વૈતાનશ્રૌતસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

વૈતાન સૂત્ર
દર્શપૂર્ણમાસૌ (1-4)

અથ વિતાનસ્ય બ્રહ્મા કર્મણિ બ્રહ્મવેદવિદ્દક્ષિણતો વિધિવદુપવિશતિ વાગ્યતઃ ૧ હોમાનાદિષ્ટાનનુમન્ત્રયતે ૨ મન્ત્રાનાદેશે લિઙ્ગવતેતિ ભાગ-લિઃ । પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્યન્ય ઇતિ યુવા કૌશિકઃ । યથાદેવતમિતિ માઠરઃ । ૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદો૩મિત્યાચાર્યાઃ ૩ પ્રધાનહોમમન્ત્રાન્પુરસ્તાદ્ધોમસંસ્થિતહોમેષ્વાવપન્ત્યેકે ૪ વાચયતિ યજમાનં ભૃગ્વઙ્ગિરોવિદા સંસ્કૃતમ્ ૫ અગ્નિરાહવનીયઃ ૬ સંચરવાગ્યમૌ બ્રહ્મવદ્યજમાનસ્ય ૭ દેવતા હવિર્દક્ષિણા યજુર્વેદાત્ ૮ આગ્નીધ્રસ્યોત્તરત ઉપાચારઃ સ્પ્યસંમાર્ગપાણેસ્તિષ્ઠતો દક્ષિણામુખસ્ય ૯ યથાસ્વરમસ્તુ શ્રૌ૩ષડિતિ પ્રત્યાશ્રાવણમ્ ૧૦ યજમાનો ઽમાવાસ્યાયાં પૂર્વેદ્યુરુપવત્સ્યદ્ભક્તમશ્ના-ત્યપરાહ્ણે ૧૧ આહવનીયગાર્હપત્યદક્ષિણાગ્નિષુ મમાગ્ને વર્ચ ઇતિ સમિધો ઽન્વાદધાતિ વિભાગમ્ ૧૨ વ્રતમુપૈતિ વ્રતેન ત્વં વ્રતપત ઇતિ । અનશનમિત્યાદિ ૧૩ મમાગ્ને વર્ચ ઇતિ ચતસૃભિર્દેવતાઃ પરિગૃહ્ણાતિ । સિનીવાલિ પૃથુષ્ટુક ઇતિ મન્ત્રોક્તામ્ ૧૪ અન્વદ્ય ન ઇતિ પૌર્ણમાસ્યામ્ ૧૫ પ્રાતર્હુત્વાગ્નિહોત્રં કુહૂં દેવીં યત્તે દેવા ઇત્યમાવાસ્યાયામ્ । રાકામહં પૂર્ણા પશ્ચાદિતિ પૌર્ણમાસ્યામ્ ૧૬ અથ બ્રહ્માણં વૃણીતે ભૂપતે ભુવનપતે ભુવાં પતે મહતો ભૂતસ્ય પતે બ્રહ્માણં ત્વા વૃણીમહ ઇતિ ૧૭ વૃતો જપત્યહં ભૂપતિરહં ભુવનપતિરહં ભુવાં પતિરહં મહતો ભૂતસ્ય પતિસ્તદહં મનસે પ્રબ્રવીમિ મનો વાચે વાગ્ગાયત્ર્યૈ ગાયત્ર્યુષ્ણિહ ઉષ્ણિગનુષ્ટુભેઽનુષ્ટુબ્બૃહત્યૈ બૃહતી પઙ્ક્તયે પઙ્ક્તિસ્ત્રિષ્ટુભે ત્રિષ્ટુબ્જગત્યૈ જગતી પ્રજાપતયે પ્રજાપતિ-ર્વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય ૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદો૩મિતિ । અપ્રતિરથં ચ ૧૮ જી-વાભિરાચમ્યેત્યાદિ પ્રપદનાન્તમ્ ૧૯ ઉત્તરતો ઽગ્નેર્દક્ષિણતો ઽપરાગ્નિભ્યાં પ્રપદ્યાસાદં વીક્ષ્યાહે દૌધષવ્ય ઇત્યાદ્યા દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ સમીક્ષણાત્ ૨૦

૧.૧) અથ વિતાનસ્ય । બ્રહ્મા કર્માણિ બ્રહ્મવેદવિદ્દક્ષિણતો વિધિવદુપવિશતિ વાગ્યતઃ ॥
(૧.૨) હોમાનાદિષ્ટાનનુમન્ત્રયતે ॥
(૧.૩) મન્ત્રાનાદેશે લિઙ્ગવતેતિ ભાગલિઃ । ઇતિ યુવા કૌશિકઃ । યથાદેવતમિતિ માઠરઃ । ઇત્યાચાર્યાઃ ॥
(૧.૪) પ્રધાનહોમમન્ત્રાન્ પુરસ્તાદ્ધોમસંસ્થિતહોમેષ્વાવપન્ત્યેકે ॥
(૧.૫) વાચયતિ યજમાનં ભૃગ્વઙ્ગિરોવિદા સંસ્કૃતમ્ ॥
(૧.૬) અગ્નિરાહવનીયઃ ॥
(૧.૭) સંચરવાગ્યમૌ બ્રહ્મવદ્યજમાનસ્ય ॥
(૧.૮) દેવતાહવિર્દક્ષિણા યજુર્વેદાત્ ॥
(૧.૯) આગ્નીધ્રસ્યોત્તરત ઉપાચારઃ । સ્ફ્યસંમાર્ગપાણેસ્તિષ્ઠતો દક્ષિણામુખસ્ય ॥
(૧.૧૦) યથાસ્વરમ્ ઇતિ પ્રત્યાશ્રાવણમ્ ॥
(૧.૧૧) યજમાનોઽમાવાસ્યાયાં પૂર્વેદ્યુરુપવત્સ્યદ્ભક્તમશ્નાત્યપરાહ્ણે ॥
(૧.૧૨) આહવનીયગાર્હપત્યદક્ષિણાગ્નિષુ ઇતિ સમિધોઽન્વાદધાતિ વિભાગમ્ ॥
(૧.૧૩) વ્રતમુપૈતિ ઇતિ । અનશનમિત્યાદિ ॥
(૧.૧૪) ઇતિ ચતસૃભિર્દેવતાઃ પરિગૃહ્ણાતિ । ઇતિ મન્ત્રોક્તામ્ ॥ (૧.૧૫) ઇતિ પૌર્ણમાસ્યામ્ ॥
(૧.૧૬) પ્રાતર્હુત્વાગ્નિહોત્રમ્ ઇત્યમાવાસ્યાયામ્ । ઇતિ પૌર્ણમાસ્યામ્ ॥
(૧.૧૭) અથ બ્રહ્માણં વૃણીતે ઇતિ ॥
(૧.૧૮) વૃતો જપતિ ઇતિ અપ્રતિરથઞ્ચ ॥
(૧.૧૯) જીવાભિરાચમ્યેત્યાદિ પ્રપદનાન્તમ્ ॥
(૧.૨૦) ઉત્તરતોઽગ્નેર્દક્ષિણતોઽપરાગ્નિભ્યાં પ્રપદ્યાસાદં વીક્ષ્ય ઇત્યાદ્યા દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ સમીક્ષણાત્ ॥
2(દર્શપૂર્ણમાસૌ)
યત્ર વિજાનાતિ બ્રહ્મન્નપઃ પ્રણેષ્યામીતિ તત્ર પ્રણય યજ્ઞમ્ । દેવતા વર્ધય ત્વમ્ । નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનો અસ્તુ । સપ્તઋષીણાં સુ-કૃતાં યત્ર લોકસ્તત્રેમં યજ્ઞં યજમાનં ચ ધેહ્યૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદૐ૩ પ્રણયેતિ યથાસ્વરમનુજાનાતિ । એવં સર્વત્રાનુજ્ઞાપદમાદ્યન્તયોઃ ૧ પ્રણીતાસુ પ્રણીયમાનાસુ વાચં યચ્છત્યા હવિષ્કૃત ઉદ્વાદનાત્ ૨ યદિ વદેદ્વૈષ્ણવીં જપેત્ ૩ આગ્નીધ્રો ઽન્વાહાર્યાધિશ્રયણાદ્વેદિં પરિસમુહ્યોત્કરદેશે નિદધાતિ । સ્તમ્બયજુષો દ્વિતીયપુરીષે પ્રહૃતે ઽવસ્તભ્નાતિ ચારરો દિવં મા પપ્ત ઇતિ ૪ બૃહસ્પતે પરિગૃહાણેતિ વેદિં પરિગૃહ્યમાણામનુમન્ત્રયતે ૫ આશાસાના સૌમનસમિતિ પત્નીં સંનહ્યમાનામ્ ૬ ઘૃતં ત અગ્ન ઇત્યાજ્યે નિરુપ્યમાણેઽગ્નિં પરિસ્તૃણીહીતિ વેદિં પરિસ્તૃણન્તમ્ ૭ યસ્યાં વૃક્ષા ઇતિ પરિધીન્નિધીયમાનાન્ ૮ ઋષીનાં પ્રસ્તરો ઽસીતિ પ્રસ્તરમ્ ૯ આસાદિતેષુ હવિઃષૂક્તાન્પુરસ્તાદ્ધોમાઞ્જુહોતિ । અભિચારેષ્વાભિચારિકાન્ । સંસ્થિતહોમાંશ્ચ ૧૦ અગ્નેર્મન્વ ઇતિ સામિધેનીરનુમન્ત્રયતે ૧૧ પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્યન્ય ઇતિ પ્રાજાપત્યમાધારમ્ ૧૨ અગ્નીત્પરિધીંશ્ચાગ્નિં ચ ત્રિસ્ત્રિઃ સંમૃડ્ઢીતિ પ્રેષિત આગ્નીધ્રઃ સ્પ્યમગ્નિં ચ સંમાર્ગમન્તરા કૃત્વા પરિધીન્મધ્યમદક્ષિણોત્તરાન્ત્રિસ્ત્રિઃ સંમાર્જ્યાગ્ને વાજજિદ્વાજં ત્વા સરિષ્યન્તં વાજજિતં સંમાર્જ્યાગ્ને વાજજિદ્વાજં ત્વા સરિષ્યન્તં વાજજિતં સંમાર્જ્મીતિ સંમાર્ગેણાર્વાઞ્ચમગ્નિમુપવાજયતિ વાજં ત્વાગ્ને જેષ્યન્તં સનિષ્યન્તં સંમાર્જ્મિ વાજં જયેતિ ૧૩ ઇન્દ્રે મમિત્યૈન્દ્ર માઘારમ્ ૧૪ પ્રવરે પ્રવ્રિયમાણે વાચયેદ્દેવાઃ પિતર ઇતિ તિસ્રઃ ૧૫ ગ્રીષ્મો હેમન્ત ઇતિ પ્રયાજાન્ ૧૬ અહં જજાનેત્યાજ્યભાગૌ ૧૭

(૨.૧) યત્ર વિજાનાતિ <બ્રહ્મન્નપઃ પ્રણેષ્યામીતિ તત્ર પ્રણય યજ્ઞં દેવતા વર્ધય ત્વમ્ । નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનો અસ્તુ સપ્ત ઋષીણાં સુકૃતાં યત્ર લોકસ્તત્રેમં યજ્ઞં યજમાનં ચ ધેહિ, ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદો૩ં પ્રણય > ઇતિ યથાસ્વરમનુજાનાતિ । એવં સર્વત્રાનુજ્ઞાપદમાદ્યન્તયોઃ ॥
(૨.૨) પ્રણીતાસુ પ્રણીયમાનાસુ વાચં યચ્છત્યા હવિષ્કૃત ઉદ્વાદનાત્ ॥
(૨.૩) યદિ વદેદ્વૈષ્ણવીં જપેત્ ॥
(૨.૪) આગ્નીધ્રોઽન્વાહાર્યાધિશ્રયણાદ્વેદિં પરિસમુહ્યોત્કરદેશે નિદધાતિ । સ્તમ્બયજુષો દ્વિતીયપુરીષે પ્રહૃતેઽવસ્તભ્નાતિ ચ <અરરો દિવં મા પપ્તઃ > ઇતિ ॥
(૨.૫) <બૃહસ્પતે પરિગૃહાણ > ઇતિ વેદિં પરિગૃહ્યમાણામનુમન્ત્રયતે ॥
(૨.૬) <આશાસાના સૌમનસમ્ > ઇતિ પત્નીં સંનહ્યમાનામ્ ॥
(૨.૭) <ઘૃતં તે અગ્ને > ઇત્યાજ્યે નિરુપ્યમાણેઽગ્નિમ્ । <પરિ સ્તૃણીહિ > ઇતિ વેદિં પરિસ્તૃણન્તમ્ ॥
(૨.૮) <યસ્યાં વૃક્ષાઃ > ઇતિ પરિધીન્નિધીયમાનાન્ ॥
(૨.૯) <ઋષીણાં પ્રસ્તરોઽસિ > ઇતિ પ્રસ્તરમ્ ॥
(૨.૧૦) આસાદિતેષુ હવિઃષૂક્તાન્ પુરસ્તાદ્ધોમાન્ જુહોતિ । અભિચારેષ્વાભિચારિકાન્ સંસ્થિતહોમાંશ્ચ ॥
(૨.૧૧) <અગ્નેર્મન્વે > ઇતિ સામિધેનીરનુમન્ત્રયતે ॥
(૨.૧૨) <પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્યન્યઃ > ઇતિ પ્રાજાપત્યમાઘારમ્ ॥
(૨.૧૩) <અગ્નીત્પરિધીંશ્ચાગ્નિં ચ ત્રિસ્ત્રિઃ સંમૃડ્ઢિ > ઇતિ પ્રેષતિ આગ્નીધ્રઃ સ્ફ્યમગ્નિં ચ સંમાર્ગમન્તરા કૃત્વા પરિધીન્મધ્યમદક્ષિણોત્તરાન્ ત્રિસ્ત્રિઃ સંમાર્ષ્ટિ <અગ્ને વાજજિત્વાજં ત્વા સરિષ્.યન્તં વાજજિતં સંમાર્જ્મિ > ઇતિ । સંમાર્ગેણાર્વાઞ્ચમગ્નિમુપવાજયતિ <વાજં ત્વાગ્ને જેષ્યન્તં સનિષ્યન્તં સંમાર્જ્મિ વાજં જય > ઇતિ ॥
(૨.૧૪) <ઇન્દ્રેમમ્ > ઇત્યૈન્દ્રમાઘારમ્ ॥
(૨.૧૫) પ્રવરે પ્રવ્રિયમાણે વાચયેદ્<દેવાઃ પિતરઃ > ઇતિ તિસ્રઃ ॥
(૨.૧૬) <ગ્રીષ્મો હેમન્તઃ > ઇતિ પ્રયાજાન્ ॥
(૨.૧૭) <અહં જજાન > ઇત્યાજ્યભાગૌ ॥
3(દર્શપૂર્ણમાસૌ)
યેનેન્દ્રા યેત્યાગ્નેયમ્ ૧ મા વનિં મા વાચમિત્યૈન્દ્રા ગ્નમ્ ૨ સાંનાય્યસ્યૈન્દ્રં માહેન્દ્રં વેન્દ્રે મં ત્વમિન્દ્રસ્ત્વં મહેન્દ્ર ઇતિ ૩ પૌર્ણમાસ્યામાગ્નેયાગ્નીષોમી-યાવન્તરોપાંશુયાજમગ્નીષોમીયમસ્મૈ ક્ષત્રમિતિ । નામાવાસ્યાયામવિધાનાત્ ૪ આ દેવાનામિતિ સૌવિષ્ટકૃતમ્ ૫ ઇષ્ટે સ્વિષ્ટકૃતિ વાચં યચ્છત્યાનુયાજાનાં પ્રસવાત્ ૬ પ્રાશિત્રં યવમાત્રમધસ્તાદુપરિષ્ટાદ્વાભિ-ઘારિતમગ્રેણાધ્વર્યુઃ પરિહરતિ ૭ તત્સૂર્યસ્ય ત્વા ચક્ષુષા પ્રતીક્ષ ઇતિ પ્રતીક્ષતે ૮ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રસૂતઃ પ્રશિષા પ્રતિગૃહ્ણામીતિ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ૯ તદ્વ્યુહ્ય તૃણાનિ પ્રાગ્દણ્ડં સ્થણ્ડિલે નિદધાતિ પૃથિવ્યાસ્ત્વા નાભૌ સાદયામીતિ ૧૦ અગ્નેષ્ટ્વા-સ્યેનાત્માસ્યાત્મન્નાત્માનં મે મા હિંસીઃ સ્વાહેત્યનામિકાઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં દન્તૈર-નુપસ્પૃશન્પ્રાશ્નાતિ ૧૧ પ્રાશિતમનુમન્ત્રયતે યોઽગ્નિર્નૃમણા નામ બ્રાહ્મણેષુ પ્રવિષ્ટસ્તસ્મિન્મ એતત્સુહુતમસ્તુ પ્રાશિત્રં તન્મા મા હિંસીત્પરમે વ્યોમન્નિતિ ૧૨ પાત્રાણ્યદ્ભિર્માર્જયિત્વા પ્રાણાન્સંસ્પૃશતે ૧૩ વાઙ્મ આસન્નસોઃ પ્રાણશ્ચક્ષુરક્ષ્ણોઃ શ્રોત્રં કર્ણયોર્બાહ્વોર્બલમૂર્વોરોજો જઙ્ઘયોર્જવઃ પાદયોઃ પ્રતિષ્ઠા । અરિષ્ટાનિ મે સર્વાઙ્ગાનિ સન્તુ તનૂસ્તન્વા મે સહેતિ નાભિમ્ ૧૪ ઇડૈવાસ્માનિતીડામુપહૂયમાનામનુમન્ત્રયતે ૧૫ આગ્નીધ્રઃ ષડવત્તં પ્રાશ્નાતિ પૃથિવ્યાસ્ત્વા દાત્રા પ્રાશ્નામ્યન્તરિક્ષસ્ય ત્વા દિવસ્ત્વેતિ ૧૬ ઉપ ત્વા દેવ ઇતીડાભાગં પ્રતિગૃહ્યેન્દ્ર ગીર્ભિરિતિ પ્રાશ્નન્તિ ૧૭ અપો દિવ્યા ઇતિ તિસૃભિઃ પવિત્રવતિ માર્જયન્તે ૧૮ યજમાનોઽન્વાહાર્યમન્તર્વેદ્યામ્ ૧૯ પ્રજાપતેર્ભાગોઽસ્યૂર્જસ્વાન્પયસ્વાનક્ષિતોઽસ્યક્ષિત્યૈ ત્વા મા મે ક્ષેષ્ટા અમુત્રામુષ્મિંલ્લોક ઇહ ચ પ્રાણાપાનૌ મે પાહિ સમાનવ્યાનૌ મે પાહ્યુદાનરૂપે મે પાહ્યૂર્ગસ્યૂર્જં મે ધેહિ કુર્વતો મે મા ક્ષેષ્ટા દદતો મે મોપદસઃ પ્રજાપતિમહં ત્વયા સમક્ષમૃધ્યાસમિત્યભિમન્ત્ર્! યર્ત્વિગ્ભ્યો દદાતિ દક્ષિણામ્ ૨૦ પ્રતિગૃહ્ય ક ઇદમિત્યુક્તમ્ ૨૧ સંપ્રેષિત આગ્નીધ્રઃ
૨૨

(૩.૧) <યેનેન્દ્રાય > ઇત્યાગ્નેયમ્ ॥
(૩.૨) <મા વનિં મા વાચમ્ > ઇત્યૈન્દ્રાગ્નમ્ ॥
(૩.૩) સાંનાય્યસ્યૈન્દ્રં માહેન્દ્રં વા <ઇન્દ્રેમમ્ > <ત્વમિન્દ્રસ્ત્વં મહેન્દ્રઃ > ઇતિ ॥
(૩.૪) પૌર્ણમાસ્યામાગ્નેયાગ્નીષોમીયાવન્તરોપાંશુયાજમન્ગીષોમીયમ્ <અસ્મૈ ક્ષત્રમ્ > ઇતિ । નામાવાસ્યાયામવિધાનાત્ ॥
(૩.૫) <આ દેવાનામ્ > ઇતિ સૌવિષ્ટકૃતમ્ ॥
(૩.૬) ઇષ્ટે સ્વિષ્ટકૃતિ વાચં યચ્છત્યાનુયાજાનાં પ્રસવાત્ ॥
(૩.૭) પ્રાશિત્રં યવમાત્રમધસ્તાદુપરિષ્ટાદ્વાભિઘારિતમગ્રેણાધ્વર્યુઃ પરિહરતિ ॥
(૩.૮) તત્<સૂર્યસ્ય ત્વા ચક્ષુષા પ્રતીક્ષે > ઇતિ પ્રતીક્ષતે ॥
(૩.૯) <દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રસૂતઃ પ્રશિષા પ્રતિગૃહ્ણામિ > ઇતિ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ॥
(૩.૧૦) તદ્વ્યુહ્ય તૃણાનિ પ્રાગ્દણ્ડં સ્થણ્ડિલે નિદધાતિ <પૃથિવ્યાસ્ત્વા નાભૌ સાદયામિ > ઇતિ ॥
(૩.૧૧) <અગ્નેષ્ટ્વાસ્યેન > <આત્માસ્યાત્મન્નાત્માનં મે મા હિંસીઃ સ્વાહા > ઇત્યનામિકાઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં દન્તૈરનુપસ્પૃશન્ પ્રાશ્નાતિ ॥
(૩.૧૨) પ્રાશિતમનુમન્ત્રયતે <યોઽગ્નિર્નૃમણા નામ બ્રાહ્મણેષુ પ્રવિષ્ટસ્તસ્મિનેતત્સુહુતમસ્તુ પ્રાશિત્રં તન્મા મા હિંસીત્પરમે વ્યોમન્ > ઇતિ ॥
(૩.૧૩) માતલ્યાદ્ભિઃ માર્જયિત્વા પ્રાણાન્ સંસ્પૃશતે ॥
(૩.૧૪) <વાઙ્મ આસન્નસોઃ પ્રાણશ્ચક્ષુરક્ષ્ણોઃ શ્રોત્રં કર્ણયોર્બાહ્વોર્બલમૂર્વોરોજો જઙ્ઘયોર્જવઃ પાદયોઃ પ્રતિષ્ઠા । અરિષ્ટાનિ મે સર્વાઙ્ગાનિ સન્તુ તનૂસ્તન્વા મે સહ > ઇતિ નાભિમ્ ॥
(૩.૧૫) <ઇડૈવાસ્માન્ > ઇતીડામુપહૂયમાનામનુમન્ત્રયતે ॥
(૩.૧૬) આગ્નીધ્રઃ ષડવત્તં પ્રાશ્નાતિ <પૃથિવ્યાઃ ત્વા દાત્રા પ્રાશ્નામ્યન્તરિક્ષસ્ય ત્વા દિવસ્ત્વા > ઇતિ ॥
(૩.૧૭) <ઉપ ત્વા દેવઃ > ઇતીડાભાગં પ્રતિગૃહ્ય <ઇન્દ્ર ગીર્ભિઃ > ઇતિ પ્રાશ્નન્તિ ॥
(૩.૧૮) <અપો દિવ્યાઃ > ઇતિ તિસૃભિઃ પવિત્રવતિ માર્જયન્તે ॥
(૩.૧૯) યજમાનોઽન્વાહાર્યમન્તર્વેદ્યામ્ ॥
(૩.૨૦) <પ્રજાપતેર્ભાગોઽસ્યૂર્જસ્વાન્ પયસ્વાનક્ષિતોઽસ્યક્ષિત્યૈ ત્વા મા મે ક્ષેષ્ઠાઃ, અમુત્રામુષ્મિંલ્લોક ઇહ ચ, પ્રાણાપાનૌ મે પાહિ, સમાનવ્યાનૌ મે પાહિ, ઉદાનરૂપે મે પાહિ, ઊર્ગસિ ઊર્જં મે ધેહિ, કુર્વતો મે મા ક્ષેષ્ઠાઃ, દદતો મે મોપદસઃ, પ્રજાપતિરહં ત્વયા સમક્ષમૃધ્યાસમ્ > ઇત્યભિમન્ત્ર્ય ઋત્વિગ્ભ્યો દદાતિ દક્ષિણામ્ ॥
(૩.૨૧) પ્રતિગૃહ્ય <ક ઇદમ્ > ઇત્યુક્તમ્ ॥
(૩.૨૨) સંપ્રેષિત આગ્નીધ્રઃ ॥
4(દર્શપૂર્ણમાસૌ)
એધોઽસીતિ સમિદ્વત્યા સમિધમાધાય સકૃત્સકૃત્પરિધીન્સંમાર્ષ્ટ્યગ્ને વાજજિદ્વાજં ત્વા સસૃવાંસં વાજજિતં સંમાર્જ્મીતિ ૧ અગ્નિં ચ પ્રાઞ્ચં વાજં ત્વાગ્ને જિગીવાંસં સસન્વાંસં સંમાર્જ્મિ વાજમજૈરિતિ ૨ મનો જ્યોતિર્જુષતામાજ્યમરિષ્ટં યજ્ઞં સમિમં તનોતુ બૃહસ્પતિઃ પ્રતિગૃહ્ણાતુ નો । વિશ્વે દેવાસ ઇહ માદયન્તામિત્યનુયાજાન્ ૩ યે દેવા દિવિ ષ્ઠેત્યનુવષટ્કારમ્ ૪ નુદસ્વ કામેતિ સ્રુચૌ વિપ્રણુદ્યમાને અનુમન્ત્રયતે ૫ સં બર્હિરક્તમિતિ પ્રસ્તરં પ્રહ્રિયમાણમ્ ૬ સંસ્રાવભાગા ઇતિ સંસ્રાવમ્ ૭ ન ઘ્રંસ્તતાપ સં વર્ચસા દેવાનાં પત્નીઃ સુગાર્હપત્ય ઇતિ પત્નીસંયાજાન્ ૮ દક્ષિણાગ્નિહોમાન્ । તૃતીય ઉલૂખલે મુસલ ઇતિ ૭ આગ્નીધ્રઃ સંમાર્ગમગ્નૌ પ્રહરતિ યો અગ્નાવિતિ ૧૦ વિ તે મુઞ્ચામ્યહં વિ ષ્યામિ પ્ર ત્વા મુઞ્ચામીતિ પત્નીં યોક્ત્રેણ વિમુચ્યમાનામનુમન્ત્રયતે ૧૧ વેદઃ સ્વસ્તિરિતિ વેદં વિચૃતતિ ૧૨ યાનાવહ ઇતિ ષડ્ભિઃ સંસ્થિતહોમાઞ્જુહોતિ ૧૩ પ્રણીતા વિમુચ્યમાનાઃ સસ્રુષીરિત્યનુમન્ત્રયતે ૧૪ યેષાં પ્રયાજા ઇતિ યજમાનમાશાસ્તે ૧૫ યદન્નમિતિ ભાગં પ્રાશ્ય દેવ સવિતરેતત્તે પ્રાહ તત્પ્ર ચ સુવ પ્ર ચ યજ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મા સ યજ્ઞં પાહિ સ યજ્ઞપતિં પાહિ સ માં પાહિ સ માં કર્મણ્યં પાહીત્યાહ યજમાનઃ ૧૬ ઉદપાત્રેઽઞ્જલાવાસિક્તે સં વર્ચસેતિ મુખં વિમાર્ષ્ટિ ૧૭ અન્તરેણાપરાગ્ની દક્ષિણેનાગ્નિં વિષ્ણુક્રમાદીક્ષણાન્તમ્ ૧૮ અગ્ને ગૃહપત ઇતિ ગાર્હપત્યમુપતિષ્ઠતે ૧૯ યસ્યોરુષ્વિત્યાહવનીયમભિવ્રજ્ય પ્રાણાપાનાવોજોઽસીત્યુક્તમ્ ૨૦ અયં નો અગ્નિરિતિ દ્વાભ્યામુપસ્થાય સ યજ્ઞપતિરાશિષેતિ ભાગં પ્રાશ્નાતિ ૨૧ વ્રતાનિ વ્રતપતય ઇતિ વ્રતવિસર્જનીમાદધાતિ ૨૨ એતસ્માદ્યાજમાનાદૃતેઽપિ સિદ્ધિઃ । તદપિ શ્લોકૌ વદતઃ પ્રવર્ગ્યો યાજમાનાનિ પત્નીમન્ત્રાશ્ચ તન્ત્રયમ અઙ્ગં ચ યજ્ઞે ભવત્યૃતે ચૈભ્યોઽપિ સિધ્યતિ પ્રવર્ગ્યાચ્છૌર્યમાપ્નોતિ યજમાનેન ચાશિષઃ પત્નીમન્ત્રૈઃ પ્રજામાયુસ્તસ્માત્તેનૈવ સિધ્યતીતિ ૨૩ દર્શપૂર્ણમાસૌ ત્રિંશતં વર્ષાણિ । પઞ્ચદશ દાક્ષાયણયજ્ઞઃ ૨૪ પૌર્ણમાસ્યાં પૌર્ણમાસમપરેદ્યુશ્ચ । એવમમાવાસ્યાયામ્ ૨૫ સંવત્સરં વા ૨૬ સાકંપ્રસ્થાય્યાદીનિ ચૈતાભ્યામિષ્ટયો વ્યાખ્યાતાઃ ૨૭

ઇત્યથર્વવેદે વૈતાનસૂત્રે પ્રથમોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ
(૪.૧) <એધોઽસિ > ઇતિ સમિદ્વત્યા સમિધમાધાય સકૃત્સકૃત્પરિધીન્ સંમાર્ષ્ટિ <અગ્ને વાજવિદ્વાજં ત્વા સસૃવાંસં વાજજિતં સંમાર્જ્મિ > ઇતિ ॥
(૪.૨) અગ્નિં ચ પ્રાઞ્ચં <વાજં ત્વાગ્ને જિગીવાંસં સંમાર્જ્મિ વાજમજૈઃ > ઇતિ ॥
(૪.૩) <મનોજ્યોતિર્જુષતામાજ્યમરિષ્ટં યજ્ઞં સમિમં તનોતુ બૃહસ્પતિઃ પ્રતિગૃહ્ણાતુ નો વિશ્વે દેવાસ ઇહ માદયન્તામ્ > ઇત્યનુ યાજાન્ ॥
(૪.૪) <યે દેવા દિવિ ષ્ઠ > ઇત્યનુવષટ્કારમ્ ॥
(૪.૫) <નુદસ્વ કામ > ઇતિ સ્રુચૌ વિપ્રણુદ્યમાને અનુમન્ત્રયતે ॥
(૪.૬) <સં બર્હિરક્તમ્ > ઇતિ પ્રસ્તરં પ્રહ્રિયમાણમ્ ॥
(૪.૭) <સંસ્રાવભાગાઃ > ઇતિ સંસ્રાવમ્ ॥
(૪.૮) <ન ઘ્રંસ્તતાપ > <સં વર્ચસા > <દેવાનાં પત્નીઃ > <સુગાર્હપત્ય > ઇતિ પત્નીસંયાજાન્ ॥
(૪.૭) દક્ષિણાગ્નિહોમાન્ । તૃતીયમ્ <ઉલૂખલે મુસલે > ઇતિ ॥
(૪.૧૦) આગ્નીધ્રઃ સંમાર્ગમગ્નૌ પ્રહરતિ <યો અગ્નૌ > ઇતિ ॥
(૪.૧૧) <વિ તે મુઞ્ચામિ > <અહં વિ ષ્યામિ > <પ્ર ત્વા મુઞ્ચામિ > ઇતિ પત્નીં યોક્ત્રેણ વિમુચ્યમાનામનુમન્ત્રયતે ॥
(૪.૧૨) <વેદઃ સ્વસ્તિઃ > ઇતિ વેદં વિચૃતતિ ॥
(૪.૧૩) સમિષ્ટયજુષઃ <યાનાવહઃ > ઇતિ ષડ્ભિઃ સંસ્થિતહોમાન્ જુહોતિ । <મનસસ્પતે .૮<।રેf>> ઇત્યાસામુત્તમા ॥
(૪.૧૪) પ્રણીતા વિમુચ્યમાનાઃ <સસ્રુષીઃ > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૪.૧૫) <યેષાં પ્રયાજાઃ > ઇતિ યજમાનમાશાસ્તે ॥
(૪.૧૬) <યદન્નમ્ > ઇતિ ભાગં પ્રાશ્ય <દેવ સવિતરેતત્તે પ્રાહ, તત્પ્ર ચ સુવ પ્ર ચ યજ । બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મા સ યજ્ઞં પાહિ, સ યજ્ઞપતિ ં પાહિ સ માંપાહિ, સ માં ક ર્મણ્યં પાહિ > ઇત્યાહ ॥
(૪.૧૭) યજમાન ઉદપાત્રેઽઞ્જલાવાસિક્તે <સં વર્ચસા > ઇતિ મુખં વિમાર્ષ્ટિ ॥
(૪.૧૮) અન્તરેણાપરાગ્ની દક્ષિણેનાગ્નિં વિષ્ણુક્રમાદીક્ષણાન્તમ્ ॥
(૪.૧૯) <અગ્ને ગૃહપતે > ઇતિ ગાર્હપત્યમુપતિષ્ઠતે ॥
(૪.૨૦) <યસ્યોરુષુ > ઇત્યાહવનીયમભિવ્રજ્ય <પ્રાણાપાનૌ > <ઓજોઽસિ > ઇતિ_ઉક્તમ્ ॥
(૪.૨૧) <અયં નો અગ્નિઃ > ઇતિ દ્વાભ્યામુપસ્થાય <સં યજ્ઞપતિરાશિષા > ઇતિ ભાગં પ્રાશ્નાતિ ॥
(૪.૨૨) <વ્રતાનિ વ્રતપતયે > ઇતિ વ્રતવિસર્જનીમાદધાતિ ॥
(૪.૨૩) એતસ્માદ્યાજમાનાદૃતે_અપસિદ્ધિઃ । તદપિ શ્લોકૌ વદતઃ <પ્રવર્ગ્યો યાજમાનાનિ પત્નીમન્ત્રાશ્ચ તત્ત્રયમ્ । અઙ્ગં ચ યજ્ઞે ભવત્યૃતે ચૈભ્યોઽપસિદ્ધ્યતિ ॥ પ્રવર્ગ્યાચ્છૌર્યમાપ્નોતિ યાજમાનેન ચાશિષઃ । પત્નીમન્ત્રૈઃ પ્રજામાયુસ્તસ્માત્તેનૈવ સિદ્ધ્યતિ ॥> ઇતિ ॥
(૪.૨૪) દર્શપૌર્ણમાસૌ ત્રિંશતં વર્ણાનિ । પઞ્ચદશ દાક્ષાયણયજ્ઞઃ ॥
(૪.૨૫) પૌર્ણમાસ્યાં પૌર્ણમાસમપરેદ્યુશ્ચ । એવમમાવાસ્યાયામ્ ॥
(૪.૨૬) સંવત્સરં વા ॥
(૪.૨૭) સાકંપ્રસ્થાય્યાદીનિ ચ । એતાભ્યામિષ્ટયો વ્યાખ્યાતા વ્યાખ્યાતાઃ ॥
અગ્ન્યાધેયમ્ (5-6)

અથાગ્ન્યાધેયમ્ ૧ વસન્તે બ્રાહ્મણાસ્ય । ગ્રીષ્મે રાજન્યસ્ય । વર્ષાસુ વૈશ્યસ્ય । ત્રીણિ પર્વાણીત્યુક્તમ્ ૨ યદૈવ કદાચિદાદધ્યાચ્છ્રદ્ધાન્વેવૈનં નાતીયાત્ ૩ ઉક્તો બ્રહ્મૌદનઃ ૪ ઋત્વિજ ઉપસાદયતિ ૫ અભિમન્ત્રિતં વાદધ્યાત્ ૬ યો અશ્વત્થઃ શમીગર્ભ આરુરોહ ત્વે સચા તં તે હરામિ બ્રહ્મણા યજ્ઞિયૈઃ કેતુભિઃ સહ જાતવેદો ભુવનસ્ય યદ્રે ત ઇહ સિઞ્ચ તપસો યજ્જનિષ્યતે અગ્નિમશ્વત્થાદધિ હવ્યવાહં શમીગર્ભાજ્જનયન્યો મયોભૂરિતિ મન્ત્રોક્તે અરણી ગૃહ્ણન્તમાધાસ્યમાનં વાચયતિ ૭ વાગ્યતા જાગ્રતો રાત્રિમાસતેઽપરરાત્રં વા ૮ બૃહસ્પતે સવિતરિતિ સ્વપતો બોધયેત્ ૭ ઉષસિ શાન્ત્યુદકં કરોતિ ચિત્યાદિભિરાથર્વણીભિઃ કપુર્વિપર્વારોદાકાવૃક્કાવતીનાડાનિર્દહન્તીભિરાઙ્ગિરસીભિશ્ચ । ચાતનૈર્માતૃનામભિર્વાસ્તોષ્પત્યૈરનુયોજિતૈઃ ૧૦ તેનાગ્નિપદમશ્વં સ્નાપયન્નભ્યુક્ષઞ્છમયત્યનુદિત ઉદિતે વાધાસ્યમાનઃ ૧૧ આકૃતિલોષ્ટેત્યાદ્યુપસ્થાનાન્તમ્ ૧૨ યત્ત્વા ક્રુદ્ધા ઇત્યુપોદ્ધરન્ત્યાચાર્યા આહવનીયદક્ષિણાગ્ન્યોર્લક્ષણાન્તમ્ ૧૩ પુરીષ્યોઽસિ વિશ્વભરા અર્થવા ત્વા પ્રથમો નિરમન્થદગ્ને ત્વામગ્ને પુષ્કરાદધ્યથર્વા નિરમન્થત । મૂર્ધ્નો વિશ્વસ્ય વાઘતઃ તમુ ત્વા દધ્યઙ્ઙૃષિઃ પુત્ર ઈધે અથર્વણઃ । વૃત્રહણં પુરંદરમ્ તમુ ત્વા પાથ્યો વૃષા સમીધે દસ્યુહન્તમમ્ । ધનંજયં રણેરણ ઇતિ મથ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ૧૪ જાતં સુજાતં જાતવેદસમિતિ ૧૫ જાતરૂપેણાન્તર્ધાય । નાસિક્યેનોષ્મણાસ્યેન વા । મય્યગ્ર ઇત્યેતયાપાનતિ ૩૬ અશ્વપાદં લક્ષણે નિધાપ્યમાનં સમધ્વરાયેત્યનુમન્ત્રયતે ૧૭ રથેનાગ્નૌ પ્રણીયમાનેઽશ્વેઽન્વારબ્ધં વાચયતિ ૧૮ ૧

(૫.૧) અથાગ્ન્યાધેયમ્ ॥
(૫.૨) વસન્તે બ્રાહ્મણાસ્ય । ગ્રીષ્મે રાજન્યસ્ય । વર્ષાસુ વૈશ્યસ્ય । ત્રીણિ પર્વાણિ ઇત્યુક્તમ્ ॥
(૫.૩) યદૈવ કદા ચિદાદધ્યાચ્છ્રદ્ધા ત્વેવૈનં નાતીયાત્ ॥
(૫.૪) ઉક્તો બ્રહ્મૌદનઃ ॥
(૫.૫) ઋત્વિજ ઉપસાદયતિ ॥
(૫.૬) અભિમન્ત્રિતં વાદધ્યાત્ ॥
(૫.૭) <યો અશ્વત્થઃ શમીગર્ભ આરુરોહ ત્વે સચા । તં તે હરામિ બ્રહ્મણા યજ્ઞિયૈઃ કેતુભિઃ સહ ॥ જાતવેદો ભુવનસ્ય યદ્રેત ઇહ સિઞ્ચ તપસો યજ્જનિષ્યતે । અગ્નિમશ્વત્થાદધિ હ વ્યવાહં શમીગર્ભાજ્જનયન્ યો મયોભૂઃ > ઇતિ મન્ત્રોક્તે અરણી ગૃહ્ણન્તમાધાસ્યમાનં વાચયતિ ॥
(૫.૮) વાગ્યતા જાગ્રતો રાત્રિમાસતે । પરરાત્રં વા ॥
(૫.૯) <બૃહસ્પતે સવિતઃ > ઇતિ સ્વપતો બોધયેત્ ॥
(૫.૧૦) ઉષસિ શાન્ત્યુદકં કરોતિ ચિત્યાદિભિરાથર્વણીભિઃ કપૂર્વિપર્વારોદાકાવૃક્કાવતીનાડાનિર્દહન્તીભિરાઙ્ગિરસીભિશ્ચ । ચાતનૈર્માતૃનામભિર્વાસ્તોષ્પત્યૈરનુયોજિતૈઃ ॥
(૫.૧૧) તેનાગ્નિપદમશ્વં સ્નાપયન્નભ્યુક્ષઞ્છમયતિ ॥
(૫.૧૨) અનુદિત ઉદિતે વાધાસ્યમાનઃ આકૃતિલોષ્ટેત્યાદ્ય્ ઉપસ્થાનાન્તમ્ ॥
(૫.૧૩) <યત્ત્વા ક્રુદ્ધાઃ > ઇત્યુપોદ્ધરન્ત્યાચાર્યાઃ । આહવનીયદક્ષિણાગ્ન્યોર્લક્ષણાન્તમ્ ॥
(૫.૧૪) <પુરીષ્યોઽસિ વિશ્વભરાઃ । અથર્વા ત્વા પ્રથમો નિરમન્થદગ્ને ॥ ત્વામગ્ને પુષ્કરાદધ્યથર્વા નિરમન્થત । મૂર્ધ્નો વિશ્વસ્ય વાઘતઃ ॥ તમુ ત્વા દધ્ યઙ્ઙૃષિઃ પુત્રઈધે અથર્વણઃ । વૃત્રહણં પુરંદરમ્ ॥ તમુ ત્વા પાથ્યો વૃષા સમીધે દસ્યુહન્તમમ્ । ધનંજયં રણેરણે > ઇતિ મથ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૫.૧૫) જાતં <સુજાતં જાતવેદસમ્ > ઇતિ ॥
(૫.૩૬) જાતરૂપેણાન્તર્ધાય । નાસિક્યેનોષ્મણાસ્યેન વા । <મય્યગ્ર > ઇત્યેતયાપાનતિ ॥
(૫.૧૭) અશ્વપાદં લક્ષણે નિધાપ્યમાનં <સમધ્વરાય > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૫.૧૮) રથેનાગ્નૌ પ્રણીયમાનેઽશ્વેઽન્વારબ્ધં વાચયતિ ॥
6(અગ્ન્યાધેયમ્ )
યદક્રન્દઃ પ્રથમં જાયમાન ઉદ્યન્ત્સમુદ્રા દુત વા પુરીષાત્
શ્યેનસ્ય પક્ષા હરિણસ્ય બાહૂ ઉપસ્તુત્યં મહિ જાતં તે અર્વન્
યદક્રન્દઃ સલિલે જાતો અર્વન્ત્સહસ્વાન્વાજિન્બલવાન્બલેન
તં ત્વાદધુર્બ્રહ્મણે ભાગમગ્રે અથર્વાણઃ સામવેદો યજૂંષિ
ઋગ્ભિઃ પૂતં પ્રજાપતિરથર્વણેઽશ્વં પ્રથમં નિનાય
તસ્ય પદે પ્રથમં જ્યોતિરાદદે સ મા વહાતિ સુકૃતાં યત્ર લોકઃ
અભિતિષ્ઠ પૃતન્યતો મહ્યં પ્રજામાયુશ્ચ વાજિન્ધેહિ
ત્વયા વધેયં દ્વિષતઃ સપત્નાન્સ્વર્ગં મે લોકં યજમાનાય ધેહિ
અભિતિષ્ઠ પૃતન્યતઃ સહસ્વ પૃતનાયતઃ
યથાહમભિભૂઃ સર્વાણિ તાનિ ધૂર્વતો જનાનિતિ

