Tantraloka · Chapter 37
uktanītyaiva sarvatra vyavahāre pravartite /
prasiddhāvupajīvyāyāmavaśyagrāhya āgamaḥ // 1
yathā laukikadṛṣṭyānyaphalabhāk tatprasiddhitaḥ /
samyagvyavaharaṃstadvacchivabhāk tatprasiddhitaḥ // 2
tadavaśyagrahītavye śāstre svāṃśopadeśini /
manākphale@bhyupādeyatamaṃ tadviparītakam // 3
yathā khageśvarībhāvaniḥśaṅkatvādviṣaṃ vrajet /
kṣayaṃ karmasthitistadvadaśaṅkādbhairavatvataḥ // 4
yadārṣe pātahetūktaṃ tadasminvāmaśāsane /
āśusiddhyai yataḥ sarvamārṣaṃ māyodarasthitam // 5
tacca yatsarvasarvajñadṛṣṭaṃ taccāpi kiṃ bhavet /
yadaśeṣopadeśena sūyate@nuttaraṃ phalam // 6
yathādharādharaproktavastutattvānuvādataḥ /
uttaraṃ kathitaṃ saṃvitsiddhaṃ taddhi tathā bhavet // 7
yaduktādhikasaṃvittisiddhavastunirūpaṇāt /
apūrṇasarvavitproktirjñāyate@dharaśāsane // 8
ūrdhvaśāsanavastvaṃśe dṛṣṭvāpica samujjhite /
adhaḥ śāstreṣu māyātvaṃ lakṣyate sargarakṣaṇāt // 9
śrīmadānandaśāstrādau proktaṃ ca parameśinā /
ṛṣivākyaṃ bahukleśamadhruvālpaphalaṃ mitam // 10
naiva pramāṇayedvidvān śaivamevāgamaṃ śrayet /
tadārṣe pātahetūktaṃ tadasmin vāmaśāsane // 11
āśusiddhyai yataḥ sarvamārṣaṃ māyodarasthitam /
yathā khageśvarībhāvaniḥśaṅkatvādviṣaṃ vrajet // 12
kṣayaṃ karmasthitistadvadaśaṅkādbhairavatvataḥ /
ajñatvānupadeṣṭṛtvasaṃdaṣṭe@dharaśāsane // 13
etadviparyayādgrāhyamavaśyaṃ śivaśāsanam /
dvāvāptau tatra ca śrīmacchrīkaṇṭhalakuleśvarau // 14
dvipravāhamidaṃ śāstraṃ mamyaṅniḥśreyasapradam /
prācyasya tu yathābhīṣṭabhogadatvamapi sthitam // 15
tacca pañcavidhaṃ proktaṃ śaktivaicitryacitritam /
pañcasrota iti proktaṃ śrīmacchrīkaṇṭhaśāsanam // 16
daśāṣṭādaśadhā srotaḥpañcakaṃ yattato@pyalam /
utkṛṣṭaṃ bhairavābhikhyaṃ catuḥṣaṣṭivibheditam // 17
śrīmadānandaśāstrādau proktaṃ bhagavatā kila /
samūhaḥ pīṭhametacca dvidhā dakṣiṇavāmataḥ // 18
mantro vidyeti tasmācca mudrāmaṇḍalagaṃ dvayam /
mananatrāṇadaṃ yattu mantrākhyaṃ tatra vidyayā // 19
upodbalanamāpyāyaḥ sā hi vedyārthabhāsinī /
mantrapratikṛtirmudrā tadāpyāyanakārakam // 20
maṇḍalaṃ sāramuktaṃ hi maṇḍaśrutyā śivāhvayam /
evamanyonyasaṃbhedavṛtti pīṭhacatuṣṭayam // 21
yatastasmādbhavetsarvaṃ pīṭhe pīṭhe@pi vastutaḥ /
pradhānatvāttasya tasya vastuno bhinnatā punaḥ // 22
kathitā sādhakendrāṇāṃ tattadvastuprasiddhaye /
pratyekaṃ taccaturdhaivaṃ maṇḍalaṃ mudrikā tathā // 23
mantro vidyeti ca pīṭhamutkṛṣṭaṃ cottarottam /
