svacchandatantram · Chapter 1
svacchandatantram
prathamaḥ paṭalaḥ
kailāsaśikharāsīnaṃ bhairavaṃ vigatāmayam /
caṇḍanandimahākālagaṇeśavṛṣabhṛṅgibhiḥ
kumārendrayamādityabrahmaviṣṇupuraḥsaraiḥ /
stūyamānaṃ maheśānaṃ gaṇamātṛniṣevitam
sṛṣṭisaṃhārakartāraṃ vilayasthitakārakam /
anugrahakaraṃ devaṃ praṇatārtivināśanam
muditaṃ bhairavaṃ dṛṣṭvā devī vacanamabravīt /
śrīdevyuvāca
yattvayā kathitaṃ mahyaṃ svacchandaṃ parameśvara
śatakoṭipravistīrṇaṃ bhedānantyavisarpitam /
catuṣpīṭhaṃ mahātantra catuṣṭayaphalodayam
na śaknuvanti manujā alpavīryaparākramāḥ /
alpāyuṣo'lpavittāśca alpasattvāśca śaṃkara
tadarthaṃ saṃgrahaṃ tasya svalpaśāstrārthavistaram /
bhuktimuktipradātāraṃ kathayasva prasādataḥ
kīdṛśaṃ vai guruṃ vidyātsādhakaṃ ca maheśvara /
bhayābhayapradātāraṃ śiṣyaṃ bhūmiṃ ca kīdṛśīm
mantrāṃścaiva samāsena kālaṃ caiva samāsataḥ /
yajanaṃ havanaṃ caiva adhivāsaṃ rajāṃsi ca
pañcagavyaṃ caruṃ caiva dantakāṣṭhaṃ ca maṇḍalam /
dīkṣā cādhvābhiṣekau ca samayānsādhanāni ca
kalimāsādya sidhyanti tathā brūhi maheśvara /
śrībhairava uvāca
sādhu sādhu mahābhāge yattvayā paricoditam
anugrahāya martyānāṃ sāmprataṃ kathayāmi te /
ādau tāvatparīkṣeta ācāryaṃ śubhalakṣaṇam
āryadeśasamutpannaṃ sarvāvayavabhūṣitam /
śivaśāstravidhānajñaṃ jñānajñeyaviśāradam
devakarmarataṃ śāntaṃ satyavādidṛḍhavratam /
sattvavadvīryasampannaṃ dayādākṣiṇyasaṃyutam
tyāginaṃ dambhanirmuktaṃ śivaśāstreṣu bhāvitam /
īdṛśaṃ tu guruṃ prāpya siddhimuktī na dūrataḥ
krodhanaścapalaḥ kṣudro dayādākṣiṇyavarjitaḥ /
kekaro danturaḥ kāṇaḥ pāpiṣṭhaḥ śāstravarjitaḥ
atidīrghastathā hrasvaḥ kṛśaḥ sthūlaḥ kṣayānvitaḥ /
tārkiko dambhasaṃyuktaḥ satyaśaucavivarjitaḥ
anyaśāstrarato yastu nāsau muktiphalapradaḥ /
śiṣyo dayānvito dhīro dambhamāyāvivarjitaḥ
devāgnigurubhaktaśca śāstrabhakto dṛḍhavrataḥ /
guruśuśrūṣaṇaparaḥ suśāntendriyasaṃyutaḥ
īdṛśo vai bhavecchiṣ.yaḥ so'trānugrahabhājanam /
māyānvitaḥ śaṭhaḥ krūro niḥsatyaḥ kalahapriyaḥ
kāmī ca lobhasampannaḥ śivabhaktivivarjitaḥ /
dūṣako guruśāstrāṇāṃ dīkṣito'pi na muktibhāk
santāpaṃ krodhane vindyāccapale capalāḥ śriyaḥ /
mantrasiddhiṃ haretkṣudra ācāryastu varānane
dayāhīnena daurbhāgyamadakṣe dasyupīḍanam /
kekareṇa bhavedvyādhirdanturaḥ kalikārakaḥ
kāṇo vidveṣajananaḥ khalvāṭaścārthanāśanaḥ /
śāstrahīne na siddhiḥ syāddīkṣādau vīravandite
dīrghe rājabhayaṃ jñeyaṃ hrasvaḥ putravināśanaḥ /
kṛśaḥ kṣayakaro jñeyaḥ sthūla utpātakārakaḥ
kṣayānvitena mṛtyuḥ syāttārkike vadhabandhanam /
dāmbhikaḥ pāpajanako veditavyo varānane
mantāstasya na siddhyanti yaḥ satyādivivarjitaḥ /
sarve te na śubhā devi iha loke paratra ca
sitaraktapītakṛṣṇāṃ bhūmiṃ plavaviśodhitām /
viśalyāṃ lakṣaṇairyuktāṃ sarvakāmārthasādhikām
sugandhigandhasaṃyuktāṃ puṣpaprakaralālitām /
sudhūpāmodabahalāṃ vitānopariśobhitam
ācāryastu śucirbhūtvā candanāgurucarcitaḥ /
sudhūpitaḥ prasannātmā khaṭikākarasaṃyutaḥ
prāṅmukhodaṅmukho vāpi ekacittaḥ samāhitaḥ /
mātṛkāṃ prastarettatra ādikṣāntāmanukramāt
ādiḥ ṣoḍaśabhedena sākṣādvai bhairavaḥ smṛtaḥ /
kavargaścaṭavargau ca tapayāḥ śastathaiva ca
saṃhāreṇa samopetau yonirvai bhairavī smṛtā /
mātṛkābhairavaṃ devamavargeṇa prapūjayet
bhairavī kādinā pūjyā mātṛvargaiḥ prapūjayet /
avarge tu mahālakṣmīḥ kavarge kamalodbhavā
cavarge tu maheśānī ṭavarge tu kumārikā /
nārāyaṇī tavarge tu vārāhī tu pavargikā
aindrī caiva yavargasthā cāmuṇḍā tu śavargikā /
etāḥ sapta mahāmātṛḥ saptalokavyavasthitāḥ
sarvān kāmānavāpnoti devyevaṃ bhairavo'bravīt /
ante'sya uddharenmantrān yathākramaniyogataḥ
trayodaśaṃ binduyutamanantāsanamuttamam /
anena yojayetsarvaṃ somasūryāgnimadhyagam
brahmaviṣṇumaheśānaṃ śavāntaṃ parikalpayet /
mūrtiṃ haṃsākṣareṇaiva bindubhinnena kalpayet
ardhacandrakṛtāṭopāṃ svasvanāṃ tuhinaprabhām /
tadūrdhve sakalaṃ devaṃ svacchandaṃ parikalpayet
oṃkāramuccaretpūrvamaghorebhyo anantaram /
tha ghorebhyo samālikhya tato'nyattu samālikhet