આહવનીયદક્ષિણાગ્ની ગાર્હપત્યાત્સહ પ્રણીયમાણૌ વ્યાકરોમીત્યનુમન્ત્રયતે ૨ આહિતમાહવનીયમાયં ગૌરિત્યુપતિષ્ઠતે ૩ દક્ષિણાગ્નિર્નિર્મથ્ય આહાર્યો વા ૪ સભ્યાવસથ્યયોરાહવનીયાદ્વિહારઃ । સભ્યાદ્વાવસથ્યસ્ય । સભ્યઃ સભાયૌ । આવસથ્ય આવસથાય ૫ અગ્નિપદમશ્વં રથં ચાતુષ્પ્રાશ્યાં હિરણ્યં ચ બ્રહ્મણે દદાતિ ૬ અગ્નિં ત્વાહુર્વૈશ્વાનરં સ દહન્પ્રદહન્ન્વગાઃ । સ નો દેવત્રાધિ બ્રૂહિ મા રિષામા વયં તવેત્યશ્વં શ-મયિત્વા યદક્રન્દ ઇત્યુપાકુરુતે ૭ ઇન્દ્ર સ્યૌજો મરુતામનીકમિતિ રથમભિહુત્વા વનસ્પતે વીડ્વઙ્ગ ઇત્યાતિષ્ઠતિ ૮ ઉપવિશ્ય પૂર્ણહોમમુપ ત્વા નમસેતિ ૯ ઇદમુગ્રાયેત્યન્વક્તાનક્ષાન્વિદેવનાયાધ્વર્યવે પ્રયચ્છતિ ૧૦ આગ્ન્યાધેયિકીષ્વિષ્ટિષ્વગ્નેઃ પવમાનસ્ય પાવકસ્ય શુચેરદિતેરિતિ પવમાનઃ પુનાતુ ત્વેષસ્તેઽગ્ની રક્ષાંસ્યદિતિર્દ્યૌરિતિ ૧૧ યજમાનો દ્વાદશરાત્રમુપવત્સ્યદ્ભક્તમિત્યુક્તમ્ ૧૨ બ્રહ્મચારી વ્રત્યધો ઽગ્નીનુપશેતે ૧૩ ૨

(૬.૧) <યદક્રન્દઃ પ્રથમં જાયમાન ઉદ્યન્ત્સમુદ્રાદુત વા પુરીષાત્ । શ્યેનસ્ય પક્ષા હરિણસ્ય બાહૂ ઉપસ્તુત્યં મહિ જાતં તે અર્વન્ ॥ યદક્રન્ દઃ સલિલે જાત ઓ અર્વન્ત્સહસ્ વાન્ વાજિન્ બલવાન્ બલેન । તં ત્વાદધુર્બ્રહ્મણે ભાગમગ્ને અથર્વાણઃ સામવેદો યજૂંષિ ॥ ઋગ્ભિઃ પૂતં પ્રજાપતિરથર્વણેઽશ્વં પ્રથમં નિનાય । તસ્ય પદે પ્રથમં જ્યોતિરાદધે સ મા વહાતિ સુકૃતાં યત્ર લોકઃ ॥ અભિતિષ્ઠ પૃતન્યતો મહ્યં પ્રજામાયુશ્ચ વાજિન્ ધેહિ । ત્વયા વધેયં દ્વિષતઃ સપત્નાન્ સ્વર્ગં મે લોકં યજમાનાય ધેહિ ॥ અભિતિષ્ઠ પૃતન્યતઃ સહસ્વ પૃતનાયતઃ । યથાહમભિભૂઃ સર્વાણિ તાનિ ધૂર્વતો જનાન્ > ઇતિ ॥
(૬.૨) આહવનીયદક્ષિણાગ્ની ગાર્હપત્યાત્સહ પ્રણીયમાણૌ <વ્યાકરોમિ > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૬.૩) આહિતમાહવનીયમ્ <આયં ગૌઃ > ઇત્યુપતિષ્ઠતે ॥
(૬.૪) દક્ષિણાગ્નિર્નિર્મથ્ય આહાર્યો વા ॥
(૬.૫) સભ્યાવસથ્યયોરાહવનીયાદ્વિહારઃ । સભ્યાદ્વાવસથ્યસ્ય । સભ્યઃ સભાયૈ । આવસથ્ય આવસથાય ॥
(૬.૬) અગ્નિપદમશ્વં રથં ચાતુષ્પ્રાશ્યાં હિરણ્યં ચ બ્રહ્મણે દદાતિ ॥
(૬.૭) <અગ્નિં ત્વાહુર્વૈશ્વાનરં સદનાન્ પ્રદહન્ન્વગાઃ । સ નો દેવત્રાધિ બ્રૂહિ મા રિષામા વયં તવ > ઇત્યશ્વં શમયિત્વા <યદક્રન્દઃ > ઇત્યુપાકુરુતે ॥
(૬.૮) <ઇન્દ્રસ્યૌજો મરુતામનીકમ્ > ઇતિ રથમભિ હુત્વા <વનસ્પતે વીડ્વઙ્ગઃ > ઇત્યાતિષ્ઠતિ ॥
(૬.૯) ઉપવિશ્ય પૂર્ણહોમમ્ <ઉપ ત્વા નમસા > ઇતિ ॥
(૬.૧૦) <ઇદમુગ્રાય > ઇત્યન્વક્તાનક્ષાન્ વિદેવનાયાધ્વર્યવે પ્રયચ્છતિ ॥
(૬.૧૧) આગ્ન્યાધેયિકીષ્વિષ્ટિષ્વગ્નેઃ પવમાનસ્ય પાવકસ્ય શુચેરદિતેરિતિ <પવમાનઃ પુનાતુ > <ત્વેષસ્તે > <અગ્ની રક્ષાંસિ> < અદિતિર્દ્યૌઃ > ઇતિ ॥
(૬.૧૨) યજમાનો દ્વાદશરાત્રમુપવત્સ્યદ્ભક્તમ્ ઇત્યુક્તમ્ ॥
(૬.૧૩) બ્રહ્મચારી વ્રત્યધોઽગ્નીનુપશેતે ॥
(અગ્નિહોત્રમ્ 7)

સાયં પ્રાતરગ્નિહોત્રમ્ ૧ ગવીડાં દોહયિત્વાગ્નિહોત્રમધિશ્રયતિ ૨ અભિજ્વાલ્ય સમુદ્વાન્તમદ્ભિઃ પ્રત્યાનીયોદગુદ્વાસયતિ ૩ અગ્નિપરિસ્તરણં પર્યુક્ષણમૃતં ત્વેતિ ૪ ગાર્હપત્યાદાહવનીયમુદકધારાં નિનયત્યમૃતમસ્યમૃતમમૃતેન સંધેહીતિ ૫ સ્રુક્સ્રુવં પ્રક્ષાલિતં પ્રતપતિ નિષ્ટપ્તમિતિ ૬ સ્રુવેણ સ્રુચિ ગ્રહાનુન્નયતિ ૭ સમિદત્તરાં સ્રુચં મુખસંમિતામુદ્ગૃહ્યાહ-વનીયમભિપ્રક્રામતીદમહં યજમાનં સ્વર્ગં લોકમુન્નયામીતિ ૮ બર્હિષિ નિધાય સમિધમાદધાત્યગ્નિજ્યોતિષં ત્વા વાયુમતીં પ્રાણવતીં સ્વર્ગ્યાં સ્વર્ગાયોપદધામિ ભાસ્વતીમિતિ ૯ સૂર્યજ્યોતિષમિતિ પ્રાતઃ પ્રદીપ્તામભિજુહોતિ ૧૦ સજૂર્દેવેન સવિત્રા સજૂ રાત્ર્યેન્દ્રવત્યા । જુષાણો અગ્નિર્વેતુ સ્વાહેતિ । સજૂરુષસેતિ જુષાણઃ સૂર્ય ઇતિ પ્રાતઃ ૧૧ અયં મા લોકોઽનુસંતનુતામિતિ ગાર્હપત્યમવેક્ષ્ય પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્યન્ય ઇતિ મનસૈવ પૂર્ણતરામુત્તરાં જુહોતિ ૧૨ સ્રુવં ત્રિરુદઞ્ચમુન્નયતિ રુદ્રાન્પ્રીણામીતિ ૧૩ બર્હિષિ નિધાયોન્મૃજ્યોત્તરતઃ પાણી નિમાર્ષ્ટ્યોષધિવનસ્પતીન્પ્રીણા-મીતિ ૧૪ દ્વિતીયમુન્મૃજ્યપિત્ર્યુપવીતં કૃત્વા દક્ષિણતઃ પિતૃભ્યઃ સ્વધાં કરોમીત્યપરાગ્ન્યોઃ કામ્યમ્ ૧૫ અગ્નિહોત્રં નિત્યમિત્યાચાર્યાઃ ૧૬ ગાર્હપત્યે સમિધમાધાય સ્થાલ્યાઃ સ્રુવેણ જુહોતીહ પુષ્ટિં પુષ્ટિપતિર્દધાત્વિહ પ્રજાં રમયતુ પ્રજાપતિઃ । અગ્નયે ગૃહપતયે રયિમતે પુષ્ટિપતયે સ્વાહેતિ ૧૭ ઉક્તોત્તરા ૧૮ દક્ષિણાગ્નાવગ્નયેઽન્નાદાયાન્નપતયે સ્વાહેતિ પૂર્વા ૧૯ સત્યં ત્વર્તેનેતિ પર્યુક્ષ્ય સ્રુવં સ્રુચં બર્હિશ્ચોત્તરેણાગ્નિં નિદધાતિ ૨૦ સ્રુક્શેષં પ્રાશ્નાતિ ૨૧ પ્રાણાન્પ્રીણામીત્યુપસ્પૃશ્ય । ગર્ભાનિતિ દ્વિતીયમ્ । વિશ્વાન્દેવાનિત્યન્તતઃ સર્વમ્ । અપ્રક્ષાલિતયોદકં સ્રુચા નિનયતિ સર્પેતરજનાનિતિ । બર્હિષિ પ્રક્ષાલ્ય સર્પપુણ્યજનાનિતિ દ્વિતીયમ્ । ગન્ધર્વાપ્સરસ ઇત્યપરેણ તૃતીયમ્ ૨૨ સપ્તર્ષીનિતિ સ્રુવં સ્રુચં ચ પ્રતિતપતિ ૨૩ દક્ષિણાન્નયામીતિ સ્રુગ્દણ્ડમવમાર્ષ્ટિ । પ્રાતરુન્માર્ષ્ટિ ૨૪ બ્રાહ્મણોક્તમગ્ન્યુપસ્થાનમ્ ૨૫ અથ ગવીડાદિભ્રેષે તસ્યૈ તસ્યૈ દેવતાયૈ જુહુયાત્ ૨૬ ૩

(૭.૧) સાયંપ્રાતરગ્નિહોત્રમ્ ॥
(૭.૨) ગવીડાં દોહયિત્વાગ્નિહોત્રમધિશ્રયતિ ॥
(૭.૩) અભિજ્વાલ્ય સમુદ્વાન્તમદ્ભિઃ પ્રત્યાનીયોદગુદ્વાસયતિ ॥
(૭.૪) અગ્નિપરિસ્તરણં પર્યુક્ષણમ્ <ઋતં ત્વા > ઇતિ ॥
(૭.૫) ગાર્હપત્યાદાહવનીયમુદકધારાં નિનયત્ય્<અમૃતમસ્યમૃતમમૃતેન સંધેહિ > ઇતિ ॥
(૭.૬) સ્રુક્સ્રુવં પ્રક્ષાલિતં પ્રતપતિ <નિષ્ટપ્તમ્ > ઇતિ ॥
(૭.૭) સ્રુવેણ સ્રુચિ ગ્રહાનુન્નયતિ
(૭.૮) સમિદુત્તરાં સ્રુચં મુખસંમિતામુદ્ગૃહ્યાહવનીયમભિપ્રક્રામતિ <ઇદમહં યજમાનં સ્વર્ગં લોકમુન્નયામિ > ઇતિ ॥
(૭.૯) બર્હિષિ નિધાય સમિધમાદધાત્ય્<અગ્નિજ્યોતિષં ત્વા વાયુમતીં પ્રાણવતીં સ્વર્ગ્યાં સ્વર્ગાયોપદધામિ ભાસ્વતીમ્ > ઇતિ ॥
(૭.૧૦) <સૂર્યજ્યોતિષમ્> ઇતિ પ્રાતઃ ॥
(૭.૧૧) પ્રદીપ્તામભિજુહોતિ <સજૂર્દેવેન સવિત્રા સજૂ રાત્ર્યેન્દ્રવત્યા । જુષાણો અગ્નિર્વેતુ સ્વાહા > ઇતિ । <સજૂરુષસા> ઇતિ <જુષાણઃ સૂર્યઃ > ઇતિ પ્રાતઃ ॥
(૭.૧૨) <અયં મા લોકોઽનુસંતનુતામ્ > ઇતિ ગાર્હપત્યમવેક્ષ્ય <પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્યન્યઃ > ઇતિ મનસૈવ પૂર્ણતરામુત્તરાં જુહોતિ ॥
(૭.૧૩) સ્રુવં ત્રિરુદઞ્ચમુન્નયતિ <રુદ્રાન્ પ્રીણામિ > ઇતિ ॥
(૭.૧૪) બર્હિષિ નિધાયોન્મૃજ્યોત્તરતઃ પાણી નિમાર્ષ્ટ્ય્<ઓષધિવનસ્પતીન્ પ્રીણામિ > ઇતિ ॥
(૭.૧૫) દ્વિતીયમુન્મૃજ્ય પિત્ર્યુપવીતં કૃત્વા દક્ષિણતઃ <પિતૃભ્યઃ સ્વધાં કરોમિ > ઇતિ ॥
(૭.૧૬) અપરાગ્ન્યોઃ કામ્યમગ્નિહોત્રં નિત્યમિત્યાચાર્યાઃ ॥
(૭.૧૭) ગાર્હપત્યે સમિધમાધાય સ્થાલ્યાઃ સ્રુવેણ જુહોતિ <ઇહ પુષ્ટિં પુષ્ટિપતિર્દધાત્વિહ પ્રજાં રમયતુ પ્રજાપતિઃ । અગ્નયે ગૃહપતયે રયિમતે પુષ્ટિપતયે સ્વાહા > ઇતિ ॥
(૭.૧૮) ઉક્તોત્તરા ॥
(૭.૧૯) દક્ષિણાગ્નાવ્<અગ્નયેઽન્નાદાયાન્નપતયે સ્વાહા > ઇતિ પૂર્વા ॥
(૭.૨૦) <સત્યં ત્વર્તેન > ઇતિ પર્યુક્ષ્ય સ્રુવં સ્રુચં બર્હિશ્ચોત્તરેણાગ્નિં નિદધાતિ ॥
(૭.૨૧) સ્રુક્શેષં પ્રાશ્નાતિ ॥
(૭.૨૨) <પ્રાણાન્ પ્રીણામિ> ઇત્યુપસ્પૃશ્ય । <ગર્ભાન્> ઇતિ દ્વિતીયમ્ । <વિશ્વાન્ દેવાન્ > ઇત્યન્તતઃ સર્વમ્ । અપ્રક્ષાલિતયોદકં સ્રુચા નિનયતિ સર્પેતરજનાનિતિ । બર્હિષિ પ્રક્ષાલ્ય સર્પપુણ્યજનાનિતિ દ્વિતીયમ્ । ગન્ધર્વાપ્સરસ ઇત્યપરેણ તૃતીયમ્ ॥
(૭.૨૩) સપ્તર્ષીનિતિ સ્રુવં સ્રુચં ચ પ્રતપતિ ॥
(૭.૨૪) દક્ષિણાન્નયામીતિ સ્રુગ્દણ્ડમવમાર્ષ્ટિ । પ્રાતરુન્માર્ષ્ટિ ॥
(૭.૨૫) બ્રાહ્મણોક્તમગ્ન્યુપસ્થાનમ્ ॥
(૭.૨૬) અથ ગવીડાદિભ્રેષે તસ્યૈ તસ્યૈ દેવતાયૈ જુહુયાત્ ॥
આરમ્ભણીયેષ્ટિઃ(8)
ચાતુર્માસ્યાનિ (8-9)

ત્રયોદશ્યામાગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપેદ્દર્શપૂર્ણમાસાવારિપ્સમાનોઽગ્નાવિષ્ણૂ ઇતિ ૧ પૂર્વં પૌર્ણમાસમારભમાણઃ સરસ્વત્યૈ ચ ચરું સરસ્વતે દ્વાદશકપાલં સરસ્વતિ વ્રતેષુ યસ્ય વ્રતમિતિ ૨ આધાનાદ્વૃદ્ધિશ્ચેદર્વાક્સંવત્સરાદ્રો હિણ્યામુત્સૃજ્યાગ્નિહોત્રં પુનર્વસ્વોઃ પુનરાદધીતૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદોમિતિ ૩ ઓષધીષુ પક્વાસ્વાગ્રયણેષ્ટિઃ ૪ ઇદાવત્સરાયેતિ પુરસ્તાદ્ધોમસંસ્થિતહોમેષ્વાવપેત ૫ અગ્ન ઇન્દ્ર ઇત્યાગ્નેન્દ્ર મ્ । ઐન્દ્રાગ્નં ચેદિન્દ્રા ગ્ની અસ્માનિતિ ૬ યદ્વિદ્વાંસો દ્વાવાપૃથિવી ઉપશ્રુત્યા સોમો વીરુધામિતિ વૈશ્વદેવદ્યાવાપૃથિવીયસૌમ્યાન્ ૭ ફાલ્ગુન્યાં પૌર્ણમાસ્યાં ચાતુર્માસ્યાનિ પ્રયુઞ્જીત ૮ પૂર્વેદ્યુર્વૈશ્વાનરપાર્જન્યેષ્ટિર્વાગ્ને વૈશ્વાનરાભિ ક્ર-ન્દ સ્તનયેતિ ૯ વૈશ્વદેવે નિર્મથ્યં પ્રહૃતં ભવતં નઃ સમનસાવિત્યનુમન્ત્રયતે ૧૦ અગ્નાવગ્નિરિતિ હોમમ્ ૧૧ એવં નિર્મન્થનમ્ ૧૨ આગ્નેયં સૌમ્યં સાવિત્રં સારસ્વતં પૌષ્ણં મારુતં વૈશ્વદેવં દ્યાવાપૃથિવીયમગ્નિર્વનસ્પતીનાં સોમો વિરુધાં સવિતા પ્રસવાનાં સરસ્વતિ વ્રતેષુ પ્રપથે પથાં મરુતઃ પર્વતાનાં વિશ્વે દેવા મમ દ્યાવાપૃથિવી દાત્રાણામિતિ ૧૩ વાજિનસ્યાર્વાચીનં વસુવિદમિતિ ૧૪ તસ્ય પ્રાણભક્ષાન્ભક્ષયન્તિ હોત્રધ્વર્યુબ્રહ્માગ્નીધ્રાઃ । પ્રત્યક્ષં યજમાનઃ । મિથઃ સમુપહૂય ૧૫ યન્મે રેતઃ પ્રસિધ્યતિ યદ્વા મે અપગચ્છતિ યદ્વા જાયતે પુનસ્તેન મા શિવમાવિશ ॥ તેન મા વાજિનં કૃણુ તેન સુપ્રજસં કૃણુ તસ્ય તે વાજિપીતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામીતિ પ્રકૃતિઃ ૧૬ આષાઢ્યાં વરુણપ્રઘાસેષ્વગ્ન્યોઃ પ્રણીયમાનયોરગ્ને પ્રેહીતિ જપન્નેતિ ૧૭ દક્ષિણમગ્નિમુપવિશતિ ૧૮ પુરસ્તાદતિવ્રજ્યોત્તરેઽગ્નૌ હુત્વા દક્ષિણે જુહોતિ ૧૯ અતિચારં પૃષ્ટાં પત્નીમિદમાપઃ પ્ર વહતેતિ માર્જયન્તિ ૨૦ પૌષ્ણાન્તાન્પઞ્ચ ૨૧ ઐન્દ્રાગ્નં વારુણં મારુતં કાયં વરુણોઽપાં ય આત્મદા ઇતિ ૨૨ અવભૃથસોમાદન્તરેણ વેદી વિષ્ણુક્રમાઃ ૨૩ ૪

(૮.૧) ત્રયોદશ્યામાગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપેદ્દર્શપૂર્ણમાસાવારિપ્સમાનો <અગ્નાવિષ્ણૂ > ઇતિ ॥
(૮.૨) પૂર્વં પૌર્ણમાસમારભમાણઃ સરસ્વત્યૈ ચ ચરું સરસ્વતે દ્વાદશકપાલં <સરસ્વતિ વ્રતેષુ > <યસ્ય વ્રતમ્ > ઇતિ ॥
(૮.૩) આધાનાદ્વૃદ્ધિશ્ચેદર્વાક્સંવત્સરાદ્રોહિણ્યામુત્સૃજ્યાગ્નિહોત્રં પુનર્વસ્વોઃ પુનરાદધીતોં ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદોમિતિ ॥
(૮.૪) ઓષધીષુ પક્વાસ્વાગ્રયણેષ્ટિઃ ॥
(૮.૫) <ઇદાવત્સરાય > ઇતિ પુરસ્તાદ્ધોમસંસ્થિતહોમેષ્વાવપેત ॥
(૮.૬) <અગ્ન ઇન્દ્ર > ઇત્યાગ્નેન્દ્રમ્ । ઐન્દ્રાગ્નં ચ <ઇન્દ્રાગ્ની અસ્માન્ > ઇતિ ॥
(૮.૭) <યદ્વિદ્વાંસઃ > <દ્વાવાપૃથિવી ઉપશ્રુત્યા > <સોમો વીરુધામ્ > ઇતિ વૈશ્વદેવદ્યાવાપૃથિવીયસૌમ્યાન્ ॥
(૮.૮) ફાલ્ગુન્યાં પૌર્ણમાસ્યાં ચાતુર્માસ્યાનિ પ્રયુઞ્જીત ॥
(૮.૯) પૂર્વેદ્યુર્વૈશ્વાનરપાર્જન્યેષ્ટિર્વા <અગ્ને વૈશ્વાનર > <અભિ ક્રન્દ સ્તનય > ઇતિ ॥
(૮.૧૦) વૈશ્વદેવે નિર્મથ્યં પ્રહૃતં <ભવતં નઃ સમનસૌ > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૮.૧૧) <અગ્નાવગ્નિઃ > ઇતિ હોમમ્ ॥
(૮.૧૨) એવં નિર્મન્થનમ્ ॥
(૮.૧૩) આગ્નેયં સૌમ્યં સાવિત્રં સારસ્વતં પૌષ્ણં મારુતં વૈશ્વદેવં દ્યાવાપૃથિવીયમ્ <અગ્નિર્વનસ્પતીનામ્ > <સોમો વીરુધામ્ > <સવિતા પ્રસવાનામ્ > <સરસ્વતિ વ્રતેષુ > <પ્રપથે પથામ્ > <મરુતઃ પર્વતાનામ્ > <વિશ્વે દેવા મમ > <દ્યાવાપૃથિવી દાતૄણામ્ > ઇતિ ॥
(૮.૧૪) વાજિનસ્ય <અર્વાચીનં વસુવિદમ્ > ઇતિ ॥
(૮.૧૫) તસ્ય પ્રાણભક્ષાન્ ભક્ષયન્તિ હોત્રધ્વર્યુબ્રહ્માગ્નીધ્રાઃ । પ્રત્યક્ષં યજમાનઃ । મિથઃ સમુપહૂય ॥
(૮.૧૬) <યન્મે રેતઃ પ્રસિચ્યતે યદ્વા મે અપગચ્છતિ યદ્વા જાયતે પુનસ્તેન મા શિવમાવિશ । તેન મા વાજિનં કૃણુ તેન સુપ્રજસં કૃણુ તસ્ય તે વાજિપીતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામિ ॥ > ઇતિ પ્રકૃતિઃ ॥
(૮.૧૭) આષાઢ્યાં વરુણપ્રઘાસેષ્વગ્ન્યોઃ પ્રણીયમાનયોર્<અગ્ને પ્રેહિ > ઇતિ જપન્નેતિ ॥
(૮.૧૮) દક્ષિણમગ્નિમુપવિશતિ ॥
(૮.૧૯) પુરસ્તાદતિવ્રજ્યોત્તરેઽગ્નૌ હુત્વા દક્ષિણે જુહોતિ ॥
(૮.૨૦) અતિચારં પૃષ્ટાં પત્નીમ્ <ઇદમાપઃ પ્ર વહત > ઇતિ માર્જયન્તિ ॥
(૮.૨૧) પૌષ્ણાન્તાન્ પઞ્ચ ॥
(૮.૨૨) ઐન્દ્રાગ્નં વારુણં મારુતં કાયં <વરુણોઽપાં > <ય આત્મદાઃ > ઇતિ ॥
(૮.૨૩) અવભૃથઃ સોમાત્ ॥ અન્તરેણ વેદી વિષ્ણુક્રમાઃ ॥
9 ચાતુર્માસ્યાનિ
કાર્ત્તિક્યાં સાકમેધાઃ ૧ પૂર્વેદ્યુરિષ્ટ્યામગ્નેરનીકવતોઽચિક્રદદિતિ । મધ્યંદિને સાંતપનાનાં મરુતાં સાંતપના ઇદમિતિ । સાયં ગૃહમેધિનાં તિગ્મમનીકમિતિ ૨ આજ્યભાગાદીડાન્તા ૩ શ્વો ભૂતે પૂર્ણદર્વં પૂર્ણા દર્શ ઇતિ ૪ ક્રીડિનાં મરુતાં કૃષ્ણં નિયાનમિતિ ૫ માહેન્દ્ર્યાં ષડૈન્દ્રા ગ્નાન્તાન્ ૬ મહેન્દ્રં વૈશ્વકર્મણં યે ભક્ષયન્ત ઇતિ ૭ પિત્ર્યાયામાજ્યભાગાન્તં દૈવાવૃત્સોમાય પિતૃમતે પિતૃભ્યઃ સોમવડ્ભો વા બર્હિષદઃ પિતર ઉપહૂતા નઃ પિતરોઽગ્નિષ્વાત્તાઃ પિતરોઽગ્નયે કવ્યવાહનાયેતિ ૮ પુરસ્તાદ્ધોમાન્દક્ષિણાગ્નેરતિપ્રણીતે જુહોતિ ૯ દક્ષિણેનાગ્નિમતિક્રમ્ય પ્રત્યઙુપવિશતિ । ઉત્તરેણ યજમાન આગ્નીધ્રશ્ચ ૧૦ અસ્તુ સ્વધેતિ પ્રત્યાશ્રાવયતિ ૧૧ તદપિ શ્લોકૌ વદતઃ પિત્ર્! યાયાં પ્રા-ઙ્મુખો બ્રહ્મા હુત્વા હોમાન્પુરોગમાન્ ગત્વા તુ દક્ષિણેનાગ્નેઃ પ્રત્યઙાસીદ કર્મણિ ॥ આગ્નીધ્રો યજમાનશ્ચોત્તરેણ તુ તાવુભૌ અસ્તુ સ્વધેતિ વક્તવ્યં પ્રત્યાશ્રાવણમત્ર ત્વિતિ ૧૨ ઇડામવજિઘ્રતિ ૧૩ પરિષિક્તે દૈવાવૃચ્છંય્વન્તા ૧૪ વિમિતાન્નિષ્ક્રામન્તો જપન્ત્યયા વિષ્ઠેતિ ૧૪ પ્રાઞ્ચો-ઽભ્યુત્ક્રમ્યોદસ્ય કેતવ ઇત્યાદિત્યમુપતિષ્ઠન્તે ૧૬ દક્ષિણાઞ્ચો દિવં પૃથિ-વીમિત્યગ્નીન્ ૧૭ અથોદઞ્ચશ્ચતુષ્પથે ત્રૈયમ્બકં યો અગ્નાવિતિ યજ-માનાર્યજનાત્ ૧૮ સવ્યહસ્તપુરોડાશા દક્ષિણાનૂરૂનાઘ્નાનાસ્ત્રિઃ પ્રસ-વ્યમગ્નિમનુપરિયન્તિ ત્ર્! યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્ધનમ્ ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાદિતિ ૧૯ દક્ષિણહસ્તપુરોડાશાઃ પ્રદક્ષિણમ્ ૨૦ મૂતયોઃ પ્રમુક્તયોર્યો નઃ સ્વ ઇતિ જપતિ ૨૧ દક્ષિણાવૃત આવ્રજન્તિ ૨૨ અથાદિત્યેષ્ટિઃ ૨૩ ફાલ્ગુન્યાં શુનાસીર્યમ્ ૨૪ પુનઃપ્રયોગે પૂર્વેદ્યુઃ ૨૫ પૌષ્ણાન્તાન્પઞ્ચ ૨૬ વાયવ્યં શુનાસીર્યં સૌર્યમેકયા ચ શુનાસીરેહ સૂર્યશ્ચક્ષુષામિતિ ૨૭ ૫

(૯.૧) કાર્ત્તિક્યાં સાકમેધાઃ ॥
(૯.૨) પૂર્વેદ્યુરિષ્ટ્યામગ્નેરનીકવતો <અચિક્રદત્> ઇતિ । મધ્યંદિને સાંતપનાનાં મરુતાં <સાંતપના ઇદમ્ > ઇતિ । સાયં ગૃહમેધિનાં <તિગ્મમનીકમ્ > ઇતિ ॥
(૯.૩) આજ્યભાગાદીડાન્તા ॥
(૯.૪) શ્વો ભૂતે પૂર્ણદર્વ્યં <પૂર્ણા દર્વે > ઇતિ ॥
(૯.૫) ક્રીડિનાં મરુતાં <કૃષ્ણં નિયાનમ્ > ઇતિ ॥
(૯.૬) માહેન્દ્ર્યાં ષડૈન્દ્રાગ્નાન્તાન્ ॥
(૯.૭) માહેન્દ્રં વૈશ્વકર્મણં <યે ભક્ષયન્તઃ > ઇતિ ॥
(૯.૮) પિત્ર્યાયામાજ્યભાગાન્તં દૈવાવૃત્ । <સોમાય પિતૃમતે । પિતૃભ્યઃ સોમવડ્ભ્યઃ > વા <બર્હિષદઃ પિતરઃ > <ઉપહૂતા નઃપિતરઃ > <અગ્નિષ્વાત્તાઃ પિતરઃ > <અગ્નયે કવ્યવાહનાય > ઇતિ ॥
(૯.૯) પુરસ્તાદ્ધોમાન્ દક્ષિણાગ્નેરતિપ્રણીતે જુહોતિ ॥
(૯.૧૦) દક્ષિણેનાગ્નિમતિક્રમ્ય પ્રત્યઙ્ઙુપવિશતિ । ઉત્તરેણ યજમાન આગ્નીધ્રશ્ચ ॥
(૯.૧૧) <અસ્તુ સ્વધા> ઇતિ પ્રત્યાશ્રાવયત્ ॥
(૯.૧૨) તદપિ શ્લોકૌ વદતઃ <પિત્ર્યાયાં પ્રાઙ્મુખો બ્રહ્મા હુત્વા હોમાન્ પુરોગમાન્ । ગત્વા તુ દક્ષિણેનાગ્નેઃ પ્રત્યઙ્ઙાસીત કર્મણિ ॥ આ ગ્નીધ્રો યજમ આનશ્ચોત્તરેણ તુ તાવુભૌ અસ્તુ સ્વધેતિ વક્તવ્યં પ્રત્યાશ્રાવણમત્ર તુ> ઇતિ ॥
(૯.૧૩) ઇડામવજિઘ્રતિ ॥
(૯.૧૪) પરિષિક્તે દૈવાવૃત્ । શંય્વન્તા ॥
(૯.૧૪) વિમિતાન્નિષ્ક્રામન્તો જપન્તિ <અયા વિષ્ઠા > ઇતિ ॥
(૯.૧૬) પ્રાઞ્ચોઽભ્યુત્ક્રમ્ય <ઉદસ્ય કેતવઃ > ઇત્યાદિત્યમુપતિષ્ઠન્તે ॥
(૯.૧૭) દક્ષિણાઞ્ચો <દિવં પૃથિવીમ્ > ઇત્યગ્નીન્ ॥
(૯.૧૮) અથોદઞ્ચશ્ચતુષ્પથે ત્રૈયમ્બકં <યો અગ્નૌ > ઇતિ ॥
(૯.૧૯) યજમાનાર્યજનાઃ સવ્યહસ્તપુરોડાશા દક્ષિણાનૂરૂનાઘ્નાનાસ્ત્રિઃ પ્રસવ્યમગ્નિમનુપરિયન્તિ <ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્ધનમ્ । ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાત્> ઇતિ ॥
(૯.૨૦) દક્ષિણહસ્તપુરોડાશાઃ પ્રદક્ષિણમ્ ॥
(૯.૨૧) મૂતયોઃ પ્રમુક્તયોર્<યો નઃ સ્વઃ > ઇતિ જપતિ ॥
(૯.૨૨) દક્ષિણાવૃત આવ્રજન્તિ ॥
(૯.૨૩) અથાદિત્યેષ્ટિઃ ॥
(૯.૨૪) ફાલ્ગુન્યાં શુનાસીર્યમ્ ॥
(૯.૨૫) પુનઃપ્રયોગે પૂર્વેદ્યુઃ ॥
(૯.૨૬) પૌષ્ણાન્તાન્ પઞ્ચ ॥
(૯.૨૭) વાયવ્યં શુનાસીર્યં સૌર્યમ્ <એકયા ચ > <શુનાસીરેહ > <સૂર્યશ્ચક્ષુષામ્ > ઇતિ ॥
પશુબન્ધઃ(10)

અથ પશૌ વૈષ્ણવં પૂર્ણહોમમુરુ વિષ્ણો ઇતિ ૧ અરાતીયોરિતિ યૂપં વૃશ્ચ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ૨ યત્ત્વા શિક્વ ઇતિ પ્રક્ષાલ્યમાનમ્ ૩ અઞ્જતે વ્યઞ્જત ઇત્યભ્યજ્યમાનમ્ ૪ સ્વાક્તં મ ઇત્યાજ્યમાનમ્ ૫ યત્તે વાસ ઇતિ પરિધાપ્યમાનમ્ ૬ વનસ્પતે સ્તીર્ણમિતિ બર્હિષ્યાસાદ્યમાનમ્ ૭ વનસ્પતિઃ સહ યસ્યાં સદૈત્યુચ્છ્રીયમાણમ્ ૮ ધર્તા ધ્રિયસ્વેતિ પાદેનાવટે નિધીયમાનમ્ ૯ વિષ્ણોઃ કર્માણીતિ દ્વાભ્યામુચ્છ્રિતમ્ ૧૦ સમિદ્ધો અદ્યેતિ પ્રયાજાન્ ૧૧ નારાશંસિનાં દેવો દેવેષ્વિતિ દ્વિતીયમ્ ૧૨ ઊર્ધ્વા અસ્યેતીષ્ટકાઃ ૧૩ પશાવાનયૈતમિત્યાદ્યાઞ્જનાન્તમ્ ૧૪ ઇન્દ્રા ય ભાગમિતિ યથાદેવતમ્ ૧૫ ય ઈશ ઇતિ પ્રમુચ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ૧૬ નીયમાને પ્રમુચ્યમાનહોમાઞ્જુહુયાત્ પ્રમુચ્યમાનો ભુવનસ્ય ગોપ પશુર્નો અત્ર પ્રતિ ભાગમેતુ અગ્નિર્યજ્ઞં ત્રિવૃતં સપ્તતન્તું દેવો દેવેભ્યો હવ્યં વહતુ પ્રજાનન્ ॥ યૌ તે દંષ્ટ્રૌ રોપયિષ્ણૂ જિહ્માયેતે દક્ષિણા સં ચ પશ્યતઃ અનાષ્ટ્રં નઃ પિતરસ્તત્કૃણોત યૂપે બદ્ધં મુમુચિમ યદન્નમ્ ॥ અહ્રસ્તસ્ત્વમભિ જુષ્ટઃ પરેહીન્દ્ર સ્ય ગોષ્ઠમપિ ધાવ વિદ્વાન્ ધીરાસસ્ત્વા કવયઃ સંમૃજન્ત્વિષમૂર્જં યજમાનાય દત્ત્વેતિ ૧૭ શામ્યમાને પ્રદક્ષિણમાવર્તન્તે ૧૮ વપાયા જાતવેદો વપયેતિ શંભુમયોભુભ્યાં ચાત્વાલે મર્જયન્તિ ૧૯ ઐન્દ્રા ગ્નં પુરોદાશમાવદાનિકં ચ ૨૦ સંપ્રેષિત આગ્નીધ્રઃ શામિત્રાદૌપયજાનઙ્ગારાન્હોતુઃ પુરસ્તાન્નિવપતિ ૨૧ હૃદયશૂલ ઉપમિતેઽપ્સુ તે રાજન્નિતિ જપન્તિ ૨૨ ઐન્દ્રાગ્નેનેષ્ટ્વા કામ્યઃ પશુઃ ૨૩ ૬

ઇત્યથર્વવેદે વૈતાનસૂત્રે દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ
((૧૦.૧) અથ પશૌ વૈષ્ણવં પૂર્ણહોમમ્ <ઉરુ વિષ્ણો > ઇતિ ॥
(૧૦.૨) <અરાતીયોઃ > ઇતિ યૂપં વૃશ્ચ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૦.૩) <યત્ત્વા શિક્વઃ > ઇતિ પ્રક્ષાલ્યમાનમ્ ॥
(૧૦.૪) <અઞ્જતે વ્યઞ્જતે > ઇત્યભ્યજ્યમાનમ્ ॥
(૧૦.૫) <સ્વાક્તં મે > ઇત્યાજ્યમાનમ્ । ગન્ધપ્રવાદાભિરનુલિપ્યમાનમ્ ॥
(૧૦.૬) <યત્તે વાસઃ > ઇતિ પરિધાપ્યમાનમ્ ॥
(૧૦.૭) <વનસ્પતે સ્તીર્ણમ્ > ઇતિ બર્હિષ્યાસાદ્યમાનમ્ ॥
(૧૦.૮) <વનસ્પતિઃ સહ > <યસ્યાં સદઃ > ઇત્યુચ્છ્રીયમાણમ્ ॥
(૧૦.૯) <ધર્તા ધ્રિયસ્વ > ઇતિ પાદેનાવટે નિધીયમાનમ્ ॥
(૧૦.૧૦) <વિષ્ણોઃ કર્માણિ > ઇતિ દ્વાભ્યામુચ્છ્રિતમ્ ॥
(૧૦.૧૧) <સમિદ્ધો અદ્ય > ઇતિ પ્રયાજાન્ ॥
(૧૦.૧૨) નારાશંસિનાં <દેવો દેવેષુ > ઇતિ દ્વિતીયમ્ ॥
(૧૦.૧૩) <ઊર્ધ્વા અસ્ય > ઇતીષ્ટકાપશૌ ॥
(૧૦.૧૪) <આનયૈતમ્ > ઇત્યાદ્યાઞ્જનાન્તમ્ ॥
(૧૦.૧૫) <ઇન્દ્રાય ભાગમ્ > ઇતિ યથાદેવતમ્ ॥
(૧૦.૧૬) <ય ઈશે > ઇતિ પ્રમુચ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૦.૧૭) નીયમાને પ્રમુચ્યમાનહોમાઞ્જુહુયાત્<પ્રમુચ્યમાનો ભુવનસ્ય ગોપ પશુર્નો અત્ર પ્રતિ ભાગમેતુ । અગ્નિર્યજ્ઞં ત્રિવૃતં સપ્તતન્તું દેવો દેવેભ્યો હવ્યં વહતુ પ્ રજાનન્ ॥ યૌ તે દંષ્ટ્રૌ રોપયિષ્ણૂ જિહ્માયેતે દક્ષિણા સં ચ પશ્યતઃ । અનાષ્ટ્રં નઃ પિતરસ્તત્કૃણોત યૂપે બદ્ધં પ્રમુમુચિમા યદન્નમ્ ॥ અહ્રસ્તસ્ત્વમભિજુષ્ટઃ પરેહીન્દ્રસ્ય ગોષ્ઠમપિ ધાવ વિદ્વાન્ । ધીરાસસ્ત્વા કવયઃ સંમૃજન્ત્વિષમૂર્જં યજમાનાય દત્ત્વા > ઇતિ ॥
(૧૦.૧૮) શાસ્યમાને પ્રદક્ષિણમાવર્તન્તે ॥
(૧૦.૧૯) વપાયાઃ <જાતવેદો વપયા > ઇતિ । શંભુમયોભુભ્યાં ચાત્વાલે મર્જયન્તિ ॥
(૧૦.૨૦) ઐન્દ્રાગ્નં પુરોદાશમાવદાનિકં ચ ॥
(૧૦.૨૧) સંપ્રેષિત આગ્નીધ્રઃ શામિત્રાદૌપયજાનઙ્ગારાન્ હોતુઃ પુરસ્તાન્નિર્વપતિ ॥
(૧૦.૨૨) હૃદયશૂલ ઉપમિતે <અપ્સુ તે રાજન્ > ઇતિ જપન્તિ ॥
(૧૦.૨૩) ઐન્દ્રાગ્નેનેષ્ટ્વા કામ્યઃ પશુઃ ॥
અગ્નિષ્ટોમઃ (11-26)