vidyāpīṭhapradhānaṃ ca siddhayogīśvarīmatam // 24
tasyāpi paramaṃ sāraṃ mālinīvijayottaram /
uktaṃ śrīratnamālāyāmetacca parameśinā // 25
aśeṣatantrasāraṃ tu vāmadakṣiṇamāśritam /
ekatra militaṃ kaulaṃ śrīṣaḍardhakaśāsane // 26
siddhānte karma bahulaṃ malamāyādirūṣitam /
dakṣiṇaṃ raudrakarmāḍhyaṃ vāmaṃ siddhisamākulam // 27
svalpapuṇyaṃ bahukleśaṃ svapratītivivarjitam /
mokṣavidyāvihīnaṃ ca vinayaṃ tyaja dūrataḥ // 28
yasminkāle ca guruṇā nirvikalpaṃ prakāśitam /
muktastenaiva kālena yantraṃ tiṣṭhati kevalam // 29
mayaitatsrotasāṃ rūpamanuttarapadāddhruvāt /
ārabhya vistareṇoktaṃ mālinīślokavārtike // 30
jijñāsustata evedamavadhārayituṃ kṣamaḥ /
vayaṃ tūktānuvacanamaphalaṃ nādriyāmahe // 31
itthaṃ dadadanāyāsājjīvanmuktimahāphalam /
yathepsitamahābhogadātṛtvena vyavasthitam // 32
ṣaḍardhasāraṃ sacchāstramupādeyamidaṃ sphuṭam /
ṣaṭtriṃśatā tattvabalena sūtā yadyapyanantā bhuvanāvalīyam /
brahmāṇḍamatyantamanoharaṃ tu vaicitryavarjaṃ nahi ramyabhāvaḥ // 33
bhūrādisaptapurapūrṇatame@pi tasmin manye dvitīyabhuvanaṃ bhavanaṃ sukhasya /
kvānyatra citragatisūryaśaśāṅkaśobhirātrindivaprasarabhogavibhāgabhūṣā // 34
tatrāpica tridivabhogamahārghavarṣadvīpāntarādadhikameva kumārikāhvam /
yatrādharādharapadātparamaṃ śivāntamāroḍhumapyadhikṛtiḥ kṛtināmanarghā // 35
prākkarmabhogipaśutocitabhogabhājā kiṃ janmanā nanu sukhaikapade@pi dhāmni /
sarvo hi bhāvini paraṃ paritoṣameti saṃbhāvite natu nimeṣiṇi vartamāne // 36
kanyāhvaye@pi bhuvane@tra paraṃ mahīyān deśaḥ sa yatra kila śāstravarāṇi cakṣuḥ /
jātyandhasadmani na janma na ko@bhinindedbhinnāñjanāyitaravipramukhaprakāśe // 37
niḥśeṣaśāstrasadanaṃ kila madhyadeśastasminnajāyata guṇābhyadhiko dvijanmā /
ko@pyatrigupta iti nāmaniruktagotraḥ śāstrābdhicarvaṇakalodyadagastyagotraḥ // 38
tamatha lalitādityo rājā nijaṃ puramānayat praṇayarabhasāt kaśmīrākhyaṃ himālayamūrdhagam /
adhivasati yadgaurīkāntaḥ karairvijayādibhiryugapadakhilaṃ bhogāsāraṃ rasāt paricarcitum // 39
sthāne sthāne munibhirakhilaiścakrire yannivāsā yaccādhyāste pratipadamidaṃ sa svayaṃ candracūḍaḥ /
tanmanye@haṃ samabhilaṣitāśeṣasiddhernasiddhyai kaśmīrebhyaḥ paramatha puraṃ pūrṇavṛtterna tuṣṭyai // 40
yatra svayaṃ śāradacandraśubhrā śrīśāradeti prathitā janeṣu /
śāṇḍilyasevārasasuprasannā sarvaṃ janaṃ svairvibhavairyunakti // 41
