭhe iti ṣaṭstotriyaḥ //
(३३.६) iti pṛṣṭhastotriyānurūpau / iti vā / iti vā //
(३३.७) nityau vottare pakṣe / anurūpāt iti naudhasaśyaitayonī kāmam //
(३३.८) iti sūktaśeṣāvāvapate // (३३.९) iti pṛṣṭhastotriyānurūpau bārhatau //
(३३.१०) ukte yonī / iti tṛtīyām //
(३३.११) iti sāmapragāthaḥ //
(३३.१२) sukīrtivṛṣākapī iti sāmasūktamahīnasūktamāvapate //
(३३.१३) daśarātra uktaḥ pṛṣṭhyaḥ //
(३३.१४) chandomeṣu ityājyastotriyaḥ //
(३३.१५) iti dvādaśarcaḥ / iti dvātriṃśatam / iti ṣaṭtriṃśatamāvapate //
(३३.१६) ityādi ityantāḥ pṛṣṭhastotriyānurūpau //
(३३.१७) uttarayoraṣṭarcam iti cāvapate //
(३३.१८) anyeṣu mahāstotreṣvaṣṭarcam / ṣaḍukthastotriyānurūpau //
(३३.१९) dvitīye ityaikāhi kāni //
(३३.२०) tṛtīye iti //
(३३.२१) ityubhayorekaikaṃ madhyamasyādāvante vā //
(३३.२२) daśamaṃ pṛṣṭhyacaturthavadukthavarjam //
(३३.२३) ityājyastotriyaḥ //
(३३.२४) iti pṛṣṭhastotriyānurūpau //
(३३.२५) patnīsaṃyājebhyo mānasastotrāya kṛtasaṃjñāḥ sado'bhivrajanti //
(३३.२६) manasā sarvamabhreṣe //
(३३.२७) hotra iti prasauti //
(३३.२८) iti cānumantrayate //
(३३.२९) ityaudumbarīṃ madhye'nvālabhyāsate //
34 gavāmayanam
prādurbhūteṣu nakṣatreṣu niṣkramya japanti yuvaṃ tamindrā parvatā puroyodhā yo naḥ pṛtanyādapa taṃtamiddhataṃ vajrena taṃtamiddhatam / dūre cattāya chantsadgahanaṃ yadinakṣat / asmākaṃ śatrūnpari śūra viśvato darmā darṣīṣṭa viśvata iti १ adhvaryupathena gatvā dakṣiṇapaścādagnerupaviśya kāmānkāmayitvā yadihonamakarma yadatyarīricāma prajāpatiṃ tatpitaramapyetviti २ tiṣṭhanto vācamāhvayante vāgaitu vāgupaitu vāgupa maitu vāgiti ३ subrahmaṇyāṃ ca ४ anadhīyānaḥ subrahmaṇyo३miti triḥ ५ mahāvrate surūpakṛtnumūtaya ityājyastotriyaḥ ६ īṅkhayantīrapasyuva ityāvapate / abhiplavasto-triyāṃśca mādhyaṃdine ७ hotrakāḥ kūrcānkṛtvopaviśanti ८ kumbhinīrmārjālīyaṃ pariyāntīranumantrayate
gāva eva surabhayo gāvo guggulugandhayaḥ
gāvo ghṛtasya mātarastā iha santu bhūyasīridaṃ madhu
na vai gāvo maṅgīrasya gaṅgāyā udakaṃ papuḥ /
papuḥ sarasvatyā nadyāstāḥ prācyaḥ saṃjigāira idaṃ madhu
etā vayaṃ plavāmahe śamyāḥ prataratā iva
nikīrya tubhyamabhya āsaṃ gīḥ kośvoṣyauryadā gira idaṃ madhu
yadārāghaṭī varado vyāghraṃ maṅgīradāsa gauḥ
janaḥ sa bhadra medhati rāṣṭre rājñaḥ parikṣita iti

idaṃ madhvidaṃ madhviti १० patnīśāle bhūmidundubhimauṣṭreṇāpinaddhaṃ
pucchenāghnantyuccairghoṣa upa śvāsayeti ११ tīrthadeśe rājānamanyaṃ vā marmāṇi ta iti १२ saṃnaddhamindro jayātītyanumantrayate १३ saṃnaddhāya madhuparkamāhārayati / taṃ sa brāhmaṇena pratigrāhayati १४ vanaspate vīḍvaṅga ityabhimantritaṃ rathamārohayati १५ uddharṣantāmityārūḍhamanuma-ntrayate १६ avasṛṣṭā parā pateti caturthīmiṣumavasṛṣṭam १७ sa yadā brāhmaṇadhanaṃ gṛhṇāti tadvajamāno niṣkrīṇāti १८ trikadrukeṣu mahiṣaḥ pro ṣvasmai purorathamiti stotriyānurūpau १९ tīvrasyābhivayaso asya pāhīti caturviṃśatimāvapate २० atha jyotiṣṭomenāgniṣṭomenātmaniṣkrayaṇena sahasradakṣiṇena pṛṣṭhaśamanīyena tvareta २१ ४