સોમેન યક્ષ્યમાણ ઐન્દ્રા ગ્નમુસ્રમાલભેત યસ્ય પિતા પિતામહઃ સોમં ન પિબેત્ ૧ ઋત્વિજો વૃણીતે । અથર્વાઙ્ગિરોવિદં બ્રહ્માણમ્ । સામવિદમુદ્ગાતારમ્ । ઋગ્વિદં હોતારમ્ । યજુર્વિદમધ્વર્યુમ્ ૨ બ્રાહ્મણાચ્છંસી પોતાગ્નીધ્ર ઇતિ બ્રહ્મણોઽનુચરાઃ । સદસ્યશ્ચ । પ્રસ્તોતા પ્રતિહર્તા સુબ્રહ્મણ્ય ઇત્યુદ્ગાતુઃ । મૈત્રાવરુણોઽચ્છાવાકો ગ્રાવસ્તુદિતિ હોતુઃ । પ્રતિપ્રસ્થાતા નેષ્ટોન્નેતેત્યધ્વર્યોઃ ૩ વસન્તાદિષુ યથાવર્ણં દેવયજનમિત્યુક્તમ્ ૪ યસ્ય શ્વભ્ર ઊષો વૃક્ષઃ પર્વતો નદી પન્થા વા પુરસ્તાત્સ્યાન્ન દેવય-જનમાત્રં પુરસ્તાત્પર્યવશિષ્યેત્ ૫ સોમરૂપાણ્યનુધ્યાયેત્ ૬ દીક્ષણીયાયામાગ્નાવૈષ્ણવમ્ ૭ પત્નીસંયાજાન્તા ૮ દીક્ષિતોઽભ્યઞ્જનમિત્યભ્યજ્ય-માનો જપતિ ૯ પુનન્તુ મેતિ પાવ્યમાનઃ ૧૦ સુત્રામાણમિતિ કૃષ્ણાજિનમુપવેશિતઃ ૧૧ દીક્ષિતાવેદનાત્કામં ચરન્તિ ૧૨ અસ્તમિતે વાગ્વિસર્જનાદસ્તંયતે નમ ઇતિ નમસ્કૃત્ય નક્ષત્રાણાં મા સંકાશશ્ચ પ્રતીકાશશ્ચાવતામિતિ નક્ષત્રાણ્યુપતિષ્ઠતે ૧૩ દક્ષિણેનાગ્નિં કશિપ્વેત્યાદિ વીક્ષણાન્તમ્ ૧૪ પુનઃ પ્રાણ ઇતિ મન્ત્રોક્તાન્યભિમન્ત્રયતે ૧૫ આદિત્યસ્ય મા સંકાશ ઉદ્યતે નમ ઇત્યાદિત્યમુપતિષ્ઠતે ૧૬ વ્રતાનિ ૧૭ અપ્રત્યુત્થાયિકોઽનભિવાદુકઃ ૧૮ ન નામ ગૃહ્ણાતિ વિચક્ષણોત્તરં બ્રાહ્મણસ્ય ચનસિતોત્તરં પ્રાજાપત્યસ્ય ૧૯ ન દાનહોમપાકાધ્યયનાનિ । ન વસૂનિ ૨૦ કૃષ્ણાજિનં વસીત ૨૧ કુરીરં ધારયેત્ ૨૨ મુષ્ટી કુર્યાત્ ૨૩ અઙ્ગુષ્ઠપ્રભૃતયસ્તિસ્ર ઉચ્છ્રયેત્ ૨૪ મૃગશૃઙ્ગં ગૃહ્ણીયાત્તેન કષેત ૨૫ યસ્ય વાગ્વાયતા સ્યાન્મુષ્ટી વા વિસૃષ્ટૌ સ એતાનિ જપેત ૨૬ ૧

(૧૧.૧) સોમેન યક્ષ્યમાણ <ઐન્દ્રાગ્નમુસ્રમાલભેત યસ્ય પિતા પિતામહઃ સોમં ન પિબેત્> ॥
(૧૧.૨) ઋત્વિજો વૃણીતે । અથર્વાઙ્ગિરોવિદં બ્રહ્માણમ્ । સામવિદમુદ્ગાતારમ્ । ઋગ્વિદં હોતારમ્ । યજુર્વિદમધ્વર્યુમ્ ॥
(૧૧.૩) બ્રાહ્મણાચ્છંસી પોતાગ્નીધ્ર ઇતિ બ્રહ્મણોઽનુચરાઃ સદસ્યશ્ચ । પ્રસ્તોતા પ્રતિહર્તા સુબ્રહ્મણ્ય ઇત્યુદ્ગાતુઃ । મૈત્રાવરુણોઽચ્છાવાકો ગ્રાવસ્તુદિતિ હોતુઃ ।પ્રતિપ્રસ્થાતા નેષ્ટોન્નેતેત્યધ્વર્યોઃ ॥
(૧૧.૪) વસન્તાદિષુ યથાવર્ણમ્ । દેવયજનમિત્યુક્તમ્ ॥
(૧૧.૫) <યસ્ય શ્વભ્ર ઊર્મો વૃક્ષઃ પર્વતો નદી પન્થા વા પુરસ્તાત્સ્યાત્ । ન દેવયજનમાત્રં પુરસ્તાત્પર્યવશિષ્યેત્> ॥
(૧૧.૬) સોમરૂપાણ્યનુધ્યાયેત્ ॥
(૧૧.૭) દીક્ષણીયાયામાગ્નાવૈષ્ણવમ્ ॥
(૧૧.૮) પત્નીસંયાજાન્તા ॥
(૧૧.૯) દીક્ષિતઃ <અભ્યઞ્જનમ્ > ઇત્યભ્યજ્યમાનો જપતિ ॥
(૧૧.૧૦) <પુનન્તુ મા > ઇતિ પાવ્યમાનઃ ॥
(૧૧.૧૧) <સુત્રામાણમ્ > ઇતિ કૃષ્ણાજિનમુપવેશિતઃ ॥
(૧૧.૧૨) દીક્ષિતાવેદનાત્કામં ચરન્તિ ॥
(૧૧.૧૩) અસ્તમિતે વાગ્વિસર્જનાદ્<અસ્તંયતે નમઃ > ઇતિ નમસ્કૃત્ય <નક્ષત્રાણાં મા સંકાશશ્ચ પ્રતીકાશશ્ચાવતામ્ > ઇતિ નક્ષત્રાણ્યુપતિષ્ઠતે ॥
(૧૧.૧૪) દક્ષિણેનાગ્નિં કશિપ્વિત્યાદિ વીક્ષણાન્તમ્ ॥
(૧૧.૧૫) <પુનઃ પ્રાણઃ > ઇતિ મન્ત્રોક્તાન્યભિમન્ત્રયતે ॥
(૧૧.૧૬) <આદિત્યસ્ય મા સંકાશઃ > । <ઉદ્યતે નમઃ > ઇત્યાદિત્યમુપતિષ્ઠતે ॥
(૧૧.૧૭) વ્રતાનિ ॥
(૧૧.૧૮) અપ્રત્યુત્થાયિકઃ । અનભિવાદુકઃ ॥
(૧૧.૧૯) ન નામ ગૃહ્ણાતિ । વિચક્ષણોત્તરં બ્રાહ્મણસ્ય ચનસિતોત્તરં પ્રાજાપત્યસ્ય ॥
(૧૧.૨૦) ન દાનહોમપાકાધ્યયનાનિ । ન વસૂનિ ॥
(૧૧.૨૧) કૃષ્ણાજિનં વસીત ॥
(૧૧.૨૨) કુરીરં ધારયેત્ ॥
(૧૧.૨૩) મુષ્ટી કુર્યાત્ ॥
(૧૧.૨૪) અઙ્ગુષ્ઠપ્રભૃતયસ્તિસ્ર ઉચ્છ્રયેત્ ॥
(૧૧.૨૫) મૃગશૃઙ્ગં ગૃહ્ણીયાત્ । તેન કષેત ॥
(૧૧.૨૬) યસ્ય વાગ્વાયતા સ્યાન્મુષ્ટી વાવસૃષ્ટૌ સ એતાનિ જપેત્ ॥
12 અગ્નિષ્ટોમઃ
અગ્નિહોત્રં ચ મા પૌર્ણમાસશ્ચ યજ્ઞઃ પુરસ્તાત્પ્રત્યઞ્ચમુભૌ કામપ્રૌ ભૂત્વા ક્ષિત્યા સહાવિશતામ્ । વસતિશ્ચ મામાવાસ્યશ્ચ યજ્ઞઃ પશ્ચાત્પ્રાઞ્ચમ્ । મનશ્ચ મા પિતૃયજ્ઞશ્ચ યજ્ઞો દક્ષિણત ઉદઞ્ચમ્ । વાક્ચ મેષ્ટિશ્ચોત્તરતો દક્ષિણાઞ્ચમ્ । રેતશ્ચ માન્નં ચેત ઊર્ધ્વમ્ । ચક્ષુશ્ચ મા પશુબન્ધશ્ચ યજ્ઞો-ઽમુતોઽર્વાઞ્ચમિતિ ૧ દીક્ષાન્તે ચ વસુસંપત્તયે ૨ નૈનં બહિર્વેદ્યભ્યુદિ-યાન્નાભ્યસ્તમિયાત્ । નાધિષ્ણ્યે પ્રતપેત્ ૩ સત્યં વદેત્ ૪ વ્રતલોપે યદસ્મૃતીત્યગ્નિમુપતિષ્ઠતે ૫ સત્યં બૃહદિતિ લોષ્ટમાદાય શુદ્ધા ન આપ ઇતિ મૂત્રપુરીષે ક્ષારયતિ । પવિત્રેણ પૃથિવીતિ લોષ્ટેનાત્માનમુત્પુનાતિ ૬ ય ઋતે ચિદિતિ શીર્ણં દણ્ડાદ્યભિમન્ત્રયતે । સ્વપ્નેષૂક્તં દિવો નુ મામિતિ ચ ૭ યદત્રાપિ મધોરહં નિરષ્ટવિષમસ્મૃતમ્ । અગ્નિશ્ચ તત્સવિતા ચ પુનર્મે જઠરે ધત્તામિતિ જામ્બીલસ્કન્દન આત્માનમનુમન્ત્રયતે ૮ યદત્રાપિ રસસ્ય મે પરા પપાતાસ્મૃતમ્ । તદિહોપહ્વયામહે તન્મા આપ્યાયતાં પુનરિતિ રેતસઃ ૯ પરોઽપેહીત્યશસ્તશંસને ૧૦ અશ્મન્વતીત્યપાં તરણે ૧૧ અપઃ સમુદ્રા દિત્યનાચ્છાદિતાભિવર્ષણે ૧૨ અવ જ્યામિવેતિ ક્રોધે ૧૩ ઋતુમતીં જાયાં સારૂપવત્સં શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્યોદ્ધૃત્યાભિહિઙ્કૃત્ય ગર્ભવેદનપુંસવનૈઃ સંપાતવન્તં પરામેવ પ્રાશયેત્ ૧૪ ૨

(૧૨.૧) અગ્નિહોત્રં ચ મા પૌર્ણમાસશ્ચ યજ્ઞઃ પુરસ્તાત્પ્રત્યઞ્ચમુભૌ કામપ્રૌ ભૂત્વા ક્ષિત્યા સહાવિશતામ્ । વસતિશ્ચ મામાવાસ્યશ્ચ યજ્ઞઃ પશ્ચાત્પ્રાઞ્ચમ્ । મનશ્ચ મા પિતૃયજ્ઞશ્ચ યજ્ઞો દક્ષિણત ઉદઞ્ચમ્ । વાક્ચ મેષ્ટિશ્ચોત્તરતો દક્ષિણાઞ્ચમ્ । રેતશ્ચ માન્નં ચેત ઊર્ધ્વમ્ । ચક્ષુશ્ચ મા પશુબન્ધશ્ચ યજ્ઞોઽમુતોઽર્વાઞ્ચમિતિ ॥
(૧૨.૨) દીક્ષાન્તે ચ વસુસંપત્તયે ॥
(૧૨.૩) નૈનં બહિર્વેદ્યભ્યુદિયાન્નાભ્યસ્તમિયાત્ । નાધિષ્ણ્યે પ્રતપેત્ ॥
(૧૨.૪) સત્યં વદેત્ ॥
(૧૨.૫) વ્રતલોપે <યદસ્મૃતિ > ઇત્યગ્નિમુપતિષ્ઠતે ॥
(૧૨.૬) <સત્યં બૃહત્> ઇતિ લોષ્ટમાદાય <શુદ્ધા ન આપઃ > ઇતિ મૂત્રપુરીષે ક્ષારયતિ । <પવિત્રેણ પૃથિવિ > ઇતિ લોષ્ટેનાત્માનમુત્પુનાતિ ॥
(૧૨.૭) <ય ઋતે ચિદભિશ્રિષઃ > ઇતિ શીર્ણં દણ્ડાદ્યભિમન્ત્રયતે । સ્વપ્નેષૂક્તમ્ । <દિવો નુ મામ્ > ઇતિ ચ ॥
(૧૨.૮) <યદત્રાપિ મધોરહં નિરષ્ઠવિષમસ્મૃતમ્ । અગ્નિશ્ચ તત્સવિતા ચ પુનર્મે જઠરે ધત્તામ્ > ઇતિ જામ્બીલસ્કન્દન આત્માનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૨.૯) <યદત્રાપિ રસસ્ય મે પરા પપાતાસ્મૃતમ્ । તદિહોપહ્વયામહે તન્મ આ પ્યાયતાં પુનઃ > ઇતિ રેતસઃ ॥
(૧૨.૧૦) <પરોઽપેહિ > ઇત્યશસ્તશંસને ॥
(૧૨.૧૧) <અશ્મન્વતી > ઇત્યપાં તરણે ॥
(૧૨.૧૨) <અપઃ સમુદ્રાત્> ઇત્યનાચ્છાદિતાભિવર્ષણે ॥
(૧૨.૧૩) <અવ જ્યામિવ > ઇતિ ક્રોધે ॥
(૧૨.૧૪) ઋતુમતીં જાયાં સારૂપવત્સં શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્યોદ્ધૃત્યાભિહિંકૃત્ય ગર્ભવેદનપુંસવનૈઃ સંપાતવન્તં પરામેવ પ્રાશયેત્ ॥
13 અગ્નિષ્ટોમઃ
તિસ્રો દીક્ષા અપરિમિતા વા । દ્વાદશાહીનસ્ય ૧ દોક્ષાન્તે પ્રાયણીયાયાં પથ્યાયાઃ સ્વસ્તેરગ્નેઃ સોમસ્ય સવિતુરદિતેઃ પથ્યા રેવતીર્વેદઃ સ્વસ્તિરિતિ ૨ શંય્વન્તા ૩ ધ્રૌવસ્ય પૂર્ણાહુતિમ્ ૪ યસ્યોરુષ્વિતિ નિષ્ક્રમ્ય સોમક્રયણીં પ્રપાદ્યમાનાં દિવં ચ રોહેત્યનુમન્ત્રયતે ૫ પદાભિહોમમિડાયાસ્પદમિતિ ૬ ઉપરવદેશે ચર્મણિ સોમમભિ ત્યમિતિ હિરણ્યપાણિર્વિચિનોતિ ૭ અયં સહસ્રમિત્યનુમન્ત્રયતે ૮ ક્રીતે કુરીરં નિર્મુષ્ણાતિ ૯ ઉદાયુષેત્યુત્તિષ્ઠતિ ૧૦ પ્રોહ્યમાણેઽપ્રતિરથં જપતિ ૧૧ ધ્રુવં ધ્રુવેણેતિ રાજાનં રાજવહનાદાસન્દ્યાં નીયમાનમનુમન્ત્રયતે ૧૨ દક્ષિણેનાગ્નિમાસ્થાપિત આતિથ્યાયાં હવિરભિમૃશન્તિ યજ્ઞેન યજ્ઞમિતિ ૧૩ વૈષ્ણવં વિષ્ણોર્નુ કમિતિ ૧૪ ઇડાન્તા ૧૫ તાનૂનપ્ત્રપાત્રે પઞ્ચકૃત્વોઽવદ્યત્યાજ્યમાપતયે ત્વા ગૃહ્ણામિ પરિપતયે ત્વા તનૂનપ્ત્રે ત્વા શાક્વરાય ત્વા શક્મન ઓજિષ્ઠાય ત્વેતિ ૧૬ તદભિમૃશન્તિ ૧૭ અનાધૃષ્ટમસ્યનાધૃષ્યં દેવાનામોજોઽભિશસ્તિપા અનભિશસ્તિઃ । અનુ મે દીક્ષાં દીક્ષાપતિર્મન્યતામનુ તપસ્તપસ્પતિઃ । અઞ્જસા સત્યમુપગેષં સ્વિતે મા ધા ઇતિ દીક્ષાલિઙ્ગં દીક્ષિતો ૧૮ અધ્વર્યુરાગ્નીધ્રમાહાગ્નીન્મદન્ત્યાપા૩ ઇતિ ૧૯ આગ્નીધ્રો મદન્તિ દેવીરમૃતા ઋતાવૃત ઇતિ ૨૦ અધ્વર્યુસ્તાભિરુદેહીતિ ૨૧ આગ્નીધ્રસ્તાઃ કુશૈરુદાનયતિ ૨૨ તા ઉપસ્પૃશ્ય સોમમાપ્યાયયન્તિ
અંશુરંશુષ્ટે દેવ સોમાપ્યાયતામિન્દ્રા યૈકધનવિદે આ તુભ્યમિન્દ્રઃ પ્યાયતામા ત્વમિન્દ્રાય પ્યાયસ્વ ॥ આપ્યાયયાસ્માન્ત્સખીન્ત્સન્યા મેધયા પ્રજયા ધનેન સ્વસ્તિ તે દેવ સોમ સુત્યામુદૃચમશીયેતિ

પુનરુપસ્પૃશ્યોત્તાનહસ્તાઃ પ્રસ્તરે નિહૂવત એષ્ટા રાય એષ્ટા વામાનિ પ્રેષે ભગાય ઋતમૃતવાદિભ્યો નમો દિવે નમઃ પૃથિવ્યા ઇતિ ૨૪ પ્રવર્ગ્યાય પુરસ્તાદ્ધોમાન્હુત્વા ગાર્હપત્યં દક્ષિણેનોપવિશતિ ૨૫ ન પ્રથમયજ્ઞે પ્રવર્ગ્યં કુર્વીત । કામમનૂચાનઃ શ્રોત્રિયઃ ૨૬ અન્તર્ધાયાધ્વર્યુરાહ બ્રહ્મન્ઘર્મેણ પ્રચરિષ્યામ ઇતિ ૨૭ પ્રચરત ઘર્મમિત્યનુજાનાતિ ૨૮ ઉચ્ચૈઃ સર્વમુપાંશુ વા ૨૯ ઘર્મં તાપ્યમાનુમુપાસીત ૩૦ ૩

((૧૩.૧) તિસ્રો દીક્ષાઃ । અપરિમિતા વા । દ્વાદશાહીનસ્ય ॥
(૧૩.૨) દીક્ષાન્તે પ્રાયણીયાયાં પથ્યાયાઃ સ્વસ્તેરગ્નેઃ સોમસ્ય સવિતુરદિતેઃ <પથ્યા રેવતીઃ > <વેદઃ સ્વસ્તિઃ > ઇતિ ॥
(૧૩.૩) શંય્વન્તા ॥
(૧૩.૪) ધ્રૌવસ્ય પૂર્ણાહુતિં <યસ્યોરુષુ > ઇતિ ॥
(૧૩.૫) નિષ્ક્રમ્ય સોમક્રયણીં પ્રપાદ્યમાનાં <દિવં ચ રોહ > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૩.૬) પદાભિહોમમ્ <ઇડાયાસ્પદમ્ > ઇતિ ॥
(૧૩.૭) ઉપરવદેશે ચર્મણિ સોમમ્ <અભિ ત્યમ્ > ઇતિ હિરણ્યપાણિર્વિચિનોતિ ॥
(૧૩.૮) <અયં સહસ્રમ્ > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૩.૯) ક્રીતે કુરીરં નિર્મુષ્ણાતિ ॥
(૧૩.૧૦) <ઉદાયુષા > ઇત્યુત્તિષ્ઠતિ ॥
(૧૩.૧૧) પ્રોહ્યમાણેઽપ્રતિરથં જપતિ ॥
(૧૩.૧૨) <ધ્રુવં ધ્રુવેણ > ઇતિ રાજાનં રાજવહનાદાસન્દ્યાં નીયમાનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૩.૧૩) દક્ષિણેનાગ્નિમાસ્થાપિત આતિથ્યાયાં હવિરભિમૃશન્તિ <યજ્ઞેન યજ્ઞમ્ > ઇતિ ॥
(૧૩.૧૪) વૈષ્ણવં <વિષ્ણોર્નુ કમ્ > ઇતિ ॥
(૧૩.૧૫) ઇડાન્તા ॥
(૧૩.૧૬) તાનૂનપ્ત્રપાત્રે પઞ્ચકૃત્વોઽવદ્યન્ત્યાજ્યમ્ <આપતયે ત્વા ગૃહ્ણામિ પરિપતયે ત્વા તનૂનપ્ત્રે ત્વા શાક્વરાય ત્વા શક્મન ઓજિષ્ઠાય ત્વા > ઇતિ ॥
(૧૩.૧૭) તદભિમૃશન્તિ ॥
(૧૩.૧૮) <અનાધૃષ્ટમસ્યનાધૃષ્યં દેવાનામોજોઽભિશસ્તિપા અનભિશસ્તિઃ । અનુ મે દીક્ષાં દીક્ષાપતિર્મન્યતામનુ તપસ્તપસ્પતિઃ । અઞ્જસા સત્યમુપગેષં સ્વિતે મા ધાઃ > ઇતિ દીક્ષાલિઙ્ગં દીક્ષિતઃ ॥
(૧૩.૧૯) અધ્વર્યુરાગ્નીધ્રમાહ <અગ્નીત્મદન્ત્યાપા૩ઃ> ઇતિ ॥
(૧૩.૨૦) આગ્નીધ્રો <મદન્તિ દેવીરમૃતા ઋતાવૃધઃ> ઇતિ ॥
(૧૩.૨૧) અધ્વર્યુસ્<તાભિરુદેહિ> ઇતિ ॥
(૧૩.૨૨) આગ્નીધ્રસ્તાઃ કુશૈરુદાનયતિ ॥
(૧૩.૨૩) તા ઉપસ્પૃશ્ય સોમમાપ્યાયયન્તિ <અંશુરંશુષ્ટે દેવ સોમાપ્યાયતામિન્દ્રાયૈકધનવિદે । આ તુભ્યમિન્દ્રઃ પ્યાયતામા ત્વમિન્દ્રાય પ્યાય સ્વ ॥ આપ્યાય યાસ્માન્ત્સખીન્ત્સન્યા મેધયા પ્રજયા ધનેન । સ્વસ્તિ તે દેવ સોમ સુત્યામુદૃચમશીય > ઇતિ ॥
(૧૩.૨૪) પુનરુપસ્પૃશ્યોત્તાનહસ્તાઃ પ્રસ્તરે નિહ્નુવત <એષ્ટા રાય એષ્ટા વામાનિ પ્રેષે ભગાય ઋતમૃતવાદિભ્યો નમો દિવે નમઃ પૃથિવ્યૈ > ઇતિ ॥
(૧૩.૨૫) પ્રવર્ગ્યાય પુરસ્તાદ્ધોમાન્ હુત્વા ગાર્હપત્યં દક્ષિણેનોપવિશતિ ॥
(૧૩.૨૬) ન પ્રથમયજ્ઞે પ્રવર્ગ્યં કુર્વીત । કામમનૂચાનઃ શ્રોત્રિયઃ ॥
(૧૩.૨૭) અન્તર્ધાયાધ્વર્યુરાહ <બ્રહ્મન્ ઘર્મેણ પ્રચરિષ્યામઃ > ઇતિ ॥
(૧૩.૨૮) પ્રચરત ઘર્મમિત્યનુજાનાતિ ॥
(૧૩.૨૯) ઉચ્ચૈઃ સર્વમુપાંશુ વા ॥
(૧૩.૩૦) ઘર્મં તાપ્યમાનુમુપાસીત ॥
14 અગ્નિષ્ટોમઃ
ઘર્મં તપામ્યમૃતસ્ય ધારયા દેવેભ્યો હવ્યં પરિદાં સવિત્રે
શુક્રં દેવાઃ શૃતમદન્તુ હવ્યમાસઞ્જુહ્વાનમમૃતસ્ય યોનૌ ॥
દેવાનામધિપા એતિ ઘર્મ ઋતેન ભ્રાજન્નમૃતં વિચષ્ટે
હિરણ્યવર્ણો નભસો દેવ સૂર્યો ઘર્મો ભ્રાજન્દિવો અન્તાન્પર્યેષિ વિદ્યુતા
વૈશ્વાનરઃ સમુદ્રં પર્યેતિ શુક્રો ઘર્મો ભ્રાજન્તેજસા રોચમાનઃ
નુદઞ્છત્રૂન્પ્રદહન્મે સપત્નાનાદિત્યો દ્યામધ્યરુક્ષાદ્વિપશ્ચિત્
વિદ્યોતતે દ્યોતત આ ચ દ્યોતત અપ્સ્વન્તરમૃતો ઘર્મ ઉદ્યન્
હન્તા વૃત્રસ્ય હરિતામનીકમનાધૃષ્ટાસ્તન્વઃ સૂર્યસ્ય
ઘર્મઃ પશ્ચાદુત ઘર્મઃ પુરસ્તાદયોદંષ્ટ્રાય દ્વિષતોઽપિ દધ્મઃ
વૈશ્વાનરઃ શીતરૂરે વસાનઃ સપત્નાન્મે દ્વિષતો હન્તુ સર્વાન્
ઋતૂનૃતુભિઃ શ્રપયતિ બ્રહ્મણૈકવીરો ઘર્મઃ શુચાનઃ સમિધા સમિદ્ધઃ
બ્રહ્મ ત્વા તપતિ બ્રહ્મણા તેજસા ચ ઘર્મઃ સાહસ્રઃ સમિધા સમિદ્ધઃ
સપત્નાઃ પ્રદિશો મે ભવન્તુ
સપત્નાન્સર્વાન્મે સૂર્યો હન્તુ વૈશ્વાનરો હરિઃ
ઘર્મસ્તપ્તઃ પ્રદહતુ ભ્રાતૃવ્યાન્દ્વિષતો વૃષા
ઉદ્યન્મે શુક્ર આદિત્યો વિમૃધો હન્તુ સૂર્યઃ
બ્રહ્મ જજ્ઞાનમિયં પિત્ર્! યેતિ શસ્ત્રવદર્ધર્ચશ આહાવપ્રતિગરવર્જમ્

રુચિરસીતિ રુચિતમનુમન્ત્રયતે ૨ ઘર્મદુગ્ધોહાયોત્તિષ્ઠત ઉત્તિષ્ઠતાવ પશ્યતેતિ ૩ ઉપ હૂય ઇતિ ઘર્મદુઘામ્ ૪ ઘર્મસૂક્તેન ઘર્મં હૂયમાનં સ્વાહાકૃત ઇતિ દ્વાભ્યામ્ ૫ ઘર્મસ્ય વષટ્કૃતે ઽનુવષટ્કૃતે ભક્ષો વાજિનવત્ ૬ શૃતં હવિર્મધુ હવિરશ્વાવતે । ઘર્મ મધુમતઃ પિતૃમતો વાજિમતો બૃહસ્પતિમતો વિશ્વદેવ્યાવત ઇતિ સન્ત્રે હોતાધ્વર્યુર્ગૃહપતિર્બ્રહ્મોદ્ગાતા ૭ અનુચરા ગૃહપતિશ્ચોચ્છિષ્ટખરે પવિત્રૈર્માર્જયન્તે

સૂયવસાદિતિ ત્રિરુક્તાયાં સંસ્થિતહોમાન્ ૯ ૪

(૧૪.૧) <ઘર્મં તપામ્યમૃતસ્ય ધારયા દેવેભ્યો હવ્યં પરિદાં સવિત્રે । શુક્રં દેવાઃ શૃતમદન્તુ હવ્યમાસઞ્જુહ્વાનમમૃતસ્ય યોનૌ ॥ > <દેવાનામધિપા એતિ ઘર્મ ઋતેન ભ્રાજન્નમૃતં વિચષ્ટે । હિરણ્યવર્ણો નભસો દેવ સૂર્યો ઘર્મો ભ્રાજન્ દિવો અન્તાન્ પર્યેષિ વિદ્યુતા ॥ > <વૈશ્વાનરઃ સમુદ્રં પર્યેતિ શુક્રો ઘર્મો ભ્રાજન્ તેજસા રોચમાનઃ । નુદઞ્છત્રૂન્ પ્રદહન્મે સપત્નાનાદિત્યો દ્યામધ્યરુક્ષદ્વિપશ્ચિત્ ॥ > <વિ દ્યોતતે દ્યોતત આ ચ દ્યોતત અપ્સ્વન્તરમૃતો ઘર્મ ઉદ્યન્ ॥ હન્તા વૃત્રસ્ય હરિતામનીકમનાધૃષ્ટાસ્તન્વઃ સૂર્યસ્ય ॥ ઘર્મઃ પશ્ચાદુત ઘર્મઃ પુરસ્તાદયોદંષ્ટ્રાય દ્વિષતોઽપિ દધ્મઃ । વૈશ્વાનરઃ શીતરૂરે વસાનઃ સપત્નાન્મે દ્વિષતો હન્તુ સર્વાન્ । ઋતૂનૃતુભિઃ શ્રપયતિ બ્રહ્મણૈકવીરો ઘર્મઃ શુચાનઃ સમિધા સમિદ્ધઃ ॥ બ્રહ્મ ત્વા તપતિ બ્રહ્મણા તેજસા ચ ॥ > <ઘર્મઃ સાહસ્રઃ સમિધા સમિદ્ધઃ । અસપત્નાઃ પ્રદિશો મે ભવન્તુ । સપત્નાન્ સર્વાન્મે સૂર્યો હન્તુ વૈશ્વાનરો હરિઃ ॥ ઘર્મસ્તપ્તઃ પ્ર દહતુ ભ્રાતૃવ્યાન્ દ્વિષતો વૃષા । ઉદ્યન્મે શુક્ર આદિત્યો વિમૃધો હન્તુ સૂર્યઃ ॥ > <બ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્ > <ઇયં પિત્ર્યા > ઇતિ શસ્ત્રવદર્ધર્ચશ આહાવપ્રતિગરવર્જમ્ ॥
(૧૪.૨) <રુચિરસિ > ઇતિ રુચિતમનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૪.૩) ઘર્મધુગ્દોહાયોત્તિષ્ઠતઃ <ઉત્તિષ્ઠતાવ પશ્યત > ઇતિ ॥
(૧૪.૪) <ઉપ હ્વયે > ઇતિ ઘર્મદુઘામ્ ॥
(૧૪.૫) ઘર્મસૂક્તેન ઘર્મં હૂયમાનમ્ । <સ્વાહાકૃતઃ > ઇતિ દ્વાભ્યાં ઘર્મસ્ય વષટ્કૃતેઽનુવષટ્કૃતે ॥
(૧૪.૬) ભક્ષો વાજિનવત્<શૃતં હવિર્મધુ હવિરશ્યામ તે ઘર્મ મધુમતઃ પિતૃમતો વાજિમતો બૃહસ્પતિમતો વિશ્વદેવ્યાવતઃ > ઇતિ ॥
(૧૪.૭) સત્રે હોતાધ્વર્યુર્બ્રહ્મોદ્ગાતાનુચરા ગૃહપતિશ્ચ ॥
(૧૪.૮) ઉચ્છિષ્ટખરે પવિત્રૈર્માર્જયન્તે ॥
(૧૪.૯) <સૂયવસાત્> ઇતિ ત્રિરુક્તાયાં સંસ્થિતહોમાન્ ॥
15 અગ્નિષ્ટોમઃ
ઉપસદ્યાગ્નેયસૌમ્યવૈષ્ણવાન્ ૧ વષટ્કારાન્તાપ્યાયનાન્નિહ્નવને ૨ યત્રાઽઽહાધ્વર્યુરગ્નીદ્દેવપત્નીર્વ્યાચક્ષ્વેતિ તદપરેણ ગાર્હપત્યં પ્રાઙ્મુખસ્તિષ્ઠન્નનવાનન્નાગ્નીધ્રો દેવપત્નીર્વ્યાચષ્ટે । પૃથિવ્યગ્નેઃ પત્ની વાગ્વાતસ્ય પત્ની સેનેન્દ્રસ્ય પત્ની ધેના બૃહસ્પતેઃ પત્ની પથ્યા પૂષ્ણઃ પત્ની ગાયત્રી વસૂનાં પત્ની ત્રિષ્ટુબ્રુદ્રાણાં પત્ની જગત્યાદિત્યાનાં પત્ન્યનુષ્ટુબ્ મિત્રસ્ય પત્ની વિરાડ્વરુણસ્ય પત્ની પઙ્ક્તિર્વિષ્ણોઃ પત્ની દીક્ષા સોમસ્ય રાજ્ઞઃ પત્નીતિ ૩ સુબ્રહ્મણ્યાહ્વાને સર્વત્ર યસ્યાં સદ ઇતિ તિસ્રો જપતિ ૪ એવમપરાહ્ણે ઘર્મોપસદૌ । અપરેદ્યુઃ પૂર્વાહ્ણેઽપરાહ્ણે ચૌપવસથ્યે સમાસે ૫ એવં તિસ્રોઽગ્નિષ્ટોમસ્ય । દ્વાદશાહીનસ્ય ૬ વિ મિમીષ્વેતિ વેદિં મિમાનમનુમન્ત્રયતે ૭ યસ્યાં વેદિમિતિ વેદિં પરિગૃહ્યમાણામ્ ૮ અગ્નૌ પ્રણીયમાનેઽગ્ને પ્રેહીતિ જપિત્વા બહિર્વેદ્યુપવિશતિ ૯ દક્ષિણહવિર્ધાનસ્ય વર્ત્માભિહોમમિદં વિષ્ણુરિતિ । ઉત્તરસ્ય ત્રીણિ પદેતિ ૧૦ હવિર્ધાને પ્રવર્ત્યમાને ઇતશ્ચ મેતિ દ્વાભ્યામનુમન્ત્રયતે ૧૧ વિષ્ણોર્નુ કમિત્યુપસ્તમ્ભનમુપસ્તભ્યમાનમ્ ૧૨ મન્વે વાં દ્યાવાપૃથિવી ઇત્યૌદુમ્બર્યા અભિહોમમ્ ૧૩ અગ્નીષોમયોઃ પ્રણયનાયાઽઽમન્ત્રિતસ્તીર્થેન પત્નીશાલમાવ્રજતિ । ચાત્વાલોત્કરાવન્તરેણાઽઽગ્નીધ્રીયલક્ષણમુત્તરેણ સદશ્ચેતિ તીર્થમ્ ૧૪ આચમનાદિ વીક્ષણાઽન્તમ્ ૧૫ સોમં રાજાનમિત્યર્ધર્ચેનાઽગ્નીષોમૌ પ્રણીયમાનાવનુવ્રજતિ ૧૬ આગ્નીધ્રીયહોમાદાગ્નીધ્રીયમુત્તરેણાગ્નિમપરેણાતિવ્રજ્યાઽઽસાદ ઉપવિશતિ ૧૭ અથાગ્નીષોમીયે પશાવુક્તા ધર્માઃ । એતેન પશવો વ્યાખ્યાતાઃ ૧૮ પત્નીસંયાજાન્તાઃ ૧૯ ૫

(૧૫.૧) ઉપસદ્યાગ્નેયસૌમ્યવૈષ્ણવાન્ ॥
(૧૫.૨) વષટ્કારાન્તા । આપ્યાયનનિહ્નવને ॥
(૧૫.૩) યત્રાહાધ્વર્યુર્<અગ્નીદ્દેવપત્નીર્વ્યાચક્ષ્વ> ઇતિ તદપરેણ ગાર્હપત્યં પ્રાઙ્મુખસ્તિષ્ઠન્નનવાનન્નાગ્નીધ્રો દેવપત્નીર્વ્યાચષ્ટે । <પૃથિવ્યગ્નેઃ પત્ની વાગ્વાતસ્ય પત્ની સેનેન્દ્રસ્ય પત્ની ધેના બૃહસ્પતેઃ પત્ની પથ્યા પૂષ્ણઃ પત્ની ગાયત્રી વસૂનાં પત્ની ત્રિષ્ટુબ્રુદ્રાણાં પત્ની જગત્યાદિત્યાનાં પત્ન્યનુષ્ટુબ્મિત્રસ્ય પત્ની વિરાડ્વરુણસ્ય પત્ની પઙ્ક્તિર્વિષ્ણોઃ પત્ની દીક્ષા સોમસ્ય રાજ્ઞઃ પત્ની > ઇતિ ॥
(૧૫.૪) સુબ્રહ્મણ્યાહ્વાને સર્વત્ર <યસ્યાં સદઃ > ઇતિ તિસ્રો જપતિ ॥
(૧૫.૫) એવમપરાહ્ણે ઘર્મોપસદૌ । અપરેદ્યુઃ પૂર્વાહ્ણેઽપરાહ્ણે ચ । ઔપવસથ્યે સમાસે ॥
(૧૫.૬) એવં તિસ્રોઽગ્નિષ્ટોમસ્ય । દ્વાદશાહીનસ્ય ॥
(૧૫.૭) <વિ મિમીષ્વ > ઇતિ વેદિં મિમાનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૫.૮) <યસ્યાં વેદિમ્ > ઇતિ વેદિં પરિગૃહ્યમાણામ્ ॥
(૧૫.૯) અગ્નૌ પ્રણીયમાને <અગ્ને પ્રેહિ > ઇતિ જપિત્વા બહિર્વેદ્યુપવિશતિ ॥
(૧૫.૧૦) દક્ષિણહવિર્ધાનસ્ય વર્ત્માભિહોમમ્ <ઇદં વિષ્ણુઃ > ઇતિ । ઉત્તરસ્ય <ત્રીણિ પદા > ઇતિ ॥
(૧૫.૧૧) હવિર્ધાને પ્રવર્ત્યમાને <ઇતશ્ચ મા > ઇતિ દ્વાભ્યામનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૫.૧૨) <વિષ્ણોર્નુ કમ્ > ઇત્યુપસ્તમ્ભનમુપસ્તભ્યમાનમ્ ॥
(૧૫.૧૩) <મન્વે વાં દ્યાવાપૃથિવી > ઇત્યૌદુમ્બર્યા અભિહોમમ્ ॥
(૧૫.૧૪) અગ્નીષોમયોઃ પ્રણયનાયામન્ત્રિતસ્તીર્થેન પત્નીશાલમાવ્રજતિ । ચાત્વાલોત્કરાવન્તરેણાગ્નીધ્રીયલક્ષણમુત્તરેણ સદશ્ચેતિ તીર્થમ્ ॥
(૧૫.૧૫) આચમનાદિ વીક્ષણાન્તમ્ ॥
(૧૫.૧૬) <સોમં રાજાનમ્ > ઇત્યર્ધર્ચેનાગ્નીષોમૌ પ્રણીયમાનાવનુવ્રજતિ ॥
(૧૫.૧૭) આગ્નીધ્રીયહોમાદાગ્નીધ્રીયમુત્તરેણાગ્નિમપરેણાતિવ્રજ્યાસાદ ઉપવિશતિ ॥
(૧૫.૧૮) અથાગ્નીષોમીયે પશાવુક્તા ધર્માઃ । એતેન પશવો વ્યાખ્યાતાઃ ॥
(૧૫.૧૯) પત્નીસંયાજાન્તઃ ॥
16 અગ્નિષ્ટોમઃ
વસતીવરીઃ પરિહ્રિયમાણાઃ પૂર્ણમધ્વર્યો પ્રભરેત્યનુમન્ત્રયતે ૧ આગ્નીધ્રીયે સ્થાપ્યમાના ઉત્તરયામૂર્યા ઇતિ ચ ૨ દીક્ષિતસ્તત્ર વસતિ ૩ અપરરાત્ર ઋત્વિજઃ પ્રબોધિતાઃ શાલાદ્વાર્યેઽપ ઉપસ્પૃશન્તિ ૪ હવિરુપાવહૃત ઇત્યાદિ વૈશ્વાનરોઽગ્નિષ્ટોમ ઇત્યન્તાભિર્યજ્ઞતનૂભિઃ પુરા પ્રચરિતોરાગ્નીધ્રીયે જુહોતિ ૫ યજૂંષિ યજ્ઞ ઇતિ ચ વિષ્પર્ધાયાં ચતુર્ભિશ્ચતુર્ભિઃ પુરસ્તાત્પ્રાતરનુવાકસ્ય ૬ એનં દક્ષિણેનાહવનીયમપરેણાતિવ્રજ્યાસાદ ઉપવિશતિ ૭ ઉપવિષ્ટે હોતરિ હોતારં યદસ્મૃતીતિ હૂત્વા પુરસ્તાદ્ધોમાઞ્જુહોતિ ૮ પાતં ન ઇન્દ્રા પૂષણેતિ ચત્વારિ સૂક્તાનિ પ્રાતરનુવાકમનુજપતિ ૯ અમ્બયો યન્તીતિ ત્રીણ્યપોનપ્ત્રીયમ્ ૧૦ ઇન્દ્ર જુષસ્વેતિ રાજ્ઞેઽભિષૂયમા-ણેઽભિષવણહોમાઞ્જુહોતિ । ઉપાંશુગ્રહહોમમ્ । સૂર્યો દ્યામિત્યુદિતેઽતં!-ર્યામીયં ચ ૧૧ હવિર્ધાને પૂર્વેણાતીત્ય ખરે ચોપવિશ્ય દિવસ્પૃથિવ્યા ઇતિ મધુસૂક્તેન રાજાનં સંશ્રયતિ ૧૨ ઇન્દ્રાય સોમમૃત્વિજ ઇતિ દ્રોણકલશસ્થમનુમન્ત્રયતે ૧૩ ધૃષત્પિબેતિ માધ્યંદિને ૧૪ યત્ર વિજાનાતિ
બ્રહ્મન્ત્સોમોઽસ્કન્નિતિ તમેતયાલભ્યાભિમન્ત્રયતે અભૂદ્દેવઃ સવિતા વન્દ્યો નૂ ન ઇદાનીમહૂ ઉપવાચ્યો નૃભિઃ વિ યો રત્ના ભજતિ માનવેભ્યઃ શ્રેષ્ઠં નો અત્ર દ્રવિણં યથા દધદિતિ ૧૫ યે અગ્નયો અપ્સ્વન્તરિતિ સપ્તભિરભિજુહોતિ ૧૬ અધ્વર્યુઃ પ્રતિપ્રસ્થાતા પ્રસ્તોતોદ્ગાતા પ્રતિહર્તા બ્રહ્મા સુન્વન્સમન્વારબ્ધા બહિષ્પવમાનાય વિસૃપ્ય વૈપ્રુષાન્હોમાઞ્જુહ્વતિ દ્રપ્સશ્ચસ્કન્દેતિ યસ્તે દ્રપ્સઃ સ્કન્દતિ યસ્તે અંશુર્બાહુચ્યુતો ધિષણાયા ઉપસ્થાત્ અધ્વર્યોર્વા પરિ યઃ પવિત્રાત્તં તે જુહોમિ મનસા વષટ્કૃતમ્ દ્રપ્સઃ પાતીતોઽત્યસ્યવશ્ચ યઃ પરઃ સ્રુચઃ અયં દેવો બૃહસ્પતિઃ સં તં સિઞ્ચતુ રાધસે યસ્તે દ્રપ્સઃ પતિતઃ પૃથિવ્યાં ધાનાસોમઃ પરીવાપઃ કરમ્ભઃ । અયં દેવો બૃહસ્પતિઃ સં તં સિઞ્ચતુ વર્ચસે યન્મે સ્કન્નમિતિ ૧૭ ૬

