Tantraloka · Chapter 35
athocyate samastānāṃ śāstrāṇāmiha melanam /
iha tāvatsama sto@yaṃ vyavahāraḥ purātanaḥ // 1
prasiddhimanusandhāya saiva cāgama ucyate /
anvayavyatirekau hi prasiddherupajīvakau // 2
svāyattatve tayorvyaktipūge kiṃ syāttayorgatiḥ /
pratyakṣamapi netrātmadīpārthādiviśeṣajam // 3
apekṣate tatra mūle prasiddhiṃ tāṃ tathātmikām /
abhitaḥsaṃvṛte jāta ekākī kṣudhitaḥ śiśuḥ // 4
kiṃ karotu kimādattāṃ kena paśyatu kiṃ vrajet /
nanu vastuśatākīrṇe sthāne@pyasya yadeva hi // 5
paśyato jighrato vāpi spṛśataḥ saṃprasīdati /
cetastadevādāya drāk so@nvayavyatirekabhāk // 6
hanta cetaḥprasādo@pi yo@sāvarthaviśeṣagaḥ /
so@pi prāgvāsanārūpavimarśaparikalpitaḥ // 7
na pratyakṣānumānādibāhyamānaprasādajaḥ /
prāgvāsanopajīvyetat pratibhāmātrameva na // 8
na mṛdabhyavahārecchā puṃso bālasya jāyate /
prāgvāsanopajīvī cedvimarśaḥ sā ca vāsanā // 9
prācyā cedāgatā seyaṃ prasiddhiḥ paurvakālikī /
naca cetaḥprasattyaiva sarvo vyavahṛtikramaḥ // 10
mūlaṃ prasiddhistanmānaṃ sarvatraiveti gṛhyatām /
pūrvapūrvopajīvitvamārgaṇe sā kvacitsvayam // 11
sarvajñarūpe hyekasminniḥśaṅkaṃ bhāsata purā /
vyavahāro hi naikatra samastaḥ ko@pi mātari // 12
tenāsarvajñapūrvatvamātreṇaiṣā na siddhyati /
bahusarvajñapūrvatve na mānaṃ cāsti kiṃcana // 13
bhogāpavargataddhetuprasiddhiśataśobhitaḥ /
tadvimarśasvabhāvo@sau bhairavaḥ parameśvaraḥ // 14
tataścāṃśāṃśikāyogātsā prasiddhiḥ paramparām /
śāstraṃ vāśritya vitatā lokānsaṃvyavahārayet // 15
tayaivāśaiśavātsarve vyavahāradharājuṣaḥ /
santaḥ samupajīvanti śaivamevādyamāgamam // 16
apūrṇāstu pare tena na mokṣaphalabhāginaḥ /
upajīvanti yāvattu tāvattatphalabhāginaḥ // 17
bālyāpāye@pi yadbhoktumannameṣa pravartate /
tatprasiddhyaiva nādhyakṣānnānumānādasambhavāt // 18
naca kāpyatra doṣāśāśaṅkāyāśca nivṛttitaḥ /
prasiddhiścāvigānotthā pratītiḥ śabdanātmikā // 19
mātuḥ svabhāvo yattasyāṃ śaṅkate naiṣa jātucit /
svakṛtatvavaśādeva sarvavitsa hi śaṅkaraḥ // 20
yāvattu śivatā nāsya tāvatsvātmānusāriṇīm /
tāvatīmeva tāmeṣa prasiddhiṃ nābhiśaṅkate // 21
anyasyāmabhiśaṅkī syādbhūyastāṃ bahu manyate /
evaṃ bhāviśivatvo@mūṃ prasiddhiṃ manyate dhruvam // 22
eka evāgamaścāyaṃ vibhunā sarvadarśinā /
darśito yaḥ pravṛtte ca nivṛtte ca pathi sthitaḥ // 23
dharmārthakāmamokṣeṣu pūrṇāpūrṇādibhedataḥ /
vicitreṣu phaleṣveka upāyaḥ śāmbhavāgamaḥ // 24
tasminviṣayavaiviktyādvicitraphaladāyini /
citropāyopadeśo@pi na virodhāvaho bhavet // 25
laukikaṃ vaidikaṃ sāṅkhyaṃ yogādi pāñcarātrakam /
bauddhārhatanyāyaśāstraṃ padārthakramatantraṇam // 26
siddhāntatantraśāktādi sarvaṃ brahmodbhavaṃ yataḥ /
śrīsvacchandādiṣu proktaṃ sadyojātādibhedataḥ // 27
yathaikatrāpi vedādau tattadāśramagāminaḥ /
saṃskārāntaramatrāpi tathā liṅgoddhṛtādikam // 28
yathāca tatra pūrvasminnāśrame nottarāśramāt /
phalameti tathā pāñcarātrādau na śivātmatām // 29
eka evāgamastasmāttatra laukikaśāstrataḥ /
prabhṛtyāvaiṣṇavādbauddhācchaivātsarvaṃ hi niṣṭhitam // 30
tasya yattat paraṃ prāpyaṃ dhāma tat trikaśabditam /
sarvāvibhedānucchedāt tadeva kulamucyate // 31
yathordhvādharatābhāksu dehāṅgeṣu vibhediṣu /
ekaṃ prāṇitamevaṃ syāt trikaṃ sarveṣu śāstrataḥ // 32
śrīmatkālīkule coktaṃ pañcasrotovivarjitam /
daśāṣṭādaśabhedasya sārametatprakīrtitam // 33
puṣpe gandhastile tailaṃ dehe jīvo jale@mṛtam /
yathā tathaiva śāstrāṇāṃ kulamantaḥ pratiṣṭhitam // 34
tadeka evāgamo@yaṃ citraścitre@dhikāriṇi /
tathaiva sā prasiddhirhi svayūthyaparayūthyagā // 35
sāṃkhyaṃ yogaṃ pāñcarātraṃ vedāṃścaiva na nindayet /
yataḥ śivodbhavāḥ sarva iti svacchandaśāsane // 36
ekasmādāgamāccaite khaṇḍakhaṇḍā vyapoddhṛtāḥ /
loke syurāgamāstaiśca jano bhrāmyati mohitaḥ // 37
anekāgamapakṣe@pi vācyā viṣayabheditā /
avaśyamūrdhvādharatāsthityā prāmāṇyasiddhaye // 38
anyathā naiva kasyāpi prāmāṇyaṃ siddhyati dhruvam /
nityatvamavisaṃvāda iti no mānakāraṇam // 39
asminnaṃśe@pyamuṣyaiva prāmāṇyaṃ syāttathoditeḥ /
anyathāvyākṛtau kḷptāvasatyatve prarocane // 40
atiprasaṅga sarvasyāpyāgamasyāpabādhakaḥ /
avaśyopetya ityasminmāna āgamanāmani // 41
avaśyopetyamevaitacchāstraniṣṭhānirūpaṇam /
pradhāne@ṅge kṛto yatnaḥ phalavānvastuto yataḥ // 42
ato@smin yatnavān ko@pi bhavecchaṃbhupracoditaḥ /
tatra tatra ca śāstreṣu nyarūpyata maheśinā // 43
etāvatyadhikārī yaḥ sa durlabha iti sphuṭam /
itthaṃ śrīśambhunāthena mamoktaṃ śāstramelanam // 44
Original text: Tantrāloka · Edition: The Tantraloka of Abhinavagupta With commentary of Rajanaka Jayaratha, Kashmir Series of Texts and Studies, No. 23, 28, 30, 36, 35, 29, 41, 47, 59, 52, 57, 58 (1918-1938) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0