(३४.१) prādurbhūteṣu nakṣatreṣu niṣkramya japanti iti //
(३४.२) adhvaryupathena gatvā dakṣiṇapaścādagnerupaviśya kāmān kāmayitvā iti //
(३४.३) tiṣṭhanto vācamāhvayante iti //
(३४.४) subrahmaṇyāṃ ca //
(३४.५) anadhīyānaḥ subrahmaṇyo३ iti triḥ //
(३४.६) mahāvrate ityājyastotriyaḥ //
(३४.७) ityāvapate / abhiplavastotriyāṃśca //
(३४.८) mādhyandine hotrakāḥ kūrcān kṛtvopaviśanti //
(३४.९) kumbhinīrmārjālīyaṃ pariyāntīranumantrayate iti //
(३४.१०) iti //
(३४.११) patnīśāle bhūmidundubhimauṣṭreṇāpinaddhaṃ pucchenāghnanty iti //
(३४.१२) tīrthadeśe rājānamanyaṃ vā iti //
(३४.१३) saṃnaddham ityanumantrayate //
(३४.१४) saṃnaddhāya madhuparkamāhārayati / taṃ sa brāhmaṇena pratigrāhayati //
(३४.१५) ityabhimantritaṃ rathamārohayati //
(३४.१६) ityārūḍhamanumantrayate //
(३४.१७) iti caturthīmiṣumavasṛṣṭām //
(३४.१८) sa yadā brāhmaṇadhanaṃ gṛhṇāti tadyajamāno niṣkrīṇāti //
(३४.१९) iti stotriyānurūpau //
(३४.२०) iti caturviṃśatimāvapate //
(३४.२१) atha jyotiṣṭomenāgniṣṭomenātmaniṣkrayaṇena sahasradakṣiṇena pṛṣṭhaśamanīyena tvareta //
35 gavāmayanam
yathāstutamanuśaṃsati १ ekayā dvābhyāṃ vā stomamatiśaṃset / na prā-gdvādaśāt २ ṣaḍahastotriyāvāpe ca ३ aparimitābhiruttarayoḥ savanayoḥ ४ chandodaivatapratirūpo'nurūpaḥ ५ aprajñāne stotriyaṃ dvirekāheṣu ६ ūrdhvamanurūpādāvāpaḥ ७ pragāthānmādhyaṃdine ८ saṃvatsara ārambhaṇī-yāyāśca stotriyānurūpaḥ ९ indraṃ vo viśvatasparītyārambhaṇīyā १० vyantarikṣamatiraditi paryāsaḥ ११ mādhyaṃdine kannavyo atasīnāmiti kadvāntsāmapragāthaḥ १२ brahmaṇā te brahmayujā yunajmītyārambhaṇīyā १३ atiśaṃsanāya stomānvyākhyāsyāmaḥ १४ gorājye trivṛt / pañcadaśa āyuṣaḥ / ubhayoḥ pṛṣṭhe saptadaśaḥ १५ ukthya ekaviṃśaḥ / pṛṣṭhe trivṛ-tpañcadaśasaptadaśaikaviṃśatriṇavatrayastriṃśāḥ १६ abhijidviśvajitorājye pañcadaśaikaviṃśau / pṛṣṭhe triṇavatrayastriṃśau १७ svarasāmasu saptadaśaḥ १८ viṣuvatyekaviṃśaḥ १९ chandomeṣu caturviṃśacatuścatvāriṃśāṣṭācatvā-riṃśāḥ २० daśama ājyapṛṣṭhayorekaviṃśaḥ २१ mahāvrate pañcaviṃśaḥ २२ sarvatra saṃsthāstomastotriyaṃ sāmavedapratyayam २३ ५

ityatharvavede vaitānasūtre ṣaṣṭho'dhyāyaḥ samāptaḥ
(३५.१) yathāstutamanuśaṃsati //
(३५.२) ekayā dvābhyāṃ vā stomamatiśaṃset / na prāgdvādaśāt //
(३५.३) ṣaḍahastotriyāvāpe ca //
(३५.४) aparimitābhiruttarayoḥ savanayoḥ //
(३५.५) chandodaivatapratirūpo'nurūpaḥ //
(३५.६) aprajñāne stotriyaṃ dviḥ //
(३५.७) ekāheṣūrdhvamanurūpādāvāpaḥ //
(३५.८) pragāthānmādhyandine //
(३५.९) saṃvatsara ārambhaṇīyāyāḥ / śvaḥstotriyānurūpaḥ //
(३५.१०) ityārambhaṇīyā //
(३५.११) iti paryāsaḥ //
(३५.१२) mādhyandine iti kadvāntsāmapragāthaḥ //
(३५.१३) ityārambhaṇīyā //
(३५.१४) atiśaṃsanāya stomān vyākhyāsyāmaḥ //
(३५.१५) gorājye trivṛt / pañcadaśa āyuṣaḥ / ubhayoḥ pṛṣṭhe saptadaśaḥ //
(३५.१६) uktha ekaviṃśaḥ / pṛṣṭhye trivṛtpañcadaśasaptadaśaikaviṃśatriṇavatrayastriṃśāḥ //
(३५.१७) abhijidviśvajito rājye pañcadaśaikaviṃśau / pṛṣṭhe triṇavatrayastriṃśau //
(३५.१८) svarasāmasu saptadaśaḥ //
(३५.१९) viṣuvatyekaviṃśaḥ //
(३५.२०) chandomeṣu caturviṃśacatuścatvāriṃśāṣṭācatvāriṃśāḥ //
(३५.२१) daśama ājyapṛṣṭhayorekaviṃśaḥ //
(३५.२२) mahāvrate pañcaviṃśaḥ //
(३५.२३) sarvatra saṃsthāstomastotriyaṃ sāmavedapratyayaṃ sāmavedapratyayam //
rājasūyaḥ, aśvamedhaḥ (36- 37))