(૧૬.૧) વસતીવરીઃ પરિહ્રિયમાણાઃ <પૂર્ણ. નારિ પ્રભર > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ।
(૧૬.૨) આગ્નીધ્રીયે સ્થાપ્યમાના ઉત્તરયા <અમૂર્યાઃ > ઇતિ ચ ॥
(૧૬.૩) દીક્ષિતસ્તત્ર વસતિ ॥
(૧૬.૪) અપરરાત્ર ઋત્વિજઃ પ્રબોધિતાઃ શાલાદ્વાર્યેઽપ ઉપસ્પૃશન્તિ ॥
(૧૬.૫) હવિરુપાવહૃત ઇત્યાદિ વૈશ્વાનરોઽગ્નિષ્ટોમ ઇત્યન્તાભિર્યજ્ઞતનૂભિઃ પુરા પ્રચરિતોરાગ્નીધ્રીયે જુહોતિ ॥
(૧૬.૬) <યજૂંષિ યજ્ઞે > ઇતિ ચ । વિષ્પર્ધાયાં ચતુર્ભિશ્ચતુર્ભિઃ પુરસ્તાત્પ્રાતરનુવાકસ્ય ॥
(૧૬.૭) એનં દક્ષિણેનાહવનીયમપરેણાતિવ્રજ્યાસાદ ઉપવિશતિ ॥
(૧૬.૮) ઉપવિષ્ટે હોતરિ હોતારં <યદસ્મૃતિ > ઇતિ હુત્વા પુરસ્તાદ્ધોમાન્ જુહોતિ ॥
(૧૬.૯) <પાતં ન ઇન્દ્રાપૂષણા > ઇતિ ચત્વારિ સૂક્તાનિ પ્રાતરનુવાકમનુ જપતિ ॥
(૧૬.૧૦) <અમ્બયો યન્તિ > ઇતિ ત્રીણ્યપોનપ્ત્રીયમ્ ॥
(૧૬.૧૧) <ઇન્દ્ર જુષસ્વ > ઇતિ રાજ્ઞ્યભિષૂયમાણેઽભિષવણહોમાન્ જુહોતિ । ઉપાંશુગ્રહહોમમ્ <સૂર્યો દ્યામ્ <૧૩.૧.૪૫<।રેf>> ઇત્યુદિતે । અન્તર્યામીયં ચ ॥
(૧૬.૧૨) હવિર્ધાને પૂર્વેણાતીત્ય ખરે ચોપવિશ્ય <દિવસ્પૃથિવ્યાઃ > ઇતિ મધુસૂક્તેન રાજાનં સંશ્રયતિ ॥
(૧૬.૧૩) <ઇન્દ્રાય સોમમૃત્વિજઃ > ઇતિ દ્રોણકલશસ્થમનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૬.૧૪) <ધૃષત્પિબ > ઇતિ માધ્યન્દિને ॥
(૧૬.૧૫) યત્ર વિજાનાતિ <બ્રહ્મન્ત્સોમોઽસ્કન્> ઇતિ તમેતયાલભ્યાભિમન્ત્રયતે <અભૂદ્દેવઃ સવિતા વન્દ્યો નૂ ન ઇદાનીમહ્ન ઉપવાચ્યો નૃભિઃ । વ ઇ યો રત્ના ભજતિ માનવેભ્યઃ શ્રેષ્ઠં નો અત્ર દ્રવિણં યથા દધત્> ઇતિ ॥
(૧૬.૧૬) <યે અગ્નયો અપ્સ્વન્તઃ > ઇતિ સપ્તભિરભિજુહોતિ ॥
(૧૬.૧૭) અધ્વર્યુઃ પ્રતિપ્રસ્થાતા પ્રસ્તોતોદ્ગાતા પ્રતિહર્તા બ્રહ્મા સુન્વન્ સમન્વારબ્ધા બહિષ્પવમાનાય વિસૃપ્ય વૈપ્રુષાન્ હોમાન્ જુહ વતિ <દ્રપ્સ શ્ચસ્કન્દ > ઇતિ ॥ <યસ્તે દ્રપ્સઃ સ્કન્દતિ યસ્તે અંશુર્બાહુચ્યુતો ધિષણાયા ઉપસ્થાત્ । અધ્વર્યોર્વા પરિ યઃ પવિત્રાત્તં તે જુહોમિ મનસા વષટ્કૃતમ્ ॥ દ્રપ્સઃ પતિતોઽત્યસ્યવશ્ચ યઃ પરઃ સ્રુચઃ । અયં દેવો બૃહસ્પતિઃ સં તં સિઞ્ચતુ રાધસે ॥ યસ્તે દ્રપ્સઃ પતિતઃ પૃથિવ્યાં ધાનાસોમઃ પરીવાપઃ કરમ્ભઃ । અયં દેવો બૃહસ્પતિઃ સં તં સિઞ્ચતુ વર્ચસે ॥ > <યન્મે સ્કન્નમ્ > ઇતિ ॥
17 અગ્નિષ્ટોમઃ
ચાત્વાલાદ્દક્ષિણત ઉપવિશન્તિ ૧ દોષો ગાયેતિ જપન્નુદ્ગાતારમીક્ષતે ૨ સ્તોત્રોપાકરણાત્પ્રસ્તોતા બ્રહ્માણમામન્ત્રયતે બ્રહ્મન્સ્તોષ્યામઃ પ્રશાસ્તરિતિ ૩ તત્ર રશ્મિરસિ ક્ષયાય ત્વા ક્ષયં જિન્વ । સવિતૃપ્રસૂતા બૃહસ્પતયે સ્તુત । દેવ સવિતરેતત્તે પ્રાહ તત્પ્ર ચ સુવ પ્ર ચ યજ । આયુષ્મત્યા ઋચો માપગાયા તનૂપાત્સામ્નઃ । સત્યા વ આશિષઃ સન્તુ સત્યા આકૂતયઃ । ઋતં ચ સત્યં ચ વદત । બૃહસ્પતેઽનુમત્યૐ ભૂર્જનદિન્દ્રવન્ત ઇત્યુક્ત્વા સ્તુતેતિ પ્રથમયા સ્વરમાત્રયા પ્રસૌતિ । મધ્યમયા માધ્યંદિને । ઉત્તમયા તૃતીયસવને ૪ ભુવ ઇતિ માધ્યંદિને । સ્વરિતિ તૃતીયસવને ૫ ઉક્થ્યાદિષ્વહીને ચૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદ્વૃધત્કરદુહન્મહત્તચ્છમોમિતિ ચ ૬ વિષ્પર્ધમાનયોઃ સવૃતસોમયોઃ સ્તોમભાગાનામુપર્યુપરિ સ્તુતેષે સ્તુતોર્જે સ્તુત દેવસ્ય સવિતુઃ સવે । બૃહસ્પતિં વઃ પ્રજાપતિં વો વસૂન્વો ટેવાન્ રુદ્રા ન્વો દેવાનાદિત્યાન્વો દેવાન્સાધ્યાન્વો દેવાનાપ્ન્યાન્વો દેવાન્વિશ્વાન્વો દેવાન્સર્વાન્વો દેવાન્વિશ્વતસ્પરિ હવામહે । જનેભ્યોઽસ્માકમસ્તુ કેવલ ઇતઃ કૃણોતુ વીર્યમિતિ જપન્પરેષાં બ્રહ્માણમવેક્ષેત ૭ સ્તુતસ્ય સ્તુતમસ્યૂર્જસ્વત્પયસ્વત્ । ઊર્જં મહ્યં સ્તુતં દુહામા મા સ્તુતસ્ય સ્તુતં ગમેત્ । ઇન્દ્રિ યાવન્તો હવામહે ધુક્ષીમહિ પ્રજામિષમ્ । સા મે સત્યાશીર્દેવેષ્વસ્તુ । બ્રહ્મવર્ચસં મા ગમયેદિતિ સ્તોત્રમનુમન્ત્રયતે ૮ ઇન્દ્રસ્ય કુક્ષિરિત્યાસિક્તે મોમે પૂતભૃતમ્ ૯ સ્તુતે બહિષ્પવમાને વાચયતિ શ્યેનોઽસીતિ । વૃષાસીતિ માધ્યંદિને । ઋભુરસીત્યાર્ભવે ૧૦ બ્રાહ્મણોક્તાનિત્યનુબ્રાહ્મણિનઃ ૧૧ અથાધ્વર્યુરાહાગ્નીદગ્નીન્વિહર બર્હિ સ્તૃણીહિ પુરોડાશાનલંકુર્વિતિ ૧૨ ૭

(૧૭.૧) ચાત્વાલાદ્દક્ષિણત ઉપવિશન્તિ ॥
(૧૭.૨) <દોષો ગાય > ઇતિ જપન્નુદ્ગાતારમીક્ષતે ॥
(૧૭.૩) સ્તોત્રોપાકરણાત્પ્રસ્તોતા બ્રહ્માણમામન્ત્રયતે <બ્રહ્મન્ સ્તોષ્યામઃ પ્રશાસ્તઃ> ઇતિ ॥
(૧૭.૪) તત્ર <રશ્મિરસિ ક્ષયાય ત્વા ક્ષયં જિન્વ । સવિતૃપ્રસૂતા બૃહસ્પતયે સ્તુત । દેવ સવિતરેતત્તે પ્રાહ તત્પ્ર ચ સુવ પ્ર ચ યજ । આયુષ્મ ત્યા ઋચો માપ ગાયત તનૂપાત્સા મ્નઃ । સત્યા વ આશિષઃ સન્તુ સત્યા આકૂતયઃ । ઋતં ચ સત્યં ચ વદત । બૃહસ્પતેઽનુમત્યોં ભૂર્જનદિન્દ્રવન્ત ઇત્યુક્ત્વા <સ્તુત> ઇતિ પ્રથમયા સ્વરમાત્રયા પ્રસૌતિ । મધ્યમયા માધ્યંદિને । ઉત્તમયા તૃતીયસવને ॥
(૧૭.૫) <ભુવઃ> ઇતિ માધ્યંદિને । <સ્વર્> ઇતિ તૃતીયસવને ॥
(૧૭.૬) ઉક્થ્યાદિષ્વહીને ચ ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદ્વૃધત્કરદ્રુહન્મહત્તચ્છમોમિતિ ચ ॥
(૧૭.૭) વિષ્પર્ધમાનયોઃ સવૃતસોમયોઃ સ્તોમભાગાનામુપર્યુપરિ <સ્તુતેષે સ્તુતોર્જે સ્તુત દેવસ્ય સવિતુઃ સવે । બૃહસ્પતિં વઃ પ્રજાપતિં વો વસૂ ન્ વો દેવાન્ રુદ્રાન્ વો દેવાનાદિત્યાન્ વો દેવાન્ સાધ્યાન્ વો દેવાનાપ્યાન્ વો દેવાન્ વિશ્વાન્ વો દેવાન્ સર્વાન્ વો દેવાન્ વિશ્વતસ્પરિ હવામહે । જનેભ્યોઽસ્માકમસ્તુ કેવલ ઇતઃ કૃણોતુ વીર્યમ્> ઇતિ જપન્ પરેષાં બ્રહ્માણમવેક્ષેત ॥
(૧૭.૮) <સ્તુતસ્ય સ્તુતમસ્યૂર્જસ્વત્પયસ્વત્ । ઊર્જં મહ્યં સ્તુતં દુહામા મા સ્તુતસ્ય સ્તુતં ગમેત્ । ઇન્દ્રિયાવન્તો હવામહે ધુક્ષીમહિ પ રજામિષમ્ । સા મે સત્યાશીર્દેવેષ્વસ્તુ । બ્રહ્મવર્ચસં મા ગમયેત્> ઇતિ સ્તોત્રમનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૭.૯) <ઇન્દ્રસ્ય કુક્ષિઃ > ઇત્યાસિક્તે સોમે પૂતભૃતમ્ ॥
(૧૭.૧૦) સ્તુતે બહિષ્પવમાને વાચયતિ <શ્યેનોઽસિ > ઇતિ । <વૃષાસિ > ઇતિ માધ્યંદિને । <ઋભુરસિ > ઇત્યાર્ભવે ॥
(૧૭.૧૧) બ્રાહ્મણોક્તાનિત્યનુબ્રાહ્મણિનઃ ॥
(૧૭.૧૨) અથાધ્વર્યુરાહ <અગ્નીદગ્નીન્ વિહર બર્હિ સ્તૃણીહિ પુરોડાશાનલંકુરુ > ઇતિ ॥
18 અગ્નિષ્ટોમઃ
આગ્નીધ્ર આગ્નીધ્રીયાદઙ્ગારૈર્દ્વે સવને વિહરતિ । શલાકાભિસ્તૃતીયસવનમ્ । પ્રત્યઙ્મુખો હોતૃમૈત્રાવરુણબ્રાહ્મણાચ્છંસિપોતૃનેષ્ટ્રચ્છાવાકાનાં ધિષ્ણ્યેષુ માર્જાલીયે ૧ તત્રૈવ પ્રત્યાનયતિ ૨ અનુ પૃષ્ટ્યામાસ્તીર્ય પુરોડાશાનલંકુરુતે ૩ યે અગ્નયો વિહૃતા ધિષ્ણ્યાઃ પૃથિવીમનુ । તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તેભ્યો નમસ્તે નો મા હિંસિષુરિતિ વિહૃતાનનુમન્ત્રયતે । ઉત્તરયોઃ સવનયોઃ પુનર્મૈત્વિન્દ્રિયમિતિ । આહવનીયમપરેણેત્યુક્તમ્ ૪ પ્રવૃતાઃ પ્રવૃતાહુતીર્જુહ્વતિ જુષ્ટો વાચે ભૂયાસં જુષ્ટો વાચસ્પતયે દેવિ વાગ્યદ્વાચો મધુમત્તમં તસ્મિન્મા ધાઃ સ્વાહા । વાચે સ્વાહા વાચસ્પતયે સ્વાહા સરસ્વત્યૈ સ્વાહેતિ । મનસા ચતુર્થીમ્ ૫ સપ્તાહુતીરિત્યેકે સરસ્વતે સ્વાહા મહોભ્યઃ સંમહોભ્યઃ સ્વાહા । ઋચા સ્તોમમિતિ ૬ વપામાર્જનાન્ત ઉપોત્થાય દિવસ્પૃષ્ઠ ઇત્યાદિત્યમુપતિષ્ઠન્તે ૭ મા પ્ર ગામેત્યાવ્રજ્યાહવનીયં નિર્મથ્યં યૂપમાદિત્યમગ્નયઃ સગરા સ્થ સગરેણ નામ્ના રૌદ્રેણાનીકેન પાત માગ્નયઃ પિપૃતમાગ્નયો ગોપાયત મા નમો વોઽસ્તુ મા મા હિંસિષ્ટેતિ ૮ આગ્નીધ્રીયમુત્તરેણ સદોઽભિવ્રજન્તિ ૯ ધિષ્ણ્યવન્તો યજમાનશ્ચ પૂર્વયા દ્વારા પ્રસર્પન્તિ । અપરેઽપરયા ૧૦ સદઃ પ્રસૃપ્સ્યન્તો ધિષ્ણ્યાન્નમસ્કુર્વન્તિ ધિષ્ણ્યેભ્યો નમો નમ ઇતિ ૧૧ દ્ર ષ્ટ્રે નમ ઇતિ દ્ર ષ્ટારં પ્રસર્પન્તઃ । ઉપશ્રોત્રે નમ ઇત્યુપશ્રોતારમ્ ૧૨ ચાત્વાલોત્કરશામિત્રો-વધ્યગોહાસ્તાવાગ્નીધ્રીયાચ્છાવાકવાદં માર્જાલીયં ખરં ધિષ્ણ્યાનન્યાંશ્ચોપતિષ્ઠન્તેઽગ્નયઃ સગરા સ્થેતિ ૧૩ ઉર્વન્તરિક્ષં વીહીતિ સદોઽભિમૃશન્તિ । દેવીર્દ્વારો મા મા સંતાપ્તં લોકં મે લોકકૃતૌ કૃણુતમિતિ દ્વાર્યે ૧૪ પ્રસૃપ્યાનુખ્યાત્રે નમ ઇત્યનુખ્યાતારમ્ । ઉત્તરેણ ધિષ્ણ્યા-ન્પરિક્રમ્ય સ્વં સ્વં ધિષ્ણ્યમભિપ્રસૃપ્તા ઉપદ્ર ષ્ટ્રે નમ ઇત્યુપદ્રષ્ટારમ્ ૧૫ ઉપવિશ્ય જપન્ત્યભિ ત્વેન્દ્રેતિ સ્તોત્રમ્ ૧૬ યજમાનઃ સદસ્યો બ્રહ્માણં દક્ષિણેન સ્તોત્રાનુમન્ત્રણાજ્જનદિતિ મનસા ૧૭ વિસંસ્થિતે યથાધિષ્ણ્યમુત્તરેણ પૂર્વયા દ્વારા નિષ્ક્રામન્તિ । મૈત્રાવરુણધિષ્ણ્યમધિષ્ણ્યવન્તઃ ૧૮ ૮

(૧૮.૧) આગ્નીધ્ર આગ્નીધ્રીયાદઙ્ગારૈર્દ્વે સવને વિહરતિ । શલાકાભિસ્તૃતીયસવનમ્ । પ્રત્યઙ્મુખો હોતૃમૈત્રાવરુણબ્રાહ્મણાચ્છંસિપોતૃનેષ્ટ્રચ્છાવાકાનાં ધિષ્ણ્યેષુ માર્જાલીયે ॥
(૧૮.૨) તત્રૈવ પ્રત્યાનયતિ ॥
(૧૮.૩) અનુ પૃષ્ટ્યામાસ્તીર્ય પુરોડાશાનલંકુરુતે ॥
(૧૮.૪) <યે અગ્નયો વિહૃતા ધિષ્ણ્યાઃ પૃથિવીમનુ । તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તેભ્યો નમસ્તે નો મા હિંસિષુઃ > ઇતિ વિહૃતાનનુમન્ત્રયતે । ઉત્તરયોઃ સવનયોઃ <પુનર્મૈત્વિન્દ્રિયમ્ > ઇતિ । આહવનીયમપરેણેત્યુક્તમ્ ॥
(૧૮.૫) પ્રવૃતાઃ પ્રવૃતાહુતીર્જુહ્વતિ <જુષ્ટો વાચે ભૂયાસં જુષ્ટો વાચસ્પતયે દેવિ વાગ્યદ્વાચો મધુમત્તમં તસ્મિન્મા ધાઃ સ્વાહા । વાચે સ્વાહા વાચસ્પત યે સ્વાહા સરસ્વત્યૈ સ્વાહા > ઇતિ । મનસા ચતુર્થીમ્ ॥
(૧૮.૬) સપ્તાહુતીરિત્યેકે <સરસ્વતે સ્વાહા મહોભ્યઃ સંમહોભ્યઃ સ્વાહા । ઋચા સ્તોમમ્> ઇતિ ॥
(૧૮.૭) વપામાર્જનાન્ત ઉપોત્થાય <દિવસ્પૃષ્ઠે > ઇત્યાદિત્યમુપતિષ્ઠન્તે ॥
(૧૮.૮) <મા પ્ર ગામ > ઇત્યાવ્રજ્યાહવનીયં નિર્મથ્યં યૂપમાદિત્યમ્ <અગ્નયઃ સગરા સ્થ સગરેણ નામ્ના રૌદ્રેણાનીકેન પાત માગ્નયઃ પિપૃત માગ્નયો ગોપાયત મા નમો વોઽસ્તુ મા મા હિંસિષ્ટ > ઇતિ ॥
(૧૮.૯) આગ્નીધ્રીયમુત્તરેણ સદોઽભિવ્રજન્તિ ॥
(૧૮.૧૦) ધિષ્ણ્યવન્તો યજમાનશ્ચ પૂર્વયા દ્વારા પ્રસર્પન્તિ । અપરેઽપરયા ॥
(૧૮.૧૧) સદઃ પ્રસૃપ્સ્યન્તો ધિષ્ણ્યાન્નમસ્કુર્વન્તિ <ધિષ્ણ્યેભ્યો નમો નમઃ > ઇતિ ॥
(૧૮.૧૨) <દ્રષ્ટ્રે નમઃ > ઇતિ દ્રષ્ટારં પ્રસર્પન્તઃ । <ઉપશ્રોત્રે નમઃ > ઇત્યુપશ્રોતારમ્ ॥
(૧૮.૧૩) ચાત્વાલોત્કરશામિત્રોવધ્યગોહાસ્તાવાઅગ્નીધ્રીયાચ્છાવાકવાદં માર્જાલીયં ખરં ધિષ્ણ્યાનન્યાંશ્ચોપતિષ્ઠન્તે <અગ્નયઃ સગરા સ્થ > ઇતિ ॥
(૧૮.૧૪) <ઉર્વન્તરિક્ષં વીહિ > ઇતિ સદોઽભિમૃશન્તિ । દેવી દ્વારૌ મા મા સન્તાપ્તં > <લોકં મે લોકકૃતૌ કૃણુતમ્ > ઇતિ દ્વાર્યે ॥
(૧૮.૧૫) પ્રસૃપ્ય <અનુખ્યાત્રે નમઃ > ઇત્યનુખ્યાતારમ્ । ઉત્તરેણ ધિષ્ણ્યાન્ પરિક્રમ્ય સ્વં સ્વં ધિષ્ણ્યમભિપ્રસૃપ્તાઃ <ઉપદ્રષ્ટ્રે નમઃ > ઇત્યુપદ્રષ્ટારમ્ ॥
(૧૮.૧૬) ઉપવિશ્ય જપન્ત્ય્<અભિ ત્વેન્દ્ર > ઇતિ । સ્તોત્રં યજમાનઃ ॥
(૧૮.૧૭) સદસ્યો બ્રહ્માણં દક્ષિણેન । સ્તોત્રાનુમન્ત્રણાજ્<જનત્> ઇતિ મનસા ॥
(૧૮.૧૮) વિસંસ્થિતે યથાધિષ્ણ્યમુત્તરેણ પૂર્વયા દ્વારા નિષ્ક્રામન્તિ । મૈત્રાવરુણધિષ્ણ્યમધિષ્ણ્યવન્તઃ ॥
19 અગ્નિષ્ટોમઃ
સવનીયપુરોડાશાનામૈન્દ્રાન્ ૧ દ્વિદેવત્યાનામૈન્દ્ર વાયવસ્ય હોમૌ વાયુરન્તરિક્ષસ્યેન્દ્ર વાયૂ ઇતિ ૨ મૈત્રાવરુણસ્ય મિત્રાવરુણૌ વૃષ્ટ્યા ઇતિ ૩ આશ્વિનસ્યાશ્વિના બ્રહ્મણેત્યર્ધર્ચેન ૪ પ્રસ્થિતૈશ્ચરિષ્યન્નધ્વર્યુઃ સંપ્રેષ્યતિ હોતર્યજ પ્રશાસ્તર્બ્રાહ્મણાચ્છંસિન્પોતર્નેષ્ટરગ્નીદિતિ ૫ ઇન્દ્ર ત્વા વૃષભં વયમિતિ બ્રાહ્મણાચ્છંસી યજતિ । ઉત્તરાભ્યાં પોત્રાગ્નીધ્રૌ ૬ યાજ્યા-નામન્તઃ પ્લવતે ૭ યે૩ યજામહે વૌ૩ષડિત્યાદ્યન્તાવાદિપ્લુતાવનવાનમ્ ૮ પ્રાતઃસવને વષટ્કૃત્ય વાગોજઃ સહ ઓજો મયિ પ્રાણાપાનાવિ-ત્યનુમન્ત્રયતે ૯ સોમસ્યાગ્ને વીહીત્યન્તપ્લુતેનાનુવષટ્કુર્વન્તિ ૧૦ શુક્ર-મન્થિચમસહોમાનૈન્દ્રાનિન્દ્રો દિવ ઇતિ ૧૧ અનુવષટ્કારાણામા દેવા-નામિત્યનુહોમાંશ્ચ મૈત્રાવરુણમૈન્દ્રં મારુતં ત્વાષ્ટ્રમાગ્નેયમ્ ૧૨ અગ્નીધેષ્ટે-ઽધ્વર્યુરાહાયાડગ્નીદિતિ । અયાડિત્યગ્નીત્ ૧૩ પૂર્વવદિડાભક્ષઃ ૧૪ સદસિ સોમાન્ભક્ષયન્ત્યુપહૂતાઃ પ્રાશિત્રવત્ ૧૫ પ્રતીક્ષ્ય પ્રતિગૃહ્યાગ્નિહુતસ્યેન્દ્ર પીથસ્યેન્દોરિન્દ્રિયાવતઃ । યો ભક્ષો ગોસનિરશ્વસનિર્ધનસનિઃ પ્રજાસનિર્લોકસનિઃ । તસ્ય ત ઉપહૂતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામિ ગાયત્રેણ છન્દસા તેજસા બ્રાહ્મણવર્ચસેનેતિ ૧૬ ત્રૈષ્ટુભેનેતિ માધ્યાંદિને । જાગતેનેતિ તૃતીયસવને । અનુષ્ટુપ્છન્દસેતિ પર્યાયેષુ । પઙ્ક્તિચ્છન્દસેતિ સંધિચમસેષુ । અતિચ્છન્દસેત્યપ્તોર્યામ્ણિ ૧૭ ભક્ષિત આત્માનં પ્રત્યભિમૃશન્તિ
શં નો ભવ હૃદ આ પીત ઇન્દ્રો પિતેવ સોમ સૂનવે સુશેવઃ
સખેવ સખ્ય ઉરુશંસ ધીરઃ પ્ર ણ આયુર્જીવસે સોમ તારીઃ
હિન્વા મે ગાત્રા હરિવો ગણાન્મે મા વ્યરીરિષઃ
શિવો મે સપ્તર્ષીનુપતિષ્ઠ મામેવા ગ્નાભિરભિગા ઇતિ

ચમસાનાપ્યાયયન્ત્યા પ્યાયસ્વ સં તે પયાંસીતિ ૧૯ તત્ર શ્લોકઃ
પઞ્ચૈવ કૃત્વશ્ચમસાન્યજ્ઞ આપ્યાયયેત્કવિઃ
આજ્યે મરુત્વતીયે ચ પ્રસ્થિતાશ્ચાપિ સર્વશ ઇતિ ૨૦ અચ્છાવાકચમસહોમમૈન્દ્રાગ્નમ્ ૨૧ યદ્યશ્નન્ત્યાગ્નીધ્રીયે ૨૨ સદસ્યુપવિષ્ટા યથાપ્રૈષમૃતૂન્યજન્તિ મરુતઃ પોત્રાદિતિ ૨૩ ૯

(૧૯.૧) સવનીયપુરોડાશાનામૈન્દ્રાન્ ॥
(૧૯.૨) દ્વિદેવત્યાનામ્ । ઐન્દ્રવાયવસ્ય હોમૌ <વાયુરન્તરિક્ષસ્ય > <ઇન્દ્રવાયૂ > ઇતિ ॥
(૧૯.૩) મૈત્રાવરુણસ્ય <મિત્રાવરુણૌ વૃષ્ટ્યાઃ > ઇતિ ॥
(૧૯.૪) આશ્વિનસ્ય <અશ્વિના બ્રહ્મણા > ઇત્યર્ધર્ચેન ॥
(૧૯.૫) પ્રસ્થિતૈશ્ચરિષ્યન્નધ્વર્યુઃ સંપ્રેષ્યતિ <હોતર્યજ પ્રશાસ્તર્બ્રાહ્મણાચ્છંસિન્ પોતર્નેષ્ટરગ્નીત્> ઇતિ ॥
(૧૯.૬) <ઇન્દ્ર ત્વા વૃષભં વયમ્ > ઇતિ બ્રાહ્મણાચ્છંસી યજતિ । ઉત્તરાભ્યાં પોત્રાગ્નીધ્રૌ ॥
(૧૯.૭) યાજ્યાનામન્તઃ પ્લવતે ॥
(૧૯.૮) <યે૩ યજામહે વૌ૩ષટ્> ઇત્યાદ્યન્તૌ । આદિપ્લુતૌ ॥
(૧૯.૯) અનવાનં પ્રાતઃસવને । વષટ્કૃત્ય <વાગોજઃ સહ ઓજો મયિ પ્રાણાપાનૌ > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૧૯.૧૦) <સોમસ્યાગ્ને વીહી૩ > ઇત્યન્તપ્લુતેનાનુવષટ્કુર્વન્તિ ॥
(૧૯.૧૧) શુક્રામન્થિચમસહોમાનૈન્દ્રાન્ <ઇન્દ્રો દિવઃ > ઇતિ ॥
(૧૯.૧૨) અનુવષટ્કારાણામ્ <આ દેવાનામ્ > ઇતિ । અનુહોમાંશ્ચ । મૈત્રાવરુણમૈન્દ્રં મારુતં ત્વાષ્ટ્રમાગ્નેયમ્ ॥
(૧૯.૧૩) અગ્નીધેષ્ટેઽધ્વર્યુરાહ <અયાડગ્નીત્> ઇતિ । <અયાટ્> ઇત્યગ્નીત્ ॥
(૧૯.૧૪) પૂર્વવદિડાભક્ષઃ ॥
(૧૯.૧૫) સદસિ સોમાન્ ભક્ષયન્ત્યુપહૂતાઃ ॥
(૧૯.૧૬) પ્રાશિત્રવત્પ્રતીક્ષ્ય પ્રતિગૃહ્ય <અગ્નિહુતસ્યેન્દ્રપીતસ્યેન્દોરિન્દ્રિયાવતઃ । યો ભક્ષો ગોસનિરશ્વસનિર્ધનસનિઃ પ્રજાસનિર્લોક સનિઃ । તસ્ય ત ઉપહૂતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામિ ગાયત્રેણ છન્દસા તેજસા બ્રાહ્મણવર્ચસેન > ઇતિ ॥
(૧૯.૧૭) ત્રૈષ્ટુભેનેતિ માધ્યાંદિને । જાગતેનેતિ તૃતીયસવને । અનુષ્ટુપ્છન્દસેતિ પર્યાયેષુ । પઙ્ક્તિચ્છન્દસેતિ સંધિચમસેષુ । અતિચ્છન્દસ એત્યપ્તોર્યા મ્ણિ ॥
(૧૯.૧૮) ભક્ષિત આત્માનં પ્રત્યભિમૃશન્તિ <શં નો ભવ હૃદ આ પીત ઇન્દ્રો પિતેવ સોમ સૂનવે સુશેવઃ । સખેવ સખ્ય ઉરુશંસ ધીરઃ પ્ર ણ આયુર્જીવસે સોમ તારીઃ ॥> <હિન્વા મે ગાત્રા હરિવો ગણાન્મે મા વ્યરીરિષઃ । શિવો મે સપ્તર્ષીનુપતિષ્ઠ મા મેઽવાગ્નાભિરભિ ગાઃ > ઇતિ ॥
(૧૯.૧૯) ચમસાનાપ્યાયયન્ત્ય્<આ પ્યાયસ્વ સં તે પયાંસિ > ઇતિ ॥
(૧૯.૨૦) તત્ર શ્લોકઃ <પઞ્ચૈવ કૃત્વશ્ચમસાન્ યજ્ઞ આપ્યાયયેત્કવિઃ । આજ્યે મરુત્વતીયે ચ પ્રસ્થિતાશ્ચાપિ સર્વશઃ > ઇતિ ॥
(૧૯.૨૧) અચ્છાવાકચમસહોમમૈન્દ્રાગ્નમ્ ॥
(૧૯.૨૨) યદ્યશ્નન્ત્યાગ્નીધ્રીયે ॥
(૧૯.૨૩) સદસ્યુપવિષ્ટા યથાપ્રૈષમૃતૂન્ યજન્તિ ॥
20 અગ્નિષ્ટોમઃ
પ્રથમોત્તમાભ્યાં પોતા । દ્વિતીયયાગ્નીધ્રઃ । તૃતીયયા બ્રાહ્મણાચ્છંસી ૧ યજમાનોઽતિપ્રેષ્યતિ હોતરેતદ્યજેતિ ૨ નાનુવષટ્કુર્વન્તિ ૩ તત્ર શ્લોકઃ દ્વિદેવત્યાનૃતુયાજાન્યશ્ચ પાત્નીવતો ગ્રહઃ આદિત્યગ્રહસાવિત્રાવેતે નાનુવષટ્કૃતા ઇતિ ૪ ઋતુહોમાનૈન્દ્રં મારુતં ત્વાષ્ટ્રમાગ્નેયમૈન્દ્રં મૈત્રાવરુણં ચતુરો દ્રાવિણોદસાનાશ્વિનં ગાર્હપત્યમ્ ૫ ઋતુપાત્રે ભક્ષયન્તિ લિમ્પન્તિ વાવજિઘ્રન્તિ વા કોઽસિ યશોઽસિ યશોદા અસિ યશો મયિ ધેહીતિ ૬ નારાશંસાંસ્તૂષ્ણીં પ્રતિગૃહ્ય ભક્ષયન્તિ નરાશંસપીતસ્ય દેવ સોમ તે નૃભિઃષ્ટુતસ્ય મતિવિદઃ । ઊમૈઃ પિતૃભિર્ભક્ષિતસ્યોપહૂતસ્યોપહ્વતો ભક્ષયામીતિ ૭ ઊર્વૈરિતિ માધ્યંદિને । કાવ્યૈરિતિ તૃતીયસવને ૮ મનો ન્વા હુવામહીતિ મન ઉપાહ્વયન્તે ૯ પઞ્ચકૃત્વો નારાશંસાન્ભક્ષયન્તિ ૧૦ તત્ર શ્લોકઃ પઞ્ચૈવ કૃત્વશ્ચમસાન્નારાશંસેષુ ભક્ષયેત્ હોતુઃ પૂર્વેષુ શસ્ત્રેષુ યાનિ પ્રાગાગ્નિમારુતાદિતિ ૧૧ આજ્યશસ્ત્રાદૈન્દ્રાગ્નમ્ ૧૨ હોત્રે પ્રૌગ-સ્તોત્રાય પ્રસૌતિ પ્રેતિરસિ ધર્મણે ત્વા ધર્મં જિન્વ । મૈત્રાવરુણાયાન્વિતિરસિ દિવે ત્વા દિવં જિન્વ । બ્રાહ્મણાચ્છંસિને સંધિરસ્યન્તરિક્ષાય ત્વાન્તરિક્ષં જિન્વ । અચ્છાવાકાય પ્રતિધિરસિ પૃથિવ્યૈ ત્વા પૃથિવીં જિન્વેતિ ૧૩ પ્રૌગશસ્ત્રાદ્વૈશ્વદેવમ્ । મૈત્રાવરુણસ્ય મૈત્રાવરુણમ્ । બ્રાહ્મણાચ્છંસિન ઐન્દ્રમ્ । અચ્છાવાકસ્યૈન્દ્રાગ્નમ્ ૧૪ બ્રાહ્મણાચ્છંસ્યુ-ત્તમાત્પ્રતીહારાત્ત્રિર્હિઙ્કૃત્ય શંસાવોમિત્યધ્વર્યુમાહ્વયતે ૧૫ હિઙ્કારમનુરૂપાયોક્થમુખાય પરિધાનીયાયૈ પ્રગાથાય ચ ૧૬ માધ્યંદિનેઽયોનય એકે ૧૭ અધ્વર્યો શંસાવોમિતિ સ્તોત્રિયાય અધ્વર્યો શંશંસાવોમિતિ તૃતીયસવને ૧૮ આહાવેષુ શંસાવો દૈવેત્યધ્વર્યુઃ પ્રતિગૃણાતિ ૧૯ ઓથામો દૈવેત્યવસાને । ઓમોથામો દૈવેતિ પ્રણવે । ઓમિતિ શસ્ત્રાન્ત ઉક્થસંપત્સુ ૨૦ ઓમુક્થશા યજોક્થશા ઇતિ સામ્ના શસ્ત્રમુપસંતનોત્યર્ધર્ચશો મન્દ્રયા વાચા । બલીયસ્યા માધ્યંદિને । બલિષ્ઠતમયા
તૃતીયસવને । ઉત્તરિણ્યોત્તરિણ્યોત્સહેદા સમાપનાત્ ૨૧ ૧૦

(૨૦.૧) <મરુતઃ પોત્રાત્> ઇતિ પ્રથમોત્તમાભ્યાં પોતા । દ્વિતીયયાગ્નીધ્રઃ । તૃતીયયા બ્રાહ્મણાચ્છંસી ॥
(૨૦.૨) યજમાનોઽતિપ્રેષ્યતિ <હોતરેતદ્યજ > ઇતિ ॥
(૨૦.૩) નાનુવષટ્કુર્વન્તિ ॥
(૨૦.૪) તત્ર શ્લોકઃ <દ્વિદેવત્યાનૃતુયાજાન્ યશ્ચ પાત્નીવતો ગ્રહઃ । આદિત્યગ્રહસાવિત્રૌ તાન્ સ્મ માનુવષટ્કૃથાઃ > ઇતિ ॥
(૨૦.૫) ઋતુહોમાન્ । ઐન્દ્રં મારુતં ત્વાષ્ટ્રમાગ્નેયમૈન્દ્રં મૈત્રાવરુણં ચતુરો દ્રાવિણોદસાનાશ્વિનં ગાર્હપત્યમ્ ॥
(૨૦.૬) ઋતુપાત્રે ભક્ષયન્તિ લિમ્પન્તિ વાવજિઘ્રન્તિ વા <કોઽસિ યશોઽસિ યશોદા અસિ યશો મયિ ધેહિ > ઇતિ ॥
(૨૦.૭) નારાશંસાંસ્તૂષ્ણીં પ્રતિગૃહ્ય ભક્ષયન્તિ <નરાશંસપીતસ્ય દેવ સોમ તે નૃભિઃ ષ્ટુતસ્ય મતિવિદઃ । ઊમૈઃ પિતૃભિર્ભક્ષિતસ્યોપહૂતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામિ > ઇતિ ॥
(૨૦.૮) <ઊર્વૈઃ> ઇતિ માધ્યંદિને । <કાવ્યૈઃ> ઇતિ તૃતીયસવને ॥
(૨૦.૯) <મનો ન્વા હ્વામહિ > ઇતિ મન ઉપાહ્વયન્તે ॥
(૨૦.૧૦) પઞ્ચકૃત્વો નારાશંસાન્ ભક્ષયન્તિ ॥
(૨૦.૧૧) તત્ર શ્લોકઃ <પઞ્ચૈવ કૃત્વશ્ચમસાન્નારાશંસેષુ ભક્ષયેત્ । હોતુઃ પૂર્વેષુ શસ્ત્રેષુ યાનિ પ્રાગાગ્નિમારુતાત્> ઇતિ ॥
(૨૦.૧૨) આજ્યશસ્ત્રાદૈન્દ્રાગ્નમ્ ॥
(૨૦.૧૩) હોત્રે પ્રૌગસ્તોત્રાય પ્રસૌતિ <પ્રેતિરસિ ધર્મણે ત્વા ધર્મં જિન્વ > । મૈત્રાવરુણાય <અ ન્વિતિરસિ દિવે ત્વા દિવં જિન્વ > । બ્રાહ્મણાચ્છંસિને <સંધિરસ્યન્તરિક્ષાય ત્વાન્તરિક્ષં જિન્વ > । અચ્છાવાકાય <પ્રતિધિરસિ પૃથિવ્યૈ ત્વા પૃથિવીં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૦.૧૪) પ્રૌગશસ્ત્રાદ્વૈશ્વદેવમ્ । મૈત્રાવરુણસ્ય મૈત્રાવરુણમ્ । બ્રાહ્મણાચ્છંસિન ઐન્દ્રમ્ । અચ્છાવાકસ્યૈન્દ્રાગ્નમ્ ॥
(૨૦.૧૫) બ્રાહ્મણાચ્છંસ્યુત્તમાત્પ્રતીહારાત્ત્રિર્હિઙ્કૃત્ય <શંસાવોમ્> ઇત્યધ્વર્યુમાહ્વયતે ॥
(૨૦.૧૬) અહિઙ્કારમનુરૂપાયોક્થમુખાય પરિધાનીયાયૈ । પ્રગાથાય ચ માધ્યંદિને ॥
(૨૦.૧૭) યોનય એકે ॥
(૨૦.૧૮) <અધ્વર્યો શંસાવોમ્ > ઇતિ સ્તોત્રિયાય <અધ્વર્યો શંશંસાવોમ્ > ઇતિ તૃતીયસવને ॥
(૨૦.૧૯) આહાવેષુ <શંસાવો દૈવ > ઇત્યધ્વર્યુઃ પ્રતિગૃણાતિ ॥
(૨૦.૨૦) <ઓથામો દૈવ> ઇત્યવસાને । <ઓમોથામો દૈવ> ઇતિ પ્રણવે । <ઓમ્> ઇતિ શસ્ત્રાન્તે ॥
(૨૦.૨૧) ઉક્થપ્રતિગરમાહ । ઉક્થસંપત્સુ <ઓમુક્થશા ઉક્થશા યજોક્થશાઃ > ઇતિ । સામ્ના શસ્ત્રમુપસંતનોતિ । અર્ધર્ચશો મન્દ રયા વાચા । બલીયસ્યા માધ્યંદિને । બલિષ્ઠતમયા તૃતીયસવને । ઉત્તરિણ્યોત્તરિણ્યોત્સહેદા સમાપનાત્ ॥
21 અગ્નિષ્ટોમઃ
આ યાહિ સુષુમા હિ ત આ નો યાહિ સુતાવત ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૧ અયમુ ત્વા વિચર્ષણ ઇત્યુક્થમુખમ્ । ઉદ્ઘેદભિ શ્રુતામઘમિતિ પર્યાસઃ । ઉત્તમા પરિધાનીયા ૨ ત્રિષ્પ્રથમાં ત્રિરુત્તમામન્વાહ ૩ અર્ધર્ચશસ્ય ઋગન્તં પ્રણવેનોપસંતનોતિ સ્વરાદિમપનીય । પચ્છઃશસ્યેઽર્ધર્ચાન્તં શસ્ત્રાન્તં મકારાન્તેનૈવ ૪ શસ્ત્રોક્થં વાચીત્યાહ । ઉક્થં વાચીન્દ્રા યેતિ માધ્યંદિને । ઉક્થં વાચીન્દ્રા ય દેવેભ્ય ઇતિ તૃતીયસવને ૫ ઉક્થ્ય-સંપદઃ પરિધાનીયોત્તરા યાજ્યા ૬ અચ્છાવાકભક્ષાદગ્નિઃ પ્રાતઃસવને શ્યેનોઽસિ યથા સોમઃ પ્રાતઃસવન ઇતિ યથાસવનમાજ્યં જુહોતિ ૭ સંસ્થિતહોમાન્ ૮ સંસ્થિતેસંસ્થિતે સવને વાચયતિ મયિ ભર્ગો મયિ મહો મયિ યશો મયિ સર્વમિતિ ૯ પ્રેષિતા માધ્યંદિનાયૌદુમ્બરીમ-ભ્યપરયા દ્વારા નિષ્ક્રમ્યાગ્નીધ્રીયાત્સર્પન્તિ । યજમાનઃ પૂર્વયા ૧૦ પુરસ્તાદ્ધોમાન્ ૧૧ ઉક્તમભિષવાદિ ૧૨ પવમાનાય સદઃ પ્રસર્પન્તિ ૧૩ આમન્ત્રિતઃ પ્રસૌતિ વિષ્ટમ્ભોઽસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વા વૃષ્ટિં જિન્વેતિ ૧૪ વિહરણે ધિષ્ણ્યવાન્બહિશ્ચેદ્ધિષ્ણ્યમભ્યેત્ય પરિ ત્વાગ્ન ઇતિ જપતિ ૧૫ બ્રહ્મા ચ ૧૬ દીક્ષિતો બહિર્વેદ્યભ્યાશ્રાવણેઽસ્તમયેઽભ્યુદયે વાગ્નય ઉપાહ્વયધ્વમિતિ ૧૭ શ્રાતં મન્ય ઇતિ દધિઘર્મહોમમ્ ૧૮ ઘર્મવદ્ભક્ષઃ ૧૯ રસપ્રાશન્યા પશુપુરોડાશસ્ય ૨૦ એવા પાહીતિ પ્રસ્થિતયાજ્યા ૨૧ પ્રસ્થિતહોમાનૈન્દ્રા ન્ ૨૨ ગાર્હપત્યે દાક્ષિણહોમાવુદુ ત્યં ચિત્રં દેવા-નામિતિ ૨૩ હિરણ્યહસ્તો યજમાનો બહિર્વેદિ દક્ષિણા આયતીરા ગાવ ઇતિ પ્રત્યુત્તિષ્ઠતિ ૨૪ હિરણ્યમાત્રેયાય દદાતિ । આગ્નીધ્રાયોપબર્હણમ્ ૨૫ અગ્રેણ ગાર્હપત્યં જઘનેન સદોઽન્તરાગ્નીધ્રીયં ચ સદશ્ચ ચાત્વાલં ચોદીચીર્દક્ષિણા ઉત્સૃજ્યમાનાઃ સં વઃ સૃજત્વિતિ દ્વાભ્યામનુમન્ત્રયતે ૨૬ ૧૧

