Tantraloka · Chapter 23

athābhiṣekasya vidhiḥ kathyate pārameśvaraḥ // 1

yaiṣā putrakadīkṣoktā gurusādhakayorapi /
saivādhikāriṇī bhogyatattvayuktimatī kramāt // 2

svabhyastajñāninaṃ santaṃ bubhūṣumatha bhāvinam /
yogyaṃ jñātvā svādhikāraṃ gurustasmai samarpayet // 3

yo naivaṃ veda naivāsāvabhiṣikto@pi daiśikaḥ /
samayyādikrameṇeti śrīmatkāmika ucyate // 4

yo na vedādhvasandhānaṃ ṣoḍhā bāhyāntarasthitam /
sa gururmocayenneti siddhayogīśvarīmate // 5

sarvalakṣaṇahīno@pi jñānavān gururiṣyate /
jñānaprādhānyamevoktamiti śrīkacabhārgave // 6

padavākyapramāṇajñaḥ śivabhaktyekatatparaḥ /
samastaśivaśāstrārthaboddhā kāruṇiko guruḥ // 7

na svayaṃbhūstasya coktaṃ lakṣaṇaṃ parameśinā /
abhakto jīvitadhiyā kurvannīśānadhiṣṭhitaḥ // 8

paścātmanā svayaṃbhūṣṇurnādhikārī sa kutracit /
bhasmāṅkuro vratisuto duḥśīlātanayastathā // 9

kuṇḍo golaśca te duṣṭā uktaṃ devyākhyayāmale /
punarbhūścānyaliṅgo yaḥ punaḥ śaive pratiṣṭhitaḥ // 10

śrīpūrvaśāstre na tveṣa niyamaḥ ko@pi coditaḥ /
yathārthatattvasaṃghajñastathā śiṣye prakāśakaḥ // 11

yaḥ punaḥ sarvatattvāni vettītyādi ca lakṣaṇam /
yogacāre ca yadyatra tantre coditamācaret // 12

tathaiva siddhaye seyamājñeti kila varṇitam /
yastu karmitayācāryastatra kāṇādivarjanam // 13

yataḥ kārakasāmagryātkarmaṇo nādhikaḥ kvacit /
devyā yāmalaśāstre ca kāñcyādiparivarjanam // 14

taddṛṣṭadoṣātkrodhādeḥ samyakjñātaryasau kutaḥ /
guravastu svayaṃbhvādi varjyaṃ yadyāmalādiṣu // 15

karmyabhiprāyataḥ sarvaṃ taditi vyācacakṣire /
ato deśakulācāradehalakṣaṇakalpanām // 16

anādṛtyaiva saṃpūrṇajñānaṃ kuryādgururgurum /
prāgvatsaṃpūjya hutvā ca śrāvayitvā cikīrṣitam // 17

tato@bhiṣiñcettaṃ śiṣyaṃ catuḥṣaṣṭyā tataḥ sakṛt /
tanmantrarasatoyena pūrvoktavidhinā guruḥ // 18

vibhavena suvistīrṇaṃ tatastasmai vadetsvakam /
sarvaṃ kartavyasāraṃ yacchāstrāṇāṃ paramaṃ rahaḥ // 19

anugrāhyāstvayā śiṣyāḥ śivaśaktipracoditāḥ /
uktaṃ jñānottare caitadbrāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ // 20

napuṃsakāḥ striyaḥ śūdrā ye cānye@pi tadarthinaḥ /
te dīkṣāyāṃ na mīmāṃsyā jñānakāle vicārayet // 21

jñānamūlo guruḥ proktaḥ saptasatrīṃ pravartayet /
dīkṣā vyākhyā kṛpā maitrī śāstracintā śivaikatā // 22

annādidānamityetatpālayetsaptasatrakam /
abhiṣekavidhau cāsmai karaṇīkhaṭikādikam // 23

sarvopakaraṇavrātamarpaṇīyaṃ vipaścite /
so@bhiṣikto guruṃ paścāddakṣiṇābhiḥ prapūjayet // 24

jñānahīno guruḥ karmī svādhikāraṃ samarpya no /
dīkṣādyadhikṛtiṃ kuryādvinā tasyājñayā punaḥ // 25

ityevaṃ śrāvayetso@pi namaskṛtyābhinandayet /
tataḥ prabhṛtyasau pūrvo gurustyaktādhikārakaḥ // 26