atha rājasūyaḥ १ taiṣyāḥ purastātpavitraḥ २ māsāntareṣu daśa saṃsṛpaḥ ३ māghyā abhiṣecanīyaḥ ४ marutvatīyādbārhaspatyeṣṭiḥ ५ havirdhānayoḥ purastādvaiyāghraṃ carma ६ upabarhaṇāyāmāsandyāṃ bhūto bhūteṣvityārohayatyabhi-ṣiñcati ca ७ phālgunyā daśapeyaḥ ८ sāṃvatsarikāṇi cāturmāsyāni ९ saṃsthiteṣu caitr! yāḥ pratyavarohaṇīyaḥ १० vaiśākhyā vyuṣṭidvyahaḥ ११ jyaiṣṭhyāḥ kṣatradhṛtiḥ १२ āṣāḍhyāḥ pavitraḥ saṃsthityai १३ athāśvamedhaḥ १४ phālgunyā brahmaudanamudgātṛcaturthebhyo dadāti १५ hutāyāṃ prātarāhutau brahmaṇe varam १६ āgneyīṣṭiḥ pauṣṇī ca १७ vātaraṃhā bhavetyaśvaṃ niyujya-mānamanumantrayate १८ abhi tvā jarimāhitetyunmucyāmānam १९ āśā-pālīyenotsṛṣṭaṃ saṃvatsaram २० sāvitr! yastisra iṣṭayaḥ २१ pāripla-vākhyānāya dakṣiṇena vediṃ hiraṇmayeṣvāsaneṣūpaviśanti २२ kaśipū-pabarhaṇaṃ brahmaṇaḥ / kūrco yajamānasya २३ ākhyāneṣu yathāvedaṃ vyāhṛ-tīrvācayati २४ saṃvatsarānte dīkṣaṇam / ekaviṃśatirdīkṣāḥ २५ abhiplavaprathamavatprathamamahaḥ / pṛṣṭhyacaturthavaddvitīyam २६ bahiṣpa-vamānādaśvaṃ niyujyamānamanumantrayate saṃ tvāṃ gandharvāḥ samu yuñjantvāpo nadyoḥ sāṃvaidye parivatsarāya / ye tvā rakṣanti sadamapramādaṃ tebhya āyuḥ savitā bodhi gopāyeti २७ divyo gandharva ityetayā kauśikaḥ २८ saṃjñaptaṃ mahiṣīmupaveśyādhīvāsasā saṃprorṇuvanti २९ tau yajamāno'bhi-methati svargeṇa lokena saṃprorṇuvāthāmadhāma sakthyorava gudaṃ dhehi / arvāñcamañjimābhara yatstrīṇāṃ jīvabhojanamiti ३० hotrabhimethanādevaṃ vāvātāṃ brahmā ūrdhvāmenāmucchrayatādgirau bhāraṃ haranniva / athāsyai madhya-medhatu śīte vāte pananniveti ३१ ūrdhvamenamityanucaryo brahmāṇam ३२ sadasi hotradhvaryvorbrahmodyādbrahmodgātāraṃ pṛcchati ३३ १

(३६.१) atha rājasūyaḥ //
(३६.२) taiṣyāḥ purastātpavitraḥ //
(३६.३) māsāntareṣu daśa saṃsṛpaḥ //
(३६.४) māghyā abhiṣecanīyaḥ //
(३६.५) marutvatīyādbārhaspatyeṣṭiḥ //
(३६.६७) havirdhānayoḥ purastādvaiyāghracarmopabarhaṇāyāmāsandyām ityārohayatyabhiṣiñcati ca //
(३६.८) phālgunyā daśapeyaḥ //
(३६.९) sāṃvatsarikāṇi cāturmāsyāni //
(३६.१०) saṃsthiteṣu caitryāḥ pratyavarohaṇīyaḥ //
(३६.११) vaiśākhyā vyuṣṭidvyahaḥ //
(३६.१२) jyaiṣṭhyāḥ kṣatradhṛtiḥ //
(३६.१३) āṣāḍhyāḥ pavitraḥ saṃsthityai //
(३६.१४) athāśvamedhaḥ //
(३६.१५) phālgunyā brahmaudanamudgātṛcaturthebhyo dadāti //
(३६.१६) hutāyāṃ prātarāhutau brahmaṇe varam //
(३६.१७) āgneyīṣṭiḥ / pauṣṇī ca //
(३६.१८) ityaśvaṃ niyujyamānamanumantrayate //
(३६.१९) ityunmucyāmānam //
(३६.२०) āśāpālīyenotsṛṣṭam //
(३६.२१) saṃvatsaraṃ sāvitryastisra iṣṭayaḥ //
(३६.२२) pāriplavākhyānāya dakṣiṇena vediṃ hiraṇmayeṣvāsaneṣu upaviśanti //
(३६.२३) kaśipūpabarhaṇaṃ brahmaṇaḥ / kūrco yajamānasya //
(३६.२४) ākhyāneṣu yathāvedaṃ vyāhṛtīrvācayati //
(३६.२५) saṃvatsarānte dīkṣaṇam / ekaviṃśatirdīkṣāḥ //
(३६.२६) abhiplavaprathamavatprathamamahaḥ / pṛṣṭhyacaturthavaddvitīyam //
(३६.२७) bahiṣpavamānādaśvaṃ niyujyamānamanumantrayate iti //
(३६.२८) ityetayā kauśikaḥ
(३६.२९) saṃjñaptaṃ mahiṣīmupaveśyādhīvāsasā saṃprorṇuvanti //
(३६.३०) tau yajamāno'bhimethati iti //
(३६.३१) hotrabhimethanādevaṃ vāvātāṃ brahmā iti //
(३६.३२) ityanucaryo brahmāṇam //
(३६.३३) sadasi hotradhvaryvorbrahmodyādbrahmodgātāraṃ pṛcchati //
aśvamedhaḥ , puruṣamedhaḥ(37)