((૨૧.૧) <આ યાહિ સુષુમા હિ તે > <આ નો યાહિ સુતાવતઃ > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૨૧.૨) <અયમુ ત્વા વિચર્ષણે > ઇત્યુક્થમુખમ્ । <ઉદ્ધેદભિ શ્રુતામઘમ્ > ઇતિ પર્યાસઃ । ઉત્તમા પરિધાનીયા ॥
(૨૧.૩) ત્રિઃ પ્રથમાં ત્રિરુત્તમામન્વાહ ॥
(૨૧.૪) અર્ધર્ચશસ્ય ઋગન્તં પ્રણવેનોપસંતનોતિ સ્વરાદિમપનીય । પચ્છઃશસ્યેઽર્ધર્ચાન્તમ્ । શસ્ત્રાન્તં મકારાન્તેનૈવ ॥
(૨૧.૫) શસ્ત્વા <ઉક્થં વાચિ > ઇત્યાહ । <ઉક્થં વાચીન્દ્રાય > ઇતિ માધ્યંદિને । <ઉક્થં વાચીન્દ્રાય દેવેભ્યઃ > ઇતિ તૃતીયસવને ॥
(૨૧.૬) ઉક્થ્યસંપદઃ । પરિધાનીયોત્તરા યાજ્યા ॥
(૨૧.૭) અચ્છાવાકભક્ષાદ્<અગ્નિઃ પ્રાતઃસવને > <શ્યેનોઽસિ > <યથા સોમઃ પ્રાતઃસવને > ઇતિ યથાસવનમાજ્યં જુહોતિ ॥
(૨૧.૮) સંસ્થિતહોમાન્ ॥
(૨૧.૯) સંસ્થિતેસંસ્થિતે સવને વાચયતિ <મયિ ભર્ગો મયિ મહો મયિ યશો મયિ સર્વમ્ > ઇતિ ॥
(૨૧.૧૦) પ્રેષિતા માધ્યંદિનાયૌદુમ્બરીમભ્યપરયા દ્વારા નિષ્ક્રમ્યાગ્નીધ્રીયાત્સર્પન્તિ । યજમાનઃ પૂર્વયા ॥
(૨૧.૧૧) પુરસ્તાદ્ધોમાન્ ॥
(૨૧.૧૨) ઉક્તમભિષવાદિ ॥
(૨૧.૧૩) પવમાનાય સદઃ પ્રસર્પન્તિ ॥
(૨૧.૧૪) આમન્ત્રિતઃ પ્રસૌતિ <વિષ્ટમ્ભોઽસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વા વૃષ્ટિં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૧.૧૫) વિહરણે ધિષ્ણ્યવાન્ બહિશ્ચેદ્ધિષ્ણ્યમભ્યેત્ય <પરિ ત્વાગ્ને > ઇતિ જપતિ ॥
(૨૧.૧૬) બ્રહ્મા ચ ॥
(૨૧.૧૭) દીક્ષિતો બહિર્વેદ્યભ્યાશ્રાવણેઽસ્તમયેઽભ્યુદયે વા <અગ્નય ઉપાહ્વયધ્વમ્> ઇતિ ॥
(૨૧.૧૮) <શ્રાતં મન્ય > ઇતિ દધિઘર્મહોમમ્ ॥
(૨૧.૧૯) ઘર્મવદ્ભક્ષો રસપ્રાશન્યા ॥
(૨૧.૨૦) પશુપુરોડાશસ્ય ॥
(૨૧.૨૧) <એવા પાહિ > ઇતિ પ્રસ્થિતયાજ્યાઃ ॥
(૨૧.૨૨) પ્રસ્થિતહોમાનૈન્દ્રાન્ ॥
(૨૧.૨૩) ગાર્હપત્યે દાક્ષિણહોમાવ્<ઉદુ ત્યં > <ચિત્રં દેવાનામ્ > ઇતિ ॥
(૨૧.૨૪) હિરણ્યહસ્તો યજમાનો બહિર્વેદિ દક્ષિણા આયતીઃ <આ ગાવઃ > ઇતિ પ્રત્યુત્તિષ્ઠતિ ॥
(૨૧.૨૫) હિરણ્યમાત્રેયાય દદાતિ । આગ્નીધ્રાયોપબર્હણમ્ ॥
(૨૧.૨૬) અગ્રેણ ગાર્હપત્યં જઘનેન સદોઽન્તરાગ્નીધ્રીયં ચ સદશ્ચ ચાત્વાલં ચોદીચીર્દક્ષિણા ઉત્સૃજ્યમાનાઃ <સં વઃ સૃજતુ > ઇતિ દ્વાભ્યામનુમન્ત્રયતે ॥
22 અગ્નિષ્ટોમઃ
યસ્યાં પૂર્વે ભૂતકૃત ઇતિ ભાગલિઃ । ઇહેદસાથેતિ કૌશિકઃ ૧ અન્તતઃ પ્રતિહર્ત્રે દેયમ્ ૨ મરુત્વતીયહોમમિન્દ્રો મા મરુત્વાનિતિ ૩ શસ્ત્રયાજ્યાયા હોત્રાદિભ્યઃ પ્રસૌતિ પ્રવાસ્યહ્ને ત્વાહર્જિન્વ । અનુવાસિ રાત્ર્યૈ ત્વા રાત્રિં જિન્વ । ઉશિગસિ વસુભ્યસ્ત્વા વસૂઞ્જિન્વ । પ્રકેતોઽસિ રુદ્રેભ્યસ્ત્વા રુદ્રાઞ્જિન્વેતિ ૪ નિષ્કેવલ્યસ્ય માહેન્દ્ર મ્ ૫ પ્રશાસ્ત્રાદીનામૈન્દ્રમ્ ૬ તં વો દસ્મમૃતીષહં તત્ત્વા યામિ સુવીર્યમિતિ સ્તોત્રિયાનુરુપૌ ૭ દ્વે તિસ્રઃ કરોતિ પુનરાદાયમ્ । પ્રથમાં શસ્ત્વા તસ્યા ઉત્તમં પાદમ-ભ્યસ્યાવસાયોત્તરસ્યા અર્ધર્ચેન દ્વિતીયાં શસ્ત્વા તસ્યા ઉત્તમં પાદમભ્યસ્યોત્તરેણાર્ધર્ચેન તૃતીયાં શંસતિ ૮ એવં બાર્હતાનાં સ્તોત્રિયાનુરૂપાણાં પ્રગ્રથનમ્ ૯ મધ્યમોચ્ચૈસ્તરયા વાચા શંસ્તવ્યૌ ૧૦ ઉદુ ત્યે મધુમત્તમા ઇતિ સામપ્રગાથઃ સ્વરવત્યા ૧૧ ઇન્દ્રઃ પૂર્ભિદાતિરદિત્યુક્થમુખં પચ્છઃ પ્રતિવીતતમયા ૧૨ ઉદુ બ્રહ્માણ્યૈરત શ્રવસ્યેતિ પર્યાસઃ ૧૩ એવેન્દિન્દ્રમિતિ પરિદધાતિ । પરયા યજતિ ૧૪ અચ્છાવાકભક્ષાદાદિત્યગ્રહહોમં યદ્દેવા દેવહેડનમિતિ દ્વાભ્યાં પવમાનસર્પણાન્તમ્ ૧૫ આશિરં પૂતભૃત્યાસિચ્યમાનમાશીર્ણ ઊર્જમિત્યનુમન્ત્રયતે ૧૬ પવમાનાય પ્રસૌતિ સુદિતિરસ્યાદિત્યેભ્યસ્ત્વાદિત્યાઞ્જિન્વેતિ ૧૭ અવદાનહોમમાગ્નેયમ્ ૧૮ ઐન્દ્રાગ્નમુક્થ્યે । ઐન્દ્રં ષોડશિનિ । સારસ્વતમતિરાત્રે ૧૯ પશ્વેકાદશિન્યામાગ્નેયં સૌમ્યં વૈષ્ણવં સારસ્વતં પૌષ્ણમ્ બાર્હસ્પત્યં વૈશ્વદેવમૈન્દ્ર મૈન્દ્રાગ્નં સાવિત્રં વારુણમ્ ૨૦ સવનીયહોમાદિન્દ્ર શ્ચ સોમં પિબતં બૃહસ્પત ઇતિ પ્રસ્થિતયાજ્યાહોમાનૈન્દ્રં મૈત્રાવરુણમૈન્દ્રા બાર્હસ્પત્યં મારુતં ત્વાષ્ટ્રમૈન્દ્રા વૈષ્ણવમાગ્નેયમ્ ૨૧ હવિર્ધાને યથાચમસં દક્ષિણતઃ સ્વેભ્ય ઉપાસનેભ્યસ્ત્રીંસ્ત્રીન્પુરોડાશસંવર્તાનેતત્તે પ્રતતામહેતિ નિપૃણન્તિ ૨૨ અત્ર પિતર ઇતિ જપિત્વૈતં ભાગમેતં સધસ્થાઃ શ્યેનો નૃચક્ષા ઇત્યનુમન્ત્રયતે ૨૩ ૧૨

(૨૨.૧) <યસ્યાં પૂર્વે ભૂતકૃતઃ > ઇતિ ભાગલિઃ । <ઇહેદસાથ > ઇતિ કૌશિકઃ ॥
(૨૨.૨) અન્તતઃ પ્રતિહર્ત્રે દેયમ્ ॥
(૨૨.૩) મરુત્વતીયહોમમ્ <ઇન્દ્રો મા મરુત્વાન્ > ઇતિ ॥
(૨૨.૪) શસ્ત્રયાજ્યાયાઃ । હોત્રાદિભ્યઃ પ્રસૌતિ <પ્રવાસ્યહ્ને ત્વાહર્જિન્વ । અનુવાસિ રાત્ર્યૈ ત્વા રાત્રિં જિન્વ । ઉશિગસિ વસુભ્યસ્ત્ વા વસૂન્ જિન વ । પ્રકેતોઽસિ રુદ્રેભ્યસ્ત્વા રુદ્રાન્ જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૨.૫) નિષ્કેવલ્યસ્ય માહેન્દ્રમ્ ॥
(૨૨.૬) પ્રશાસ્ત્રાદીનામૈન્દ્રમ્ ॥
(૨૨.૭) <તં વો દસ્મમૃતીષહમ્ > <તત્ત્વા યામિ સુવીર્યમ્ > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરુપૌ ॥
(૨૨.૮) દ્વે તિસ્રઃ કરોતિ પુનરાદાયમ્ । પ્રથમાં શસ્ત્વા તસ્યા ઉત્તમં પાદમભ્યસ્યાવસાયોત્તરસ્યા અર્ધર્ચેન દ્વિતીયાં શસ્ત્વા તસ્યા ઉત્તમં પાદમભ્યસ્ યોત્તરેણાર્ધર્ ચેન તૃતીયાં શંસતિ ॥
(૨૨.૯) એવં બાર્હતાનાં સ્તોત્રિયાનુરૂપાણાં પ્રગ્રથનમ્ ॥
(૨૨.૧૦) મધ્યમોચ્ચૈસ્તરયા વાચા શંસ્તવ્યૌ ॥
(૨૨.૧૧) <ઉદુ ત્યે મધુમત્તમાઃ > ઇતિ સામપ્રગાથઃ સ્વરવત્યા ॥
(૨૨.૧૨) <ઇન્દ્રઃ પૂર્ભિદાતિરત્> ઇત્યુક્થમુખં પચ્છઃ પ્રતિવીતતમયા ॥
(૨૨.૧૩) <ઉદુ બ્રહ્માણ્યૈરત શ્રવસ્ય > ઇતિ પર્યાસઃ ॥
(૨૨.૧૪) <એવેદિન્દ્રમ્ > ઇતિ પરિદધાતિ । પરયા યજતિ ॥
(૨૨.૧૫) અચ્છાવાકભક્ષાદાદિત્યગ્રહહોમં <યદ્દેવા દેવહેડનમ્ > ઇતિ દ્વાભ્યામ્ । પવમાનસર્પણાન્તમ્ ॥
(૨૨.૧૬) આશિરં પૂતભૃત્યાસિચ્યમાનમ્ <આશીર્ણ ઊર્જમ્ > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૨૨.૧૭) પવમાનાય પ્રસૌતિ <સુદિતિરસ્યાદિત્યેભ્યસ્ત્વાદિત્યાન્ જિન્વ > ઇતિ
(૨૨.૧૮) અવદાનહોમમાગ્નેયમ્ ॥
(૨૨.૧૯) ઐન્દ્રાગ્નમુક્થ્યે । ઐન્દ્રં ષોડશિનિ । સારસ્વતમતિરાત્રે ॥
(૨૨.૨૦) પશ્વેકાદશિન્યામાગ્નેયં સૌમ્યં વૈષ્ણવં સારસ્વતં પૌષ્ણં બાર્હસ્પત્યં વૈશ્વદેવમૈન્દ્રમૈન્દ્રાગ્નં સાવિત્રં વારુણમ્ ॥
(૨૨.૨૧) સવનીયહોમાદિ । <ઇન્દ્રશ્ચ સોમં પિબતં બૃહસ્પતે > ઇતિ પ્રસ્થિતયાજ્યાઃ । હોમાનૈન્દ્રં મૈત્રાવરુણમૈન્દ્રાબાર્હસ્પત્યં મારુતં ત્વાષ્ટ્રમૈન્દ્રાવૈષ્ણવમાગ્નેયમ્ ॥
(૨૨.૨૨) હવિર્ધાને યથાચમસં દક્ષિણતઃ સ્વેભ્ય ઉપાસનેભ્યસ્ત્રીંસ્ત્રીન્ પુરોડાશસંવર્તાન્ <એતત્તે પ્રતતામહ > ઇતિ નિપૃણન્તિ ॥
(૨૨.૨૩) <અત્ર પિતરઃ > ઇતિ જપિત્વા <એતં ભાગમ્ > <એતં સધસ્થાઃ > <શ્યેનો નૃચક્ષાઃ > ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
23 અગ્નિષ્ટોમઃ
આગ્નીધ્રીયે હવિરુચ્છિષ્ટં ભક્ષયન્તિ ૧ સાવિત્રગ્રહહોમમ્ ૨ વૈશ્વદેવયાજ્યાયા ધિષ્ણ્યહોમાદૈભિરગ્ન ઇત્યુપાંશુ પાત્નીવતસ્યાગ્નીધ્રો યજતિ ૩ તસ્ય હોમમ્ ૪ નેષ્ટુરુપસ્થે ધિષ્ણ્યાન્તે વાસીનો ભક્ષયતિ ૫ અગ્નિષ્ટોમસામ્ને હોત્રે પ્રસૌત્યોજોઽસિ પિતૃભ્યસ્ત્વા પિતૄઞ્જિન્વેતિ ૬ ધ્રુવં ધ્રુવેણેતિ ધ્રુવમવનીયમાનમનુમન્ત્રયતે ૭ આગ્નિમારુતયાજ્યાહોમં પ્રતિ ત્યં ચારુમધ્વરમિતિ સંપ્રેષિત આગ્નીધ્ર ઇત્યુક્તમ્ ૮ હારિયોજનહોમમા મન્દ્રૈરિતિ ૯ તેનૈવ નિષ્ક્રામન્તિ ૧૦ આગ્નીધ્રીયે મર્વપ્રાયશ્ચિત્તીયાઞ્જુહોતિ ૧૧ અગ્નૌ શાકલાન્સર્વે દેવકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમસિ સ્વાહા । પિતૃકૃતસ્ય । મનુષ્યકૃતસ્ય । આત્મકૃતસ્ય । અનાજ્ઞાતાજ્ઞાતકૃતસ્ય । યદ્વો દેવાશ્ચકૃમ જિહ્વયા ગુરુ મનસો વા પ્રયુતી દેવહેડનમ્ । અરાવા યો નો અભિ દુચ્છુનાયતે તસ્મિંસ્તદેનો વસવો નિ ધત્તનેતિ ॥ દેવહેડનસ્ય સૂક્તાભ્યાં ચ ૧૨ દ્રોણકલશાદ્ધાના હસ્ત આદાય ભસ્માન્તે નિવપન્તે ૧૩ ચાત્વાલાદપરેણાધ્વર્ય્વાસાદિતાનપ્સુ સોમચમસાન્વૈષ્ણવ્યર્ચા નિનયન્તિ ૧૪ ઉભા કવી યુવાના સત્યાદા ધર્મણસ્પરિ । સત્યસ્ય ધર્મણા વિ સખ્યાનિ સૃજામહ ઇતિ સખ્યાનિ વિસૃજન્તે ૧૫ સં સખ્યાનીતિ સંસૃજન્તેઽહર્ગણે પ્રાગુત્તમાત્ ૧૬ આગ્નીધ્રીયે દધિ ભક્ષયન્તિ દધિક્રાવ્ણ ઇતિ ૧૭ પત્નીસંયાજેભ્યઃ શાલામુખીયમુપવિશતિ ૧૮ દક્ષિણાસંચ-રેણાહવનીયમપરેણાતિવ્રજ્ય સમિષ્ટયજુર્ભ્યઃ સંસ્થિતહોમાઞ્જુહોતિ ૧૯ અપ્સ્વવભૃથેષ્ટ્યામપ્સુ ત ઇતિ પુરસ્તાદ્ધોમાન્સાવિકાન્સંસ્થિતહોમાન્વારુણં ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં ન ઇતિ ૨૦ ઇડાન્તાનુયાજાન્તૈકે ૨૧ સોમલિપ્તાનિ દધ્નાભિજુહોત્યભૂદ્દેવો દ્રપ્સવત્યોર્યત્તે ગ્રાવેત્યેતૈઃ ૨૨ ૧૩

(૨૩.૧) આગ્નીધ્રીયે હવિરુચ્છિષ્ટં ભક્ષયન્તિ ॥
(૨૩.૨) સાવિત્રગ્રહહોમમ્ ॥
(૨૩.૩) વૈશ્વદેવયાજ્યાયાઃ । ધિષ્ણ્યહોમાત્<ઐભિરગ્ને > ઇત્યુપાંશુ પાત્નીવતસ્યાગ્નીધ્રો યજતિ ॥
(૨૩.૪) તસ્ય હોમમ્ ॥
(૨૩.૫) નેષ્ટુરુપસ્થે ધિષ્ણ્યાન્તે વાસીનો ભક્ષયતિ ॥
(૨૩.૬) અગ્નિષ્ટોમસામ્ને હોત્રે પ્રસૌતિ <ઓજોઽસિ પિતૃભ્યસ્ત્વા પિતૄન્ જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૩.૭) <ધ્રુવં ધ્રુવેણ > ઇતિ ધ્રુવમવનીયમાનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૨૩.૮) આગ્નિમારુતયાજ્યાહોમં <પ્રતિ ત્યં ચારુમધ્વરમ્ > ઇતિ સંપ્રેષિત આગ્નીધ્ર ઇત્યુક્તમ્ ॥
(૨૩.૯) હારિયોજનહોમમ્ <આ મન્દ્રૈઃ > ઇતિ ॥
(૨૩.૧૦) તેનૈવ નિષ્ક્રામન્તિ ॥
(૨૩.૧૧) આગ્નીધ્રીયે સર્વપ્રાયશ્ચિત્તીયાન્ જુહોતિ ॥
(૨૩.૧૨) અગ્નૌ શાકલાન્ સર્વે । <દેવકૃતસ્યૈનસોઽવયજનમસિ સ્વાહા । પિતૃકૃતસ્ય । મનુષ્યકૃતસ્ય । આત્મકૃતસ્ય । અનાજ્ઞાતાજ્ઞાતકૃતસ્ય ॥ > <યદ્વો દેવાશ્ચકૃમ જિહ્વયા ગુરુ મનસો વા પ્રયુતી દેવહેડનમ્ । અરાવા યો નો અભિ દુચ્છુનાયતે તસ્મિંસ્તદેનો વસવો નિ ધત્તન > ઇતિ ॥ દેવહેડનસ્ય સૂક્તાભ્યાં ચ ॥
(૨૩.૧૩) દ્રોણકલશાદ્ધાના હસ્ત આદાય ભસ્માન્તે નિવપન્તે ॥
(૨૩.૧૪) ચાત્વાલાદપરેણાધ્વર્ય્વાસાદિતાનપ્સુસોમચમસાન્ વૈષ્ણવ્યર્ચા નિનયન્તિ ॥
(૨૩.૧૫) <ઉભા કવી યુવાના સત્યાદા ધર્મણસ્પરિ । સત્યસ્ય ધર્મણા વિ સખ્યાનિ સૃજામહે > ઇતિ સખ્યાનિ વિસૃજન્તે ॥
(૨૩.૧૬) <સં સખ્યાનિ> ઇતિ સંસૃજન્તેઽહર્ગણે પ્રાગુત્તમાત્ ॥
(૨૩.૧૭) આગ્નીધ્રીયે દધિ ભક્ષયન્તિ <દધિક્રાવ્ણઃ > ઇતિ ॥
(૨૩.૧૮) પત્નીસંયાજેભ્યઃ શાલામુખીયમુપવિશતિ ॥
(૨૩.૧૯) દક્ષિણાસંચરેણાહવનીયમપરેણાતિવ્રજ્ય સમિષ્ટયજુર્ભ્યઃ સંસ્થિતહોમાન્ જુહોતિ ॥
(૨૩.૨૦) અપ્સ્વવભૃથેષ્ટ્યામ્ <અપ્સુ તે > ઇતિ પુરસ્તાદ્ધોમાન્ । સાવિકાન્ સંસ્થિતહોમાન્ । વારુણં <ત્વં નો અગ્ને > <સ ત્વં નઃ > ઇતિ ॥
(૨૩.૨૧) ઇડાન્તાનુયાજાન્તૈકે ॥
(૨૩.૨૨) સોમલિપ્તાનિ દધ્નાભિજુહોત્ય્<અભૂદ્દેવઃ > દ્રપ્સવત્યો <યત્તે ગ્રાવા > ઇત્યેતૈઃ ॥
24 અગ્નિષ્ટોમઃ
યત્તે ગ્રાવા બાહુચ્યુતો અચુચ્યોન્નરો યદ્વા તે હસ્તયોરધુક્ષન્
તત્ત આપ્યાયતાં તત્તે નિષ્ટ્યાયતાં સોમ રાજન્
યત્તે ગ્રાવ્ણા ચિચ્છિદુઃ સોમ રાજન્પ્રિયાણ્યઙ્ગા સુકૃતા પુરૂણિ
તત્સંધત્સ્વાજ્યેનોત વર્ધયસ્વાનાગસો યથા સદમિત્સંક્ષિયેમ
યાં તે ત્વચં બિભિદુર્યાં ચ યોનિં યદ્વા સ્થાનાત્પ્રચ્યુતો યદિ વાસુતોઽસિ
ત્વયા સોમ કૢપ્તમસ્માકમેતદુપ નો રાજન્સુકૃતે હ્વયસ્વ
સં પ્રાણાપાનાભ્યાં સમુ ચક્ષુષા સં શ્રોત્રેણ ગચ્છસ્વ સોમ રાજન્
યત્તે વિરિષ્ટં સમુ તત્ત એતજ્જાનીતાન્નઃ સંગમને પથીનામ્
અહાઃ શરીરં પયસા સમેત્યન્યો અન્યો ભવતિ વર્ણો અસ્ય
તસ્મૈ ત ઇન્દો હવિષા વિધેમ વયં સ્યામ પતયો રયીણામ્
અભિક્ષરન્તિ જુહ્વો ઘૃતેનાઙ્ગા પરૂંષિ તવ વર્ધયન્તિ
તસ્મૈ તે સોમ નમ ઇદ્વષટ્ચોપ નો રાજન્સુકૃતે હ્વયસ્વ

કૃષ્ણાજિનં નિધાય સંપ્રોક્ષતિ ૨ અપાં સૂક્તૈરિત્યાદ્યુપસ્પર્શનાન્તમ્

ઉદ્વયમિત્યુત્ક્રામન્તિ ૪ અપામ સોમમગન્મ સ્વરિત્યાવ્રજન્તિ ૫ અપો દિવ્યા ઇત્યાહવનીયમુપતિષ્ઠન્તે ૬ વિમુઞ્ચામીત્યાદિ માર્જનાન્તમ્ ૭ ઉદયનીયા પ્રાયણીયાવત્ । પથ્યાયાશ્ચતુર્થમ્ ૮ અન્તઃ ૯ સંસ્થાનૂબન્ધ્યાયામપરાજિતાયાં તિષ્ઠન્ત્યાં સપત્નહનમિતિ કામં નમસ્કરોતિ ૧૦ યૂપૈકાદશિની ચેદ્વપામાર્જના ત્વાષ્ટ્રઃ પશુઃ ૧૧ પર્યગ્નિકૃતસ્યોત્સર્ગઃ ૧૨ અસ્યાજ્યાવદાનહોમં વશાપશુપુરોડાશાદ્દેવિકાહવિષા ૧૩ અયં તે યોનિરિત્યરણ્યોરગ્નિં સમારોપ્યમાણમનુમન્ત્રયતે । યા તે અગ્ને યજ્ઞિયા તનૂસ્તયા મે હ્યારોહ તયા મે હ્યાવિશ । અયં તે યોનિરિત્યાત્મન્ ૧૪ અપમિત્યમપ્રતીત્તમિતિ વેદિમુપોષ્યમાણામ્ ૧૫ સક્તુહોમે વિશ્વલોપ વિશ્વદાવસ્ય ત્વાસઞ્જુહોમીત્યાહ ૧૬ યો અગ્નાવિતિ નમસ્કૃત્ય તેનૈવ નિષ્ક્રામન્તિ ૧૭ ઉપાવરોહેતિ મથ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ૧૮ ઇત્યગ્નિષ્ટોમઃ ૧૯ અલ્પસ્વ એકગુનાપિ યજેત ૨૦ ૧૪

ઇત્યથર્વવેદે વૈતાનસૂત્રે તૃતીયોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ
(૨૪.૧) <યત્તે ગ્રાવા બાહુચ્યુતો અચુચ્યોન્નરો યદ્વા તે હસ્તયોરધુક્ષન્ । તત્ત આપ્યાયતાં તત્તે નિષ્ટ્યાયતાં સોમ રાજન્ ॥ યત્તે ગ્રાવ્ણા ચિચ્છિદુઃ સોમ રાજન્ પ્રિયાણ્યઙ્ગા સુકૃતા પુરૂણિ । તત્સંધત્સ્વાજ્યેનોત વર્ધયસ્વાનાગસો યથા સદમિત્સંક્ષિયેમ ॥ યાં તે ત્વચં બિભિદુર્યાં ચ યોનિં યદ્વા સ્થાનાત્પ્રચ્યુતો યદિ વાસુતોઽસિ । ત્વયા સોમ કૢપ્તમસ્માકમેતદુપ નો રાજન્ સુકૃતે હ્વયસ્વ । સં પ્રાણાપાનાભ્યાં સમુ ચક્ષુષા સં શ્રોત્રેણ ગચ્છસ્વ સોમ રાજન્ । યત્તે વિરિષ્ટં સમુ તત્ત એતજ્જાનીતાન્નઃ સંગમને પથીનામ્ ॥ અહાઃ શરીરં પયસા સમેત્યન્યો અન્યો ભવતિ વર્ણો અસ્ય । તસ્મૈ ત ઇન્દો હવિષા વિધેમ વયં સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥ અભિક્ષરન્તિ જુહ્વો ઘૃતેનાઙ્ગા પરૂંષિ તવ વર્ધયન્તિ । તસ્મૈ તે સોમ નમ ઇદ્વષટ્ચોપ નો રાજન્ સુકૃતે હ્વયસ્વ > ॥
(૨૪.૨) કૃષ્ણાજિનં નિધાય સંપ્રોક્ષતિ ॥
(૨૪.૩) અપાં સૂક્તૈરિત્યાદ્યુપસ્પર્શનાન્તમ્ ॥
(૨૪.૪) <ઉદ્વયમ્ > ઇત્યુત્ક્રામન્તિ ॥
(૨૪.૫) <અપામ સોમમ્ > <અગન્મ સ્વર્> ઇત્યાવ્રજન્તિ ॥
(૨૪.૬) <અપો દિવ્યાઃ > ઇત્યાહવનીયમુપતિષ્ઠન્તે ॥
(૨૪.૭) વિમુઞ્ચામીત્યાદિ માર્જનાન્તમ્ ॥
(૨૪.૮) ઉદયનીયા પ્રાયણીયાવત્ । પથ્યાયાશ્ચતુર્થમ્ ॥
(૨૪.૯) અન્તસંસ્થા ॥
(૨૪.૧૦) અનૂબન્ધ્યાયામપરાજિતાયાં તિષ્ઠન્ત્યાં <સપત્નહનમ્ > ઇતિ કામં નમસ્કરોતિ ॥
(૨૪.૧૧) યૂપૈકાદશિની ચેદ્વપામાર્જના ત્વાષ્ટ્રઃ પશુઃ ॥
(૨૪.૧૨) પર્યગ્નિકૃતસ્યોત્સર્ગઃ ॥
(૨૪.૧૩) અસ્યાજ્યાવદાનહોમમ્ । વશાપશુપુરોડાશાદ્દેવિકાહવીંષિ ॥
(૨૪.૧૪) <અયં તે યોનિઃ > ઇત્યરણ્યોરગ્નિં સમારોપ્યમાણમનુમન્ત્રયતે । <યા તે અગ્ને યજ્ઞિયા તનૂસ્તયા મે હ્યારોહ તયા મે હ્યાવિશ । અયં તે યો નિઃ> ઇત્યાત્મન્ ॥
(૨૪.૧૫) <અપમિત્યમપ્રતીત્તમ્ > ઇતિ વેદિમુપોષ્યમાણામ્ ॥
(૨૪.૧૬) સક્તુહોમે <વિશ્વલોપ વિશ્વદાવસ્ય ત્વાસન્ જુહોમિ > ઇત્યાહ ॥
(૨૪.૧૭) <યો અગ્નૌ > ઇતિ નમસ્કૃત્ય તેનૈવ નિષ્ક્રામન્તિ ॥
(૨૪.૧૮) <ઉપાવરોહ > ઇતિ મથ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૨૪.૧૯) ઇત્યગ્નિષ્ટોમઃ ॥
(૨૪.૨૦) અલ્પસ્વ એકગુનાપિ યજેત યજેત ॥
25 અગ્નિષ્ટોમઃ
અગ્નિષ્ટોમસામ્નો હોત્રે ષોડશિસ્તોત્રેણાત્યગ્નિષ્ટોમે । ઉક્થ્યે મૈત્રાવરુણાદિભ્યઃ પ્રસૌતિ તન્તુરસિ પ્રજાભ્યસ્ત્વા પ્રજાં જિન્વ । રેવદસ્યોષધીભ્યસ્ત્વૌષષીર્જિન્વ । પૃતનાષાડસિ પશુભ્યસ્ત્વા પશૂઞ્જિન્વેતિ ૧ એતેષાં યાજ્યાહોમાનિન્દ્રા વરુણા સુતપૌ બૃહસ્પતિર્ન ઉભા જિગ્યથુરિતિ ૨ વયમુ ત્વામપૂર્વ્ય યો ન ઇદમિદં પુરેતિ સ્તોત્રિયાનુરુપૌ ૩ સ્તોત્રિયસ્ય પ્રથમાં શસ્ત્વા તસ્યા ઉત્તમં પાદં દ્વિતીયસ્યાઃ પૂર્વેણ સંધાયાવસાય દ્વિતીયેન દ્વિતીયાં શંસતિ । તસ્યા એવોત્તમમુત્તરેણ સંધાયાવસાયોત્તમેન તૃતીયામ્ ૪ એવં કાકુભાનાં સ્તોત્રિયાનુરૂપાણાં પ્રગ્રથનમ્ ૫ ઇતઃ પચ્છઃ શંસતિ ૬ પ્ર મંહિષ્ઠાય બૃહતે બૃહદ્રય ઇત્યુક્થમુખમ્ ૭ ઉદગ્રુતો ન વયો રક્ષમાણા ઇતિ બાર્હસ્પત્યં સાંશંસિકમ્ ૮ અચ્છા મ ઇન્દ્રં મતયઃ સ્વર્વિદ ઇતિ પર્યાસઃ ૯ ઇત્યૈકાહિકાનામ્ ૧૦ ઉત્તમયા પરિદધાતિ પરયા યજતિ ૧૧ ષોડશિનિ ગ્રહમુપતિષ્ઠન્તે ય આબભૂવ ભુવનાનિ વિશ્વા યસ્માદન્યન્ન પરં કિંચનાસ્તિ । પ્રજાપતિઃ પ્રજાભિઃ સંવિદાનસ્ત્રીણિ જ્યોતીંષિ દધતે સ ષોડશીતિ ૧૨ હોત્રે પ્રસૌત્યભિજિદસિ યુક્તગ્રાવેન્દ્રા ય ત્વેન્દ્રં જિન્વેતિ ૧૩ ષોડશિગ્રહસ્યેન્દ્ર જુષસ્વેતિ । ઇન્દ્ર ષોડશિન્નોજઃ સંસ્થં દેવેષ્વસિ । ઓજસ્વન્તં મામાયુષ્મન્તં મનુષ્યેષુ કૃણુહિ । તસ્ય ત ઉપહૂતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામીતિ ભક્ષયન્તિ દ્વૌ દ્વૌ । ત્રયશ્છન્દોગાઃ

ઘર્મવત્સત્ત્રે ૧૫ ૧

((૨૫.૧) અગ્નિષ્ટોમસામ્નો હોત્રે ષોડશિસ્તોત્રેણાત્યગ્નિષ્ટોમે । ઉક્થ્યે મૈત્રાવરુણાદિભ્યઃ પ્રસૌતિ <તન્તુરસિ પ્રજાભ્યસ્ત્વા પ્રજાં જિન વ । રેવદસ્યોષધીભ્યસ્ત્વૌષષીર્જિન્વ । પૃતનાષાડસિ પશુભ્યસ્ત્વા પશૂન્ જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૫.૨) એતેષાં યાજ્યાહોમાન્ <ઇન્દ્રાવરુણા સુતપૌ > <બૃહસ્પતિર્નઃ > <ઉભા જિગ્યથુઃ > ઇતિ ॥
(૨૫.૩) <વયમુ ત્વામપૂર્વ્ય > <યો ન ઇદમિદં પુરા > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરુપૌ ॥
(૨૫.૪) સ્તોત્રિયસ્ય પ્રથમાં શસ્ત્વા તસ્યા ઉત્તમં પાદં દ્વિતીયસ્યાઃ પૂર્વેણ સંધાયાવસાય દ્વિતીયેન દ્વિતીયાં શંસતિ । તસ્યા એવોત્તમમુત્ તરેણ સંધાયાવસાયોત્તમેન તૃત ઈયામ્ ॥
(૨૫.૫) એવં કાકુભાનાં સ્તોત્રિયાનુરૂપાણાં પ્રગ્રથનમ્ ॥
(૨૫.૬) ઇતઃ પચ્છઃ શંસતિ ॥
(૨૫.૭) <પ્ર મંહિષ્ઠાય બૃહતે બૃહદ્રયે > ઇત્યુક્થમુખમ્ ॥
(૨૫.૮) <ઉદપ્રુતો ન વયો રક્ષમાણાઃ > ઇતિ બાર્હસ્પત્યં સાંશંસિકમ્ ॥
(૨૫.૯) <અચ્છા મ ઇન્દ્રં મતયઃ સ્વર્વિદઃ > ઇતિ પર્યાસઃ ॥
(૨૫.૧૦) ઇત્યૈકાહિકાનામુત્તમયા પરિદધાતિ ॥
(૨૫.૧૧) પરયા યજતિ ॥
(૨૫.૧૨) ષોડશિનિ ગ્રહમુપતિષ્ઠન્તે <ય આ બભૂવ ભુવનાનિ વિશ્વા યસ્માદન્યન્ન પરં કિં ચનાસ્તિ । પ્રજાપતિઃ પ્રજાભિઃ સંવિદાનસ્ત્રીણિ જ્યોતીંષિ દધતે સ ષોડશી > ઇતિ
(૨૫.૧૩) હોત્રે પ્રસૌત્ય્<અભિજિદસિ યુક્તગ્રાવેન્દ્રાય ત્વેન્દ્રં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૫.૧૪) ષોડશિગ્રહસ્ય <ઇન્દ્ર જુષસ્વ > ઇતિ । <ઇન્દ્ર ષોડશિન્નોજસ્વાંસ્ત્વં દેવેષ્વસિ । ઓજસ્વન્તં મામાયુષ્મન્તં મનુષ્યેષુ કૃણુહિ । તસ્ય ત ઉપહૂતસ્યોપહૂતો ભક્ષયામિ > ઇતિ ભક્ષયન્તિ । દ્વૌ દ્વૌ ત્રયશ્છન્દોગાઃ ॥
(૨૫.૧૫) ઘર્મવત્સત્ત્રે ॥
26 અગ્નિષ્ટોમઃ
અતિરાત્રે હોત્રાદિભ્યઃ પ્રસૌત્યધિપતિરસિ પ્રાણાય ત્વા પ્રાણં જિન્વ । ધરુણોઽસ્યપાનાય ત્વાપાનં જિન્વ । સંસર્પોઽસિ ચક્ષુષે ત્વા ચક્ષુર્જિન્વ । વયોધા અસિ શ્રોત્રાય ત્વા શ્રોત્રં જિન્વેતિ ૧ હોમાનૈન્દ્રાન્ । આશ્વિનાદાશ્વિનમ્ ૨ સ્તોત્રિયાનુરૂપયોઃ પ્રથમાનિ પદાનિ પુનરાદાયમર્ધર્ચશસ્યવચ્છંસતિ । મધ્યમે પર્યાયે મધ્યમાનિ । ઉત્તમ ઉત્તમાનિ ૩ પ્રાતઃ સવનવદાહાવોક્થસંપદાવસ્વરૌ ૪ વયમુ ત્વા તદિદર્થા વયમિન્દ્ર ત્વાયવ ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૫ ઊર્ધ્વં સર્વત્ર ત્રીણિ સૂક્તાનિ । અન્ત્યં પચ્છઃ પર્યાસઃ ૬ ય ઉદૃચીતિ પરિધાનીયા । અપ્સુ ધૂતસ્યેતિ યાજ્યા ૭ મધ્યમે ત્રિવૃદસિ ત્રિવૃતે ત્વા ત્રિવૃતં જિન્વ । પ્રવૃદસિ પ્રવૃતે ત્વા પ્રવૃતં જિન્વ । સ્વવૃદસિ સ્વવૃતે ત્વા સ્વવૃતં જિન્વ । અનુવૃદસ્યનુવૃતે ત્વાનુવૃતં જિન્વેતિ ૮ અભિ ત્વા વૃષભા સુતેઽભિ પ્ર ગોપતિં ગિરેતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૯ બર્હિર્વા યત્સ્વપત્યાયેતિ પરિધાનીયા । પ્રોગ્રાં પીતિમિતિ યાજ્યા ૧૦ ઉત્તમ આરોહોઽસ્યારોહાય ત્વારોહં જિન્વ । પ્રરોહોઽસિ પ્રરોહાય ત્વા પ્રરોહં જિન્વ । સંરોહોઽસિ સંરોહાય ત્વા સંરોહં જિન્વ । અનુરોહોઽસ્યનુરોહાય ત્વાનુરોહં જિન્વેતિ ૧૧ યોગેયોગે તવસ્તરં યુઞ્જન્તિ બ્રધ્નમરુષમિતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૧૨ અપાઃ પૂર્વેષામિતિ પરિધાનીયા ઊતી શચીવ ઇતિ યાજ્યા ૧૩ હોત્ર આશ્વિનાય પ્રસૌતિ વસુકોઽસિ વસ્યષ્ટિરસિ વેષશ્રીરસિ । વસુકાય ત્વા વસ્યષ્ટ્યૈ ત્વા વેષશ્રિયૈ ત્વા । વસુકં જિન્વ વસ્યષ્ટિં જિન્વ વેષશ્રિયં જિન્વેતિ ૧૪ એવં ચતુઃસંસ્થો જ્યોતિષ્ટોમોઽત્યગ્નિષ્ટોમવર્જમ્ ૧૫ એષ સોમાનાં પ્રકૃતિઃ ૧૬ ૨

(૨૬.૧) અતિરાત્રે હોત્રાદિભ્યઃ પ્રસૌત્ય્<અધિપતિરસિ પ્રાણાય ત્વા પ્રાણં જિન્વ । ધરુણોઽસ્યપાનાય ત્વાપાનં જિન્વ । સંસર્પોઽસિ ચક્ષુષે ત્વા ચક્ષુર્જિન્વ । વયોધા અસિ શ્રોત્રાય ત્વા શ્રોત્રં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૬.૨) હોમાનૈન્દ્રાન્ । આશ્વિનાદાશ્વિનમ્ ॥
(૨૬.૩) સ્તોત્રિયાનુરૂપયોઃ પ્રથમાનિ પદાનિ પુનરાદાયમર્ધર્ચશસ્યવચ્છંસતિ । મધ્યમે પર્યાયે મધ્યમાન્યુત્તમ ઉત્તમાનિ ॥
(૨૬.૪) પ્રાતઃસવનવદાહાવોક્થસંપદાવસ્વરૌ ॥
(૨૬.૫) <વયમુ ત્વા તદિદર્થાઃ > <વયમિન્દ્ર ત્વાયવઃ > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૨૬.૬) ઊર્ધ્વં સર્વત્ર ત્રીણિ સૂક્તાનિ । અન્ત્યં પચ્છઃ પર્યાસઃ ॥
(૨૬.૭) <ય ઉદૃચિ > ઇતિ પરિધાનીયા । <અપ્સુ ધૂતસ્ય > ઇતિ યાજ્યા ॥
(૨૬.૮) મધ્યમે <ત્રિવૃદસિ ત્રિવૃતે ત્વા ત્રિવૃતં જિન્વ । પ્રવૃદસિ પ્રવૃતે ત્વા પ્રવૃતં જિન્વ । સ્વવૃદસિ સ્વવૃતે ત્વા સ્વવૃતં જિન્વ । અનુવૃદસ્યનુ વૃતે ત્વાનુવૃત ં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૬.૯) <અભિ ત્વા વૃષભા સુતે > <અભિ પ્ર ગોપતિં ગિરા > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૨૬.૧૦) <બર્હિર્વા યત્સ્વપત્યાય > ઇતિ પરિધાનીયા । <પ્રોગ્રાં પીતિમ્ > ઇતિ યાજ્યા ॥
(૨૬.૧૧) ઉત્તમે <આરોહોઽસ્યારોહાય ત્વારોહં જિન્વ । પ્રરોહોઽસિ પ્રરોહાય ત્વા પ્રરોહં જિન્વ । સંરોહોઽસિ સંરોહાય ત્વા સંરોહં જિન્વ । અનુરોહોઽસ્યનુરોહાય ત્વાનુરોહં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૬.૧૨) <યોગેયોગે તવસ્તરમ્ > <યુઞ્જન્તિ બ્રધ્નમરુષમ્ > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૨૬.૧૩) <અપાઃ પૂર્વેષામ્ > ઇતિ પરિધાનીયા । <ઊતી શચીવઃ > ઇતિ યાજ્યા ॥
(૨૬.૧૪) હોત્ર આશ્વિનાય પ્રસૌતિ <વસુકોઽસિ વસ્યષ્ટિરસિ વેષશ્રીરસિ । વસુકાય ત્વા વસ્યષ્ટ્યૈ ત્વા વેષશ્રિયૈ ત્વા । વસુકં જિન્વ વસ્યષ્ટિં જિન્વ વેષ શ્રિયં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૬.૧૫) એવં ચતુઃસંસ્થો જ્યોતિષ્ટોમોઽત્યગ્નિષ્ટોમવર્જમ્ ॥
(૨૬.૧૬) એષ સોમાનાં પ્રકૃતિઃ ॥
વાજપેયઃ, અપ્તોર્યામઃ (27)