nāraṅgāruṇakānti pāṇḍuvikacadballāvadātacchavi prodbhinnāmalamātuluṅgakanakacchāyābhirāmaprabham /
kerīkuntalakandalīpratikṛtiśyāmaprabhābhāsvaraṃ yasmiñśakticatuṣṭayojjvalamalaṃ madyaṃ mahābhairavam // 42
trinayanamahākopajvālāvilīna iha sthito madanaviśikhavrāto madyacchalena vijṛmbhate /
kathamitarathā rāgaṃ mohaṃ madaṃ madanajvaraṃ vidadhadaniśaṃ kāmātaṅkairvaśīkurute jagat // 43
yatkāntānāṃ praṇayavacasi prauḍhimānaṃ vidatte yannirvighnaṃ nidhuvanavidhau sādhvasaṃ saṃdhunoti /
yasmin viśvāḥ kalitarucayo devatāścakracaryastanmārdvīkaṃ sapadi tanute yatra bhogāpabargau // 44
udyadgaurāṅkuravikasitaiḥ śyāmaraktaiḥ palāśairantargāḍhāruṇarucilasatkesarālīvicitraiḥ /
ākīrṇā bhūḥ pratipadamasau yatra kāśmīrapuṣpaiḥ samyagdevītritayayajanodyānamāviṣkaroti // 45
sarvo lokaḥ kaviratha budho yatra śūro@pi vāgmī candroddyotā masṛṇagatayaḥ pauranāryaśca yatra /
yatrāṅgārojjvalavikasitānantasauṣumṇamārgagrastārkendurgaganavimalo yoginīnāṃ ca vargaḥ // 46
śrīmatparaṃ pravaranāma puraṃ ca tatra yannirmame pravarasena iti kṣitīśaḥ /
yaḥ svapratiṣṭhitamaheśvarapūjanānte vyomotpatannudasṛjatkila dhūpaghaṇṭām // 47
āndolanoditamanoharavīranādaiḥ sā cāsya tatsucaritaṃ prathayāṃbabhūva /
sadvṛttasāragurutaijasamūrtayo hi tyaktā api prabhuguṇānadhikaṃ dhvananti // 48
saṃpūrṇacandravimaladyutivīrakāntāgāḍhāṅgarāgaghanakuṅkumapiñjaraśrīḥ /
proddhūtavetasalatāsitacāmaraughairājyābhiṣekamaniśaṃ dadatī smarasya // 49
rodhaḥpratiṣṭhitamaheśvarasiddhaliṅgasvāyaṃbhuvārcanavilepanagandhapuṣpaiḥ /
āvarjyamānatanuvīcinimajjanaughavidhvastapāpmamunisiddhamanuṣyavandyā // 50
bhogāpavargaparipūraṇakalpavallī bhogaikadānarasikāṃ surasiddhasindhum /
nyakkurvatī harapinākakalāvatīrṇā yadbhūṣayatyavirataṃ taṭinī vitastā // 51
tasmin kuverapuracārisiṃtāṃśumaulisāṃmukhyadarśanavirūḍhapavitrabhāve /
vaitastarodhasi nivāsamamuṣya cakre rājā dvijasya parikalpitabhūrisaṃpat // 52
tasyānvaye mahati ko@pi varāhaguptanāmā babhūva bhagavān svayamantakāle /
gīrvāṇasindhulaharīkalitāgramūrdhā yasyākarot paramanugrahamāgraheṇa // 53
tasyātmajaścukhalaketi jane prasiddhaścandrāvadātadhiṣaṇo narasiṃhaguptaḥ /
yaṃ sarvaśāstrarasamajjanaśubhracittaṃ māheśvarī paramalaṃkurute sma bhaktiḥ // 54
tāruṇyasāgarataraṅgabharānapohya vairāgyapotamadhiruhya dṛḍhaṃ haṭhena /
yo bhaktirohaṇamavāpya maheśacintāratnairalaṃ dalayati sma bhavāpadastāḥ // 55