yathecchaṃ vicaredvyākhyādīkṣādau yantraṇojjhitaḥ /
kurvanna bādhyate yasmāddīpāddīpavadīdṛśaḥ // 27

santāno nādhikārasya cyavo@kurvanna bādhyate /
prāk ca kurvanvihanyeta siddhātantre taducyate // 28

yathārthamupadeśaṃ tu kurvannācārya ucyate /
na cāvajñā kriyākāle saṃsāroddharaṇaṃ prati // 29

na dīkṣeta guruḥ śiṣyaṃ tattvayuktastu garvataḥ /
yo@sya syānnarake vāsa iha ca vyādhito bhavet // 30

prāptābhiṣekaḥ sa guruḥ ṣaṇmāsānmantrapaddhatim /
sarvāṃ tantroditāṃ dhyāyejjapeccātanmayatvataḥ // 31

yadaiva tanmayībhūtastadā vīryamupāgataḥ /
chindyātpāśāṃstato yatnaṃ kuryāttanmayatāsthitau // 32

hṛccakrādutthitā sūkṣmā śaśisphaṭikasaṃnibhā /
lekhākārā nādarūpā praśāntā cakrapaṅktigā // 33

dvādaśānte nirūḍhā sā sauṣumne tripathāntare /
tatra hṛccakramāpūrya japenmantraṃ jvalatprabham // 34

cakṣurlomādirandhraughavahajjvālaurvasaṃnibham /
yāvacchāntaśikhākīrṇaṃ viśvājyapravilāpakam // 35

tadājyadhārāsaṃtṛptamānābhikuharāntaram /
evaṃ mantrā mokṣadāḥ syurdīptā buddhāḥ sunirmalāḥ // 36

mūlakandanabhonābhihṛtkaṇṭhālikatālugam /
ardhendurodhikānādatadantavyāpiśaktigam // 37

samanonmanaśuddhātmaparacakrasamāśritam /
yatra yatra japeccakre samastavyastabhedanāt // 38

tatra tatra mahāmantra iti devyākhyayāmale /
vidyāvratamidaṃ proktaṃ mantravīryaprasiddhaye // 39

tacca tādātmyameveti yaduktaṃ spandaśāsane /
tadākramya balaṃ mantrāḥ sarvajñabalaśālinaḥ // 40

pravartante@dhikārāya karaṇānīva dehinām /
kṛtavidyāvrataḥ paścāddīkṣāvyākhyādi sarvataḥ // 41

kuryādyogyeṣu śiṣyeṣu nāyogyeṣu kadācana /
rahasye yojayedvipraṃ parīkṣya viparītataḥ // 42

ācārācchaktimapyeva nānyathetyūrmiśāsane /
nityādyalpālpakaṃ kuryādyaduktaṃ brahmayāmale // 43

cīrṇavidyāvrataḥ sarvaṃ manasā vā smaretpriye /
dehasaṃbandhasaṃchannasārvajñyo dambhabhājanam // 44

avidandīkṣamāṇo@pi na duṣyeddaiśikaḥ kvacit /
jñātvā tvayogyatāṃ nainaṃ dīkṣeta pratyavāyitām // 45

buddhvā jñāne śāstrasiddhigurutvādau ca taṃ punaḥ /
bhūya eva parīkṣeta tattadaucityaśālinam // 46

tatra tatra niyuñjīta natu jātu viparyayāt /
nanu tadvastvayogyasya tatrecchā jāyate kutaḥ // 47

tadīśādhiṣṭhitecchaiva yogyatāmasya sūcayet /
satyaṃ kāpi prabuddhāsāvicchā rūḍhiṃ na gacchati // 48

vidyudvatpāpaśīlasya yathā pāpāpavarjane /
rūḍhyarūḍhī tadicchāyā api śaṃbhuprasādataḥ // 49

aprarūḍhatathecchākastata eva na bhājanam /
yaḥ samyagjñānamādāya guruviśvāsavarjitaḥ // 50

lokaṃ viplāvayennāsmiñjñāte vijñānamarpayet /
ajñāte@pi punarjñāte vijñānaharaṇaṃ caret // 51

punaḥpunaryadā jñāto viśvāsaparivarjitaḥ /
tadā tamagrato dhyāyetsphurantaṃ candrasūryavat // 52