ghoraghoratarebhyaśca sarvataḥ śarva uccaret /
sarvebhyaḥ padamanyacca namaste rudra eva ca
rūpebhyaśca samālikhya namaskārāvasānakam /
mantrarājaḥ samākhyātaḥ aghoraḥ surapūjitaḥ
sakṛduccārito devi nāśayetsarvakilbiṣam /
janmakoṭīsahasraistu bhramadbhiḥ samupārjitam
smaraṇānnāśayeddevi tamaḥ sūryodaye yathā /
yakārādivakārāntāḥ saṃhāreṇa samāyutāḥ
bindumastakasambhinnā bhairavasya mukhāni ca /
brahmabhaṅgyā niyojyāni mūrdhādicaraṇāvadhi
punaścordhvaṃ mukhaṃ kalpyaṃ prāgdakṣiṇamathottaram /
aparaṃ kalpayitvā tu kalābhedena vinyaset
pūrvaṃ ca dakṣiṇaṃ caiva uttaraṃ paścimaṃ tathā /
ūrdhvamūrdhnā tu saṃyuktaṃ kṣakāraṃ tvīśarūpiṇam
evaṃ vaktraṃ caturdhā tu vaktreṣveva niyojayet /
pañcamaṃ yadbhavedvaktraṃ kṣakāreṇaiva nirdiśet
hṛdi grīvāṃsapṛṣṭhe tu nābhau ca jaṭhare tathā /
pṛṣṭhe corasi vinyasedaghoreṇa yathākramam
guhye tathā gude caiva tathorvorjānunorapi /
jaṅghayośca sphijoḥ kaṭyāṃ pārśvayorubhayorapi
vinyaseccaiva vāmena śarīre tu yathākramam /
pādau hastau tathā nāsāṃ śiraścaiva bhujāvatha
sadyena kalpayeddevi sarvametadyathākramam /
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ
tārā sutārā taraṇī tārayantī sutāraṇī /
īśānasya kalā pañca nirañjanapadānugā
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca /
puruṣasya kalā hyetāścatasraḥ parikīrtitāḥ
tamā mohā kṣudhā nidrā mṛtyurmāyā bhayā jarā /
aghorasya kalā hyetā aṣṭau vai varavarṇini
rajā rakṣā ratiḥ pālyā kāmyā tṛṣṇā matiḥ kriyā /
ṛddhirmāyā ca rātriśca bhrāmiṇī mohanī tathā
manonmanī kalā hyetā vāmadeve trayodaśa /
siddhirṛddhirdyutirlakṣmīrmedhā kāntiḥ sudhā sthitiḥ
sadyojātakalāstvevamaṣṭau samparikīrtitāḥ /
punaśca sādhako devi sarvāṅgeṣu yathākramam
navatattvaṃ tritattvaṃ ca dhruveṇa parikalpayet /
vidyāṅgāni punarnyasya teṣāṃ mantrān śṛṇu priye
aghorebhyo samālikhya tha ghorebhyo dvitīyakam /
ghoraghoratarebhyaśca tṛtīyaṃ parikalpayet
sarvataḥ śarva sarvebhyo caturthaṃ parikalpayet /
namaste rudrarūpebhyaḥ pañcamaṃ ca vidhānataḥ
oṃkāramuccaretpūrvaṃ juṃ saśca tadanantaram /
netratrayaṃ prakalpeta vidyādehasya bhāmini
vidyāṅgāni vijānīyātnāmāni ca nibodha me /
sarvātmā tu brahmaśiro jvālinī piṅgalaṃ tathā
durbhedyaṃ pāśupatyaṃ ca jyotīrūpaṃ tathaiva ca /
kriyā jñānaṃ tathaivecchā tāsāṃ mantrānnibodha me
caturthasvarasaṃyuktaṃ hāntaṃ binduvibhūṣitam /
kriyāśaktiḥ samākhyātā sarvasṛṣṭiprakāśikā
śakārasya tṛtīyaṃ tu ṣaṣṭhayuktaṃ sabindukam /
jñānaśaktiḥ smṛtā hyeṣā prabodhajananī śubhā
kṣādiṃ dvisvarasambhinnaṃ tripañcena tu mūrchitam /
icchāśaktiḥ samākhyātā bhairavasyāmitātmikā
haṃsākhyo bindusaṃyuktaḥ ṣaṣṭhasvaravibheditaḥ /
bālendunādaśaktyantaḥ svacchando niṣkalaḥ smṛtaḥ
asyoccaraṇamātreṇa ye yuktāḥ sarvapātakaiḥ /
śuddhasphaṭikasaṃkāśāḥ padaṃ gacchantyanāmayam
sāntaṃ dīrghasvaraiḥ ṣaḍbhirbhinnajātivibheditam /
hṛcchiraśca śikhā varma locanāstraṃ prakalpayet
oṃkāro dīpanasteṣāmante jātiṃ prakalpayet /
namaḥ svāhā tathā vauṣaṭhuṃ vaṣaṭphaṭkrameṇa tu
eṣa bhairavarājastu sarvakāmārthasādhakaḥ /
hara īma akāraśca ṅādirosvarasaṃyutaḥ
yānta ekārasaṃyuktaḥ ṣādirlāntavibheditaḥ /
lādistrisvarasambhinno haṃso bindusamāyuktaḥ
ṣaṣṭhasvarasamopetaḥ phaṭkārāntavikalpitaḥ /
aghoreśvarīti vikhyātā svacchandotsaṅgagāminī
bhairavāṅgasamopetā vaktrapañcakasaṃyutā /
hānto yādiryakārānto rādiḥ ṣaṣṭhakalānvitaḥ
bindunādasamāyogātkapāleśaḥ prakīrtitaḥ /
sānto binduradho hyagniḥ ṣaṣṭhayuktastu kīrtitaḥ
śikhivāhanasaṃjñastu jñātavyo'sau varānane /
saṃhāraḥ ṣaṣṭhasaṃyuktaḥ ṣaḍantena samanvitaḥ
krodharājaḥ samākhyātaḥ /
tathānyaṃ kathayāmi te /
ñādiḥ ṣaṣṭhasvaropetastripadena samāyutaḥ
bindumastakasambhinno vikarālo varānane /
sāntaḥ śādyena saṃyuktaḥ ṣaṣṭhasvarayuto'pyadhaḥ
caturdaśasvarākrānto bindunādāntabhūṣitaḥ /
manmathaḥ kathito hyeṣa surasiddhanamaskṛtaḥ
yenedaṃ tu nijaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