pṛcchāmi tvā citaye devasakha yadi tvaṃ tatra manasā jagantha / keṣu viṣṇustriṣu padeṣu jiṣṇuḥ keṣvidaṃ viśvaṃ bhuvanamāviveśeti १ tasya pratipraśnādāha pañcasvantaḥ puruṣa āviveśa tānyantaḥ puruṣa ārpitāni / etattvātra pratimanvāno asmi na yajñapā bhavasyuttaro mat // na tvaṃ paro varo manna pūrvaḥ kimaṅga vā matimatkṣama tena / śikṣeṇyāṃ vadasi vācamenāṃ na mayā tvaṃ saṃsamako bhavāsīti २ niṣkramya sarve yajamānaṃ pṛcchāmi tvā paramantaṃ pṛthivyā iti / iyaṃ vediriti yajamānaḥ ३ tṛtīye catu-rviṃśavaddve savane ४ prākṛtāvājyastotriyānurūpau ५ tṛtīyasavanā-dyatirātravat ६ saṃsthite pañcapaśurviśākhayūpaḥ ७ pratyṛtu ṣaṭ paśava āgneyā aindrā mārutā maitrāvaruṇā aindrā varuṇā āgnāvaiṣṇavā iti ८ viśākhayūpartupaśavo dviguṇāḥ puruṣamedhe / caturguṇāḥ sarvamedhe ९ puruṣa-medho'śvamedhavat १० caitr! yāḥ purastādvaradānāntaḥ ११ iṣṭayo'gnaye kāmāya dātre pathikṛte १२ yajamānasya vijitaṃ sarvaṃ samaitviti janapadamuccaiḥ śrāvayati १३ kasmai sahasraṃ śatāśvaṃ svaṃ jñātibhyo dadyām / kena samāpnuyāmiti yajamānaḥ १४ yadi brāhmaṇaḥ kṣatriyo vā pratipadyeta siddhaṃ karmetyācakṣate १५ na cetpratipadyeta nediṣṭhaṃ sapatnaṃ vijitya tena yajeta १६ tasmai jñātibhyastaddadyāt १७ yasya strī saṃbhāṣeta tasya sarvasvamādāya tāmabrāhmaṇīṃ haniṣya ityuccaiḥ śrāvayet १८ taṃ ha snātamalaṃkṛtamutsṛ-jyamānaṃ sahasrabāhuḥ puruṣaḥ kena pārṣṇī ityanumantrayate १९ saṃva-tsaramiṣṭayaḥ pathyāyai svastaye adityā anumataye २० saṃvatsarānta aindrā -pauṣṇaḥ paśuḥ २१ mahāvrataṃ tṛtīyam २२ udīratāmiti tisṛbhiryūpe badhyamānamanumantrayate / utthāpanībhiśca vimucyamānam २३ hariṇībhiḥ śā-mitre hriyamāṇam २४ syonāsmai bhaveti dvābhyāṃ nipātyamānam २५ sahasrabāhuyāmasārasvataiḥ saṃjñaptam २६ २

(३७.१) iti //
(३७.२) tasya pratipraśnādāha // iti //
(३७.३) niṣkramya sarve yajamānaṃ iti / iti yajamānaḥ //
(३७.४) tṛtīye caturviṃśavaddve savane //
(३७.५) prākṛtāvājyastotriyānurūpau //
(३७.६) tṛtīyasavanādyatirātravat //
(३७.७) saṃsthite pañcapaśurviśākhayūpaḥ //
(३७.८) pratyṛtu ṣaṭpaśava āgneyā aindrā mārutā maitrāvaruṇā aindrāvaruṇā āgnāvaiṣṇavā iti //
(३७.९) viśākhayūpartupaśavo dviguṇāḥ puruṣamedhe / caturguṇāḥ sarvamedhe //
(३७.१०) puruṣamedho'śvamedhavat //
(३७.११-१२) caitryāḥ purastādvaradānānta iṣṭayo'gnaye kāmāya dātre pathikṛte //
(३७.१३) iti janapadamuccaiḥ śrāvayati //
(३७.१४) iti yajamānaḥ //
(३७.१५) yadi brāhmaṇaḥ kṣatriyo vā pratipadyeta siddhaṃ karmetyācakṣate //
(३७.१६) na cetpratipadyeta nediṣṭhaṃ sapatnaṃ vijitya tena yajeta //
(३७.१७) tasmai jñātibhyastaddadyāt //
(३७.१८) yasya strī saṃbhāṣeta tasya sarvasvamādāya tāmabrāhmaṇīṃ haniṣya ityuccaiḥ śrāvayet //
(३७.१९) taṃ ha snātamalaṃkṛtamutsṛjyamānam ityanumantrayate //
(३७.२०) saṃvatsaramiṣṭayaḥ pathyāyai svastaye adityā anumataye //
(३७.२१) saṃvatsarānta aindrāpauṣṇaḥ paśuḥ //
(३७.२२) mahāvrataṃ tṛtīyam //
(३७.२३) iti tisṛbhiryūpe badhyamānamanumantrayate / utthāpanībhiśca vimucyamānam //
(३७.२४) hariṇībhiḥ śāmitraṃ hriyamāṇam //
(३७.२५) iti dvābhyāṃ nipātyamānam //
(३७.२६) yāmasārasvataiḥ saṃjñaptam //
puruṣamedhaḥ, sarvamedhaḥ(38)

atha bhaiṣajyāya yajamānamakṣībhyāṃ te muñcāmi tveti devā yasyāste'peta etu vāta ā vātviti methane brahmā १ suprapāṇā ca veśanteti pūrveṇā-nucaryaḥ २ udīrṣva nārītyuktam ३ yanna idaṃ pitṛbhiriti sarve ४ brahmodyāt gāvo yavaṃ prayutā aryo akṣantā apaśyaṃ sahagopāśvarantīḥ / havā idaryo abhitaḥ samāyankiyadāsu svapatiśchandayāta ityudgātāram ५ pratipraśne yasyānakṣā duhitā jātvāsa kastāṃ vidvām̐ abhi manyāte andhām / kataro meniṃ prati taṃ muñcāte ya riṃ vahāte ya riṃ vā vareyāditi ६ pṛṣṭhyacaturthaṃ caturtham / atirātraḥ pañcamam ७ madhyamaṃ cedukthyāgniṣṭomau ८ uttame sāśvamedha ṛtvikpatnīpraiṣakṛto dvayāḥ ९ dvyaho'śvamedhasya tr! yahaḥ puruṣamedhasya sarvamedhaḥ puruṣamedhavat १० ahānyagniṣṭudindra stutsuryastu-dvaiśvadevastutpauruṣamedhikaṃ tṛtīyaṃ pañcamaṃ vājapeyo'ptoryāmā ११ etasmi-nsarvānmedhānālabhante १२ pṛṣṭhyottame viśvajidatirātro daśamam १३ saṃvatsarānte gārhapatye'dharāraṇiṃ prahṛtyāhavanīya uttarāraṇimayaṃ te yonirityātmannagniṃ saṃspṛśyāraṇyāya pravrajet १४ iti medhāḥ kṣatriyasya १५ ३