વાજપેયઃ શરદિ ૧ સર્વઃ સપ્તદશઃ ૨ હિરણ્યસ્રજ ઋત્વિજઃ ૩ મરુત્વતીયાદ્બાર્હસ્પત્યેષ્ટિઃ ૪ આજ્યભાગાદીડાન્તા ૫ યૂપમારોહ્યમાણો યજમાન આહ દેવસ્ય સવિતુઃ સવે સ્વર્ગં વર્ષિષ્ઠં નાકં રુહેયં પૃષ્ઠાત્પૃથિવ્યા અહમિતિ ૬ આરૂઢો યાવત્ત ઇતિ વીક્ષતે ૭ અવરુહ્ય ભૂમે માતરિતિ યૂપવાસાંસિ બ્રહ્મણે દદાતિ ૮ તીર્થદેશે રથચક્રમા-રુહ્યાપરાજિતાભિમુખોઽશ્વરથાનીક્ષમાણ આસીનો વાજસામાભિગાયતિ ત્રિરાવિર્મર્યા આ વાજં વાજિનોઽગ્મન્ । દેવસ્ય સવિતુઃ સવે સ્વર્ગમ-ર્વન્તો જયેમેતિ ૯ તદ્વો ગાયેતિ સ્તોત્રિયઃ ૧૦ અભિપ્લવસ્તોત્રિયાનાવપતે ૧૧ માધ્યંદિન ઇન્દ્ર ક્રતું ન આ ભરેતિ સ્તોત્રિયઃ । ઇન્દ્ર જ્યેષ્ઠમુદુ ત્યે મધુમત્તમા વા ૧૨ કન્નવ્યો અતસીનામિતિ સામપ્રગાથઃ ૧૩ અહીનસૂક્તમાવપતે ૧૪ તૃતીયસવને ય એક ઇદ્વિદયતે ય ઇન્દ્ર સોમપાતમ ઇત્યુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૧૫ ઊર્ધ્વં ષોડશિનો હોત્રે નાભુરસિ સપ્તદશ પ્રજાપતિરસિ પ્રજાપતિષ્ટ્વા પ્રજાપતિં જિન્વેતિ ૧૬ બૃહસ્પતિસવં પરિયજ્ઞમેકે ૧૭ અપ્તોર્યામ્ણિ ગર્ભકારં શંસતિ ૧૮ યુઞ્જન્તિ બ્રધ્નમરુષમિતિ સ્તોત્રિયમ્ । અભિત આ યાહીતિ ૧૯ ભિન્ધિ વિશ્વા અપ દ્વિષ ઇત્યનુરૂપમ્ । અભિત આ નો યાહીતિ ૨૦ વાજપેયવદાવાપઃ ૨૧ માધ્યંદિને યદ્દ્યાવ ઇન્દ્ર તે શતં યદિન્દ્ર યાવતસ્ત્વમિતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ । અભિતઃસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ સામપ્રગાથાત્ ૨૨ ઇન્દ્ર ત્રિધાતુ શરણમિતિ સામપ્રગાથઃ ૨૩ સુકીર્તિવૃષાકપી સામસૂક્તમહીનસૂક્તમાવપતે ૨૪ તૃતીયસવને સુરૂપકૃત્નુમૂતયે શુષ્મિન્તમં ન ઊતય ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ । અભિતઃસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૨૫ શેષં પૃષ્ઠ્યષષ્ઠવત્સાતિરાત્રમ્ ૨૬ અતિ-રિક્તોક્થેષુ હોત્રાદિભ્યઃ પ્રસૌત્યાક્રમોઽસ્યાક્રમાય ત્વાક્રમં જિન્વ । સંક્રમોઽસિ સંક્રમાય ત્વા સંક્રમં જિન્વ । ઉત્ક્રમોઽસ્યુત્ક્રમાય ત્વોત્ક્રમં જિન્વ । ઉત્ક્રાન્તિરસ્યુત્ક્રાન્ત્યૈ ત્વોત્ક્રાન્તિં જિન્વેતિ ૨૭ તમિન્દ્રં વાજયામસિ મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસેતિ સ્તોત્રિયાનુરુપૌ । ઉત્તરૌ વા ૨૮ આ નૂનમશ્વિના યુવં તં વાં રથમિતિ સૂક્તે । પૂર્વસ્ય દશમીં દ્વાદશીમુત્તરં ચ પચ્છઃ ૨૯ મધુમતીરોષધીરિતિ પરિધાનીયા । ઉત્તરા યાજ્યા ૩૦ ૩

ઇત્યથર્વવેદે વૈતાનસૂત્રે ચતુર્થોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ
(૨૭.૧) વાજપેયઃ શરદિ ॥
(૨૭.૨) સર્વઃ સપ્તદશ ॥
(૨૭.૩) હિરણ્યસ્રજ ઋત્વિજઃ ॥
(૨૭.૪૫) મરુત્વતીયાદ્બાર્હસ્પત્યેષ્ટિરાજ્યભાગાદીડાન્તા ॥
(૨૭.૬) યૂપમારોહ્યમાણો યજમાન આહ <દેવસ્ય સવિતુઃ સવે સ્વર્ગં વર્ષિષ્ઠં નાકં રુહેયમ્ > <પૃષ્ઠાત્પૃથિવ્યા અહમ્ > ઇતિ ॥
(૨૭.૭) આરૂઢઃ <યાવત્તે > ઇતિ વીક્ષતે ॥
(૨૭.૮) અવરુહ્ય <ભૂમે માતઃ > ઇતિ યૂપવાસાંસિ બ્રહ્મણે દદાતિ ॥
(૨૭.૯) તીર્થદેશે રથચક્રમારુહ્યાપરાજિતાભિમુખોઽશ્વરથાનીક્ષમાણ આસીનો વાજસામાભિગાયતિ ત્રિઃ <આવિર્મર્યા આ વાજં વાજિનોઽગ્મન્ । દેવસ્ય સવિતુઃ સવે સ્વર્ગમર્વન્તો જયેમ > ઇતિ ॥
(૨૭.૧૦) <તદ્વો ગાય > ઇતિ સ્તોત્રિયઃ ॥
(૨૭.૧૧) અભિપ્લવસ્તોત્રિયાનાવપતે ॥
(૨૭.૧૨) માધ્યંદિને <ઇન્દ્ર ક્રતું ન આ ભર > ઇતિ સ્તોત્રિયઃ । <ઇન્દ્ર જ્યેષ્ઠમ્ > <ઉદુ ત્યે મધુમત્તમાઃ > ઇતિ વા ॥
(૨૭.૧૩) <કન્નવ્યો અતસીનામ્ > ઇતિ સામપ્રગાથઃ ॥
(૨૭.૧૪) અહીનસૂક્તમાવપતે ॥
(૨૭.૧૫) તૃતીયસવને <ય એક ઇદ્વિદયતે > <ય ઇન્દ્ર સોમપાતમઃ > ઇત્યુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૨૭.૧૬) ઊર્ધ્વં ષોડશિનો હોત્રે <નાભુરસિ સપ્તદશ પ્રજાપતિરસિ પ્રજાપતયે ત્વા પ્રજાપતિં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૭.૧૭) બૃહસ્પતિસવં પરિયજ્ઞમેકે ॥
(૨૭.૧૮) અપ્તોર્યામ્ણિ ગર્ભકારં શંસતિ ॥
(૨૭.૧૯) <યુઞ્જન્તિ બ્રધ્નમરુષમ્ > ઇતિ સ્તોત્રિયમ્ । અભિતઃ <આ યાહિ > ઇતિ ॥
(૨૭.૨૦) <ભિન્ધિ વિશ્વા અપ દ્વિષઃ > ઇત્યનુરૂપમ્ । અભિતઃ <આ નો યાહિ > ઇતિ ॥
(૨૭.૨૧) વાજપેયવદાવાપઃ ॥
(૨૭.૨૨) માધ્યંદિને <યદ્દ્યાવ ઇન્દ્ર તે શતમ્ > <યદિન્દ્ર યાવતસ્ત્વમ્ > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપાવભિતઃ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૨૭.૨૩) સામપ્રગાથાત્<ઇન્દ્ર ત્રિધાતુ શરણમ્ > ઇતિ સામપ્રગાથઃ ॥
(૨૭.૨૪) સુકીર્તિવૃષાકપી સામસૂક્તમહીનસૂક્તમાવપતે ॥
(૨૭.૨૫) તૃતીયસવને <સુરૂપકૃત્નુમૂતયે > <શુષ્મિન્તમં ન ઊતયે > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપાવભિતઃ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૨૭.૨૬) શેષં પૃષ્ઠ્યષષ્ઠવત્સાતિરાત્રમ્ ॥
(૨૭.૨૭) અતિરિક્તોક્થેષુ હોત્રાદિભ્યઃ પ્રસૌત્ય્<આક્રમોઽસ્યાક્રમાય ત્વાક્રમં જિન્વ । સંક્રમોઽસિ સંક્રમાય ત્વા સંક્રમં જિન્વ । ઉત્ક્ર મોઽસ્યુત્ક્ર માય ત્વોત્ક્રમં જિન્વ । ઉત્ક્રાન્તિરસ્યુત્ક્રાન્ત્યૈ ત્વોત્ક્રાન્તિં જિન્વ > ઇતિ ॥
(૨૭.૨૮) <તમિન્દ્રં વાજયામસિ > <મહા૑મિન્દ્રો ય ઓજસા > ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરુપૌ । ઉત્તરૌ વા ॥
(૨૭.૨૯) <આ નૂનમશ્વિના યુવમ્ > <તં વાં રથમ્ > ઇતિ સૂક્તે । પૂર્વસ્ય દશમીં દ્વાદશીમુત્તરં ચ પચ્છઃ ॥
(૨૭.૩૦) <મધુમતીરોષધીઃ > ઇતિ પરિધાનીયા । ઉત્તરા યાજ્યુત્તરા યાજ્યા ॥
અગ્નિચયનમ્ (28-29)

કામમપ્રથમયજ્ઞેઽગ્નિઃ ૧ સ મહાવ્રતે નિત્યમ્ ૨ ફાલ્ગુન્યાં સત્ત્રે પૌષ્યામ્ ૩ તદ્ગુણાનુરોધાત્પ્રાજાપત્યે પશૌ સમિધ્યમાનવતીમનુ સમાસ્ત્વાગ્ન ઇતિ જપતિ ૪ ય આત્મદા ઇત્યવદાનાનામ્ ૫ અષ્ટમ્યામુખાસંભરણીયા ૬ અષ્ટગૃહીતસ્યર્ચા સ્તોમમિતિ ૭ પરિ ત્વાગ્ન ઇતિ મૃત્પિણ્ડં પરિલિખ્યમાનમ્ ૮ પુરીષ્યોઽસીત્યભિમૃશ્યમાનમ્ ૯ ત્વામગ્ન ઇતિ પુષ્કરપર્ણે નિધીયમાનમ્ ૧૦ આપો હિ ષ્ઠેતિ પલાશ-પાણ્ટેનાભિષિચ્યમાનમ્ ૧૧ પૃથિવીં ત્વા પૃથિવ્યામિત્યુખાં ક્રિયમાણામ્ । પુનઃકરણ ઇતિ ભગલિઃ ૧૨ તૃતીયયા પચ્યમાનામ્ ૧૩ આમાવાસ્યેનેષ્ટે દીક્ષણીયાયાં વૈશ્વાનરાદિત્યયોશ્ચ યદગ્ને યાનિ કાનિ ચિદિ-ત્યુખ્યે સમિધ આધીયમાનાઃ ૧૪ સંશિતં મ ઇત્યુખ્યમુન્નીયમાનમ્ ૧૫ આ ત્વાહાર્ષમિત્યુન્નીતમ્ ૧૬ ઉદુત્તમમિતિ પાશાનુન્મુચ્યમાનાન્ ૧૭ સંવત્સરમુખ્યં બિભર્તિ સદ્યો વા ૧૮ આ નો ભરેતિ વનીવાહને વાચયતિ ૧૯ ગર્ભો અસ્યોષધીનામિત્યુખ્યં ભસ્માપ્સ્વોપ્યમાનમ્ ૨૦ સહ રય્યા નિવર્તસ્વેતિ દ્વાભ્યામુપ્તમાદીયમાનમ્ ૨૧ પુનસ્ત્વેત્યુખ્યે સમિધ આધી-યમાનાઃ ૨૨ દીક્ષાન્તે વિ મિમીષ્વેતિ વેદ્યગ્નિમ્ ૨૩ અપેત વીતેતિ ગાર્હપત્યમુદુહ્યમાનમ્ ૨૪ અયં તે યોનિરિતિ ગાર્હપત્યેષ્ટકા નિધીયમાનાઃ ૨૫ નમોઽસ્તુ તે નિરૃત ઇતિ પિત્ર્યુપવીતી નૈરૃતીઃ ૨૬ યત્તે દેવીતિ શિક્યાસન્દીરુક્યપાશાન્નૈરૃત્યાં પ્રાસને ૨૭ અનપેક્ષમાણા એત્ય નિવેશનઃ સંગમન ઇત્યૈન્દ્ર્યા ગાર્હપત્યમુપતિષ્ઠન્તે ૨૮ પ્રાયણીયાદિ ૨૯ સીરા યુઞ્જન્તીતિ સીરં યુજ્યમાનમ્ ૩૦ લાઙ્ગલં પવીરવદિતિ કર્ષમાણમ્ ૩૧ કૃતે યોનાવિત્યોષધીરાવપન્તમ્ ૩૨ બ્રહ્મ જજ્ઞાનમિતિ રુક્મં નિ-
ધીયમાનમ્ ૩૩ હિરણ્યગર્ભ ઇતિ હિરણ્યપુરુષમ્ ૩૪ ૧

(૨૮.૧) કામમપ્રથમયજ્ઞેઽગ્નિઃ ॥
(૨૮.૨) સમહાવ્રતે નિત્યમ્ ॥
(૨૮.૩) ફાલ્ગુન્યામ્ । સત્ત્રે પૌષ્યાં તદ્ગુણાનુરોધાત્ ॥
(૨૮.૪) પ્રાજાપત્યે પશૌ સમિધ્યમાનવતીમનુ <સમાસ્ત્વાગ્ને > ઇતિ જપતિ ॥
(૨૮.૫) <ય આત્મદાઃ > ઇત્યવદાનાનામ્ ॥
(૨૮.૬) અષ્ટમ્યામુખા સંભરણીયા ॥
(૨૮.૭) અષ્ટગૃહીતસ્યર્ચા સ્તોમમિતિ ॥
(૨૮.૮) <પરિ ત્વાગ્ને > ઇતિ મૃત્પિણ્ડં પરિલિખ્યમાનમ્ ॥
(૨૮.૯) <પુરીષ્યોઽસિ > ઇત્યભિમૃશ્યમાનમ્ ॥
(૨૮.૧૦) <ત્વામગ્ને > ઇતિ પુષ્કરપર્ણે નિધીયમાનમ્ ॥
(૨૮.૧૧) <આપો હિ ષ્ઠા > ઇતિ પલાશફાણ્ટેનાભિષિચ્યમાનમ્ ॥
(૨૮.૧૨) <પૃથિવીં ત્વા પૃથિવ્યામ્ > ઇત્યુખાં ક્રિયમાણામ્ । પુનઃકરણ ઇતિ ભાગલિઃ ॥
(૨૮.૧૩) તૃતીયયા પચ્યમાનામ્ ॥
(૨૮.૧૪) આમાવાસ્યેનેષ્ટે । દીક્ષણીયાયાં વૈશ્વાનરાદિત્યયોશ્ચ । <યદગ્ને યાનિ કાનિ ચિદ્> ઇત્યુખ્યે સમિધ આધીયમાનાઃ ॥
(૨૮.૧૫) <સંશિતં મે > ઇત્યુખ્યમુન્નીયમાનમ્ ॥
(૨૮.૧૬) <આ ત્વાહાર્ષમ્ > ઇત્યુન્નીતમ્ ॥
(૨૮.૧૭) <ઉદુત્તમમ્ > ઇતિ પાશાનુન્મુચ્યમાનાન્ ॥
(૨૮.૧૮) સંવત્સરમુખ્યં બિભર્તિ । સદ્યો વા ॥
(૨૮.૧૯) <આ નો ભર > ઇતિ વનીવાહને વાચયતિ ॥
(૨૮.૨૦) <ગર્ભો અસ્યોષધીનામ્ > ઇત્યુખ્યં ભસ્માપ્સ્વોપ્યમાનમ્ ॥
(૨૮.૨૧) <સહ રય્યા નિવર્તસ્વ > ઇતિ દ્વાભ્યામુપ્તમાદીયમાનમ્ ॥
(૨૮.૨૨) <પુનસ્ત્વા > ઇત્યુખ્યે સમિધ આધીયમાનાઃ ॥
(૨૮.૨૩) દીક્ષાન્તે <વિ મિમીષ્વ > ઇતિ વેદ્યગ્નિ મિમાનમ્ ॥
(૨૮.૨૪) <અપેત વીત > ઇતિ ગાર્હપત્યમુદુહ્યમાનમ્ ॥
(૨૮.૨૫) <અયં તે યોનિઃ > ઇતિ ગાર્હપત્યેષ્ટકા નિધીયમાનાઃ ॥
(૨૮.૨૬) <નમોઽસ્તુ તે નિરૃતે > ઇતિ પિત્ર્યુપવીતી નૈરૃતીઃ ॥
(૨૮.૨૭) <યત્તે દેવી > ઇતિ શિક્યાસન્દીરુક્મપાશાન્નૈરૃત્યાં પ્રાસ્તાન્ ॥
(૨૮.૨૮) અનપેક્ષમાણા એત્ય <નિવેશનઃ સંગમનઃ > ઇત્યૈન્દ્ર્યા ગાર્હપત્યમુપતિષ્ઠન્તે ॥
(૨૮.૨૯) પ્રાયણીયાદિ ॥
(૨૮.૩૦) <સીરા યુઞ્જન્તિ > ઇતિ સીરં યુજ્યમાનમ્ ॥
(૨૮.૩૧) <લાઙ્ગલં પવીરવત્> ઇતિ કર્ષમાણમ્ ॥
(૨૮.૩૨) <કૃતે યોનૌ > ઇત્યોષધીરાવપન્તમ્ ॥
(૨૮.૩૩) <બ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્ > ઇતિ રુક્મં નિધીયમાનમ્ ॥
(૨૮.૩૪) <હિરણ્યગર્ભઃ > ઇતિ હિરણ્યપુરુષમ્ ॥
29 અગ્નિચયનમ્
મધુ વાતા ઇતિ કૂર્મમભ્યજ્યમાનમ્ ૧ વિષ્ણોઃ કર્માણીત્યુલૂખલમુસલં નિધીયમાનમ્ ૨ અજો હીત્યજશિરઃ ૩ પૂર્વાહ્ણિકીરુપસદોઽનુ ચિતીશ્ચિન્વન્તિ ૪ વાર્ત્રહત્યાય શવસે વિ ન ઇન્દ્ર મૃગો ન ભીમો વૈશ્વાનરો ન ઊતય ઇતિ ચિતિંચિતિં પુરીષાચ્છન્નામ્ ૫ અગ્ને જાતાનિતિ દ્વાભ્યાં પઞ્ચમ્યાં ચિતાવસપત્નેષ્ટકા નિધીયમાનાઃ ૬ એકાન્નત્રિંશત્સ્તોમભાગૈઃ સ્તોમભાગિકીઃ ૭ ત્વામગ્ને પુષ્કરાદધીતિ ગાયત્રીરબોધ્યગ્નિરિતિ ત્રૈષ્ટુભીઃ સં સમિદિત્યાનુષ્ટુભીરગ્નિં હોતારં મન્ય ઇત્યતિચ્છાન્દસીર્ગાર્હપત્ય ઉક્થમ્ ૮ અયમગ્નિઃ સત્પતિર્યેના સહસ્રમિતિ પુનશ્ચિતૌ ૯ મા નો દેવા ભવાશર્વૌ મૃડતં યસ્તે સર્પ ઇતિ રૌદ્રાન્ ૧૦ અશ્મવર્મ મ ઇતિ પરિશ્રિતઃ ૧૧ હવનપ્રાસનાદાગ્નીધ્રો યા આપો દિવ્યા ઇતિ ચિતિં પરિષિઞ્ચતિ ૧૨ ઇદં વ આપો હિમસ્ય ત્વોપ દ્યામુપ વેતસમપામિદમિતિ મણ્ડૂકાવકાવેતસૈર્દક્ષિણાદિક્પ્રતિદિશં વિકૃષ્યમાણામ્ ૧૩ યો વિશ્વચર્ષણિરિત્યૌપવસથ્યે ષોડશગૃહીતાર્ધસ્ય । સ નઃ પિતા જનિતેત્યુત્તરાર્ધસ્ય ૧૪ ઉદેનમુત્તરં નયેતિ સમિધ આધીયમાનાઃ ૧૫ સંપ્રેષિતોઽપ્રતિરથં જપતિ ૧૬ ક્રમધ્વમગ્નિનેતિ ચતસૃભિશ્ચિતિમારોહન્તિ ૧૭ તાં સવિતરિતિ સમિધ આધીયમાનાઃ ૧૮ ચત્વારિ શૃઙ્ગાભ્યર્ચતેતિ જપતિ । અગ્ને અચ્છેતિ તિસ્રો । અર્યમણં બૃહસ્પતિમિતિ દ્વે ૧૯ વાજસ્ય નુ પ્રસવ ઇતિ વાજપ્રસવીયહોમાન્ ૨૦ સં મા સિઞ્ચન્ત્વિત્યભિષિચ્યમાનં વાચ-યતિ ૨૧ યે ભક્ષયન્ત એતં સધસ્થા ઇતિ દ્વે ૨૨ યેના સહસ્રમિતિ વૈશ્વકર્મણહોમાન્ ૨૩ ૨

(૨૯.૧) <મધુ વાતાઃ > ઇતિ કૂર્મમભ્યજ્યમાનમ્ ॥
(૨૯.૨) <વિષ્ણોઃ કર્માણિ > ઇત્યુલૂખલમુસલં નિધીયમાનમ્ ॥
(૨૯.૩) <અજો હિ > ઇત્યજશિરઃ ॥
(૨૯.૪) પૂર્વાહ્ણિકીરુપસદોઽનુ ચિતીશ્ચિન્વન્તિ ॥
(૨૯.૫) <વાર્ત્રહત્યાય શવસે > <વિ ન ઇન્દ્ર > <મૃગો ન ભીમઃ > <વૈશ્વાનરો ન ઊતયે > ઇતિ ચિતિંચિતિં પુરી ષાચ્છન્નામ્ ॥
(૨૯.૬) <અગ્ને જાતાન્ > ઇતિ દ્વાભ્યાં પઞ્ચમ્યાં ચિતાવસપત્નેષ્ટકા નિધીયમાનાઃ ॥
(૨૯.૭) એકાન્નત્રિંશત્સ્તોમભાગૈઃ સ્તોમભાગિકીઃ ॥
(૨૯.૮) <ત્વામગ્ને પુષ્કરાદધિ > ઇતિ ગાયત્રીઃ । <અબોધ્યગ્નિઃ > ઇતિ ત્રૈષ્ટુભીઃ । <સં સમિદ્> ઇત્યાનુષ્ટુ ભીઃ । <અગ્નિં હોતારં મન્યે > ઇત્યતિચ્છાન્દસીઃ । ગાર્હપત્ય ઉક્થમ્ ॥
(૨૯.૯) <અયમગ્નિઃ સત્પતિઃ > <યેના સહસ્રમ્ > ઇતિ પુનશ્ચિતૌ ॥
(૨૯.૧૦) <મા નો દેવાઃ > <ભવાશર્વૌ મૃડતમ્ > <યસ્તે સર્પઃ > ઇતિ રૌદ્રાન્ ॥
(૨૯.૧૧) <અશ્મવર્મ મે > ઇતિ પરિશ્રિતઃ ॥
(૨૯.૧૨) હવનપ્રાસનાદાગ્નીધ્રઃ <યા આપો દિવ્યાઃ > ઇતિ ચિતિં પરિષિઞ્ચતિ ॥
(૨૯.૧૩) <ઇદં વ આપઃ > <હિમસ્ય ત્વા > <ઉપ દ્યામુપ વેતસમ્ > <અપામિદમ્ > ઇતિ મણ્ડૂકાવકાવેતસૈર્દક્ષિણાદિ પ્રતિદિશં વિકૃષ્યમાણામ ॥
(૨૯.૧૪) <યો વિશ્વચર્ષણિઃ > ઇત્યૌપવસથ્યે ષોડશગૃહીતાર્ધસ્ય । <સ નઃ પિતા જનિતા > ઇત્યુત્તરાર્ધસ્ય ॥
(૨૯.૧૫) <ઉદેનમુત્તરં નય > ઇતિ સમિધ આધીયમાનાઃ ॥
(૨૯.૧૬) સંપ્રેષિતોઽપ્રતિરથં જપતિ ॥
(૨૯.૧૭) <ક્રમધ્વમગ્નિના > ઇતિ ચતસૃભિશ્ચિતિમારોહન્તિ ॥
(૨૯.૧૮) <તાં સવિતઃ > ઇતિ સમિધ આધીયમાનાઃ ॥
(૨૯.૧૯) <ચત્વારિ શૃઙ્ગા > <અભ્યર્ચત > ઇતિ જપતિ ॥
(૨૯.૨૦) <અગ્ને અચ્છા > ઇતિ તિસ્રઃ । <અર્યમણં બૃહસ્પતિમ્ > ઇતિ દ્વે । <વાજસ્ય નુ પ્રસવે > ઇતિ વાજપ્રસવીયહોમાન્ ॥
(૨૯.૨૧) <સં મા સિઞ્ચન્તુ > ઇત્યભિષિચ્યમાનં વાચયતિ ॥
(૨૯.૨૨-૨૩) <યે ભક્ષયન્તઃ > <એતં સધસ્થાઃ > ઇતિ દ્વે । <યેના સહસ્રમ્ > ઇતિ વૈશ્વકર્મણહોમાન્ ॥
સૌત્રામણી (30)

અગ્નિચિત્સોમાતિપૂતઃ સોમવામી સૌત્રામણ્યાભિષિચ્યતે ૧ ઉત્ક્રાન્તશ્રેયસઃ શ્રૈષ્ઠ્યકામસ્ય ૨ નાનિષ્ટસોમઃ ૩ આદિત્યેષ્ટિઃ ૪ ઐન્દ્રઃ પશુઃ ૫ રસપ્રાશન્યા યા બભ્રવ ઇત્યોષધીભિઃ સુરાં સંધીયમાનામ્ ૬ વાયોઃ પૂત ઇતિ સોમાતિપૂતસ્ય પાવ્યમાનામ્ ૭ સોમવામિનઃ પ્રાઙ્સોમ ઇતિ વિકૃતેન ૮ અધ્વર્યો અદ્રિભિઃ સુતં સોમં પવિત્ર આસૃજ । પુનીહીન્દ્રાય પાતવ ઇત્યધ્વર્યું પાવયન્તમ્ ૯ ગૃહીતેષ્વાજ્યેષુ કુવિદઙ્ગ યવમન્ત ઇતિ પયોગ્રહાન્ગૃહ્ણન્તમ્ ૧૦ વપામાર્જનાદ્યુવં સુરામમશ્વિનેતિ ચતસૃભિઃ પયઃ-સુરાગ્રહાણાં સૌરાણાં ન ભક્ષણમ્ ૧૧ આશ્વિનસ્યૈકે યમશ્વિના નમુચેરાસુરાદધિ સરસ્વત્યસુનોદિન્દ્રિયાય ઇમં તં શુક્રં મધુમન્તમિન્દું સોમં રાજાનમિહ ભક્ષયામીતિ ૧૨ પુનન્તુ મા ગિરાવરગરાટેષુ યદ્ગિરિષ્વિતિ શતાતૃણામાસિચ્યમાનામ્ ૧૩ ઉદીરતામિતિ દ્વે બર્હિષદઃ પિતર ઉપહૂતા નઃ પિતરોઽગ્નિષ્વાત્તા ઇતિ પઞ્ચ જપતિ ૧૪ આશ્વિનસાર્સ્વતૈન્દ્ર પશૂનાં વનસ્પતિયાગાદભિષિચ્યમાનમોં ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદોમિતિ વાચયતિ ૧૫ સામગાનાય પ્રેષિતઃ બૃહદિન્દ્રાય ગાયત મરુતો વૃત્રહન્તમમ્ । યેન જ્યોતિરજનયન્નૃતાવૃધો દેવં દેવાય જાગૃવીત્યૈન્દ્ર્યાં બૃહત્યાં [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।20બ્5 સંશાનાનિ] ગાયતિ ૧૬ સં ત્વા હિન્વન્તિ ધા૩યિતાયિભિઃ સં ત્વા ઋણન્તિ સં ત્વા શિષન્તિ સં ત્વા તતક્ષુરિતિ પ્રતિપદઃ ૧૭ સંશ્રવસે વિશ્રવસે સત્યશ્રવસે શ્રવસ ઇતિ નિધનાનિ ૧૮ સંજિત્યૈ વિજિત્યૈ સત્યજિત્યૈ જિત્યા ઇતિ ક્ષત્રિયસ્ય । સંપુષ્ટ્યૈ વિપુષ્ટ્યૈ સત્યપુષ્ટ્યૈ પુષ્ટ્યા ઇતિ વૈશ્યસ્ય ૧૯ સર્વે નિધનમુપયન્તિ ૨૦ બર્હિર્હોમાદવભૃથઃ ૨૧ યદ્દેવા ઇતિ માસરકુમ્ભં પ્લાવ્યમાનમ્ ૨૨ દ્રુપદાદિવેતિ વાસઃ ૨૩ મૈત્રાવરુણ્યામિક્ષેષ્ટિઃ ૨૪ ઇન્દ્રાય વયોધસે પશુઃ ૨૫ આદિત્યેષ્ટિઃ ૨૬ દૂરે ચિત્સન્તમિતિ પ્રણવાન્તયા તાનેન મન્ત્રોક્તમુપતિષ્ઠન્તે ૨૭ ૩

ઇત્યથર્વવેદે વૈતાનસૂત્રે પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ
(૩૦.૧) અગ્નિચિત્સોમાતિપૂતઃ સોમવામી સૌત્રામણ્યાભિષિચ્યતે ॥
(૩૦.૨) ઉત્ક્રાન્તઃ શ્રેયસઃ શ્રૈષ્ઠ્યકામસ્ય ॥
(૩૦.૩) નાનિષ્ટસોમઃ ॥
(૩૦.૪) આદિત્યેષ્ટિઃ ॥
(૩૦.૫) ઐન્દ્રઃ પશુઃ ॥
(૩૦.૬) રસપ્રાશન્યા <યા બભ્રવઃ > ઇત્યોષધીભિઃ સુરાં સંધીયમાનામ્ ॥
(૩૦.૭) <વાયોઃ પૂતઃ > ઇતિ સોમાતિપૂતસ્ય પાવ્યમાનામ્ ॥
(૩૦.૮) સોમવામિનઃ <પ્રાક્સોમઃ> ઇતિ વિકૃતેન ॥
(૩૦.૯) <અધ્વર્યો અદ્રિભિઃ સુતં સોમં પવિત્ર આસૃજ । પુનીહીન્દ્રાય પાતવે > ઇત્યધ્વર્યું પાવયન્તમ્ ॥
(૩૦.૧૦) ગૃહીતેષ્વાજ્યેષુ <કુવિદઙ્ગ યવમન્તઃ > ઇતિ પયોગ્રહાન્ ગૃહ્ણન્તમ્ ॥
(૩૦.૧૧) વપામાર્જનાત્<યુવં સુરામમશ્વિના > ઇતિ ચતસૃભિઃ પયઃસુરાગ્રહાણામ્ । સૌરાણાં ન ભક્ષણમ્ ॥
(૩૦.૧૨) આશ્વિનસ્યૈકે <યમશ્વિના નમુચેરાસુરાદધિ સરસ્વત્યસુનોદિન્દ્રિયાય । ઇમં તં શુક્રં મધુમન્તમિન્દું સોમં રાજાનમિહ ભક્ષયામિ > ઇતિ ॥
(૩૦.૧૩) <પુનન્તુ મા > <ગિરાવરગરાટેષુ > <યદ્ગિરિષુ > ઇતિ શતાતૃણામાસિચ્યમાનામ્ ॥
(૩૦.૧૪) <ઉદીરતામ્ > ઇતિ દ્વે <બર્હિષદઃ પિતરઃ > <ઉપહૂતા નઃ પિતરઃ > <અગ્નિષ્વાત્તાઃ > ઇતિ પઞ્ચ જપતિ ॥
(૩૦.૧૫) આશ્વિનસારસ્વતૈન્દ્રપશૂનામ્ । વનસ્પતિયાગાદભિષિચ્યમાનમ્ <ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વર્જનદોમ્> ઇતિ વાચયતિ ॥
(૩૦.૧૬) સામગાનાય પ્રેષિતઃ <બૃહદિન્દ્રાય ગાયત મરુતો વૃત્રહન્તમમ્ । યેન જ્યોતિરજનયન્નૃતાવૃધો દેવં દેવાય જાગૃવિ > ઇત્યૈન્દ્ર્યાં બૃહત્યાં સંશાનાનિ ગાયતિ ॥
(૩૦.૧૭) <સં ત્વા હિન્વન્તિ ધાઇતાઇભી૩ઃ સં ત્વા રિણન્તિ સં ત્વા શિશન્તિ સં ત્વા તતક્ષુઃ > ઇતિ પ્રતિપદઃ ॥
(૩૦.૧૮) <સંશ્રવસે વિશ્રવસે સત્યશ્રવસે શ્રવસે > ઇતિ નિધનાનિ ॥
(૩૦.૧૯) <સંજિત્યૈ વિજિત્યૈ સત્યજિત્યૈ જિત્યૈ > ઇતિ ક્ષત્રિયસ્ય । <સંપુષ્ટ્યૈ વિપુષ્ટ્યૈ સત્યપુષ્ટ્યૈ પુષ્ટ્યૈ > ઇતિ વૈશ્યસ્ય ॥
(૩૦.૨૦) સર્વે નિધનમુપયન્તિ ॥
(૩૦.૨૧) બર્હિર્હોમાદવભૃથઃ ॥
(૩૦.૨૨) <યદ્દેવાઃ > ઇતિ માસરકુમ્ભં પ્લાવ્યમાનમ્ ॥
(૩૦.૨૩) <દ્રુપદાદિવ > ઇતિ વાસઃ ॥
(૩૦.૨૪) મૈત્રાવરુણ્યામિક્ષેષ્ટિઃ ॥
(૩૦.૨૫) ઇન્દ્રાય વયોધસે પશુઃ ॥
(૩૦.૨૬) આદિત્યેષ્ટિઃ ॥
(૩૦.૨૭) <દૂરે ચિત્સન્તમ્ > ઇતિ પ્રણવાન્તયા તાનેન મન્ત્રોક્તમુપતિષ્ઠન્તે મન્ત્રોક્તમુપતિષ્ઠન્તે ॥
ગવામયનમ્ (31-35)

માધ્યાઃ પુરસ્તાદેકાદશ્યાં સપ્તદશાવરાઃ સત્ત્રમુપયન્તો બ્રાહ્મણોક્તેન દીક્ષેરન્ ૧ ઇષ્ટપ્રથમયજ્ઞાઃ । ગૃહપતિર્વા ૨ તસ્યાગ્નૌ સમોપ્યાગ્નીત્પ્રાજાપત્યેન યજન્તે ૩ અહ્નાં વિધાન્યામેકાષ્ટકાયામપૂપં ચતુઃશરાવં પક્ત્વા પ્રાતરેતેન કક્ષમુપોષેદયં નો નભસસ્પતિરિતિ મન્ત્રોક્તદેવતાભ્યાં સંકલ્પયન્ ૪ યદિ દહતિ પુણ્યસમં ભવત્યથ ન દહતિ પાપસમમ્ ૫ અથ ગવામયનમ્ ૬ પ્રાયણીયચતુર્વિંશમભિપ્લવાશ્ચત્વારઃ પૃષ્ઠ્ય ઇતિ પ્રથમો માસઃ ૭ એવં ચત્વારઃ પ્રાયણીયચતુર્વિંશવર્જમ્ ૮ ત્રયોઽભિપ્લવાઃ પૃષ્ઠ્યોઽભિજિત્સ્વરસામાન ઇતિ ષષ્ઠઃ ૯ અતિરિક્ત આત્મા વિષુવાન્ ૧૦ આવૃત્ત ઉત્તરઃ પક્ષઃ ૧૧ સ્વરસામાનો વિશ્વજિત્પૃષ્ઠ્યોઽભિપ્લવાશ્ચત્વાર ઇતિ સપ્તમઃ ૧૨ એવં ચત્વારઃ સ્વરસામવિશ્વજિદ્વર્જમ્ ૧૩ અભિપ્લવૌ ગવાયુષી દશરાત્ર ઊર્ધ્વસ્તોમો મહાવ્રતમુદયનીય ઇતિ દ્વાદશઃ ૧૪ તદેતચ્છ્લોકોઽભિવદતિ દ્વાવતિરાત્રૌ ષટ્શતમગ્નિષ્ટોમા દ્વે વિંશતિશતે ઉક્થ્યાનામ્ । દ્વાદશ ષોડશિનઃ ષષ્ટિઃ ષડહા વૈષુવતં ચેતિ ૧૫ ચતુર્વિંશ ઇન્દ્રમિદ્ગાથિનો બૃહદિત્યાજ્યસ્તોત્રિયઃ । ઇન્દ્રા યાહિ ચિત્રભાનો ઇતિ વા ૧૬ આભિપ્લવિકાંસ્તૃતીયાદીન્સ્તોત્રિયાનાવપતે ૧૭ અભિ પ્ર વઃ સુરાધસં પ્ર સુ શ્રુતં સુરાધસમિતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ બાર્હતૌ પ્રગાથૌ । મા ચિદન્યદ્વિ શંસત યચ્ચિદ્ધિ ત્વા જના ઇમ ઇતિ વા ૧૮ અસ્મા ઇદુ પ્ર તવસે તુરાયેત્યહીનસૂક્તમાવપતે ૧૯ અભિજિતિ વિષુવતિ વિશ્વજિતિ મહાવ્રતે ચ ય એક ઇદ્વિદયતે ય ઇન્દ્ર સોમપાતમ ઇત્યુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૨૦ અભિપ્લવ આ યાહિ સુષુમા હિ ત ઇતિ ષડાજ્યસ્તોત્રિયા આરમ્ભણીયાપર્યાસવર્જમ્ ૨૧ વાર્ત્રહત્યાય શવસે શુષ્મિન્તમં ન ઊતય આ તૂ ન ઇન્દ્ર મદ્ર્યગુપ નઃ સુતમાગહિ યદિન્દ્રાહં યથા ત્વમપામૂર્મિર્મદન્નિવેતિ તૃચાનાવપતે ૨૨ તં વો દસ્મમૃતીષહમિતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૨૩ અભિ પ્ર વઃ સુરાધસમિતિ યુગ્મેષુ ૨૪ ઇન્દ્રઃ પૂર્ભિદાતિરદ્દાસમર્કૈર્ય એક ઇદ્ધવ્યશ્ચર્ષણીનાં યસ્તિગ્મશૃઙ્ગો વૃષભો ન ભીમ ઇતિ સંપાતાનામેકૈકમહરહરાવપતે । પૃષ્ઠ્યે છન્દોમેષુ દશમે ચ ૨૫ મધ્યમેષ્વેવા હ્યસિ વીરયુરિત્યુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપાઃ ૨૬ પૃષ્ઠ્યષષ્ઠે વનોતિ હિ સુન્વન્ક્ષયં પરીણસો વિશ્વેષુ હિ ત્વા સવનેષુ તુઞ્જત ઇતિ પારુચ્છેપીરુપદધતિ દ્વયોઃ સવનયોઃ પુરસ્તાત્પ્રસ્થિતયાજ્યાનામ્ । યજ્ઞૈઃ સંમિશ્લાઃ પૃષતીભિરૃષ્ટિભિરિત્યૃતુયાજ્યાનામુપરિષ્ટાત્ ૨૭ ૧