hararādisamāyuktaḥ ūkārādhaḥ sabindukaḥ
meghanādeśvaro hyeṣa bhairavaḥ samprakīrtitaḥ /
kṣasāntarbindusaṃyuktaḥ pañcamena vibheditaḥ
someśvaraḥ samākhyāto janmamṛtyuvināśanaḥ /
kṣādiryāntasamopeto hāntenādhoniyojitaḥ
bhānto vādirlakārānto rādyo'dho rudrayojitaḥ /
bindvardhendusamāyukto nādaśaktisamanvitaḥ
vidyārājaḥ samākhyāto mahāpātakanāśanaḥ /
bhairavāṣṭakametaddhi parivāraḥ prakīrtitaḥ
lokapālāṃstathoddhṛtya svanāmapraṇavādikān /
namaskārāvamānāṃśca sāstrānsamparikalpayet
iti svacchandatantre mantroddhāraprakāśanaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ
dvitīyaḥ paṭalaḥ
athārcanaṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
śaucaṃ kṛtvā tataḥ snānaṃ kartavyaṃ tu mṛdambhasā
śucisthānānmṛdaṃ pūrvaṃ gṛhītvāstreṇa śodhitām /
prakṣālya jalatīraṃ tu sthāpayettāṃ varānane
bhāgadvayaṃ tato'streṇa kartavyaṃ tu kṛśodari /
bhāgārdhena kaṭiṃ corū jaṅghe pādau tathaiva ca
kṣālayeta yathānyāyaṃ trirantaritayogataḥ /
avaśiṣṭaṃ tu bhāgārdhaṃ gṛhītvāstrābhimantritam
saptavārānvarārohe arkadīptaṃ tu kārayet /
śiraḥprabhṛti pādāntamāguṣṭhya snānamācaret
uttīryodakamadhyāttu upaspṛśya yathākramam /
saṃdhyāyā vandanaṃ kuryācchāstradṛṣṭena karmaṇā
malasnānaṃ bhavedevaṃ vidhisnānaṃ pracakṣmahe /
bhāgārdhaṃ yatsthitaṃ pūrvaṃ tato bhāgatrayaṃ kuru
vāmahastasya pūrve ca dakṣiṇe cottare kramāt /
pūrvabhāgaṃ tato'streṇa saptavārāṃstu mantrayet
dakṣiṇasthaṃ tathā vaktrairabhimantrya varānane /
uttaraṃ cābhimantryaivaṃ devenāṅgayutena ca
pūrvabhāgaṃ gṛhītvā tu daśadikṣu vinikṣipet /
uttareṇa tu bhāgena jalaṃ caivābhimantrayet
bāhumātrapramāṇena bhairaveśamanusmaran /
ātmānaṃ guṇṭhayitvā tu dakṣabhāgena suvrate
snāyādrājopacāreṇa sugandhāmalakādibhiḥ /
prāṇāyāmābhiṣekau tu kartavyau bhairaveṇa ca
uttīryodakamadhyāttu tadvāsaḥ parivartayet /
upaspṛśya kṛtanyāso mūlamantramanusmaran
tīrthaṃ saṃgṛhya deveśi ātmano'gre nidhāpayet /
tatrastho vandayetsaṃdhyāṃ mārjanādiranukramāt
aghamarṣaḥ prakartavya upasthānaṃ divākare /
japaṃ kṛtvā nivedyaivaṃ praṇamya ca varānane
mantrāṇāṃ tarpaṇaṃ kṛtvā devānāmṛṣibhiḥ saha /
sarveṣāṃ bhūtasaṃghānāṃ tatastīrthaṃ tu saṃharet
mūlamantramanusmṛtya bhasmasnānamataḥ param /
malasnānaṃ prakartavyaṃ bhāvitenāntarātmanā
parivṛttya tato vāsaḥ saṃdhyāṃ prāgiva vandayet /
vidhisnānaṃ tataḥ kuryādbhairaveśamanusmaran
śiro vaktraṃ ca hṛdguhyaṃ pādāntaṃ ca vibhāgaśaḥ /
bhairaveṇāṅgayuktena samuddhūlyaṃ yathākramam
abhiṣekaṃ prakurvīta paraṃ tattvamanusmaran /
saṃdhyāyā vandanaṃ kuryādyathāpūrvaṃ varānane
tato yāgagṛhaṃ gatvā hastau pādau ca kṣālayet /
śikhāṃ baddhvā śikhāṃ smṛtvā upaspṛśya vidhānataḥ
sakalīkṛtadehastu puṣpamādāya suvrate /
diṅmātṛbhyo namaskṛtya dvāraṃ saṃprokṣya yatnataḥ
śivāmbhasāstramantreṇa vighnaproccāṭanaṃ bhavet /
dvāraśākhordhvato devaṃ gaṇeśaṃ ca śriyaṃ tathā
saṃpūjya gandhapuṣpādyairdhūpādibhiranukramāt /
arghyapādyopahāraiśca tato dvārasya cottare
nandigaṅge samabhyarcya mahākālaṃ ca dakṣiṇe /
kālindīṃ caiva saṃpūjya yathānukramayogataḥ
bhairavāstraṃ samuccārya puṣpaṃ saṃgṛhya bhāvitaḥ /
saptābhimantritaṃ kṛtvā jvaladagniśikhākulam
nārācāstraprayogeṇa praviśedgṛhamadhyataḥ /
nivāritaṃ tena sarvaṃ vighnajālamanantakam
tato rakṣārthamantraṃ ca daśadikṣu vinikṣipet /
madhye sampūjya brahmāṇaṃ gandhaiḥ puṣpairanukramāt
dakṣiṇāyāṃ tato mūrtau praṇavāsanasaṃsthitaḥ /
upaviśyāsanaṃ baddhvā svabhyastaṃ vai puraḥsthitam
gandhadigdhau karau kṛtvā astreṇa pariśodhayet /
kavacenāvaguṇṭhyaitau plāvayedamṛtena tu
parāṃ śaktiṃ tu saṃkṣobhya tato'nantaṃ prakalpayet /
mūrtiṃ nyasyānuvaktrāṇi svacchandaṃ parikalpayet
aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ vinyasedaṅgapañcakam /
bhairavānapi saṃkalpya paraṃ tattvamanusmaret
prāṇāyāmatrayaṃ kāryaṃ dehasaṃśuddhikāraṇam /
aśuddhaḥ svamarudrecyaḥ śuddhenāpūrayettanum
kumbhakaṃ recakaṃ kṛtvā vyomnyātmānaṃ nidhāpayet /