tasyātmajo@bhinavagupta iti prasiddhaḥ śrīcandracūḍacaraṇābjaparāgapūtaḥ /
mātā vyayūyujadamuṃ kila bālya eva daivaṃ hi bhāviparikarmaṇi saṃskaroti // 56
mātā paraṃ bandhuriti pravādaḥ snoho@tigāḍhīkurute hi pāśān /
tanmūlabandhe galite kilāsya manye sthitā jīvata eva muktiḥ // 57
pitrā sa śabdagahane kṛtasaṃpraveśastarkārṇavormipṛṣatāmalapūtacittaḥ /
sāhityasāndrarasabhogaparo maheśabhaktyā svayaṃgrahaṇadurmadayā gṛhītaḥ // 58
sa tanmayībhūya na lokavartanīmajīgaṇat kāmapi kevalaṃ punaḥ /
tadīyasaṃbhogavivṛddhaye purā karoti dāsyaṃ guruveśmasu svayam // 59
ānandasaṃtatimahārṇavakarṇadhāraḥ saddaiśikairakavarātmajavāmanāthaḥ /
śrīnāthasaṃtatimahāmbaragharmakāntiḥ śrībhūtirājatanayaḥ svapitṛprasādaḥ // 60
traiyambakaprasarasāgaraśāyisomānandātmajotpalajalakṣmaṇaguptanāthaḥ /
turyākhyasaṃtatimahodadhipūrṇacandraḥ śrīsomataḥ sakalavitkila śaṃbhunāthaḥ // 61
śrīcandraśarmabhavabhaktivilāsayogānandābhinandaśivaśaktivicitranāthāḥ /
anye@pi dharmaśivavāmanakodbhaṭaśrībhūteśabhāskaramukhapramukhā mahāntaḥ // 62
ete sevārasaviracitānugrahāḥ śāstrasārapauḍhādeśaprakaṭasubhagaṃ svādhikāraṃ kilāsmai /
yat saṃprāduryadapi ca janānnaikṣatākṣetrabhūtān svātmārāmastadayamaniśaṃ tattvasevāraso@bhūt // 63
so@nugrahītumatha śāṃbhavabhaktibhājaṃ svaṃ bhrātaramakhilaśāstravimarśapūrṇam /
yāvanmanaḥ praṇidadhāti manorathākhyaṃ tāvajjanaḥ katipayastamupāsasāda // 64
śrīśaurisaṃjñatanayaḥ kila karṇanāmā yo yauvane viditaśāṃbhavatattvasāraḥ /
dehaṃ tyajan prathayati sma janasya satyaṃ yogacyutaṃ prati mahāmunikṛṣṇavākyam // 65
tadbālamitramatha mantrisutaḥ prasiddhaḥ śrīmandra ityakhilasāraguṇābhirāmaḥ /
lakṣmīsarasvati samaṃ yamalaṃcakāra sāpatnakaṃ tirayate subhagaprabhāvaḥ // 66
anye pitṛvyatanayāḥ śivaśaktiśubhrāḥ kṣemotpalābhinavacakrakapadmaguptāḥ /
ye saṃpadaṃ tṛṇamamaṃsata śaṃbhusevāsaṃpūritaṃ svahṛdayaṃ hṛdi bhāvayantaḥ // 67
ṣaḍardhaśāstreṣu samastameva yenādhijagme vidhimaṇḍalādi /
sa rāmagupto guruśaṃbhuśāstrasevāvidhivyagrasamagramārgaḥ // 68
anyo@pi kaścana janaḥ śivaśaktipātasaṃpreraṇāparavaśasvakaśaktisārthaḥ /
abhyarthanāvimukhabhāvamaśikṣitena tenāpyanugrahapadaṃ kṛta eṣa vargaḥ // 69
ācāryamabhyarthayate sma gāḍhaṃ saṃpūrṇatantrādhigamāya samyak /
jāyeta daivānugṛhītabuddheḥ saṃpatprabandhaikarasaiva saṃpat // 70
so@pyabhyupāgamadabhīpsitamasya yadvā svātodyameva hi ninartiṣato@vatīrṇam /