(૩૧.૧) માધ્યાઃ પુરસ્તાદેકાદશ્યાં સપ્તદશાવરાઃ સત્ત્રમુપયન્તો બ્રાહ્મણોક્તેન દીક્ષેરન્ ॥
(૩૧.૨) ઇષ્ટપ્રથમયજ્ઞાઃ । ગૃહપતિર્વા ॥
(૩૧.૩) તસ્યાગ્નૌ સમોપ્યાગ્નીત્પ્રાજાપત્યેન યજન્તે ॥
(૩૧.૪) અહ્નાં વિધાન્યામેકાષ્ટકાયામપૂપં ચતુઃશરાવં પક્ત્વા પ્રાતરેતેન કક્ષમુપોષેત્ ઇતિ મન્ત્રોક્તદેવતાભ્યઃ સંકલ્પયન્ ॥
(૩૧.૫) યદિ દહતિ પુણ્યસમં ભવત્યથ ન દહતિ પાપસમમ્ ॥
(૩૧.૬) અથ ગવામયનમ્ ॥
(૩૧.૭) પ્રાયણીયશ્ચતુર્વિંશમભિપ્લવાશ્ચત્વારઃ પૃષ્ઠ્ય ઇતિ પ્રથમો માસઃ ॥
(૩૧.૮) એવં ચત્વારઃ પ્રાયણીયચતુર્વિંશવર્જમ્ ॥
(૩૧.૯) ત્રયોઽભિપ્લવાઃ પૃષ્ઠ્યોઽભિજિત્સ્વરસામાન ઇતિ ષષ્ઠઃ ॥
(૩૧.૧૦) અતિરિક્ત આત્મા વિષુવાન્ ॥
(૩૧.૧૧) આવૃત્ત ઉત્તરઃ પક્ષઃ ॥
(૩૧.૧૨) સ્વરસામાનો વિશ્વજિત્પૃષ્ઠ્યોઽભિપ્લવાશ્ચત્વાર ઇતિ સપ્તમઃ ॥
(૩૧.૧૩) એવં ચત્વારઃ સ્વરસામવિશ્વજિદ્વર્જમ્ ॥
(૩૧.૧૪) અભિપ્લવૌ ગવાયુષી દશરાત્ર ઊર્ધ્વસ્તોમો મહાવ્રતમુદયનીય ઇતિ દ્વાદશઃ ॥
(૩૧.૧૫) તદેતચ્છ્લોકોઽભિવદતિ ઇતિ
(૩૧.૧૬) ચતુર્વિંશે ઇત્યાજ્યસ્તોત્રિયઃ । ઇતિ વા ॥
(૩૧.૧૭) આભિપ્લવિકાંસ્તૃતીયાદીન્ સ્તોત્રિયાનાવપતે ॥
(૩૧.૧૮) ઇતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ બાર્હતૌ પ્રગાથૌ । ઇતિ વા ॥
(૩૧.૧૯) ઇત્યહીનસૂક્તમાવપતે ॥
(૩૧.૨૦) અભિજિતિ વિષૌવતિ વિશ્વજિતિ મહાવ્રતે ચ । ઇત્યુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૩૧.૨૧) અભિપ્લવે ઇતિ ષડાજ્યસ્તોત્રિયા આરમ્ભણીયાપર્યાસવર્જમ્ ॥
(૩૧.૨૨) ઇતિ તૃચાનાવપતે ॥
(૩૧.૨૩) ઇતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૩૧.૨૪) ઇતિ યુગ્મેષુ ॥
(૩૧.૨૫) ઇતિ સંપા તાનામેકૈકમહરહરાવપતે । પૃષ્ઠ્યે છન્દોમેષુ દશમે ચ ॥
(૩૧.૨૬) મધ્યમેષુ ઇત્યુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપાઃ ॥
(૩૧.૨૭) પૃષ્ઠ્યષષ્ઠે ઇતિ પારુચ્છેપીરુપદધતિ દ્વયોઃ સવનય ઓઃ પુરસ્તાત્પ્ રસ્થિતયાજ્યાનામ્ । ઇત્યૃતુયાજ્યાનામુપરિષ્ટાત્ ॥
32 ગવામયનમ્
ષડહેઽભિપ્લવવદાજ્યસ્તોત્રિયાઃ । પ્રથમયોરાવાપઃ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ચ ૧ તૃતીયે વાજેષુ સાસહિર્ભવેતિ પઞ્ચર્ચઃ ૨ ચતુર્થે પુરુષ્ટુતસ્ય ધામભિ-રિતિ નવ ૩ પઞ્ચમે યહિન્દ્રા હં યથા ત્વમિતિ પઞ્ચદશ ૪ ષષ્ઠેઽભિ પ્ર ગોપતિં ગિરેત્યેકવિંશતિઃ ૫ તૃતીયાદીનાં વયં ઘ ત્વા સુતાવન્ત ઇતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપાઃ ૬ ચતુર્થે તુભ્યેદિમા સવના શૂર વિશ્વેતિ ષટ્ પુર-સ્તાત્સંપાતાઃ । તિસ્રોઽર્ધર્ચશઃ ૭ પઞ્ચમે યચ્ચિદ્ધિ સત્ય સોમપા ઇતિ પાઙ્ક્તં સપ્તર્ચમ્ । દ્વૌદ્વાવવસાય પઞ્ચમં સંતનોતિ । ત્રયં વાવસાય દ્વયમ્ ૮ ષષ્ઠે વિ ત્વા તતસ્રે મિથુના અવસ્યવ ઇતિ સપ્ત । પદાનામેકૈક-મવસાય દ્વયં સંતનોતિ । દ્વયમવસાય દ્વયમ્ ૯ વને ન વા યો ન્યધાયિ ચાકન્નિત્યષ્ટર્ચં ચ ૧૦ મધ્યમેષ્વભિપ્લવવદુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપાઃ ૧૧ ષષ્ઠ ઇમા નુ કં ભુવના સીષધામ હત્વાય દેવા અસુરાન્યદાયન્નિતિ દ્વૈપદૌ પચ્છઃ ૧૨ અપેન્દ્ર પ્રાચો મઘવન્નમિત્રાનિતિ સુકીર્તિમ્ । ચતુર્થીમર્ધર્ચશઃ ૧૩ વિ હિ સોતોરસૃક્ષતેતિ વૃષાકપિં પદાવગ્રાહમનવાનમ્ । દ્વિતીયે-ષ્વવસ્યતિ । તૃતીયેષુ દ્વિતીયાન્ત્યસ્વરયોસ્તદાદ્યોશ્ચ ન્યૂઙ્ખનિનર્દાન્કૃત્વા દ્વયં સંતનોતિ ૧૪ ન્યૂઙ્ખપ્રતિગરેષુ પ્રથમચતુર્થાષ્ટમદ્વાદશેષુ પ્લુતિઃ । નિનર્દેષ્વાદ્યતૃતીયયોઃ । મધ્યમં સ્વરિતઃ ૧૫ નિદર્શનમ્ ૧૬ વિ હિ સોતોરસૃક્ષત નેન્દ્રં દેવમમંમત । યત્રો૩ ઓ ઓ ઓ૩ ઓ ઓ ઓ ઓ૩ ઓ ઓ ઓ ઓ૩ મદદ્વૃષાકપો૩ ઓ ઓ૩ અર્યઃ પુષ્ટેષુ મત્સખા વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉક્તરોમ્ । પરા હીન્દ્રે તિ ૧૭ પ્રતિગર ઓ૩ ઓ ઓ ઓ૩ ઓ ઓ ઓ ઓ૩ ઓ ઓ ઓ ઓ૩ । નિનર્દસ્ય મદેથ મદૈવો૩ ઓ ઓ૩થામો દૈવેતિ ૧૮ ઇદં જના ઉપ શ્રુતેતિ કુન્તાપમર્ધર્ચશઃ । ચતુર્દશ પદાવગ્રાહમ્ ૧૯ એતા અશ્વા આ પ્લવન્ત ઇત્યૈતશપ્રલાપં પદાવગ્રાહમ્ । તાસામુત્તમેન પદેન પ્રણૌતિ ૨૦ વિતતૌ કિરણૌ દ્વાવિતિ પ્રવલ્હિકાઃ ૨૧ ઇહેત્થ પ્રાગપાગુદગધરાગિતિ પ્રતિરાધાન્ । ન સંતનોતિ ૨૨ ભુગિ-ત્યભિગત ઇત્યાજિજ્ઞાસેન્યાસ્તિસ્રઃ ૨૩ પ્રવલ્હિકાદિષુ પઞ્ચદશ પ્રતિગરાઃ ૨૪ દુન્દુભિમાહનનાભ્યાં જરિતરોથામો દૈવ । કોશબિલે । રજનિ ગ્રન્થેર્દાનમ્ । ઉપાનહિ પાદમ્ । ઉત્તમાઞ્જનિમાઞ્જન્યામ્ । ઉત્તામાઞ્જની ન્વર્ત્મન્યાત્ । અલાબૂનિ । પૃષાતકાનિ । અશ્વત્થપલાશમ્ । પિપો-લિકાવટઃ । ચમસઃ । વિપ્રુટ્ । શ્વા । પર્ણશદઃ । ગોશફો જરિતરિતિ પૂર્વાસુ પૂર્વેષુ ૨૫ વીમે દેવા અક્રંસતેત્યતીવાદમ્ ૨૬ પત્ની યદ્દૃશ્યતે જરિતર્હોતા વિષ્ટીમેન જરિતરિતિ પ્રતિગરૌ ૨૭ આદિત્યા હ જરિતરિતિ દેવનીથમૈતશપ્રલાપવત્ ૨૮ ૐ હ જરિતસ્તથા હ જરિતરિતિ પ્રતિગરૌ વ્યત્યાસમ્ ૨૯ ત્વમિન્દ્ર શર્મ રિણેતિ ભૂતેચ્છદઃ ૩૦ યદસ્યા અંહુભેદ્યા ઇત્યાહનસ્યા વૃષાકપિવત્ ૩૧ પ્રતિગર ઈકારઃ । નિનર્દસ્ય કિમયમિદમાહો૩ ઓ ઓ૩થામો દૈવેતિ ૩૨ દધિક્રાવ્ણો અકારિ-ષમિત્યર્ધર્ચશઃ । સુતાસો મધુમત્તમા ઇતિ પાવમાનીઃ । અવ દ્ર પ્સો અંશુમતીમતિષ્ઠદિતિ પચ્છઃ ૩૩ અસ્યોત્તમયા પરિદધાતિ નિત્યયા વા ૩૪ ઐન્દ્રા જાગતમુત્સૃજન્ત્યેકે । ઐન્દ્રા બાર્હસ્પત્યં તૃચમન્ત્યમૈન્દ્રા જાગતં ચ શસ્ત્વેત્યપરે ૩૫ ૨

(૩૨.૧) ષડહેઽભિપ્લવવદાજ્યસ્તોત્રિયાઃ । પ્રથમયોરાવાપઃ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ચ ॥
(૩૨.૨) તૃતીયે ઇતિ પઞ્ચર્ચઃ ॥
(૩૨.૩) ચતુર્થે ઇતિ નવ ॥
(૩૨.૪) પઞ્ચમે ઇતિ પઞ્ચદશ ॥
(૩૨.૫) ષષ્ઠે ઇત્યેકવિંશતિઃ ॥
(૩૨.૬) તૃતીયાદીનાં ઇતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપાઃ ॥
(૩૨.૭) ચતુર્થે ઇતિ ષટ્પુરસ્તાત્સંપાતાત્ । તિસ્રોઽર્ધર્ચશઃ ॥
(૩૨.૮) પઞ્ચમે ઇતિ પાઙ્ક્તં સપ્તર્ચમ્ । દ્વૌદ્વાવવસાય પઞ્ચમં સંતનોતિ । ત્રયં વાવસાય દ્વયમ્ ॥
(૩૨.૯) ષષ્ઠે ઇતિ સપ્ત । પદાનામેકૈકમવસાય દ્વયં સંતનોતિ । દ્વયમવસાય દ્વયમ્ ॥
(૩૨.૧૦) ઇત્યષ્ટર્ચં ચ ॥
(૩૨.૧૧) મધ્યમેષ્વભિપ્લવવદુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપાઃ ॥
(૩૨.૧૨) ષષ્ઠે ઇતિ દ્વૈપદૌ પચ્છઃ ॥
(૩૨.૧૩) ઇતિ સુકીર્તિમ્ । ચતુર્થીમર્ધર્ચશઃ ॥
(૩૨.૧૪) ઇતિ વૃષાકપિમ્ । પદાવગ્રાહમનવાનં દ્વિતીયેષ્વવસ્યતિ । તૃતીયેષુ દ્વિતીયાન્ત્યસ્વરયોસ્તદાદ્યોશ્ચ ન્યૂઙ્ખનિનર્દાન્ કૃત્વા દ્વયં સંતનોતિ ॥
(૩૨.૧૫) ન્યૂઙ્ખપ્રતિગરેષુ પ્રથમચતુર્થાષ્ટમદ્વાદશેષુ પ્લુતિઃ । નિનર્દેષ્વાદ્યતૃતીયયોઃ । મધ્યમઃ સ્વરિતઃ ॥
(૩૨.૧૬) નિદર્શનમ્
(૩૨.૧૭) । ઇતિ ॥
(૩૨.૧૮) પ્રતિગરે । નિનર્દસ્ય ઇતિ ॥
(૩૨.૧૯) ઇતિ કુન્તાપમર્ધર્ચશઃ । ચતુર્દશ પદાવગ્રાહમ્ ॥
(૩૨.૨૦) ઇત્યૈતશપ્રલાપં પદાવગ્રાહમ્ । તાસામુત્તમેન પાદેન પ્રણૌતિ ॥
(૩૨.૨૧) ઇતિ પ્રવલ્હિકાઃ ॥
(૩૨.૨૨) ઇતિ પ્રતિરાધાન્ । ન સંતનોતિ ॥
(૩૨.૨૩) ઇત્યાજિજ્ઞાસેન્યાસ્તિસ્રઃ ॥
(૩૨.૨૪) પ્રવલ્હિકાદિષુ પઞ્ચદશ પ્રતિગરાઃ ॥
(૩૨.૨૫) । । ઇતિ । પૂર્વાસુ પૂર્વેષુ ॥
(૩૨.૨૬) ઇત્યતિવાદમ્ ॥
(૩૨.૨૭) ઇતિ પ્રતિગરૌ ॥
(૩૨.૨૮) ઇતિ દેવનીથમૈતશપ્રલાપવત્ ॥
(૩૨.૨૯) ઇતિ પ્રતિગરૌ વ્યત્યાસમ્ ॥
(૩૨.૩૦) ઇતિ ભૂતેચ્છદઃ ॥
(૩૨.૩૧) ઇત્યાહનસ્યા વૃષાકપિવત્ ॥
(૩૨.૩૨) પ્રતિગર ઈકારઃ । નિનર્દસ્ય ઇતિ ॥
(૩૨.૩૩) ઇત્યર્ધર્ચશઃ । ઇતિ પાવમાનીઃ । ઇતિ પચ્છઃ ॥
(૩૨.૩૪) અસ્યોત્તમયા પરિદધાતિ નિત્યયા વા
(૩૨.૩૫) ઐન્દ્રાજાગતમુત્સૃજન્ત્યેકે । ઐન્દ્રાબાર્હસ્પત્યં તૃચમન્ત્યમૈન્દ્રાજાગતં ચ શસ્ત્વેત્યપરે ॥
33 ગવામયનમ્
નવરાત્રેઽભિજિદ્વિષુવાન્વિશ્વજિચ્ચતુર્વિંશવદુક્થવર્જમ્ । આભિપ્લવિ-કાંસ્તુ સર્વાન્ ૧ અભિ ત્વા વૃષભા સુત ઉદ્ઘેદભિ શ્રુતામઘં યુઞ્જન્તિ બ્રધ્નમરુષં ચરન્તમિત્યાજ્યસ્તોત્રિયાઃ ૨ સ્વરસામસ્વા યાહિ સુષુમા હિ ત ઇન્દ્ર મિદ્ગાથિનો બૃહદિન્દ્રે ણ સં હિ દૃક્ષસ ઇતિ ૩ શેષમભિપ્લવસ્ય દ્વિતીયાદિ ત્ર્! યહવત્ । પઞ્ચર્ચસ્ત્વાવાપઃ ૪ વિષુવતિ સૌર્યપૃષ્ઠ ઉદુ ત્યં જાતવેદસમિતિ ષટ્ સ્તોત્રિયઃ ૫ ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકં તત્સૂર્યસ્ય દેવત્વં તન્મહિત્વમિતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ । બણ્મહાઁ અસિ સૂર્ય શ્રાયન્ત ઇવ સૂર્યમિતિ વા । ઇન્દ્ર ક્રતું ન આ ભરેન્દ્ર જ્યેષ્ટં ન આ ભરેતિ વા નિત્યૌ વા ૬ ઉત્તરે પક્ષેઽનુરૂપાત્તં વો દસ્મમૃતીષહમભિ પ્ર વઃ સુરાધસમિતિ નૌધસશ્યૈતયોની ૭ કામં વૈશ્વાનરસ્ય પ્રતિમોપરિ દ્યૌશ્ચિત્તશ્ચિકિત્વા-ન્મહિષઃ સુપર્ણ ઇતિ સૂક્તશેષાવાવપતે ૮ વિશ્વજિતિ વૈરાજપૃષ્ઠે યદ્દ્યાવ ઇન્દ્ર તે શતં યદિન્દ્ર યાવતસ્ત્વમિતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૯ બાર્હતાવુક્તે યોની । ઇન્દ્ર ક્રતું ન આ ભરેતિ તૃતીયામ્ ૧૦ ઇન્દ્ર ત્રિધાતુ શરણમિતિ સામપ્રગાથઃ ૧૧ સુકીર્તિવૃષાકપી યો જાત એવ પ્રથમો મનસ્વાનિતિ સામસૂક્તમહીનસૂક્તમાવપતે ૧૨ દશરાત્ર ઉક્તઃ ૧૩ પૃષ્ઠ્યછન્દોમેષ્વિ-ન્દ્રા યાહિ ચિત્રભાનો તમિન્દ્રં વાજયામસિ મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસે-ત્યાજ્યસ્તોત્રિયાઃ ૧૪ સુરૂપકૃત્નુમૂતય ઇતિ દ્વાદશર્ચઃ સ ઘા નો યોગ આ ભુવદિતિ દ્વાત્રિંશતમ્ । વીલુ ચિદારુજત્નુભિરિતિ ષટ્ત્રિંશતમાવપતે ૧૫ વયં ઘ ત્વા સુતાવન્ત ઇત્યાદિ બણ્મહાઁ અસિ સૂર્યેત્યન્તાઃ પૃષ્ઠ-સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૧૬ ઉત્તરયોરષ્ટચર્મા સત્યો યાતુ મઘવાઁ ઋજીષીતિ ચાવપતે ૧૭ અન્યેષુ મહાસ્તોત્રેષ્વષ્ટર્ચેષુ ય એક ઇદ્વિદયત ષડુક્થસ્તો-ત્રિયાનુરૂપૌ ૧૮ દ્વિતીયેઽધ્વર્યવોઽરુણં દુગ્ધમંશું યસ્તસ્તમ્ભ સહસા વિ જ્મો અન્તાનસ્તેવ સુ પ્રતરં લાયમસ્યન્નિત્યૈકાહિકાનિ ૧૯ તૃતીયેઽધ્વર્ય-વોઽરુણં યો અદ્રિ ભિત્પ્રથમજા ઋતાવા યાત્વિન્દ્ર ઃ! સ્વપતિર્મદાયેતિ ૨૦ યો અદ્રિ ભિદિમાં ધિયં સપ્તશીર્ષ્ણીં પિતા ન ઇત્યુભયોરેકૈકં મધ્યમ-સ્યાદાવન્ત્યે વા ૨૧ દશમં પૃષ્ઠ્યચતુર્થવદુક્થવર્જમ્ ૨૨ ઉત્ત્વા મન્દ-ન્ત્વિત્યાજ્યસ્તોત્રિયઃ ૨૩ ઉદુ ત્યે મધુમત્તમા ઉદિન્ન્વસ્ય રિચ્યત ઇતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૨૪ પત્નીસંયાજેભ્યો માનસસ્તોત્રાય કૃતસંજ્ઞાઃ સ-દોઽભિવ્રજન્તિ ૨૫ મનસા સર્વમભ્રેષે ૨૬ હોત્ર આરોહોઽસિ માનસો મનસે ત્વા મનો જિન્વેતિ પ્રસૌતિ ૨૭ આયં ગૌરિતિ ચાનુમન્ત્રયતે ૨૮ ધૃતિરસિ સ્વધૃતિરસીત્યૌદુમ્બરીં મધ્યેઽન્વાલભ્યાસતે ૨૯ ૩

(૩૩.૧) નવરાત્રેઽભિજિદ્વિષુવાન્ વિશ્વજિચ્ચતુર્વિંશવદુક્થવર્જમ્ । આભિપ્લવિકાંસ્તુ સર્વાન્ ॥
(૩૩.૨) ઇત્યાજ્યસ્તોત્રિયાઃ ॥
(૩૩.૩) સ્વરસામસુ ઇતિ ॥
(૩૩.૪) શેષમભિપ્લવસ્ય દ્વિતીયાદિ ત્ર્યહવત્ । પઞ્ચર્ચસ્ત્વાવાપઃ ॥
(૩૩.૫) વિષુવતિ સૌર્યપૃષ્ઠે ઇતિ ષટ્સ્તોત્રિયઃ ॥
(૩૩.૬) ઇતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ । ઇતિ વા । ઇતિ વા ॥
(૩૩.૭) નિત્યૌ વોત્તરે પક્ષે । અનુરૂપાત્ ઇતિ નૌધસશ્યૈતયોની કામમ્ ॥
(૩૩.૮) ઇતિ સૂક્તશેષાવાવપતે ॥ (૩૩.૯) ઇતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ બાર્હતૌ ॥
(૩૩.૧૦) ઉક્તે યોની । ઇતિ તૃતીયામ્ ॥
(૩૩.૧૧) ઇતિ સામપ્રગાથઃ ॥
(૩૩.૧૨) સુકીર્તિવૃષાકપી ઇતિ સામસૂક્તમહીનસૂક્તમાવપતે ॥
(૩૩.૧૩) દશરાત્ર ઉક્તઃ પૃષ્ઠ્યઃ ॥
(૩૩.૧૪) છન્દોમેષુ ઇત્યાજ્યસ્તોત્રિયઃ ॥
(૩૩.૧૫) ઇતિ દ્વાદશર્ચઃ । ઇતિ દ્વાત્રિંશતમ્ । ઇતિ ષટ્ત્રિંશતમાવપતે ॥
(૩૩.૧૬) ઇત્યાદિ ઇત્યન્તાઃ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૩૩.૧૭) ઉત્તરયોરષ્ટર્ચમ્ ઇતિ ચાવપતે ॥
(૩૩.૧૮) અન્યેષુ મહાસ્તોત્રેષ્વષ્ટર્ચમ્ । ષડુક્થસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૩૩.૧૯) દ્વિતીયે ઇત્યૈકાહિ કાનિ ॥
(૩૩.૨૦) તૃતીયે ઇતિ ॥
(૩૩.૨૧) ઇત્યુભયોરેકૈકં મધ્યમસ્યાદાવન્તે વા ॥
(૩૩.૨૨) દશમં પૃષ્ઠ્યચતુર્થવદુક્થવર્જમ્ ॥
(૩૩.૨૩) ઇત્યાજ્યસ્તોત્રિયઃ ॥
(૩૩.૨૪) ઇતિ પૃષ્ઠસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૩૩.૨૫) પત્નીસંયાજેભ્યો માનસસ્તોત્રાય કૃતસંજ્ઞાઃ સદોઽભિવ્રજન્તિ ॥
(૩૩.૨૬) મનસા સર્વમભ્રેષે ॥
(૩૩.૨૭) હોત્ર ઇતિ પ્રસૌતિ ॥
(૩૩.૨૮) ઇતિ ચાનુમન્ત્રયતે ॥
(૩૩.૨૯) ઇત્યૌદુમ્બરીં મધ્યેઽન્વાલભ્યાસતે ॥
34 ગવામયનમ્
પ્રાદુર્ભૂતેષુ નક્ષત્રેષુ નિષ્ક્રમ્ય જપન્તિ યુવં તમિન્દ્રા પર્વતા પુરોયોધા યો નઃ પૃતન્યાદપ તંતમિદ્ધતં વજ્રેન તંતમિદ્ધતમ્ । દૂરે ચત્તાય છન્ત્સદ્ગહનં યદિનક્ષત્ । અસ્માકં શત્રૂન્પરિ શૂર વિશ્વતો દર્મા દર્ષીષ્ટ વિશ્વત ઇતિ ૧ અધ્વર્યુપથેન ગત્વા દક્ષિણપશ્ચાદગ્નેરુપવિશ્ય કામાન્કામયિત્વા યદિહોનમકર્મ યદત્યરીરિચામ પ્રજાપતિં તત્પિતરમપ્યેત્વિતિ ૨ તિષ્ઠન્તો વાચમાહ્વયન્તે વાગૈતુ વાગુપૈતુ વાગુપ મૈતુ વાગિતિ ૩ સુબ્રહ્મણ્યાં ચ ૪ અનધીયાનઃ સુબ્રહ્મણ્યો૩મિતિ ત્રિઃ ૫ મહાવ્રતે સુરૂપકૃત્નુમૂતય ઇત્યાજ્યસ્તોત્રિયઃ ૬ ઈઙ્ખયન્તીરપસ્યુવ ઇત્યાવપતે । અભિપ્લવસ્તો-ત્રિયાંશ્ચ માધ્યંદિને ૭ હોત્રકાઃ કૂર્ચાન્કૃત્વોપવિશન્તિ ૮ કુમ્ભિનીર્માર્જાલીયં પરિયાન્તીરનુમન્ત્રયતે
ગાવ એવ સુરભયો ગાવો ગુગ્ગુલુગન્ધયઃ
ગાવો ઘૃતસ્ય માતરસ્તા ઇહ સન્તુ ભૂયસીરિદં મધુ
ન વૈ ગાવો મઙ્ગીરસ્ય ગઙ્ગાયા ઉદકં પપુઃ ।
પપુઃ સરસ્વત્યા નદ્યાસ્તાઃ પ્રાચ્યઃ સંજિગાઇર ઇદં મધુ
એતા વયં પ્લવામહે શમ્યાઃ પ્રતરતા ઇવ
નિકીર્ય તુભ્યમભ્ય આસં ગીઃ કોશ્વોષ્યૌર્યદા ગિર ઇદં મધુ
યદારાઘટી વરદો વ્યાઘ્રં મઙ્ગીરદાસ ગૌઃ
જનઃ સ ભદ્ર મેધતિ રાષ્ટ્રે રાજ્ઞઃ પરિક્ષિત ઇતિ

ઇદં મધ્વિદં મધ્વિતિ ૧૦ પત્નીશાલે ભૂમિદુન્દુભિમૌષ્ટ્રેણાપિનદ્ધં
પુચ્છેનાઘ્નન્ત્યુચ્ચૈર્ઘોષ ઉપ શ્વાસયેતિ ૧૧ તીર્થદેશે રાજાનમન્યં વા મર્માણિ ત ઇતિ ૧૨ સંનદ્ધમિન્દ્રો જયાતીત્યનુમન્ત્રયતે ૧૩ સંનદ્ધાય મધુપર્કમાહારયતિ । તં સ બ્રાહ્મણેન પ્રતિગ્રાહયતિ ૧૪ વનસ્પતે વીડ્વઙ્ગ ઇત્યભિમન્ત્રિતં રથમારોહયતિ ૧૫ ઉદ્ધર્ષન્તામિત્યારૂઢમનુમ-ન્ત્રયતે ૧૬ અવસૃષ્ટા પરા પતેતિ ચતુર્થીમિષુમવસૃષ્ટમ્ ૧૭ સ યદા બ્રાહ્મણધનં ગૃહ્ણાતિ તદ્વજમાનો નિષ્ક્રીણાતિ ૧૮ ત્રિકદ્રુકેષુ મહિષઃ પ્રો ષ્વસ્મૈ પુરોરથમિતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૧૯ તીવ્રસ્યાભિવયસો અસ્ય પાહીતિ ચતુર્વિંશતિમાવપતે ૨૦ અથ જ્યોતિષ્ટોમેનાગ્નિષ્ટોમેનાત્મનિષ્ક્રયણેન સહસ્રદક્ષિણેન પૃષ્ઠશમનીયેન ત્વરેત ૨૧ ૪

(૩૪.૧) પ્રાદુર્ભૂતેષુ નક્ષત્રેષુ નિષ્ક્રમ્ય જપન્તિ ઇતિ ॥
(૩૪.૨) અધ્વર્યુપથેન ગત્વા દક્ષિણપશ્ચાદગ્નેરુપવિશ્ય કામાન્ કામયિત્વા ઇતિ ॥
(૩૪.૩) તિષ્ઠન્તો વાચમાહ્વયન્તે ઇતિ ॥
(૩૪.૪) સુબ્રહ્મણ્યાં ચ ॥
(૩૪.૫) અનધીયાનઃ સુબ્રહ્મણ્યો૩ ઇતિ ત્રિઃ ॥
(૩૪.૬) મહાવ્રતે ઇત્યાજ્યસ્તોત્રિયઃ ॥
(૩૪.૭) ઇત્યાવપતે । અભિપ્લવસ્તોત્રિયાંશ્ચ ॥
(૩૪.૮) માધ્યન્દિને હોત્રકાઃ કૂર્ચાન્ કૃત્વોપવિશન્તિ ॥
(૩૪.૯) કુમ્ભિનીર્માર્જાલીયં પરિયાન્તીરનુમન્ત્રયતે ઇતિ ॥
(૩૪.૧૦) ઇતિ ॥
(૩૪.૧૧) પત્નીશાલે ભૂમિદુન્દુભિમૌષ્ટ્રેણાપિનદ્ધં પુચ્છેનાઘ્નન્ત્ય્ ઇતિ ॥
(૩૪.૧૨) તીર્થદેશે રાજાનમન્યં વા ઇતિ ॥
(૩૪.૧૩) સંનદ્ધમ્ ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૩૪.૧૪) સંનદ્ધાય મધુપર્કમાહારયતિ । તં સ બ્રાહ્મણેન પ્રતિગ્રાહયતિ ॥
(૩૪.૧૫) ઇત્યભિમન્ત્રિતં રથમારોહયતિ ॥
(૩૪.૧૬) ઇત્યારૂઢમનુમન્ત્રયતે ॥
(૩૪.૧૭) ઇતિ ચતુર્થીમિષુમવસૃષ્ટામ્ ॥
(૩૪.૧૮) સ યદા બ્રાહ્મણધનં ગૃહ્ણાતિ તદ્યજમાનો નિષ્ક્રીણાતિ ॥
(૩૪.૧૯) ઇતિ સ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૩૪.૨૦) ઇતિ ચતુર્વિંશતિમાવપતે ॥
(૩૪.૨૧) અથ જ્યોતિષ્ટોમેનાગ્નિષ્ટોમેનાત્મનિષ્ક્રયણેન સહસ્રદક્ષિણેન પૃષ્ઠશમનીયેન ત્વરેત ॥
35 ગવામયનમ્
યથાસ્તુતમનુશંસતિ ૧ એકયા દ્વાભ્યાં વા સ્તોમમતિશંસેત્ । ન પ્રા-ગ્દ્વાદશાત્ ૨ ષડહસ્તોત્રિયાવાપે ચ ૩ અપરિમિતાભિરુત્તરયોઃ સવનયોઃ ૪ છન્દોદૈવતપ્રતિરૂપોઽનુરૂપઃ ૫ અપ્રજ્ઞાને સ્તોત્રિયં દ્વિરેકાહેષુ ૬ ઊર્ધ્વમનુરૂપાદાવાપઃ ૭ પ્રગાથાન્માધ્યંદિને ૮ સંવત્સર આરમ્ભણી-યાયાશ્ચ સ્તોત્રિયાનુરૂપઃ ૯ ઇન્દ્રં વો વિશ્વતસ્પરીત્યારમ્ભણીયા ૧૦ વ્યન્તરિક્ષમતિરદિતિ પર્યાસઃ ૧૧ માધ્યંદિને કન્નવ્યો અતસીનામિતિ કદ્વાન્ત્સામપ્રગાથઃ ૧૨ બ્રહ્મણા તે બ્રહ્મયુજા યુનજ્મીત્યારમ્ભણીયા ૧૩ અતિશંસનાય સ્તોમાન્વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧૪ ગોરાજ્યે ત્રિવૃત્ । પઞ્ચદશ આયુષઃ । ઉભયોઃ પૃષ્ઠે સપ્તદશઃ ૧૫ ઉક્થ્ય એકવિંશઃ । પૃષ્ઠે ત્રિવૃ-ત્પઞ્ચદશસપ્તદશૈકવિંશત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશાઃ ૧૬ અભિજિદ્વિશ્વજિતોરાજ્યે પઞ્ચદશૈકવિંશૌ । પૃષ્ઠે ત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશૌ ૧૭ સ્વરસામસુ સપ્તદશઃ ૧૮ વિષુવત્યેકવિંશઃ ૧૯ છન્દોમેષુ ચતુર્વિંશચતુશ્ચત્વારિંશાષ્ટાચત્વા-રિંશાઃ ૨૦ દશમ આજ્યપૃષ્ઠયોરેકવિંશઃ ૨૧ મહાવ્રતે પઞ્ચવિંશઃ ૨૨ સર્વત્ર સંસ્થાસ્તોમસ્તોત્રિયં સામવેદપ્રત્યયમ્ ૨૩ ૫

ઇત્યથર્વવેદે વૈતાનસૂત્રે ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ
(૩૫.૧) યથાસ્તુતમનુશંસતિ ॥
(૩૫.૨) એકયા દ્વાભ્યાં વા સ્તોમમતિશંસેત્ । ન પ્રાગ્દ્વાદશાત્ ॥
(૩૫.૩) ષડહસ્તોત્રિયાવાપે ચ ॥
(૩૫.૪) અપરિમિતાભિરુત્તરયોઃ સવનયોઃ ॥
(૩૫.૫) છન્દોદૈવતપ્રતિરૂપોઽનુરૂપઃ ॥
(૩૫.૬) અપ્રજ્ઞાને સ્તોત્રિયં દ્વિઃ ॥
(૩૫.૭) એકાહેષૂર્ધ્વમનુરૂપાદાવાપઃ ॥
(૩૫.૮) પ્રગાથાન્માધ્યન્દિને ॥
(૩૫.૯) સંવત્સર આરમ્ભણીયાયાઃ । શ્વઃસ્તોત્રિયાનુરૂપઃ ॥
(૩૫.૧૦) ઇત્યારમ્ભણીયા ॥
(૩૫.૧૧) ઇતિ પર્યાસઃ ॥
(૩૫.૧૨) માધ્યન્દિને ઇતિ કદ્વાન્ત્સામપ્રગાથઃ ॥
(૩૫.૧૩) ઇત્યારમ્ભણીયા ॥
(૩૫.૧૪) અતિશંસનાય સ્તોમાન્ વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
(૩૫.૧૫) ગોરાજ્યે ત્રિવૃત્ । પઞ્ચદશ આયુષઃ । ઉભયોઃ પૃષ્ઠે સપ્તદશઃ ॥
(૩૫.૧૬) ઉક્થ એકવિંશઃ । પૃષ્ઠ્યે ત્રિવૃત્પઞ્ચદશસપ્તદશૈકવિંશત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશાઃ ॥
(૩૫.૧૭) અભિજિદ્વિશ્વજિતો રાજ્યે પઞ્ચદશૈકવિંશૌ । પૃષ્ઠે ત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશૌ ॥
(૩૫.૧૮) સ્વરસામસુ સપ્તદશઃ ॥
(૩૫.૧૯) વિષુવત્યેકવિંશઃ ॥
(૩૫.૨૦) છન્દોમેષુ ચતુર્વિંશચતુશ્ચત્વારિંશાષ્ટાચત્વારિંશાઃ ॥
(૩૫.૨૧) દશમ આજ્યપૃષ્ઠયોરેકવિંશઃ ॥
(૩૫.૨૨) મહાવ્રતે પઞ્ચવિંશઃ ॥
(૩૫.૨૩) સર્વત્ર સંસ્થાસ્તોમસ્તોત્રિયં સામવેદપ્રત્યયં સામવેદપ્રત્યયમ્ ॥
રાજસૂયઃ, અશ્વમેધઃ (36- 37))

અથ રાજસૂયઃ ૧ તૈષ્યાઃ પુરસ્તાત્પવિત્રઃ ૨ માસાન્તરેષુ દશ સંસૃપઃ ૩ માઘ્યા અભિષેચનીયઃ ૪ મરુત્વતીયાદ્બાર્હસ્પત્યેષ્ટિઃ ૫ હવિર્ધાનયોઃ પુરસ્તાદ્વૈયાઘ્રં ચર્મ ૬ ઉપબર્હણાયામાસન્દ્યાં ભૂતો ભૂતેષ્વિત્યારોહયત્યભિ-ષિઞ્ચતિ ચ ૭ ફાલ્ગુન્યા દશપેયઃ ૮ સાંવત્સરિકાણિ ચાતુર્માસ્યાનિ ૯ સંસ્થિતેષુ ચૈત્ર્! યાઃ પ્રત્યવરોહણીયઃ ૧૦ વૈશાખ્યા વ્યુષ્ટિદ્વ્યહઃ ૧૧ જ્યૈષ્ઠ્યાઃ ક્ષત્રધૃતિઃ ૧૨ આષાઢ્યાઃ પવિત્રઃ સંસ્થિત્યૈ ૧૩ અથાશ્વમેધઃ ૧૪ ફાલ્ગુન્યા બ્રહ્મૌદનમુદ્ગાતૃચતુર્થેભ્યો દદાતિ ૧૫ હુતાયાં પ્રાતરાહુતૌ બ્રહ્મણે વરમ્ ૧૬ આગ્નેયીષ્ટિઃ પૌષ્ણી ચ ૧૭ વાતરંહા ભવેત્યશ્વં નિયુજ્ય-માનમનુમન્ત્રયતે ૧૮ અભિ ત્વા જરિમાહિતેત્યુન્મુચ્યામાનમ્ ૧૯ આશા-પાલીયેનોત્સૃષ્ટં સંવત્સરમ્ ૨૦ સાવિત્ર્! યસ્તિસ્ર ઇષ્ટયઃ ૨૧ પારિપ્લ-વાખ્યાનાય દક્ષિણેન વેદિં હિરણ્મયેષ્વાસનેષૂપવિશન્તિ ૨૨ કશિપૂ-પબર્હણં બ્રહ્મણઃ । કૂર્ચો યજમાનસ્ય ૨૩ આખ્યાનેષુ યથાવેદં વ્યાહૃ-તીર્વાચયતિ ૨૪ સંવત્સરાન્તે દીક્ષણમ્ । એકવિંશતિર્દીક્ષાઃ ૨૫ અભિપ્લવપ્રથમવત્પ્રથમમહઃ । પૃષ્ઠ્યચતુર્થવદ્દ્વિતીયમ્ ૨૬ બહિષ્પ-વમાનાદશ્વં નિયુજ્યમાનમનુમન્ત્રયતે સં ત્વાં ગન્ધર્વાઃ સમુ યુઞ્જન્ત્વાપો નદ્યોઃ સાંવૈદ્યે પરિવત્સરાય । યે ત્વા રક્ષન્તિ સદમપ્રમાદં તેભ્ય આયુઃ સવિતા બોધિ ગોપાયેતિ ૨૭ દિવ્યો ગન્ધર્વ ઇત્યેતયા કૌશિકઃ ૨૮ સંજ્ઞપ્તં મહિષીમુપવેશ્યાધીવાસસા સંપ્રોર્ણુવન્તિ ૨૯ તૌ યજમાનોઽભિ-મેથતિ સ્વર્ગેણ લોકેન સંપ્રોર્ણુવાથામધામ સક્થ્યોરવ ગુદં ધેહિ । અર્વાઞ્ચમઞ્જિમાભર યત્સ્ત્રીણાં જીવભોજનમિતિ ૩૦ હોત્રભિમેથનાદેવં વાવાતાં બ્રહ્મા ઊર્ધ્વામેનામુચ્છ્રયતાદ્ગિરૌ ભારં હરન્નિવ । અથાસ્યૈ મધ્ય-મેધતુ શીતે વાતે પનન્નિવેતિ ૩૧ ઊર્ધ્વમેનમિત્યનુચર્યો બ્રહ્માણમ્ ૩૨ સદસિ હોત્રધ્વર્ય્વોર્બ્રહ્મોદ્યાદ્બ્રહ્મોદ્ગાતારં પૃચ્છતિ ૩૩ ૧

(૩૬.૧) અથ રાજસૂયઃ ॥
(૩૬.૨) તૈષ્યાઃ પુરસ્તાત્પવિત્રઃ ॥
(૩૬.૩) માસાન્તરેષુ દશ સંસૃપઃ ॥
(૩૬.૪) માઘ્યા અભિષેચનીયઃ ॥
(૩૬.૫) મરુત્વતીયાદ્બાર્હસ્પત્યેષ્ટિઃ ॥
(૩૬.૬૭) હવિર્ધાનયોઃ પુરસ્તાદ્વૈયાઘ્રચર્મોપબર્હણાયામાસન્દ્યામ્ ઇત્યારોહયત્યભિષિઞ્ચતિ ચ ॥
(૩૬.૮) ફાલ્ગુન્યા દશપેયઃ ॥
(૩૬.૯) સાંવત્સરિકાણિ ચાતુર્માસ્યાનિ ॥
(૩૬.૧૦) સંસ્થિતેષુ ચૈત્ર્યાઃ પ્રત્યવરોહણીયઃ ॥
(૩૬.૧૧) વૈશાખ્યા વ્યુષ્ટિદ્વ્યહઃ ॥
(૩૬.૧૨) જ્યૈષ્ઠ્યાઃ ક્ષત્રધૃતિઃ ॥
(૩૬.૧૩) આષાઢ્યાઃ પવિત્રઃ સંસ્થિત્યૈ ॥
(૩૬.૧૪) અથાશ્વમેધઃ ॥
(૩૬.૧૫) ફાલ્ગુન્યા બ્રહ્મૌદનમુદ્ગાતૃચતુર્થેભ્યો દદાતિ ॥
(૩૬.૧૬) હુતાયાં પ્રાતરાહુતૌ બ્રહ્મણે વરમ્ ॥
(૩૬.૧૭) આગ્નેયીષ્ટિઃ । પૌષ્ણી ચ ॥
(૩૬.૧૮) ઇત્યશ્વં નિયુજ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ॥
(૩૬.૧૯) ઇત્યુન્મુચ્યામાનમ્ ॥
(૩૬.૨૦) આશાપાલીયેનોત્સૃષ્ટમ્ ॥
(૩૬.૨૧) સંવત્સરં સાવિત્ર્યસ્તિસ્ર ઇષ્ટયઃ ॥
(૩૬.૨૨) પારિપ્લવાખ્યાનાય દક્ષિણેન વેદિં હિરણ્મયેષ્વાસનેષુ ઉપવિશન્તિ ॥
(૩૬.૨૩) કશિપૂપબર્હણં બ્રહ્મણઃ । કૂર્ચો યજમાનસ્ય ॥
(૩૬.૨૪) આખ્યાનેષુ યથાવેદં વ્યાહૃતીર્વાચયતિ ॥
(૩૬.૨૫) સંવત્સરાન્તે દીક્ષણમ્ । એકવિંશતિર્દીક્ષાઃ ॥
(૩૬.૨૬) અભિપ્લવપ્રથમવત્પ્રથમમહઃ । પૃષ્ઠ્યચતુર્થવદ્દ્વિતીયમ્ ॥
(૩૬.૨૭) બહિષ્પવમાનાદશ્વં નિયુજ્યમાનમનુમન્ત્રયતે ઇતિ ॥
(૩૬.૨૮) ઇત્યેતયા કૌશિકઃ
(૩૬.૨૯) સંજ્ઞપ્તં મહિષીમુપવેશ્યાધીવાસસા સંપ્રોર્ણુવન્તિ ॥
(૩૬.૩૦) તૌ યજમાનોઽભિમેથતિ ઇતિ ॥
(૩૬.૩૧) હોત્રભિમેથનાદેવં વાવાતાં બ્રહ્મા ઇતિ ॥
(૩૬.૩૨) ઇત્યનુચર્યો બ્રહ્માણમ્ ॥
(૩૬.૩૩) સદસિ હોત્રધ્વર્ય્વોર્બ્રહ્મોદ્યાદ્બ્રહ્મોદ્ગાતારં પૃચ્છતિ ॥
અશ્વમેધઃ , પુરુષમેધઃ(37)