khadyotakanibhaṃ sūkṣmaṃ karaṇaistu vivarjitam
kāryeṇaiva vihīnaṃ ca māyāpradhvastagocaram /
śivīkāryastathātmaiva yathā bhavati tacchṛṇu
paraṃ bhāvaṃ tu saṃgṛhya tataḥ śoṣyā tanuḥ priye /
saṃhāreṇa yabhinnena rudrabījayutena ca
tenaiva dahanaṃ kāryamūrdhvādho'gniyutena ca /
adho viṣṇusamāyukto vāyuvarṇaḥ sabindukaḥ
utpūyanakaro hyeṣa plāvane vāruṇaḥ smṛtaḥ /
bindumastakasaṃbhinnaḥ śaktinyāsastato bhavet
ānayettaṃ yathānītaṃ plāvayedamṛtena tu /
malapradhvastacaitanyaṃ kalāvidyāsamāśritam
rāgeṇa rañjitātmāna kālena kalitaṃ tathā /
niyatyā yamitaṃ bhūyaḥ puṃbhāvenopabṛṃhitam
pradhānāśayasaṃpannaṃ guṇatrayasamanvitam /
buddhitattvasamāsīnamahaṅkārasamāvṛtam
manasā buddhikarmākṣaistanmātraiḥ sthūlabhūtakaiḥ /
praṇavena tu sarvaṃ taccharīrotpattikāraṇam
nyasetkrameṇa deveśi triṃśadekaṃ ca saṃkhyayā /
ṣaṭtattvī tvātmasaṃbaddhā jñātavyātra varānane
pradhānāvaniparyantaṃ śarīraṃ ca vinirmitam /
caturviṃśatitattvāni caitanyarahitāni tu
draṣṭavyāni varārohe puruṣādhiṣṭhitāni tu /
sacetanāni sarvāṇi jñātavyāni sadaiva hi
pañcaviṃśakametacca prākṛtaṃ samudāhṛtam /
tato mūrtiṃ nyaseddevi mūlamantrasulakṣitam
sakalaṃ bhairavaṃ nyasya dvātriṃśārṇaṃ sulocane /
mukhāni kalpayetpaścānmūrdhādicaraṇāvadhi
vaktrāṇi kalpayetpaścādūrdhvaṃ pūrvaṃ ca dakṣiṇam /
uttaraṃ paścimaṃ caiva yathāvatpravibhāgaśaḥ
kalābhedaṃ yathāpūrvaṃ śodhyādhvānaṃ prakalpayet /
navatattvaṃ tritattvaṃ ca vidyāṅgā locanatrayam
vargātītena kṣurikāmūrdhvādho'gnipradīpitām /
ṣoḍaśāntarhatā sā tu rakṣi"kā vighnanāśikā
navakaṃ kalpayetpūrvaṃ mūrdhni vaktre ca kaṇṭhake /
hṛdaye nābhideśe ca guhya ūrvośca jānutaḥ
pādāntaṃ caiva vinyasya svadhyānaguṇasaṃyutam /
kriyājñāne tathecchā ca dakṣe vāme ca madhyataḥ
vidyārājaḥ smṛto hyeṣa bhairavo mantranāyakaḥ /
niṣkalaṃ tu tathāvāhya aṅgānyevaṃ yathākramam
gandhairdhūpaistathā puṣpairvividhairbhakṣyabhojanaiḥ /
pūjayeddevadeveśaṃ manasaiva prakalpitaiḥ
ātmānaṃ bhairavaṃ dhyātvā tato hṛdyāgamācaret /
nābhau kandaṃ samāropya nālaṃ tu dvādaśāṅgulam
hṛdantaṃ kalpayedyāvattatra padmaṃ vicintayet /
aṣṭapatraṃ mahādīptaṃ kesarālaṃ sakarṇikam
kandaṃ śaktimayaṃ tatra nāle vai kaṇṭakāstu ye /
bhuvanāni ca tānyeva rudrāṇāṃ varavarṇini
māyātmako bhavedgranthiraśuddhādhvavyavasthitaḥ /
vidyāpadmaṃ mahādīptaṃ karṇikābījarājitam
puṣkarāṇi ca deveśi tatra vidyeśvarāḥ smṛtāḥ /
evaṃ dhyātvā mahāpadmaṃ sarvadevamayaṃ śubham
śaktinyāso bhavetpūrvaṃ kandaṃ tu tadanantaram /
aṅkuraṃ nālavinyāsamanantaṃ parikalpayet
tejomayaṃ mahāśubhraṃ sphuratkiraṇabhāsvaram /
dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca kramānnyaset
sitaraktapītakṛṣṇā āgneyyādīśadiggatāḥ /
pādakāḥ siṃharūpāste trinetrā bhīmavikramāḥ
śivaśaktimayā mantrā nyastavyā vīravindate /
adharmājñānāvairāgyamanaiśvaryaṃ ca prāgdiśaḥ
uttarāntaṃ niveśyaṃ tu gātrakāḥ sitavarṇakāḥ /
saṃdhānakīlakāścaiva atasīpuṣpasaṃnibhāḥ
vedā yugāśca te caiva jñātavyāḥ kramaśaḥ priye /
adhaśchādanamūrdhvaṃ ca raktaṃ śuklaṃ vicintayet
madhye tamo vijānīyādguṇāstvete vyavasthitāḥ /
sitaṃ padmaṃ vijānīyātkesarāṇi vicintayet
sitaraktaprapītāni mūlamadhyāgradeśataḥ /
karṇikā hemasaṃkāśā bījāni haritāni tu
vāmāṃ pūrvadale nyasya jyeṣṭhāṃ vahnidalāśritām /
raudrīṃ dakṣiṇapatre tu kālīṃ nairṛtagocare
kalavikaraṇīṃ devīṃ vinyasyedvāruṇe dale /
balavikaraṇīṃ devīṃ vāyavyadalamāśritām
balapramathanīṃ devīmuttare viniyojayet /
sarvabhūtadamanīṃ ca aiśānyāṃ viniyojayet
madhye manonmanīṃ devīṃ karṇikāyāṃ niveśayet /
śakracāpanibhaṃ devi dhyātavyaṃ śaktimaṇḍalam
madhye sūryasahasrābhāṃ cintayettu manonmanīm /
sūryādhvamaṇḍalaṃ patre somaṃ saṃyojya kesare
vahnimaṇḍalakaṃ devi karṇikāyāṃ niveśayet /
brahmā viṣṇurharaścaiva maṇḍaleṣvadhipāḥ smṛtāḥ
brahmā caturmukho raktaścaturbāhuvibhūṣitaḥ /
kṛṣṇājinottarīyaśca rājīvāsanasaṃsthitaḥ
kamaṇḍaludharo devi daṇḍahastastathaiva ca /