ityatharvavede vaitānasūtre saptamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
(३८.१) atha bhaiṣajyāya yajamānam iti / methane brahmā iti //
(३८.२) pūrveṇānucaryaḥ //
(३८.३) ityuktam //
(३८.४) iti sarve //
(३८.५) brahmodyāt ityudgātāram //
(३८.६) pratipraśne iti//
(३८.७) pṛṣṭhyacaturthaṃ caturtham / atirātraḥ pañcamam //
(३८.८) madhyamaṃ cedukthyāgniṣṭomā uttame //
(३८.९) sāśvamedha ṛtvikpatnīpraiṣakṛto dvayāḥ //
(३८.१०) dvyaho'śvamedhasya tryahaḥ puruṣamedhasya / sarvamedhaḥ puruṣamedhavat //
(३८.११) ahānyagniṣṭudindrastutsūryastudvaiśvadevastutpauruṣamedhikaṃ tṛtīyaṃ pañcamaṃ vājapeyo'ptoryāmā //
(३८.१२) etasmin sarvānmedhānālabhante //
(३८.१३) pṛṣṭhyottame viśvajidatirātro daśamam //
(३८.१४) saṃvatsarānte gārhapatye'dharāraṇiṃ prahṛtyāhavanīya uttarāraṇim ityātmannagniṃ saṃspṛśyāraṇyāya pravrajet //
(३८.१५) iti medhāḥ kṣatriyasya kṣatriyasya //
ekāhastotriyavikārāḥ(39-40)

atha stotriyavikārāḥ १ ekāheṣu taṃ te madaṃ gṛṇīmasīti २ bṛhaspa-tisave tadvo gāya sute sacā vayamenamidā hya iti savanayoruktha-mukhīyatṛcaparyāsau / mādhyaṃdine paryāsādyatṛcavarjam ३ gosavābhi-ṣecanīyayormuñjanti bradhnamaruṣamiti ४ śyenasaṃdaṃśājiravajreṣu surūpa-kṛtnumūtaya uttvā mandantu stomāstvāmiddhi havāmaha iti ५ apūrve'bhi tvā pūrvapītaya iti ६ vrātyastomeṣvā tvetā ni ṣīdatādhā hīndra girvaṇa iti ७ agniṣṭutsvīlenyo namasyo'gniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe'gnimīli-ṣvāvase'gna ā yāhyagnibhiriti ८ tīvrasudupaśadopahavyeṣvayamu te sama-tasīmā u tvā purūvaso iti vyuṣṭidvyahe ca ९ gosavavivadhavaiśya-stomeṣvindraṃ vo viśvatasparyā ṇo viśvāsu havya iti १० pratīcīnastome tvamindra pratūrtiṣviti ११ rāji yo rājā carṣaṇīnāmiti १२ udbhidba-labhidoryajña indra mavardhayaditi १३ indra stoma indra kratuṃ na ā bhara tava tyadindri yaṃ bṛhaditi १४ vighane samasya manyave viśastadidāsa bhuvaneṣu jyeṣṭhamiti १५ sūryastutyudu tyaṃ jātavedasaṃ citraṃ devānāṃ keturanīkamiti १६ vajre punaḥstome tvaṃ na indrā bhareti १७ sarvajityṛṣabhe marutstome sāhasrāntye tadvo gāya sute sacā vayamenamidā hya iti १८ sāhasrādyayoḥ svādoritthā viṣūvata iti १९ १

(३९.१) atha stotriyavikārāḥ //
(३९.२) ekāheṣu iti //
(३९.३) bṛhaspatisave iti / savanayorukthamukhīyatṛcaparyāsau / mādhyandine paryāsādyatṛ cavarjam //
(३९.४) gosavābhiṣecanīyayoḥ iti //
(३९.५) śyenasaṃdaṃśājiravajreṣu iti //
(३९.६) apūrve iti //
(३९.७) vrātyastomeṣu iti //
(३९.८) agniṣṭutsu iti //
(३९.९) tīvrasudupaśadopahavyeṣu iti / vyuṣṭidvyahe ca //
(३९.१०) gosavavivadhavaiśyastomeṣu iti // (३९.११) pratīcīnastome iti //
(३९.१२) rāji iti //
(३९.१३) udbhidbalabhidoḥ iti //
(३९.१४) indrastome iti //
(३९.१५) vighane iti //
(३९.१६) sūryastuti iti //
(३९.१७) vajre punaḥstome iti //
(३९.१८) sarvajityṛṣabhe marutstome sāhasrāntye iti //
(३९.१९) sāhasrādyayoḥ iti //
40 ekāhastotriyavikārāḥ
virāji bhūmistome vanaspatisave tviṣyapacityorindrāgnyoḥstoma indrāgnyoḥkulāya indrā ya madvane sutaṃ yatsomamindra viṣṇavīti १ virāje'gneḥstome'gneḥkulāye'gniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe'gnimīliṣvāvasa iti २ vinuttyabhibhūtyo rāśimarāyayoḥ śadopaśadayoḥ samrāṭsvarājoryadadya kacca vṛtrahannubhayaṃ śṛṇavacca na iti ३ rājasūyeṣu yatsomamindra viṣṇavyadhā hīndra girvaṇo'bhrātṛvyo anā tvaṃ tvaṃ na indrā bhareti ca / caturahapañcā-hāhīnadaśāhacchandomadaśāheṣu ca ४ tīvrasuccatuḥparyāyayoḥ sāhasrā-ntyayordaśapeye vibhraṃśayajñe śrāyanta iva sūryamiti ५ sādyaḥkreṣu śyenava-rjamahamiddhi pituṣparīti ca ६ atirātrāṇāṃ sarvastomayormā bhūma niṣṭyā iva vidhuṃ dadrā ṇaṃ salilasya pṛṣṭha iti ७ trivṛtpañcadaśasaptadaśaika-viṃśatriṇavatrayastriṃśanavasaptadaśeṣūbhayaṃ śṛṇavacca no vayamenamidā hyaḥ pibā somamindra mandatu tveti ८ abhijityabhi pra gopatiṃ gireti ca ९ anatirātre'bhi tvā vṛṣabhā suta iti १० caturviṃśa indrā yāhi citrabhāno mā cidanyadvi śaṃsateti ११ viśvajiti ya eka idvidayata iti १२ viṣuvatīndra kratuṃ na ā bhareti १३ svarasāmābhiplavagavāyuṣi śeṣeṣu pṛṣṭhasyaikaviṃśa indro dadhīco asthabhirviśvāḥ pṛtanā abhibhūtaraṃ naramevā hyasi vīrayuriti १४ २