so@nugrahapravaṇa eva hi sadgurūṇāmājñāvaśena śubhasūtimahāṅkureṇa // 71
vikṣiptabhāvaparihāramatho cikīrṣan mandraḥ svake puravare sthitimasya vavre /
ābālagopamapi yatra maheśvarasya dāsyaṃ janaścarati pīṭhanivāsakalpe // 72
tasyābhavat kila pitṛvyavadhūrvidhātrā yā nirmame galitasaṃsṛticitracintā /
śītāṃśumaulicaraṇābjaparāgamātrabhūṣāvidhirvihitavatsalikocitākhyā // 73
mūrtā kṣameva karuṇeva gṛhītadehā dhāreva vigrahavatī śubhaśīlatāyāḥ /
vairāgyasāraparipākadaśeva pūrṇā tattvārtharatnarucirasthitirohaṇorvī // 74
bhrātāpi tasyāḥ śaśiśubhramaulerbhaktyā paraṃ pāvitacittavṛttiḥ /
sa śaurirātteśvaramantribhāvastatyāja yo bhūpatimantribhāvam // 75
tasya snuṣā karṇavadhūrvidhūtasaṃsāravṛttiḥ sutamekameva /
yāsūta yogeśvaridattasaṃjñaṃ nāmānurūpasphuradarthatattvam // 76
yāmagrage vayasi bhartṛviyogadīnāmanvagrahīt trinayanaḥ svayameva bhaktyā /
bhāviprabhāvarabhaseṣu janeṣvanarthaḥ satyaṃ samākṛṣati so@rthaparamparāṇām // 77
bhaktyullasatpulakatāṃ sphuṭamaṅgabhūṣāṃ śrīśaṃbhunāthanatimeva lalāṭikāṃ ca /
śaivaśrutiṃ śravaṇabhūṣaṇamapyavāpya saubhāgyamabhyadhikamudvahati sma yāntaḥ // 78
ambābhidhānā kila sā guruṃ taṃ svaṃ bhrātaraṃ śaṃbhudṛśābhyapaśyat /
bhāviprabhāvojjvalabhavyabuddhiḥ sato@vajānāti na bandhubuddhyā // 79
bhrātā tadīyo@bhinavaśca nāmnā na kevalaṃ saccaritairapi svaiḥ /
pītena vijñānarasena yasya tatraiva tṛṣṇā vavṛdhe nikāmam // 80
so@nyaśca śāṃbhavamarīcicayapraṇaśyatsaṃkocahārdanalinīghaṭitojjvalaśrīḥ /
taṃ lumpakaḥ paricacāra samudyameṣu sādhuḥ samāvahati hanta karāvalambam // 81
itthaṃ gṛhe vatsalikāvitīrṇe sthitaḥ samādhāya matiṃ bahūni /
pūrvaśrutānyākalayan svabuddhyā śāstrāṇi tebhyaḥ samavāpa sāram // 82
sa tannibandhaṃ vidadhe mahārthaṃ yuktyāgamodīritatantratattvam /
ālokamāsādya yadīyameṣa lokaḥ sukhaṃ saṃcaritā kriyāsu // 83
santo@nugṛhṇīta kṛtiṃ tadīyāṃ hṛhṇīta pūrvaṃ vidhireṣa tāvat /
tato@pi gṛhṇātu bhavanmatiṃ sā sadyo@nugṛhṇātu ca tattvadṛṣṭyā // 84
idamabhinavaguptaprombhitaṃ śāstrasāraṃ śiva niśamaya tāvat sarvataḥśrotratantraḥ /
tava kila nutireṣā sā hi tvadrūpacarcetyabhinavaparituṣṭo lokamātmīkuruṣva // 85
Original text: Tantrāloka · Edition: The Tantraloka of Abhinavagupta With commentary of Rajanaka Jayaratha, Kashmir Series of Texts and Studies, No. 23, 28, 30, 36, 35, 29, 41, 47, 59, 52, 57, 58 (1918-1938) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0