akṣamālādharo devaḥ padmahastaḥ sulocanaḥ
dhyātvā patreṣu taṃ nyasyetsarvakilviṣanāśanam /
atasīpuṣpasaṃkāśaṃ śaṅkhacakragadādharam
pītāmbaradharaṃ devaṃ vanamālāvibhūṣitam /
sphuranmukuṭamāṇikyaṃ kiṅkiṇījālamaṇḍitam
divyakuṇḍaladhartāraṃ garuḍāsanasaṃsthitam /
dhyātvā viṣṇuṃ mahātmānaṃ kesareṣu niveśayet
śaṅkhakundendudhavalaṃ śūlahastaṃ trilocanam /
daśabāhuṃ viśālākṣaṃ nāgayajñopavītinam
siṃhacarmaparīdhānaṃ śaśāṅkakṛtabhūṣaṇam /
nīlakaṇṭhaṃ vṛṣārūḍhaṃ rudraṃ dhyātvā varānane
niveśayetkarṇikāyāṃ mahāpātakanāśanam /
mahāpretaṃ nyasetpaścātprahasantaṃ sacetanam
raktavarṇaṃ sutejaskaṃ netratrayavibhūṣitam /
praṇavena nyasetsarvamāsanaṃ bhairavasya tu
gandhaiḥ puṣpaiḥ samabhyarcya tato mūrtiṃ prakalpayet /
kadambakusumākārāṃ tuṣārakiraṇatviṣam
mūrtyūrdhve bhairavaṃ devaṃ sakalaṃ parikalpayet /
dvātriṃśadvarṇakacitaṃ sphurattaḍidivojjvalam
vaktrāṇi kalpayeddevi svadhyānena maheśvari /
mūrdhādicaraṇaṃ yāvatpraṇavādinamontataḥ
aṣṭātriṃśatkalābhedaṃ śodhyādhvānaṃ prakalpayet /
navatattvaṃ tritattvaṃ ca navakaṃ bhairavābhidham
vidyāṅgā locanaṃ caiva kṣurikāṃ ca prakalpayet /
śaktitrayaṃ tato nyasyeddakṣadigvāmagocare
madhyapradeśe deveśi tato rūpamanusmaret /
tripañcanayanaṃ devaṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitam
candrakoṭipratīkāśāṃ candrārdhakṛtaśekharam /
pañcavaktraṃ viśālākṣaṃ sarpagonāsamaṇḍitam
vṛścikairagnivarṇābhairhāreṇa tu virājitam /
kapālamālābharaṇaṃ khaḍgakheṭakadhāriṇam
pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ śarahastaṃ pinākinam /
varadābhayahastaṃ ca muṇḍakhaṭvāṅgadhāriṇam
vīṇāḍamaruhastaṃ ca ghaṇṭāhastaṃ triśūlinam /
vajradaṇḍakṛtāṭopaṃ paraśvāyudhahastakam
mudgareṇa vicitreṇa vartulena virājitam /
siṃhacarmaparīdhānaṃ gajacarmottarīyakam
aṣṭādaśabhujaṃ devaṃ nīlakaṇṭhaṃ sutejasam /
ūrdhvavaktraṃ maheśāni sphaṭikābhaṃ vicintayet
āpītaṃ pūrvavaktraṃ tu nīlotpaladalaprabham /
dakṣiṇaṃ tu vijānīyādvāmaṃ caiva vicintayet
dāḍimīkusumaprakhyaṃ kuṅkumodakasaṃnibham /
candrārbudapratīkāśaṃ paścimaṃ tu vicintayet
svacchandabhairavaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam /
dhyāyate yastu yuktātmā kṣipraṃ sidhyati mānavaḥ
tataḥ paramabījena paraṃ paramakāraṇam /
suśāntaṃ niṣkalaṃ devaṃ sarvavyāpinirañjanam
āvāhayetsuhṛṣṭātmā tava devi vadāmyaham /
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyanādāntāntasamāśritam
niṣkampaṃ kāraṇātītamāvāhya parameśvaram /
saṃsthāpya vidhivaddevamaṅgaṣaṭkaṃ tato nyaset
pādyamācamanaṃ cārghaṃ svāgataṃ tadanantaram /
saṃnidhānaṃ ca deveśi niṣṭhurayā nirodhayet
gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpairdhūpayitvā tamarcayet /
mudrāṃ pradarśayetpaścāttridhā traikālyakarmaṇi
tataḥ snānādikaṃ karma kṛtvā caiva varānane /
paridhāpya suvastrāṇi netrapaṭṭodbhavāni ca
vilipyāgurukarpūrairmukuṭādyairvibhūṣayet /
puṣpairnānāvidhaiḥ śubhrairarcayedbhūṣayetpunaḥ
arghaṃ dattvā maheśāni punarmudrāṃ pradarśayet /
praṇamya bhairavaṃ devaṃ svacchandaṃ viśvanāyakam
tato hyābharaṇaṃ bāhye viniveśyaṃ varānane /
aiśānyāṃ pūrvato yāmyāmuttarāpyāvasānakam
vinyasetpañca vaktrāṇi pañcavaktrayutāni ca /
bāhubhirdaśabhiścaiva śaśāṅkamukuṭaiḥ saha
dhyātavyāni svarūpāṇi varābhayakarāṇi tu /
agnīśarakṣovāyavyacaturdikṣu ca taṃ nyaset
hṛcchiraśca śikhā varma astraṃ ca pravibhāgaśaḥ /
hṛdayaṃ raktavarṇābhaṃ śiro gorocanaprabham
taḍidvalayasaṃkāśāṃ śikhāṃ devīṃ vicintayet /
ādhūmraṃ kavacaṃ vidyātkapiśaṃ cāstrameva ca
jyotīrūpapratīkāśaṃ netraṃ madhye ca saṃsthitam /
pañcavaktrāḥ smṛtāḥ sarve daśabāhvindubhūṣitāḥ
nānābharaṇasaṃyuktā nānāsraggandhalepanāḥ /
nānāvastraparīdhānā mukuṭairujjvalaiḥ śubhaiḥ
ratnamālāvanaddhāśca hārakeyūrabhūṣitāḥ /
dviraṣṭavarṣakākārāḥ surūpāḥ sthirayauvanāḥ
bhairavādyāḥ smṛtā mantrāḥ pīṭheśāḥ pīṭhamardakāḥ /
yā sā pūrvaṃ mayā khyātā aghorī śaktiruttamā
bhairavaṃ pūjayitvā tu tasyotsaṅge tu tāṃ nyaset /