(४०.१) virāji bhūmistome vanaspatisave tviṣyapacityorindrāgnyoḥ stoma indrāgnyoḥ kulāya iti //
(४०.२) virāje'gneḥ stome'gneḥ kulāye iti //
(४०.३) vinuttyabhibhūtyo rāśimarāyayoḥ śadopaśadayoḥ samrāṭsvarājoḥ iti //
(४०.४) rājasūyeṣu iti ca / caturahapa ñcāhāhīnadaśāhacchandomadaśāheṣu ca //
(४०.५) tīvrasuccatuḥparyāyayoḥ sāhasrāntyayordaśapeye vibhraṃśayajñe iti //
(४०.६) sādyaḥkreṣu śyenavarjam iti ca //
(४०.७) atirātrāṇāṃ sarvastomayor iti //
(४०.८) trivṛtpañcadaśasaptadaśaikaviṃśatriṇavatrayastriṃśanavasaptadaśeṣu iti //
(४०.९) abhijiti iti ca //
(४०.१०) anatirātre iti //
(४०.११) caturviṃśe iti //
(४०.१२) viśvajiti iti //
(४०.१३) viṣuvati iti //
(४०.१४) svarasāmābhiplavagavāyuṣi śeṣeṣu / pṛṣṭhasyaikaviṃśe iti //
ahīnastotriyavikārāḥ(41-42)

vyuṣṭyāṅgirasakāpivanacaitrarathadvyahānāṃ taṃ te madaṃ gṛṇīmasīti / dvitīyeṣu viśvāḥ pṛtanā abhibhūtaraṃ naramiti १ cāturmāsyavaiśvadeva-gargavaidacchandomavatparākāntarvasvaśvamedhatr! yahāṇāṃ śagdhyū ṣu śacīpata iti २ sākamedhasyendra middevatātaya iti ३ vaidasvarasāmnostvaṃ na indrā bhareti ४ dvitīyeṣu tamindraṃ vājayāmasyastāvi manma pūrvyaṃ taṃ te madaṃ gṛṇīmasīti ५ aśvamedhasya vācamaṣṭāpadīmahaṃ svādhoritthā viṣūvata iti ६ pṛṣṭhya-tr! yahasyaivā hyasi vīrayurityukthe ७ tṛtīyeṣu mahām̐ indro ya ojasābhi pra vaḥ surādhasamevā hyasi vīrayuriti ८ sākamedhasya tamindraṃ vājayā-masi śrāyanta iva sūryamiti ९ caturahāṇāṃ śrāyanta iva sūryaṃ tvaṃ na indrā bhareti १० caturtheṣu mahām̐ indro ya ojasā ya eka idvidayata iti ११ sarveṣu mā bhūma niṣṭyā iva vidhuṃ dadrā ṇaṃ salilasya pṛṣṭha iti १२ saṃsarpacaturvīrayorayamu te samatasīmā u tvā purūvaso iti १३ pañcāheṣu trivṛdādivat १४ abhyāsaṅggyapañcaśāradīyayordvitīye tvaṃ na indrā bhareti १५ pṛṣṭhyapañcāhasyaivā hyasi vīrayuriti १६ pañcama uttiṣṭhannojasā sahendro madāya vāvṛdha indrā ya sāma gāyateti १७ abhiplavapañcāhasya ya eka idvidayata iti १८ abhyāsaṅggyapañcaśāradīyayoḥ śrāyanta iva sūryamiti ca १९ ṣaḍahasya gavyabhrātṛvyo anā tvamiti āyuṣi tvaṃ na indrā bhareti २० pañcama endra no gadhi priya iti २१ ṣaṣṭhamukthyaṃ cedya eka idvidayate yatsomamindra viṣṇavīti २२ ३