tato nijahṛdambhojabodhāmbarataloditām /
svarbhānumalināṃ dhyāyedvāmāṃ śaktiṃ vimohanīm // 53

vāmācārakrameṇaināṃ niḥsṛtāṃ sādhyagāminīm /
cintayitvā tayā grastaprakāśaṃ taṃ vicintayet // 54

anena kramayogena mūḍhabuddherdurātmanaḥ /
vijñānamantravidyādyāḥ prakurvantyapakāritām // 55

nanu vijñānamātmasthaṃ kathaṃ hartuṃ kṣamaṃ bhavet /
ato vijñānaharaṇaṃ kathaṃ śrīpūrva ucyate // 56

ucyate nāsya śiṣyasya vijñānaṃ rūḍhimāgatam /
tathātve haraṇaṃ kasmātpūrṇayogyatvaśālinaḥ // 57

kiṃtveṣa vāmayā śaktyā mūḍho gāḍhaṃ vibhoḥ kṛtaḥ /
svabhāvādeva tenāsya vidyādyamapakārakam // 58

guruḥ punaḥ śivābhinnaḥ sanyaḥ pañcavidhāṃ kṛtim /
kuryādyadi tataḥ pūrṇamadhikāritvamasya tat // 59

ato yathā śuddhatattvasṛṣṭisthityormalātyaye /
yojanānugrahe kāryacatuṣke@dhikṛto guruḥ // 60

śivābhedena tatkuryāttadvatpañcamamapyayam /
tirobhāvābhidhaṃ kṛtyaṃ tathāsau śivatātmakaḥ // 61

ata eva śive śāstre jñāne cāśvāsabhājanam /
gurormūḍhatayā kopadhāmāpi na tirohitaḥ // 62

gururhi kupito yasya sa tirohita ucyate /
saṃsārī satu devo hi gururna ca mṛṣāvidaḥ // 63

tata eva ca śāstrādidūṣako yadyapi krudhā /
na dahyate@sau guruṇā tathāpyeṣa tirohitaḥ // 64

asmadgurvāgamastveṣa tirobhūte svayaṃ śiśau /
na kupyenna śapeddhīmān sa hyanugrāhakaḥ sadā // 65

īśecchācoditaḥ pāśaṃ yadi kaṇṭhe nipīḍayet /
kimācāryeṇa tatrāsya kāryā syātsahakāritā // 66

śivābhinno@pi hi gururanugrahamayīṃ vibhoḥ /
mukhyāṃ śaktimupāsīno@nugṛhṇīyātsa sarvathā // 67

svātantryamātrajñaptyai tu kathitaṃ śāstra īdṛśam /
na kāryaṃ patatāṃ hastālambaḥ sahyo na pātanam // 68

ata eva svatantratvādicchāyāḥ punarunmukham /
prāyaścittairviśodhyainaṃ dīkṣeta kṛpayā guruḥ // 69

ūrdhvadṛṣṭau prapannaḥ sannanāśvastastataḥ param /
adhaḥśāstraṃ prapadyāpi na śreyaḥpātratāmiyāt // 70

adhodṛṣṭau prapannastu tadanāśvastamānasaḥ /
ūrdhvaśāsanabhāk pāpaṃ taccojjhecca śivībhavet // 71

rājñe druhyannamātyāṅgabhūto@pi hi vihanyate /
viparyayastu netyevamūrdhvāṃ dṛṣṭiṃ samāśrayet // 72

śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ yāvattenaiva noddhṛtaḥ /
atra hyartho@yametāvatpūrvoktajñānavṛṃhitaḥ // 73

gurustāvatsa evātra tacchabdenāvamṛśyate /
tādṛksvabhyastavijñānabhājordhvapadaśālinā // 74

anuddhṛtasya na śreya etadanyagurūddhṛteḥ /
ata evāmbujanmārkadṛṣṭānto@tra nirūpitaḥ // 75

trijagajjyotiṣo hyanyattejo@nyacca niśākṛtaḥ /
jñānamanyattrikaguroranyattvadharavartinām // 76

ata eva purābhūtagurvabhāvo yadā tadā /
tadanyaṃ lakṣaṇopetamāśrayetpunarunmukhaḥ // 77

sati tasmiṃstūnmukhaḥ sankasmājjahyādyadi sphuṭam /
syādanyatarago doṣo yo@dhikārāpaghātakaḥ // 78

doṣaśceha na lokastho doṣatvena nirūpyate /
ajñānakhyāpanāyuktakhyāpanātmā tvasau mataḥ // 79