yādṛśaṃ bhairavaṃ rūpaṃ bhairavyāstādṛgeva hi
īṣatkarālavadanāṃ gambhīravipulasvanām /
prasannāsyāṃ sadā dhyāyedbhairavīṃ vismitekṣaṇām
dvitīyāvaraṇe devi vinyasedbhairavāṣṭakam /
kapālīśaṃ tu pūrvāyāmāgneyyāṃ śikhivāhanam
dakṣiṇe krodharājaṃ tu vikarālaṃ tu nairṛte /
manmathaṃ paścime bhāge meghanādeśvaraṃ tathā
vāyavye devi vinyasya somarājaṃ tathottare /
vidyārājaṃ tathaiśānyāṃ vinyasettu subhāvitaḥ
pañcavaktrāstrinetrāśca daśabāhvinduśekharāḥ /
kapālamālābharaṇāḥ sphuranmāṇikyamaṇḍitāḥ
pūrvaṃ pītaṃ smṛtaṃ devi raktamāgreyagocare /
dakṣiṇe nīlameghābhaṃ nairṛtyāṃ jvalanaprabham
śyāmaṃ cāparadigbhāge dhūmraṃ vāyavyagocare /
candrabimbaprabhaṃ saumye īśāne sphaṭikaprabham
tṛtīye caiva lokeśān sāstrānsaṃparikalpayet /
nāmāni teṣāṃ vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ
indrāgniyamanirṛtivaruṇāśca samīraṇaḥ /
somarājaḥ kuberaśca īśānaḥ parameśvaraḥ
bhairavāṣṭakarūpeṇa dhyātavyāstu varānane /
vajraṃ śaktistathā daṇḍaḥ khaḍgaḥ pāśastathaiva ca
dhvajo gadā triśūlaṃ ca lokapālayudhāni vai /
vajraṃ cānekavarṇāḍhyaṃ śaktiṃ hemasamaprabhām
daṇḍaṃ bhinnāñjanābhaṃ ca khaḍgaṃ nīlotpalaprabham /
kiṃśukābhaṃ tathā pāśaṃ dhvajaṃ śuklaṃ vicintayet
gadāṃ tu vidrumābhāṃ vai śūlaṃ vidyutsamaprabham /
saṃpūjyāvaraṇaṃ sarvaṃ saṃdhānaṃ mantranāyake
astrāṇi lokapālāśca bhairavāṣṭakameva ca /
pañca brahmānyathāṅgāni etānyāvaraṇāni tu
krameṇoccārayetsarvaṃ yāvattadgarbhamaiśvaram /
mūlamantreṇa kartavyaṃ nāḍīsaṃdhānameva ca
parāntaṃ yāvadābhāvya naivedyāni nivedayet /
ghārikā vaṭakāṃścaiva śaṣkulīrmodakāṃstathā
khaṇḍalaḍḍuśarāvāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca /
śālyodanaṃ mudgasūpamājyāktaṃ saṃprakalpayet
kauśalyāṃ maṇḍakāpūpāṃstathā kṣaudraśirāṃsi ca /
ghṛtāktāṃścillakāṃścaiva lavaṇānparikalpayet
avadaṃśānyanekāni kaṭūni madhurāṇi ca /
rasālāṃ ca dadhi kṣīramāsavaṃ vividhaṃ tathā
matsyamāṃsānyanekāni lehyapeyāni yāni ca /
agramāpūrayecchaṃbhorvittaśāṭhyavivarjitaḥ
paścādarghaḥ pradātavyaḥ surayā susugandhayā /
mudrāṃ pradarśayetpaścāttridhā traikālyakarmaṇi
praṇipātaṃ tataḥ kṛtvā japaṃ paścātsamācaret /
akṣamālāṃ tu saṃgṛhya gandhaiḥ puṣpaiḥ samarcitām
vāṅnirudvaḥ sucittātmā rājīvāsanasaṃsthitaḥ /
mūlamantraṃ samuccārya nāde līnaṃ vicintayet
unmīlyākṣāṇi saṃcintya tatastu japamārabhet /
akṣarākṣarasantānaṃ na drutaṃ na vilambitam
japaḥ prāṇasamaḥ kāryaḥ dinastho muktikāṅkṣibhiḥ /
saṃhāraḥ sa tu vijñeyaḥ śivadhāmaphalapradaḥ
vyomni prāpto yadā nādaḥ punareva nivartate /
śarvarī sā tu vijñeyā hṛdabjaṃ yāvadāgataḥ
sṛṣṭireṣā samākhyātā sarvasiddhiphalodayā /
ātmano bhairavaṃ rūpaṃ sadā bhāvyaṃ varānane
tasya vighnā vinaśyanti japaśca saphalo bhavet /
japtvā nivedayeddevi bhairavāya varānane
pūrakeṇa prayogeṇa tristhaṃ ca tritayānvitam /
trisiddhisiddhidaṃ devi sarahasyamudāhṛtam
śāntike mānaso japya upāṃśuḥ pauṣṭike smṛtaḥ /
saśabdaścābhicāre'sau prāgudagdakṣiṇāmukhaḥ
ātmā na śṛṇute yaṃ tu mānaso'sau prakīrtitaḥ /
ātmanā śrūyate yastu tamupāṃśuṃ vijānate
pare śṛṇvanti yaṃ devi saśabdaḥ sa udāhṛtaḥ /
aṣṭottaraśatenaiva akṣamālā samerukā
rudrākṣaśaṅkhapadmākṣaputrajīvakamauktikaiḥ /
sphāṭikī maṇiratnotthā sauvarṇī vaidrumī tathā
daśākṣamālā deveśi gṛhasthānāṃ prakīrtitāḥ /
sūtraṃ dhyātvā parāṃ śaktimadhvabhāgāṃstato maṇīn
vyaktisthānaṃ śivasyādhvā tatastaddharmiṇīṃ smaret /
saptaviṃśatibhiḥ kuryāddviguṇairvā caturguṇaiḥ
samaistu saṃhatairekaṃ śivatattvātmakaṃ mukhe /
na taṃ vilaṅghayedvidvān sṛṣṭisaṃhārakāraṇam
vīrasthānaratānāṃ hi vīrāṇāṃ varavarṇini /
mahāśaṅkhākṣasūtraṃ tu sarvakāmaphalapradam
gṛhasthena na kartavyamudvegajananaṃ param /
tasmāttu sphāṭikī mālā japtavyā sādhakottamaiḥ
sādhayedvividhānkāmānadhamānmadhyamottamān /
evaṃ hṛdambujāvastho yaṣṭavyo bhairavo vibhuḥ
sabāhyābhyantaraṃ kṛtvā paścādyajanamārabhet /
tatrārghapātramādau vai sauvarṇaṃ rājataṃ tathā
śāṅkhaṃ śāmbūkaṃ śauktaṃ vā tāmraṃ mṛṇmayameva vā /