(४१.१) vyuṣṭyāṅgirasakāpivanacaitrarathadvyahānām iti / dvitīyeṣu iti //
(४१.२) cāturmāsyavaiśvadevagargabaidacchandomavatparākāntarvasvaśvamedhatryahāṇāṃ iti //
(४१.३) sākamedhasya iti //
(४१.४) baidasvarasāmnoḥ iti //
(४१.५) dvitīyeṣu iti //
(४१.६) aśvamedhasya iti //
(४१.७) pṛṣṭhyatryahasya ityukthe //
(४१.८) tṛtīyeṣu iti //
(४१.९) sākamedhasya iti //
(४१.१०) caturahāṇāṃ iti //
(४१.११) caturtheṣu iti //
(४१.१२) sarveṣu iti //
(४१.१३) saṃsarpacaturvīrayoḥ iti //
(४१.१४) pañcāheṣu trivṛdādivat //
(४१.१५) abhyāsaṅgyapañcaśāradīyayordvitīye iti //(४१.१६) pṛṣṭhyapañcāhasya iti //
(४१.१७) pañcame iti // (४१.१८) abhiplavapañcāhasya iti //
(४१.१९) abhyāsaṅgyapañcaśāradīyayoḥ iti //
(४१.२०) ṣaḍahasya gavi iti / āyuṣi iti //
(४१.२१) pañcame iti //
(४१.२२) ṣaṣṭhamukthyaṃ cet iti //
42 ahīnastotriyavikārāḥ
pṛṣṭhasya dvitīya evā hyasi vīrayuriti १ tṛtīya indre ṇa saṃ hi dṛkṣase vayaṃ gha tvā sutāvantastvaṃ na indrā bhareti २ daśāhasyāṣṭame yadindra prāgapāgudagiti ३ navama eto nvindraṃ stavāmeti ४ trikakuddaśāhasya navasu śagdhyū ṣu śacīpate'bhi pra gopatiṃ girā taṃ vo dasmamṛtīṣahaṃ vayamenamidā hya indra midgāthino bṛhacchrāyanta iva sūryaṃ ka riṃ veda sute sacā viśvāḥ pṛtanā abhibhūtaraṃ naraṃ yadindra prāgapāgudagiti ५ aṣṭame mahām̐ indro ya ojaseti ६ dvādaśāhasya chandomaprathamāntyayostvaṃ na indrā bhara ya eka idvidayata iti ७ svarasāmasu saṃ codaya citramarvāk praṇetāraṃ vasyo accheti paryāyeṇa / abhiplave ca ८ tanūpṛṣṭhe'bhi tvā śūra nonumastvāmiddhihavāmahe yaddyāva indra te śataṃ pibā somamindra mandatu tvā kayā naścitra ā bhuvadre vatīrnaḥ sadhamāda iti ९ eteṣāmanantaro'nurūpaḥ saṃbhave stotriyaniyamacchandasā १० gavāmayanena sāṃvatsarikāṇi vyākhyātāni ११ etasmādevāhīnā rātrisattrāṇyekā-hā api kecit १२ sarvatra kāmakḷptīḥ sāmavedāt १३ dvyahaprabhṛta-yo'hīnā ā dvādaśāhādanyatarato'tirātrāt १४ dvādaśāhaprabhṛtīni rā-trisattrāṇyarvāñci saṃvatsarāt १५ daśarātra ubhayato'tirātraḥ १६ dvāda-śāhaḥ purastādagniṣṭomo'hīnaḥ १७ sahasrasaṃvatsaraparyantānyayanāni viśvajitā sahasrasaṃvatsarapratimena yajeta १८ ४

(४२.१) pṛṣṭhasya dvitīye iti //
(४२.२) tṛtīye iti //
(४२.३) daśāhasyāṣṭame iti //
(४२.४) navame iti //
(४२.५) trikakuddaśāhasya navasu iti //
(४२.६) aṣṭame iti //
(४२.७) dvādaśāhasya chandomaprathamāntyayoḥ iti //
(४२.८) svarasāmasu iti paryāyeṇa / abhiplave ca // (४२.९) tanūpṛṣṭhe iti //
(४२.१०) eteṣāmanantaro'nurūpaḥ saṃbhave / stotriyaniyamaśchandasā //
(४२.११) gavāmayanena sāṃvatsarikāṇi vyākhyātāni //
(४२.१२) etasmādevāhīnā rātrisattrāṇi / ekāhā api kecit //
(४२.१३) sarvatra kāmakḷptī sāmavedāt //
(४२.१४) dvyahaprabhṛtayo'hīnā ā dvādaśāhāt / anyatarato'tirātrāt //
(४२.१५) dvādaśāhaprabhṛtīni rātrisattrāṇyarvāñci saṃvatsarāt //
(४२.१६) daśarātra ubhayatotirātraḥ //
(४२.१७) dvādaśāhaḥ purastādagniṣṭomo'hīnaḥ //
(४२.१८) sahasrasaṃvatsaraparyantānyayanāni / viśvajitā sahasrasaṃvatsarapratimena yajeta //
kāmyayajñāḥ (43)