પૃચ્છામિ ત્વા ચિતયે દેવસખ યદિ ત્વં તત્ર મનસા જગન્થ । કેષુ વિષ્ણુસ્ત્રિષુ પદેષુ જિષ્ણુઃ કેષ્વિદં વિશ્વં ભુવનમાવિવેશેતિ ૧ તસ્ય પ્રતિપ્રશ્નાદાહ પઞ્ચસ્વન્તઃ પુરુષ આવિવેશ તાન્યન્તઃ પુરુષ આર્પિતાનિ । એતત્ત્વાત્ર પ્રતિમન્વાનો અસ્મિ ન યજ્ઞપા ભવસ્યુત્તરો મત્ ॥ ન ત્વં પરો વરો મન્ન પૂર્વઃ કિમઙ્ગ વા મતિમત્ક્ષમ તેન । શિક્ષેણ્યાં વદસિ વાચમેનાં ન મયા ત્વં સંસમકો ભવાસીતિ ૨ નિષ્ક્રમ્ય સર્વે યજમાનં પૃચ્છામિ ત્વા પરમન્તં પૃથિવ્યા ઇતિ । ઇયં વેદિરિતિ યજમાનઃ ૩ તૃતીયે ચતુ-ર્વિંશવદ્દ્વે સવને ૪ પ્રાકૃતાવાજ્યસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ૫ તૃતીયસવના-દ્યતિરાત્રવત્ ૬ સંસ્થિતે પઞ્ચપશુર્વિશાખયૂપઃ ૭ પ્રત્યૃતુ ષટ્ પશવ આગ્નેયા ઐન્દ્રા મારુતા મૈત્રાવરુણા ઐન્દ્રા વરુણા આગ્નાવૈષ્ણવા ઇતિ ૮ વિશાખયૂપર્તુપશવો દ્વિગુણાઃ પુરુષમેધે । ચતુર્ગુણાઃ સર્વમેધે ૯ પુરુષ-મેધોઽશ્વમેધવત્ ૧૦ ચૈત્ર્! યાઃ પુરસ્તાદ્વરદાનાન્તઃ ૧૧ ઇષ્ટયોઽગ્નયે કામાય દાત્રે પથિકૃતે ૧૨ યજમાનસ્ય વિજિતં સર્વં સમૈત્વિતિ જનપદમુચ્ચૈઃ શ્રાવયતિ ૧૩ કસ્મૈ સહસ્રં શતાશ્વં સ્વં જ્ઞાતિભ્યો દદ્યામ્ । કેન સમાપ્નુયામિતિ યજમાનઃ ૧૪ યદિ બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વા પ્રતિપદ્યેત સિદ્ધં કર્મેત્યાચક્ષતે ૧૫ ન ચેત્પ્રતિપદ્યેત નેદિષ્ઠં સપત્નં વિજિત્ય તેન યજેત ૧૬ તસ્મૈ જ્ઞાતિભ્યસ્તદ્દદ્યાત્ ૧૭ યસ્ય સ્ત્રી સંભાષેત તસ્ય સર્વસ્વમાદાય તામબ્રાહ્મણીં હનિષ્ય ઇત્યુચ્ચૈઃ શ્રાવયેત્ ૧૮ તં હ સ્નાતમલંકૃતમુત્સૃ-જ્યમાનં સહસ્રબાહુઃ પુરુષઃ કેન પાર્ષ્ણી ઇત્યનુમન્ત્રયતે ૧૯ સંવ-ત્સરમિષ્ટયઃ પથ્યાયૈ સ્વસ્તયે અદિત્યા અનુમતયે ૨૦ સંવત્સરાન્ત ઐન્દ્રા -પૌષ્ણઃ પશુઃ ૨૧ મહાવ્રતં તૃતીયમ્ ૨૨ ઉદીરતામિતિ તિસૃભિર્યૂપે બધ્યમાનમનુમન્ત્રયતે । ઉત્થાપનીભિશ્ચ વિમુચ્યમાનમ્ ૨૩ હરિણીભિઃ શા-મિત્રે હ્રિયમાણમ્ ૨૪ સ્યોનાસ્મૈ ભવેતિ દ્વાભ્યાં નિપાત્યમાનમ્ ૨૫ સહસ્રબાહુયામસારસ્વતૈઃ સંજ્ઞપ્તમ્ ૨૬ ૨

(૩૭.૧) ઇતિ ॥
(૩૭.૨) તસ્ય પ્રતિપ્રશ્નાદાહ ॥ ઇતિ ॥
(૩૭.૩) નિષ્ક્રમ્ય સર્વે યજમાનં ઇતિ । ઇતિ યજમાનઃ ॥
(૩૭.૪) તૃતીયે ચતુર્વિંશવદ્દ્વે સવને ॥
(૩૭.૫) પ્રાકૃતાવાજ્યસ્તોત્રિયાનુરૂપૌ ॥
(૩૭.૬) તૃતીયસવનાદ્યતિરાત્રવત્ ॥
(૩૭.૭) સંસ્થિતે પઞ્ચપશુર્વિશાખયૂપઃ ॥
(૩૭.૮) પ્રત્યૃતુ ષટ્પશવ આગ્નેયા ઐન્દ્રા મારુતા મૈત્રાવરુણા ઐન્દ્રાવરુણા આગ્નાવૈષ્ણવા ઇતિ ॥
(૩૭.૯) વિશાખયૂપર્તુપશવો દ્વિગુણાઃ પુરુષમેધે । ચતુર્ગુણાઃ સર્વમેધે ॥
(૩૭.૧૦) પુરુષમેધોઽશ્વમેધવત્ ॥
(૩૭.૧૧-૧૨) ચૈત્ર્યાઃ પુરસ્તાદ્વરદાનાન્ત ઇષ્ટયોઽગ્નયે કામાય દાત્રે પથિકૃતે ॥
(૩૭.૧૩) ઇતિ જનપદમુચ્ચૈઃ શ્રાવયતિ ॥
(૩૭.૧૪) ઇતિ યજમાનઃ ॥
(૩૭.૧૫) યદિ બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વા પ્રતિપદ્યેત સિદ્ધં કર્મેત્યાચક્ષતે ॥
(૩૭.૧૬) ન ચેત્પ્રતિપદ્યેત નેદિષ્ઠં સપત્નં વિજિત્ય તેન યજેત ॥
(૩૭.૧૭) તસ્મૈ જ્ઞાતિભ્યસ્તદ્દદ્યાત્ ॥
(૩૭.૧૮) યસ્ય સ્ત્રી સંભાષેત તસ્ય સર્વસ્વમાદાય તામબ્રાહ્મણીં હનિષ્ય ઇત્યુચ્ચૈઃ શ્રાવયેત્ ॥
(૩૭.૧૯) તં હ સ્નાતમલંકૃતમુત્સૃજ્યમાનમ્ ઇત્યનુમન્ત્રયતે ॥
(૩૭.૨૦) સંવત્સરમિષ્ટયઃ પથ્યાયૈ સ્વસ્તયે અદિત્યા અનુમતયે ॥
(૩૭.૨૧) સંવત્સરાન્ત ઐન્દ્રાપૌષ્ણઃ પશુઃ ॥
(૩૭.૨૨) મહાવ્રતં તૃતીયમ્ ॥
(૩૭.૨૩) ઇતિ તિસૃભિર્યૂપે બધ્યમાનમનુમન્ત્રયતે । ઉત્થાપનીભિશ્ચ વિમુચ્યમાનમ્ ॥
(૩૭.૨૪) હરિણીભિઃ શામિત્રં હ્રિયમાણમ્ ॥
(૩૭.૨૫) ઇતિ દ્વાભ્યાં નિપાત્યમાનમ્ ॥
(૩૭.૨૬) યામસારસ્વતૈઃ સંજ્ઞપ્તમ્ ॥
પુરુષમેધઃ, સર્વમેધઃ(38)

અથ ભૈષજ્યાય યજમાનમક્ષીભ્યાં તે મુઞ્ચામિ ત્વેતિ દેવા યસ્યાસ્તેઽપેત એતુ વાત આ વાત્વિતિ મેથને બ્રહ્મા ૧ સુપ્રપાણા ચ વેશન્તેતિ પૂર્વેણા-નુચર્યઃ ૨ ઉદીર્ષ્વ નારીત્યુક્તમ્ ૩ યન્ન ઇદં પિતૃભિરિતિ સર્વે ૪ બ્રહ્મોદ્યાત્ ગાવો યવં પ્રયુતા અર્યો અક્ષન્તા અપશ્યં સહગોપાશ્વરન્તીઃ । હવા ઇદર્યો અભિતઃ સમાયન્કિયદાસુ સ્વપતિશ્છન્દયાત ઇત્યુદ્ગાતારમ્ ૫ પ્રતિપ્રશ્ને યસ્યાનક્ષા દુહિતા જાત્વાસ કસ્તાં વિદ્વાઁ અભિ મન્યાતે અન્ધામ્ । કતરો મેનિં પ્રતિ તં મુઞ્ચાતે ય રિં વહાતે ય રિં વા વરેયાદિતિ ૬ પૃષ્ઠ્યચતુર્થં ચતુર્થમ્ । અતિરાત્રઃ પઞ્ચમમ્ ૭ મધ્યમં ચેદુક્થ્યાગ્નિષ્ટોમૌ ૮ ઉત્તમે સાશ્વમેધ ઋત્વિક્પત્નીપ્રૈષકૃતો દ્વયાઃ ૯ દ્વ્યહોઽશ્વમેધસ્ય ત્ર્! યહઃ પુરુષમેધસ્ય સર્વમેધઃ પુરુષમેધવત્ ૧૦ અહાન્યગ્નિષ્ટુદિન્દ્ર સ્તુત્સુર્યસ્તુ-દ્વૈશ્વદેવસ્તુત્પૌરુષમેધિકં તૃતીયં પઞ્ચમં વાજપેયોઽપ્તોર્યામા ૧૧ એતસ્મિ-ન્સર્વાન્મેધાનાલભન્તે ૧૨ પૃષ્ઠ્યોત્તમે વિશ્વજિદતિરાત્રો દશમમ્ ૧૩ સંવત્સરાન્તે ગાર્હપત્યેઽધરારણિં પ્રહૃત્યાહવનીય ઉત્તરારણિમયં તે યોનિરિત્યાત્મન્નગ્નિં સંસ્પૃશ્યારણ્યાય પ્રવ્રજેત્ ૧૪ ઇતિ મેધાઃ ક્ષત્રિયસ્ય ૧૫ ૩

ઇત્યથર્વવેદે વૈતાનસૂત્રે સપ્તમોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ
(૩૮.૧) અથ ભૈષજ્યાય યજમાનમ્ ઇતિ । મેથને બ્રહ્મા ઇતિ ॥
(૩૮.૨) પૂર્વેણાનુચર્યઃ ॥
(૩૮.૩) ઇત્યુક્તમ્ ॥
(૩૮.૪) ઇતિ સર્વે ॥
(૩૮.૫) બ્રહ્મોદ્યાત્ ઇત્યુદ્ગાતારમ્ ॥
(૩૮.૬) પ્રતિપ્રશ્ને ઇતિ॥
(૩૮.૭) પૃષ્ઠ્યચતુર્થં ચતુર્થમ્ । અતિરાત્રઃ પઞ્ચમમ્ ॥
(૩૮.૮) મધ્યમં ચેદુક્થ્યાગ્નિષ્ટોમા ઉત્તમે ॥
(૩૮.૯) સાશ્વમેધ ઋત્વિક્પત્નીપ્રૈષકૃતો દ્વયાઃ ॥
(૩૮.૧૦) દ્વ્યહોઽશ્વમેધસ્ય ત્ર્યહઃ પુરુષમેધસ્ય । સર્વમેધઃ પુરુષમેધવત્ ॥
(૩૮.૧૧) અહાન્યગ્નિષ્ટુદિન્દ્રસ્તુત્સૂર્યસ્તુદ્વૈશ્વદેવસ્તુત્પૌરુષમેધિકં તૃતીયં પઞ્ચમં વાજપેયોઽપ્તોર્યામા ॥
(૩૮.૧૨) એતસ્મિન્ સર્વાન્મેધાનાલભન્તે ॥
(૩૮.૧૩) પૃષ્ઠ્યોત્તમે વિશ્વજિદતિરાત્રો દશમમ્ ॥
(૩૮.૧૪) સંવત્સરાન્તે ગાર્હપત્યેઽધરારણિં પ્રહૃત્યાહવનીય ઉત્તરારણિમ્ ઇત્યાત્મન્નગ્નિં સંસ્પૃશ્યારણ્યાય પ્રવ્રજેત્ ॥
(૩૮.૧૫) ઇતિ મેધાઃ ક્ષત્રિયસ્ય ક્ષત્રિયસ્ય ॥
એકાહસ્તોત્રિયવિકારાઃ(39-40)

અથ સ્તોત્રિયવિકારાઃ ૧ એકાહેષુ તં તે મદં ગૃણીમસીતિ ૨ બૃહસ્પ-તિસવે તદ્વો ગાય સુતે સચા વયમેનમિદા હ્ય ઇતિ સવનયોરુક્થ-મુખીયતૃચપર્યાસૌ । માધ્યંદિને પર્યાસાદ્યતૃચવર્જમ્ ૩ ગોસવાભિ-ષેચનીયયોર્મુઞ્જન્તિ બ્રધ્નમરુષમિતિ ૪ શ્યેનસંદંશાજિરવજ્રેષુ સુરૂપ-કૃત્નુમૂતય ઉત્ત્વા મન્દન્તુ સ્તોમાસ્ત્વામિદ્ધિ હવામહ ઇતિ ૫ અપૂર્વેઽભિ ત્વા પૂર્વપીતય ઇતિ ૬ વ્રાત્યસ્તોમેષ્વા ત્વેતા નિ ષીદતાધા હીન્દ્ર ગિર્વણ ઇતિ ૭ અગ્નિષ્ટુત્સ્વીલેન્યો નમસ્યોઽગ્નિં દૂતં વૃણીમહેઽગ્નિમીલિ-ષ્વાવસેઽગ્ન આ યાહ્યગ્નિભિરિતિ ૮ તીવ્રસુદુપશદોપહવ્યેષ્વયમુ તે સમ-તસીમા ઉ ત્વા પુરૂવસો ઇતિ વ્યુષ્ટિદ્વ્યહે ચ ૯ ગોસવવિવધવૈશ્ય-સ્તોમેષ્વિન્દ્રં વો વિશ્વતસ્પર્યા ણો વિશ્વાસુ હવ્ય ઇતિ ૧૦ પ્રતીચીનસ્તોમે ત્વમિન્દ્ર પ્રતૂર્તિષ્વિતિ ૧૧ રાજિ યો રાજા ચર્ષણીનામિતિ ૧૨ ઉદ્ભિદ્બ-લભિદોર્યજ્ઞ ઇન્દ્ર મવર્ધયદિતિ ૧૩ ઇન્દ્ર સ્તોમ ઇન્દ્ર ક્રતું ન આ ભર તવ ત્યદિન્દ્રિ યં બૃહદિતિ ૧૪ વિઘને સમસ્ય મન્યવે વિશસ્તદિદાસ ભુવનેષુ જ્યેષ્ઠમિતિ ૧૫ સૂર્યસ્તુત્યુદુ ત્યં જાતવેદસં ચિત્રં દેવાનાં કેતુરનીકમિતિ ૧૬ વજ્રે પુનઃસ્તોમે ત્વં ન ઇન્દ્રા ભરેતિ ૧૭ સર્વજિત્યૃષભે મરુત્સ્તોમે સાહસ્રાન્ત્યે તદ્વો ગાય સુતે સચા વયમેનમિદા હ્ય ઇતિ ૧૮ સાહસ્રાદ્યયોઃ સ્વાદોરિત્થા વિષૂવત ઇતિ ૧૯ ૧

(૩૯.૧) અથ સ્તોત્રિયવિકારાઃ ॥
(૩૯.૨) એકાહેષુ ઇતિ ॥
(૩૯.૩) બૃહસ્પતિસવે ઇતિ । સવનયોરુક્થમુખીયતૃચપર્યાસૌ । માધ્યન્દિને પર્યાસાદ્યતૃ ચવર્જમ્ ॥
(૩૯.૪) ગોસવાભિષેચનીયયોઃ ઇતિ ॥
(૩૯.૫) શ્યેનસંદંશાજિરવજ્રેષુ ઇતિ ॥
(૩૯.૬) અપૂર્વે ઇતિ ॥
(૩૯.૭) વ્રાત્યસ્તોમેષુ ઇતિ ॥
(૩૯.૮) અગ્નિષ્ટુત્સુ ઇતિ ॥
(૩૯.૯) તીવ્રસુદુપશદોપહવ્યેષુ ઇતિ । વ્યુષ્ટિદ્વ્યહે ચ ॥
(૩૯.૧૦) ગોસવવિવધવૈશ્યસ્તોમેષુ ઇતિ ॥ (૩૯.૧૧) પ્રતીચીનસ્તોમે ઇતિ ॥
(૩૯.૧૨) રાજિ ઇતિ ॥
(૩૯.૧૩) ઉદ્ભિદ્બલભિદોઃ ઇતિ ॥
(૩૯.૧૪) ઇન્દ્રસ્તોમે ઇતિ ॥
(૩૯.૧૫) વિઘને ઇતિ ॥
(૩૯.૧૬) સૂર્યસ્તુતિ ઇતિ ॥
(૩૯.૧૭) વજ્રે પુનઃસ્તોમે ઇતિ ॥
(૩૯.૧૮) સર્વજિત્યૃષભે મરુત્સ્તોમે સાહસ્રાન્ત્યે ઇતિ ॥
(૩૯.૧૯) સાહસ્રાદ્યયોઃ ઇતિ ॥
40 એકાહસ્તોત્રિયવિકારાઃ
વિરાજિ ભૂમિસ્તોમે વનસ્પતિસવે ત્વિષ્યપચિત્યોરિન્દ્રાગ્ન્યોઃસ્તોમ ઇન્દ્રાગ્ન્યોઃકુલાય ઇન્દ્રા ય મદ્વને સુતં યત્સોમમિન્દ્ર વિષ્ણવીતિ ૧ વિરાજેઽગ્નેઃસ્તોમેઽગ્નેઃકુલાયેઽગ્નિં દૂતં વૃણીમહેઽગ્નિમીલિષ્વાવસ ઇતિ ૨ વિનુત્ત્યભિભૂત્યો રાશિમરાયયોઃ શદોપશદયોઃ સમ્રાટ્સ્વરાજોર્યદદ્ય કચ્ચ વૃત્રહન્નુભયં શૃણવચ્ચ ન ઇતિ ૩ રાજસૂયેષુ યત્સોમમિન્દ્ર વિષ્ણવ્યધા હીન્દ્ર ગિર્વણોઽભ્રાતૃવ્યો અના ત્વં ત્વં ન ઇન્દ્રા ભરેતિ ચ । ચતુરહપઞ્ચા-હાહીનદશાહચ્છન્દોમદશાહેષુ ચ ૪ તીવ્રસુચ્ચતુઃપર્યાયયોઃ સાહસ્રા-ન્ત્યયોર્દશપેયે વિભ્રંશયજ્ઞે શ્રાયન્ત ઇવ સૂર્યમિતિ ૫ સાદ્યઃક્રેષુ શ્યેનવ-ર્જમહમિદ્ધિ પિતુષ્પરીતિ ચ ૬ અતિરાત્રાણાં સર્વસ્તોમયોર્મા ભૂમ નિષ્ટ્યા ઇવ વિધું દદ્રા ણં સલિલસ્ય પૃષ્ઠ ઇતિ ૭ ત્રિવૃત્પઞ્ચદશસપ્તદશૈક-વિંશત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશનવસપ્તદશેષૂભયં શૃણવચ્ચ નો વયમેનમિદા હ્યઃ પિબા સોમમિન્દ્ર મન્દતુ ત્વેતિ ૮ અભિજિત્યભિ પ્ર ગોપતિં ગિરેતિ ચ ૯ અનતિરાત્રેઽભિ ત્વા વૃષભા સુત ઇતિ ૧૦ ચતુર્વિંશ ઇન્દ્રા યાહિ ચિત્રભાનો મા ચિદન્યદ્વિ શંસતેતિ ૧૧ વિશ્વજિતિ ય એક ઇદ્વિદયત ઇતિ ૧૨ વિષુવતીન્દ્ર ક્રતું ન આ ભરેતિ ૧૩ સ્વરસામાભિપ્લવગવાયુષિ શેષેષુ પૃષ્ઠસ્યૈકવિંશ ઇન્દ્રો દધીચો અસ્થભિર્વિશ્વાઃ પૃતના અભિભૂતરં નરમેવા હ્યસિ વીરયુરિતિ ૧૪ ૨

(૪૦.૧) વિરાજિ ભૂમિસ્તોમે વનસ્પતિસવે ત્વિષ્યપચિત્યોરિન્દ્રાગ્ન્યોઃ સ્તોમ ઇન્દ્રાગ્ન્યોઃ કુલાય ઇતિ ॥
(૪૦.૨) વિરાજેઽગ્નેઃ સ્તોમેઽગ્નેઃ કુલાયે ઇતિ ॥
(૪૦.૩) વિનુત્ત્યભિભૂત્યો રાશિમરાયયોઃ શદોપશદયોઃ સમ્રાટ્સ્વરાજોઃ ઇતિ ॥
(૪૦.૪) રાજસૂયેષુ ઇતિ ચ । ચતુરહપ ઞ્ચાહાહીનદશાહચ્છન્દોમદશાહેષુ ચ ॥
(૪૦.૫) તીવ્રસુચ્ચતુઃપર્યાયયોઃ સાહસ્રાન્ત્યયોર્દશપેયે વિભ્રંશયજ્ઞે ઇતિ ॥
(૪૦.૬) સાદ્યઃક્રેષુ શ્યેનવર્જમ્ ઇતિ ચ ॥
(૪૦.૭) અતિરાત્રાણાં સર્વસ્તોમયોર્ ઇતિ ॥
(૪૦.૮) ત્રિવૃત્પઞ્ચદશસપ્તદશૈકવિંશત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશનવસપ્તદશેષુ ઇતિ ॥
(૪૦.૯) અભિજિતિ ઇતિ ચ ॥
(૪૦.૧૦) અનતિરાત્રે ઇતિ ॥
(૪૦.૧૧) ચતુર્વિંશે ઇતિ ॥
(૪૦.૧૨) વિશ્વજિતિ ઇતિ ॥
(૪૦.૧૩) વિષુવતિ ઇતિ ॥
(૪૦.૧૪) સ્વરસામાભિપ્લવગવાયુષિ શેષેષુ । પૃષ્ઠસ્યૈકવિંશે ઇતિ ॥
અહીનસ્તોત્રિયવિકારાઃ(41-42)

વ્યુષ્ટ્યાઙ્ગિરસકાપિવનચૈત્રરથદ્વ્યહાનાં તં તે મદં ગૃણીમસીતિ । દ્વિતીયેષુ વિશ્વાઃ પૃતના અભિભૂતરં નરમિતિ ૧ ચાતુર્માસ્યવૈશ્વદેવ-ગર્ગવૈદચ્છન્દોમવત્પરાકાન્તર્વસ્વશ્વમેધત્ર્! યહાણાં શગ્ધ્યૂ ષુ શચીપત ઇતિ ૨ સાકમેધસ્યેન્દ્ર મિદ્દેવતાતય ઇતિ ૩ વૈદસ્વરસામ્નોસ્ત્વં ન ઇન્દ્રા ભરેતિ ૪ દ્વિતીયેષુ તમિન્દ્રં વાજયામસ્યસ્તાવિ મન્મ પૂર્વ્યં તં તે મદં ગૃણીમસીતિ ૫ અશ્વમેધસ્ય વાચમષ્ટાપદીમહં સ્વાધોરિત્થા વિષૂવત ઇતિ ૬ પૃષ્ઠ્ય-ત્ર્! યહસ્યૈવા હ્યસિ વીરયુરિત્યુક્થે ૭ તૃતીયેષુ મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસાભિ પ્ર વઃ સુરાધસમેવા હ્યસિ વીરયુરિતિ ૮ સાકમેધસ્ય તમિન્દ્રં વાજયા-મસિ શ્રાયન્ત ઇવ સૂર્યમિતિ ૯ ચતુરહાણાં શ્રાયન્ત ઇવ સૂર્યં ત્વં ન ઇન્દ્રા ભરેતિ ૧૦ ચતુર્થેષુ મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસા ય એક ઇદ્વિદયત ઇતિ ૧૧ સર્વેષુ મા ભૂમ નિષ્ટ્યા ઇવ વિધું દદ્રા ણં સલિલસ્ય પૃષ્ઠ ઇતિ ૧૨ સંસર્પચતુર્વીરયોરયમુ તે સમતસીમા ઉ ત્વા પુરૂવસો ઇતિ ૧૩ પઞ્ચાહેષુ ત્રિવૃદાદિવત્ ૧૪ અભ્યાસઙ્ગ્ગ્યપઞ્ચશારદીયયોર્દ્વિતીયે ત્વં ન ઇન્દ્રા ભરેતિ ૧૫ પૃષ્ઠ્યપઞ્ચાહસ્યૈવા હ્યસિ વીરયુરિતિ ૧૬ પઞ્ચમ ઉત્તિષ્ઠન્નોજસા સહેન્દ્રો મદાય વાવૃધ ઇન્દ્રા ય સામ ગાયતેતિ ૧૭ અભિપ્લવપઞ્ચાહસ્ય ય એક ઇદ્વિદયત ઇતિ ૧૮ અભ્યાસઙ્ગ્ગ્યપઞ્ચશારદીયયોઃ શ્રાયન્ત ઇવ સૂર્યમિતિ ચ ૧૯ ષડહસ્ય ગવ્યભ્રાતૃવ્યો અના ત્વમિતિ આયુષિ ત્વં ન ઇન્દ્રા ભરેતિ ૨૦ પઞ્ચમ એન્દ્ર નો ગધિ પ્રિય ઇતિ ૨૧ ષષ્ઠમુક્થ્યં ચેદ્ય એક ઇદ્વિદયતે યત્સોમમિન્દ્ર વિષ્ણવીતિ ૨૨ ૩

(૪૧.૧) વ્યુષ્ટ્યાઙ્ગિરસકાપિવનચૈત્રરથદ્વ્યહાનામ્ ઇતિ । દ્વિતીયેષુ ઇતિ ॥
(૪૧.૨) ચાતુર્માસ્યવૈશ્વદેવગર્ગબૈદચ્છન્દોમવત્પરાકાન્તર્વસ્વશ્વમેધત્ર્યહાણાં ઇતિ ॥
(૪૧.૩) સાકમેધસ્ય ઇતિ ॥
(૪૧.૪) બૈદસ્વરસામ્નોઃ ઇતિ ॥
(૪૧.૫) દ્વિતીયેષુ ઇતિ ॥
(૪૧.૬) અશ્વમેધસ્ય ઇતિ ॥
(૪૧.૭) પૃષ્ઠ્યત્ર્યહસ્ય ઇત્યુક્થે ॥
(૪૧.૮) તૃતીયેષુ ઇતિ ॥
(૪૧.૯) સાકમેધસ્ય ઇતિ ॥
(૪૧.૧૦) ચતુરહાણાં ઇતિ ॥
(૪૧.૧૧) ચતુર્થેષુ ઇતિ ॥
(૪૧.૧૨) સર્વેષુ ઇતિ ॥
(૪૧.૧૩) સંસર્પચતુર્વીરયોઃ ઇતિ ॥
(૪૧.૧૪) પઞ્ચાહેષુ ત્રિવૃદાદિવત્ ॥
(૪૧.૧૫) અભ્યાસઙ્ગ્યપઞ્ચશારદીયયોર્દ્વિતીયે ઇતિ ॥(૪૧.૧૬) પૃષ્ઠ્યપઞ્ચાહસ્ય ઇતિ ॥
(૪૧.૧૭) પઞ્ચમે ઇતિ ॥ (૪૧.૧૮) અભિપ્લવપઞ્ચાહસ્ય ઇતિ ॥
(૪૧.૧૯) અભ્યાસઙ્ગ્યપઞ્ચશારદીયયોઃ ઇતિ ॥
(૪૧.૨૦) ષડહસ્ય ગવિ ઇતિ । આયુષિ ઇતિ ॥
(૪૧.૨૧) પઞ્ચમે ઇતિ ॥
(૪૧.૨૨) ષષ્ઠમુક્થ્યં ચેત્ ઇતિ ॥
42 અહીનસ્તોત્રિયવિકારાઃ
પૃષ્ઠસ્ય દ્વિતીય એવા હ્યસિ વીરયુરિતિ ૧ તૃતીય ઇન્દ્રે ણ સં હિ દૃક્ષસે વયં ઘ ત્વા સુતાવન્તસ્ત્વં ન ઇન્દ્રા ભરેતિ ૨ દશાહસ્યાષ્ટમે યદિન્દ્ર પ્રાગપાગુદગિતિ ૩ નવમ એતો ન્વિન્દ્રં સ્તવામેતિ ૪ ત્રિકકુદ્દશાહસ્ય નવસુ શગ્ધ્યૂ ષુ શચીપતેઽભિ પ્ર ગોપતિં ગિરા તં વો દસ્મમૃતીષહં વયમેનમિદા હ્ય ઇન્દ્ર મિદ્ગાથિનો બૃહચ્છ્રાયન્ત ઇવ સૂર્યં ક રિં વેદ સુતે સચા વિશ્વાઃ પૃતના અભિભૂતરં નરં યદિન્દ્ર પ્રાગપાગુદગિતિ ૫ અષ્ટમે મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસેતિ ૬ દ્વાદશાહસ્ય છન્દોમપ્રથમાન્ત્યયોસ્ત્વં ન ઇન્દ્રા ભર ય એક ઇદ્વિદયત ઇતિ ૭ સ્વરસામસુ સં ચોદય ચિત્રમર્વાક્ પ્રણેતારં વસ્યો અચ્છેતિ પર્યાયેણ । અભિપ્લવે ચ ૮ તનૂપૃષ્ઠેઽભિ ત્વા શૂર નોનુમસ્ત્વામિદ્ધિહવામહે યદ્દ્યાવ ઇન્દ્ર તે શતં પિબા સોમમિન્દ્ર મન્દતુ ત્વા કયા નશ્ચિત્ર આ ભુવદ્રે વતીર્નઃ સધમાદ ઇતિ ૯ એતેષામનન્તરોઽનુરૂપઃ સંભવે સ્તોત્રિયનિયમચ્છન્દસા ૧૦ ગવામયનેન સાંવત્સરિકાણિ વ્યાખ્યાતાનિ ૧૧ એતસ્માદેવાહીના રાત્રિસત્ત્રાણ્યેકા-હા અપિ કેચિત્ ૧૨ સર્વત્ર કામકૢપ્તીઃ સામવેદાત્ ૧૩ દ્વ્યહપ્રભૃત-યોઽહીના આ દ્વાદશાહાદન્યતરતોઽતિરાત્રાત્ ૧૪ દ્વાદશાહપ્રભૃતીનિ રા-ત્રિસત્ત્રાણ્યર્વાઞ્ચિ સંવત્સરાત્ ૧૫ દશરાત્ર ઉભયતોઽતિરાત્રઃ ૧૬ દ્વાદ-શાહઃ પુરસ્તાદગ્નિષ્ટોમોઽહીનઃ ૧૭ સહસ્રસંવત્સરપર્યન્તાન્યયનાનિ વિશ્વજિતા સહસ્રસંવત્સરપ્રતિમેન યજેત ૧૮ ૪

(૪૨.૧) પૃષ્ઠસ્ય દ્વિતીયે ઇતિ ॥
(૪૨.૨) તૃતીયે ઇતિ ॥
(૪૨.૩) દશાહસ્યાષ્ટમે ઇતિ ॥
(૪૨.૪) નવમે ઇતિ ॥
(૪૨.૫) ત્રિકકુદ્દશાહસ્ય નવસુ ઇતિ ॥
(૪૨.૬) અષ્ટમે ઇતિ ॥
(૪૨.૭) દ્વાદશાહસ્ય છન્દોમપ્રથમાન્ત્યયોઃ ઇતિ ॥
(૪૨.૮) સ્વરસામસુ ઇતિ પર્યાયેણ । અભિપ્લવે ચ ॥ (૪૨.૯) તનૂપૃષ્ઠે ઇતિ ॥
(૪૨.૧૦) એતેષામનન્તરોઽનુરૂપઃ સંભવે । સ્તોત્રિયનિયમશ્છન્દસા ॥
(૪૨.૧૧) ગવામયનેન સાંવત્સરિકાણિ વ્યાખ્યાતાનિ ॥
(૪૨.૧૨) એતસ્માદેવાહીના રાત્રિસત્ત્રાણિ । એકાહા અપિ કેચિત્ ॥
(૪૨.૧૩) સર્વત્ર કામકૢપ્તી સામવેદાત્ ॥
(૪૨.૧૪) દ્વ્યહપ્રભૃતયોઽહીના આ દ્વાદશાહાત્ । અન્યતરતોઽતિરાત્રાત્ ॥
(૪૨.૧૫) દ્વાદશાહપ્રભૃતીનિ રાત્રિસત્ત્રાણ્યર્વાઞ્ચિ સંવત્સરાત્ ॥
(૪૨.૧૬) દશરાત્ર ઉભયતોતિરાત્રઃ ॥
(૪૨.૧૭) દ્વાદશાહઃ પુરસ્તાદગ્નિષ્ટોમોઽહીનઃ ॥
(૪૨.૧૮) સહસ્રસંવત્સરપર્યન્તાન્યયનાનિ । વિશ્વજિતા સહસ્રસંવત્સરપ્રતિમેન યજેત ॥
કામ્યયજ્ઞાઃ (43)

અગ્ન્યાધેયં વસન્તે બ્રાહ્મણસ્ય બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય । ગ્રીષો રાજન્યસ્ય તેજસ્કામસ્ય । વર્ષાસુ વૈશ્યસ્ય પુષ્ટિકામસ્ય । શરદિ સર્વેષામ્ ૧ ગદાપનુત્તયે પૂર્ણાહુત્યન્તમિત્યેકે ૨ અગ્નિહોત્રાયણિનામિતિ યુવા કૌ-શિકઃ ૩ તેષામાગ્રયણે નવસ્ય ૪ સ્થાલીપાકેનાગ્નિહોત્રં યવાગ્વા વા ૫ અભાવે ગવીડાં નવઘાસમાશયિત્વા તસ્યાઃ પયસા શ્રીકામસ્ય ૬ નિત્યમગ્નીનાં જાગરણમ્ ૭ અગ્નિહોત્રં સ્વર્ગકામસ્ય ૮ પયસા સર્વ-કામસ્ય ૯ દધ્નેન્દ્રિ યકામસ્ય ૧૦ આજ્યેન તેજસ્કામસ્ય ૧૧ તૈલેન શ્રીકામસ્ય ૧૨ ઓદનેન પ્રજાકામસ્ય ૧૩ યવાગ્વા ગ્રામકામસ્ય ૧૪ તણ્ડુલૈર્બલકામસ્ય ૧૫ સોમેન બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય ૧૬ માંસેન પુષ્ટિ-કામસ્ય ૧૭ ઉદકેનાયુષ્કામસ્ય ૧૮ દર્શપૂર્ણમાસૌ સર્વકામસ્ય ૧૯ દાક્ષાયણયજ્ઞઃ પ્રજાકામસ્ય ૨૦ સાકંપ્રસ્થાય્યયજ્ઞઃ પશુકામસ્ય ૨૧ સંક્રમયજ્ઞઃ સર્વકામસ્ય ૨૨ ઇડાદધઃ પશુકામસ્ય ૨૩ સાર્વસેનયજ્ઞઃ પ્રજાકામસ્ય ૨૪ શૌનકયજ્ઞોઽભિચારકામસ્ય ૨૫ વસિષ્ઠયજ્ઞઃ પ્રજાકામસ્ય ૨૬ દ્યાવાપૃથિવ્યોરયનં પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય ૨૭ એતાનિ દર્શપૂર્ણમાસાયનાનિ ૨૮ આગ્રયણમન્નકામસ્ય ૨૯ ચાતુર્માસ્યાનિ સર્વકામસ્ય ૩૦ ઐન્દ્રાગ્નઃ પશુરાયુષ્પ્રજાપશુકામસ્ય ૩૧ યામઃ શુકહરિઃ શુણ્ઠો વાનામયકામસ્ય પિતૃલોકકામસ્ય ચ ૩૨ ત્વાષ્ટ્રો વડવઃ પ્રજાકામસ્ય ૩૩ કામ્યાવેતૌ ૩૪ સુત્યાઃ સર્વકામસ્ય ૩૫ ઉક્થ્યઃ પશુકામસ્ય ૩૬ વાજપેયઃ સ્વારાજ્યકામસ્ય ૩૭ અતિરાત્ર ઋદ્ધિકામસ્ય ૩૮ ગવામયનં દ્વાદશાહસ્ય ૩૯ રાજસૂયઃ સ્વારા-જ્યકામસ્ય ૪૦ અશ્વમેધઃ પરુષમેધો સર્વકામસ્ય ૪૧ સર્વમેધઃ શ્રૈષ્ઠ્ય-કામસ્ય ૪૨ કામાનન્ત્યાદપરિમિતા યજ્ઞાઃ ૪૩ તે પ્રકૃતિભિર્વ્યાખ્યા-તાઃ ૪૪ યજ્ઞક્રમો બ્રાહ્મણાત્ । વિરિષ્ટસંધાનં ચ ૪૫ ય ઇમૌ કલ્પા-વધીતે ય ઉ ચૈવં વેદ તેન સર્વૈઃ ક્રતુભિરિષ્ટં ભવતિ સર્વાંશ્ચ કામાનાપ્નોતિ ૪૬ અથાપ્યુદાહરન્તિ યથા યષ્ટુસ્તથાધ્યેતુરેષા બ્રાહ્મી પ્રતિશ્રુતિરિતિ ૪૭ ૫

ઇત્યથર્વવેદે વૈતાનસૂત્રેઽષ્ટમોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ
(૪૩.૧) અગ્ન્યાધેયં વસન્તે બ્રાહ્મણસ્ય બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય । ગ્રીષ્મે રાજન્યસ્ય તેજસ્કામસ્ય । વર્ષાસુ વૈશ્યસ્ય પુષ્ટિકામસ્ય । શરદિ સર્વેષાં ગદાપનુત્તયે ॥
(૪૩.૨) પૂર્ણાહુત્યન્તમિત્યેકે ॥
(૪૩.૩) અગ્નિહોત્રાયણિનામિતિ યુવા કૌશિકઃ ॥
(૪૩.૪) તેષામાગ્રયણે નવસ્ય ॥
(૪૩.૫) સ્થાલીપાકેનાગ્નિહોત્રં યવાગ્વા વા ॥
(૪૩.૬) અભાવે ગવીડાં નવઘાસમાશયિત્વા તસ્યાઃ પયસા ॥
(૪૩.૭) શ્રીકામસ્ય નિત્યમગ્નીનાં જાગરણમ્ ॥
(૪૩.૮) અગ્નિહોત્રં સ્વર્ગકામસ્ય ॥
(૪૩.૯) પયસા સર્વકામસ્ય ॥
(૪૩.૧૦) દધ્નેન્દ્રિયકામસ્ય ॥
(૪૩.૧૧) આજ્યેન તેજસ્કામસ્ય ॥
(૪૩.૧૨) તૈલેન શ્રીકામસ્ય ॥
(૪૩.૧૩) ઓદનેન પ્રજાકામસ્ય ॥
(૪૩.૧૪) યવાગ્વા ગ્રામકામસ્ય ॥
(૪૩.૧૫) તણ્ડુલૈર્બલકામસ્ય ॥
(૪૩.૧૬) સોમેન બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય ॥
(૪૩.૧૭) માંસેન પુષ્ટિકામસ્ય ॥
(૪૩.૧૮) ઉદકેનાયુષ્કામસ્ય ॥
(૪૩.૧૯) દર્શપૂર્ણમાસૌ સર્વકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૦) દાક્ષાયણયજ્ઞઃ પ્રજાકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૧) સાકંપ્રસ્થાય્યયજ્ઞઃ પશુકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૨) સંક્રમયજ્ઞઃ સર્વકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૩) ઇડાદધઃ પશુકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૪) સાર્વસેનયજ્ઞઃ પ્રજાકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૫) શૌનકયજ્ઞોઽભિચારકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૬) વસિષ્ઠયજ્ઞઃ પ્રજાકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૭) દ્યાવાપૃથિવ્યોરયનં પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય ॥
(૪૩.૨૮) એતાનિ દર્શપૂર્ણમાસાયનાનિ ॥
(૪૩.૨૯) આગ્રયણમન્નકામસ્ય ॥
(૪૩.૩૦) ચાતુર્માસ્યાનિ સર્વકામસ્ય ॥
(૪૩.૩૧) ઐન્દ્રાગ્નઃ પશુરાયુષ્પ્રજાપશુકામસ્ય ॥
(૪૩.૩૨) યામઃ શુકહરિઃ શુણ્ઠો વાનામયકામસ્ય પિતૃલોકકામસ્ય ચ ॥
(૪૩.૩૩) ત્વાષ્ટ્રો વડવઃ પ્રજાકામસ્ય ॥
(૪૩.૩૪) કામ્યાવેતૌ ॥
(૪૩.૩૫) સુત્યાઃ સર્વકામસ્ય ॥
(૪૩.૩૬) ઉક્થ્યઃ પશુકામસ્ય ॥
(૪૩.૩૭) વાજપેયઃ સ્વારાજયકામસ્ય ॥
(૪૩.૩૮) અતિરાત્ર ઋદ્ધિકામસ્ય ॥
(૪૩.૩૯) ગવામયનં દ્વાદશાહશ્ચ ॥
(૪૩.૪૦) રાજસૂયઃ સ્વારાજ્યકામસ્ય ॥
(૪૩.૪૧) અશ્વમેધપુરુષમેધૌ સર્વકામસ્ય ॥
(૪૩.૪૨) સર્વમેધઃ શ્રૈષ્ઠ્યકામસ્ય ॥
(૪૩.૪૩) કામાનન્ત્યાદપરિમિતા યજ્ઞાઃ ॥
(૪૩.૪૪) તે પ્રકૃતિભિર્વ્યાખ્યાતાઃ ॥
(૪૩.૪૫) યજ્ઞક્રમો બ્રાહ્મણાત્ । વિરિષ્ટસંધાનં ચ ॥
(૪૩.૪૬) ય ઇમૌ કલ્પાવધીતે ય ઉ ચૈવં વેદ તેન સર્વૈઃ ક્રતુભિરિષ્ટં ભવતિ સર્વાંશ્ચ કામાનાપ્નોતિ ॥
(૪૩.૪૭) અથાપ્યુદાહરન્તિ યથા યષ્ટુસ્તથાધ્યેતુરેષા બ્રાહ્મી પ્રતિશ્રુતિરેષા બ્રાહ્મી પ્રતિશ્રુતિરિતિ ॥
રેfએરેન્ચે:
ગર્બે, રિછર્દ્, વૈત્œન સ્ªત્ર: થે રિતુઅલ્ ઓf થે અથર્વવેદ, એદિતેદ્ wઇથ્ ચ્રિતિચલ્ નોતેસ્ અન્દ્ ઇન્દિચેસ્, (નેw દેલ્હિ: મહલક્સ્હ્મિ પુબ્લિસ્હિન્ગ્ હોઉસે, 1982).
ફાઈલ સ્રોતઃ -