padmapatrapalāśotthaṃ gṛhītvā kṣālya vāriṇā
astrajaptena deveśi pralipyāgurucandanaiḥ /
mṛṣṭadhūpena saṃdhūpya vāriṇāpūrayettataḥ
vastrapūtena śuddhena tāḍayedastramuccaran /
varmāvaguṇṭhitaṃ kṛtvā yāgaṃ tatraiva vinyaset
pūrvoktena vidhānena prokṣyastena samāsataḥ /
yāgārtho dravyasaṃghātaḥ tato yajanamārabhet
śaktiṃ nyasya tataścādau vyomākārāṃ sujājvalām /
sakalavyāpikāṃ sūkṣmāṃ śivādhārāṃ tu sarvagām
oṃkāradīpitāṃ devīṃ namaskārāvasānikām /
anantaṃ caiva vinyasya dharmaṃ jñānaṃ tathaiva ca
vairāgyaṃ ca tathaiśvaryamāgneyyādikrameṇa tu /
adharmaṃ ca tathājñānamavairāgyamanaiśvaram
saṃdhānakīlakāṃścaiva adhaśchādanamūrdhvagam /
padmaṃ sakesaraṃ devi karṇikāṃ puṣkarāṇi ca
maṇḍalatritayaṃ devāñśaktīścāpi śivāntakam /
mūrtiṃ brahmakalājālaṃ navatattvaṃ tritattvakam
bhairavāṣṭakavidyāṅgalocanaṃ kṣurikāṃ tathā /
śaktitrayaṃ paraṃ devamaṅgaṣaṭkasamanvitam
vinyasya bhāvayeddevi satataṃ vidhipūrvakam /
nirvartya tu yathānyāyaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā
svāgataṃ cārdhyapādyaṃ ca sannidhānaṃ tathaiva ca /
rodhaṃ niṣṭhurayā kuryānmūlamantramanusmaran
pūjā suvipulā kāryā gandhadhūpasragādibhiḥ /
mudrāṃ pradarśayetpaścāttridhā traikālyakarmaṇi
tata āvaraṇaṃ bāhye viniveśyaṃ varānane /
īśapūrvayāmyasaumyavaruṇāntaṃ prakalpayet
vaktrāṇāṃ pañcakaṃ devi svadhyānaguṇasaṃyutam /
āgneyaiśānarakṣaḥsu sāmīraindradiśorapi
uttarāntaṃ niveśyaṃ tu aṅgānāṃ pañcakaṃ tathā /
netraṃ tu karṇikāyāṃ vai pūrvasyāṃ diśi saṃsthitam
svamantreṇa tu sarveṣāmardhyaṃ pādyaṃ samāhitaḥ /
mantrasaṃkarapuṣpāṇi na kuryātsādhakaḥ sadā
na bāhuṃ pṛṣṭhato vāpi mantrāṇāṃ parikalpayet /
paripāṭyā tu dātavyaṃ na mantrāṃllaṅghayetkvacit
svamudrāmantrasaṃyuktān yugapatparikalpayet /
ardhyaṃ pādyaṃ ca dhūpaṃ ca nityaṃ tāvatsamācaret
sarveṣāmeva mantrāṇāṃ vidhireṣa prakīrtitaḥ /
bhairavāṣṭakalokeśān sāstrānsaṃparikalpayet
bāhye śmaśānavinyāsaṃ praṇavādinamontagam /
pūrvādīśānaparyantaṃ kalpayeta vidhānataḥ
āmardakaṃ ca pūrvaṃ vai śmaśānādhipatiṃ vibhum /
śmaśānaiḥ sakabandhaiśca saśūlodbandhabhīṣaṇaiḥ
citibhiḥ prajvalantībhiḥ śivārāvaiḥ subhīṣaṇaiḥ /
agnikaṃ dakṣiṇe bhāge kālākhyaṃ paścime tathā
ekapādaṃ tathā saumye āgneyyāṃ tripurāntakam /
nairṛtyāmagnijihvaṃ tu vāyavyāṃ tu karālinam
aiśānyāṃ bhīmavaktraṃ tu śmaśāneśāḥ prakīrtitāḥ /
tarpayenmatsyamāṃsādyairāsavairvividhaistathā
gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ sarveṣāṃ tu pradāpayet /
praṇipātaṃ tataḥ kṛtvā japtvā mantraṃ subhāvitaḥ
recakena prayogena nivedya vidhipūrvakam /
huḍḍuṅkāranamaskārān kṛtvā caiva tato vrajet
agnikuṇḍasamīpaṃ tu arghahastaḥ subhāvitaḥ /
kuṇḍaṃ tu lakṣaṇopetaṃ prokṣayedastravāriṇā
kavacenāvaguṇṭhyaitadastradarbheṇa collikhet /
uddhṛtya prokṣayetpaścādastramantreṇa bhāmini
pūraṇaṃ tena kartavyaṃ samīkaraṇameva ca /
secanaṃ kuṭṭanaṃ caiva lepanaṃ tena kārayet
prokṣaṇaṃ śoṣaṇaṃ caiva tathāstreṇaiva kārayet /
pūjanaṃ gandhapuṣpādyaiḥ asinā cābhimantraṇam
vajrīkaraṇamastreṇa rekhāḥ pūrvāparāstrayaḥ /
yāmyasaumyamukhī caikā vajrametatprakīrtitam
़uoted, withattribution to the ṣvatantra, ad /ṃrg /Kড়/ ६:२--४ in the form:
vajrīkaraṇamastreṇa rekhāstisrastu pūrvagāḥ /
yāmyasaumyamukhā tvekā vajrametatprakīrtitam // २.१८७*१ //
asinaivāgnikuṇḍaṃ taddarbhaiḥ pūrvāgrasaṃstaraiḥ /
sabāhyābhyantaraṃ chādyaṃ gṛhahetvarthamīśvari
kuṇḍasya dakṣiṇe bhāge śuṣkagomayamāsanam /
darbheṇa viṣṭaraṃ puṣpaṃ praṇavena prakalpayet
svanāmapadasaṃyuktaṃ svadhyānena namontagam /
āmantraṇapadenaiva brahmāṇaṃ sthāpya pūjayet
puṣpādibhiḥ sudhūpādyairdhruveṇa tu yathākramam /
catuṣpathaṃ kuṇḍamadhye darbhābhyāṃ praṇavena tu
pūrvasaubhyāgrabhāgābhyāṃ viṣṭaraṃ tasya copari /
puṣpaṃ tasyopariṣṭāttu hṛdayenaiva pūjayet
vāgīśīṃ ca samāhūya praṇavādinamontagām /
nīlotpaladalaśyāmāmṛtumaccārulocanām
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇāṃ sarvāvayavabhūṣitām /