śiṣyasyāpi tathābhūtajñānānāśvastarūpatā /
mukhyo doṣastadanye hi doṣāstatprabhavā yataḥ // 80

na dhvastavyādhikaḥ ko hi bhiṣajaṃ bahu manyate /
asūyurnūnamadhvastavyādhiḥ svasthāyate balāt // 81

evaṃ jñānasamāśvastaḥ kiṃ kiṃ na gurave caret /
no cennūnamaviśvasto viśvasta iva tiṣṭhati // 82

ajñānādaya evaite doṣā na laukikā guroḥ /
iti khyāpayituṃ proktaṃ mālinīvijayottare // 83

na tasyānveṣayedvṛttaṃ śubhaṃ vā yadi vāśubham /
sa eva tadvijānāti yuktaṃ cāyuktameva vā // 84

akāryeṣu yadā saktaḥ prāṇadravyāpahāriṣu /
tadā nivāraṇīyo@sau praṇatena vipaścitā // 85

viśeṣaṇamakāryāṇāmuktābhiprāyameva yat /
tenātivāryamāṇo@pi yadyasau na nivartate // 86

tadānyatra kvacidgatvā śivamevānucintayet /
na hyasya sa gurutve syāddoṣo yenoṣare kṛṣim // 87

kuryādvrajenniśāyāṃ vā sa tvarthaprāṇahārakaḥ /
tadīyāpriyabhīrustu paraṃ tādṛśamācaret // 88

yatastadapriyaṃ naiṣa śṛṇuyāditi bhāṣitam /
śrīmātaṅge taduktaṃ ca nādhītaṃ bhūmabhītitaḥ // 89

yaccaitaduktametāvatkartavyamiti taddhruvam /
tīvraśaktigṛhītānāṃ svayameva hṛdi sphuret // 90

upadeśastvayaṃ mandamadhyaśakternijāṃ kramāt /
śaktiṃ jvalayituṃ proktaḥ sā hyevaṃ jājvalītyalam // 91

dṛḍhānurāgasubhagasaṃrambhābhogabhāginaḥ /
svollāsi smarasarvasyaṃ dārḍhyāyānyatra dṛśyate // 92

nanveṣa kasmāddṛṣṭāntaḥ kimetenāśubhaṃ kṛtam /
citspandaḥ sarvago bhinnādupādheḥ sa tathā tathā // 93

bhavetko@pi tirobhūtaḥ punarunmukhito@pi san /
vināpi daiśikātprāgvatsvayameva vimucyate // 94

prakārastveṣa nātroktaḥ śaktipātabalādgataḥ /
asaṃbhāvyatayā cātra dṛḍhakopaprasādavat // 95

ityeṣa yo guroḥ prokto vidhistaṃ pālayedguruḥ /
anyathā na śivaṃ yāyācchrīmatsāre ca varṇitam // 96

anyāyaṃ ye prakurvanti śāstrārthaṃ varjayantyalam /
te@rdhanārīśapuragā guravaḥ samayacyutāḥ // 97

anyatrāpyadhikāraṃ ca neyādvidyeśatāṃ vrajet /
anyatra samayatyāgātkravyādatvaṃ śataṃ samāḥ // 98

iyattatratyatātparyaṃ siddhāntagururunnayaḥ /
bhavetpiśācavidyeśaḥ śuddha eva tu tāntrikaḥ // 99

ṣaḍardhadaiśikaścārdhanārīśabhuvanasthitiḥ /
eṣā karmapradhānānāṃ gurūṇāṃ gatirucyate // 100

jñānināṃ caiṣa no bandha iti sarvatra varṇitam /
sādhakasyābhiṣeke@pi sarvo@yaṃ kathyate vidhiḥ // 101

adhikārārpaṇaṃ nātra naca vidyāvrataṃ kila /
sādhyamantrārpaṇaṃ tvatra svopayogikriyākrame // 102

samaste@pyupadeśaḥ syānnijopakaraṇārpaṇam /
abhiṣekavidhirnirūpitaḥ parameśena yathā nirūpitaḥ // 103