agnyādheyaṃ vasante brāhmaṇasya brahmavarcasakāmasya / grīṣo rājanyasya tejaskāmasya / varṣāsu vaiśyasya puṣṭikāmasya / śaradi sarveṣām १ gadāpanuttaye pūrṇāhutyantamityeke २ agnihotrāyaṇināmiti yuvā kau-śikaḥ ३ teṣāmāgrayaṇe navasya ४ sthālīpākenāgnihotraṃ yavāgvā vā ५ abhāve gavīḍāṃ navaghāsamāśayitvā tasyāḥ payasā śrīkāmasya ६ nityamagnīnāṃ jāgaraṇam ७ agnihotraṃ svargakāmasya ८ payasā sarva-kāmasya ९ dadhnendri yakāmasya १० ājyena tejaskāmasya ११ tailena śrīkāmasya १२ odanena prajākāmasya १३ yavāgvā grāmakāmasya १४ taṇḍulairbalakāmasya १५ somena brahmavarcasakāmasya १६ māṃsena puṣṭi-kāmasya १७ udakenāyuṣkāmasya १८ darśapūrṇamāsau sarvakāmasya १९ dākṣāyaṇayajñaḥ prajākāmasya २० sākaṃprasthāyyayajñaḥ paśukāmasya २१ saṃkramayajñaḥ sarvakāmasya २२ iḍādadhaḥ paśukāmasya २३ sārvasenayajñaḥ prajākāmasya २४ śaunakayajño'bhicārakāmasya २५ vasiṣṭhayajñaḥ prajākāmasya २६ dyāvāpṛthivyorayanaṃ pratiṣṭhākāmasya २७ etāni darśapūrṇamāsāyanāni २८ āgrayaṇamannakāmasya २९ cāturmāsyāni sarvakāmasya ३० aindrāgnaḥ paśurāyuṣprajāpaśukāmasya ३१ yāmaḥ śukahariḥ śuṇṭho vānāmayakāmasya pitṛlokakāmasya ca ३२ tvāṣṭro vaḍavaḥ prajākāmasya ३३ kāmyāvetau ३४ sutyāḥ sarvakāmasya ३५ ukthyaḥ paśukāmasya ३६ vājapeyaḥ svārājyakāmasya ३७ atirātra ṛddhikāmasya ३८ gavāmayanaṃ dvādaśāhasya ३९ rājasūyaḥ svārā-jyakāmasya ४० aśvamedhaḥ paruṣamedho sarvakāmasya ४१ sarvamedhaḥ śraiṣṭhya-kāmasya ४२ kāmānantyādaparimitā yajñāḥ ४३ te prakṛtibhirvyākhyā-tāḥ ४४ yajñakramo brāhmaṇāt / viriṣṭasaṃdhānaṃ ca ४५ ya imau kalpā-vadhīte ya u caivaṃ veda tena sarvaiḥ kratubhiriṣṭaṃ bhavati sarvāṃśca kāmānāpnoti ४६ athāpyudāharanti yathā yaṣṭustathādhyetureṣā brāhmī pratiśrutiriti ४७ ५

ityatharvavede vaitānasūtre'ṣṭamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
(४३.१) agnyādheyaṃ vasante brāhmaṇasya brahmavarcasakāmasya / grīṣme rājanyasya tejaskāmasya / varṣāsu vaiśyasya puṣṭikāmasya / śaradi sarveṣāṃ gadāpanuttaye //
(४३.२) pūrṇāhutyantamityeke //
(४३.३) agnihotrāyaṇināmiti yuvā kauśikaḥ //
(४३.४) teṣāmāgrayaṇe navasya //
(४३.५) sthālīpākenāgnihotraṃ yavāgvā vā //
(४३.६) abhāve gavīḍāṃ navaghāsamāśayitvā tasyāḥ payasā //
(४३.७) śrīkāmasya nityamagnīnāṃ jāgaraṇam //
(४३.८) agnihotraṃ svargakāmasya //
(४३.९) payasā sarvakāmasya //
(४३.१०) dadhnendriyakāmasya //
(४३.११) ājyena tejaskāmasya //
(४३.१२) tailena śrīkāmasya //
(४३.१३) odanena prajākāmasya //
(४३.१४) yavāgvā grāmakāmasya //
(४३.१५) taṇḍulairbalakāmasya //
(४३.१६) somena brahmavarcasakāmasya //
(४३.१७) māṃsena puṣṭikāmasya //
(४३.१८) udakenāyuṣkāmasya //
(४३.१९) darśapūrṇamāsau sarvakāmasya //
(४३.२०) dākṣāyaṇayajñaḥ prajākāmasya //
(४३.२१) sākaṃprasthāyyayajñaḥ paśukāmasya //
(४३.२२) saṃkramayajñaḥ sarvakāmasya //
(४३.२३) iḍādadhaḥ paśukāmasya //
(४३.२४) sārvasenayajñaḥ prajākāmasya //
(४३.२५) śaunakayajño'bhicārakāmasya //
(४३.२६) vasiṣṭhayajñaḥ prajākāmasya //
(४३.२७) dyāvāpṛthivyorayanaṃ pratiṣṭhākāmasya //
(४३.२८) etāni darśapūrṇamāsāyanāni //
(४३.२९) āgrayaṇamannakāmasya //
(४३.३०) cāturmāsyāni sarvakāmasya //
(४३.३१) aindrāgnaḥ paśurāyuṣprajāpaśukāmasya //
(४३.३२) yāmaḥ śukahariḥ śuṇṭho vānāmayakāmasya pitṛlokakāmasya ca //
(४३.३३) tvāṣṭro vaḍavaḥ prajākāmasya //
(४३.३४) kāmyāvetau //
(४३.३५) sutyāḥ sarvakāmasya //
(४३.३६) ukthyaḥ paśukāmasya //
(४३.३७) vājapeyaḥ svārājayakāmasya //
(४३.३८) atirātra ṛddhikāmasya //
(४३.३९) gavāmayanaṃ dvādaśāhaśca //
(४३.४०) rājasūyaḥ svārājyakāmasya //
(४३.४१) aśvamedhapuruṣamedhau sarvakāmasya //
(४३.४२) sarvamedhaḥ śraiṣṭhyakāmasya //
(४३.४३) kāmānantyādaparimitā yajñāḥ //
(४३.४४) te prakṛtibhirvyākhyātāḥ //
(४३.४५) yajñakramo brāhmaṇāt / viriṣṭasaṃdhānaṃ ca //
(४३.४६) ya imau kalpāvadhīte ya u caivaṃ veda tena sarvaiḥ kratubhiriṣṭaṃ bhavati sarvāṃśca kāmānāpnoti //
(४३.४७) athāpyudāharanti yathā yaṣṭustathādhyetureṣā brāhmī pratiśrutireṣā brāhmī pratiśrutiriti //
Reference:
Garbe, Richard, VaitŒna Sªtra: The Ritual of the Atharvaveda, Edited with Critical Notes and Indices, (New Delhi: Mahalakshmi Publishing House, 1982).
phāīla srotaḥ -