dhyātvā caivaṃvidhāṃ devīṃ sthāpayetkuṇḍamadhyataḥ
ṛtukāla ivottānāṃ śirasaiśānasaṃsthitām /
pūjayedgaṃdhapuṣpādyairbhavamantramanusmaran
tato mudrāṃ darśayeta saṃnidhānāya mantravit /
tato'gnipātramādāya śivāmbho'streṇa prokṣayet
kavacenāvaguṇṭhyāpi praṇavenaiva pūjayet /
araṇyādisamudbhūtaṃ lokāgnyantaṃ vidhānataḥ
agniṃ tu śukravaddhyātvā caitanyaṃ praṇavena tu /
ṣaḍaṅgenaiva saṃpūjya amṛtatvaṃ dhruveṇa tu
ātmānaṃ bhairavaṃ dhyātvā agniṃ dhyātvā tu bījavat /
dhruveṇa kuṇḍabāhye tu tridhābhrāmyāvatārayet
yonau tu bījavatkṣiptvā bhairaveṇa śivāmbhasā /
astramuccārya saṃprokṣya yoniṃ pracchādayedbudhaḥ
darbheṇa dhruvamantreṇa akṣavāṭaṃ tato nyaset /
astreṇaiva caturdikṣu darbhaireva prakalpayet
saptavārāstramantreṇa darbheṇaiva tu kaṅkaṇam /
dakṣahaste tu badhnīyādastramantramanusmaran
rakṣārthamagnigarbhasya garbhādhānamato bhavet /
़ūOṭEḍin the /ṃrgV/ ad /Kড়/ ६:९ bthus:
yaduktaṃ śrīmatsvatantre---
saptavārāstrajaptena darbeṇaivāstrakaṅkaṇam /
badhnīyāddakṣiṇe haste mantramastramanusmaran /
rakṣārthamastragarbhasya iti
aparāsyatrirāhutyā pūjanaṃ hṛdayena tu
hṛdā trirāhutiṃ dattvā garbhādhānaṃ kṛtaṃ bhavet /
hṛdā vai jalabinduṃ tu darbhāgreṇātra pātayet
gandhapuṣpādibhiḥ pūjāṃ śikhayā kārayettataḥ /
trirāhutiṃ cottareṇa śikhayā ca trirāhutim
puṃsaḥ kalpanamevaṃ hi na strī garbhe tu janyate /
sīmantaṃ dakṣiṇāsyena darbhāgreṇa prakalpayet
grīvāmaṃsau kaṭiṃ caiva bāhū jaṅghe prakalpayet /
pratyaṅgāni ca saṃkalpya sīmantonnayanaṃ bhavet
gandhapuṣpādibhiḥ pūjā śirasā cāhutitrayāt /
pūrvamadhyāparānvahnau trīnbhāgānparikalpayet
mukhahṛtpādadeśāṃstu homāttacca tritattvakam /
़ūOṭEḍin the /ṃrgV/ ad /Kড়/ ६:११ --१२ thus:
yathoktaṃ śrīmatsvatantre---
pūrvamadhyāpare vahnestrīnbhāgānsamprakalpayet /
mukhahṛtpādadeśe tu tritattvāhutibhiḥ kramāt /
śirāṃsi pañcāhutyaiva ūrdhvāsyena tribhistribhiḥ
pañcavaktraṃ tu saṃkalpya madhyaprāgyāmyasaumyakam /
aparaṃ cāpyāhutibhiḥ pūrvāsyena trisaṃkhyayā
vaktrāṇāṃ niṣkṛtiṃ tadvadāhutīnāṃ trisaṃkhyayā /
netraṃ netreṇa saṃkalpya mukheṣvevaṃ trayaṃ trayam
āhutitritayenaiva tilaiḥ sarvaṃ tu kārayet /
tataḥ kalāsamūhaṃ ca pañca cātha catuṣṭayam
aṣṭāṅgāni tathā trīṇi daśa cāṣṭāvanukramāt /
śeṣāsyaiḥ saṃprakalpyaivaṃ kalāmūrtistato bhavet
aṅgāni vinyasetpaścāthṛdādyāni yathākramam /
trirāhutiṃ dakṣiṇena śirasā cāhutitrayam
sīmantonnayanaṃ hyevaṃ jātakarma tvathocyate /
astreṇa vījayedagnimastreṇaiva tu pūjayet
trirāhutiṃ tu pūrveṇa astreṇaivāhutitrayam /
evaṃ mantradvayenaiva jātakarma kṛtaṃ bhavet
़ūOṭEḍin the /ṃrgV/ ad /Kড়/ ६:१२ --१३ thus:
yaduktaṃ tatraiva---
astreṇa vījayedvahnimastreṇaiva tu pūjayet /
trirāhutiprayogeṇa jātakarma kṛtaṃ bhavet /
astreṇa prokṣayetkuṇḍaṃ sadyaḥ sūtakaśuddhaye /
vaktrāṇyuddhāṭayetpaścādvaktreṇaivāhutitrayāt /
vaktrāṇi śodhyānyasinā āhutitrayayogataḥ
vaktrābhighāro vaktraistu vaktre vaktre trayaṃ trayam /
prokṣayetkuṇḍapārśvāni sāstreṇaiva śivāmbhasā
darbhānāstīrya pūrvāgrān dakṣiṇottarasaṃsthitān /
saumyāgrānpūrvavāruṇyoḥ paridhīnviṣṭarāṃstathā
astramantreṇa te sarve brahmāṇaṃ pūrvaviṣṭare /
rudra ca dakṣiṇe sthāpya viṣṇuṃ paścimaviṣṭare
sadāśivaṃ cottare'tha svanāmapadacihnitam /
ādau dhruvaṃ smareddevi namaścānte prakalpayet
gandhapuṣpādibhiḥ pūjyāḥ svarūpaṃ teṣvanusmaret /
mekhalopari lokeśān pūjayetpraṇavena tu
rakṣārthaṃ jātabālasya brahmādyāḥ pūjitāstu ye /
tataḥ kaṅkaṇakaṃ muktvā dakṣahastavyavasthitam
puṣpaṃ saṃgṛhya devena śivāgnernāma kalpayet /
kavacenopacāraṃ tu gandhapuṣpādidhūpakaiḥ
ūrdhvāsyenāhutīstisraḥ kavacena trayaṃ punaḥ /
śivanāmāṅkitaṃ vahniṃ janayitvā surāṃstataḥ
visarjayettu svasthānaṃ sāvitrīṃ praṇavena tu /
puṣpādibhiḥ samabhyarcya homaireva tribhistribhiḥ
dhāmnaivedhmāstu hotavyā hastamātrapramāṇataḥ /
caturviṃśatisaṃkhyātāḥ śivāgnestarpaṇāya tu
srukstruvau saṃpratāpyāgnau śivāmbho'streṇa prokṣayet /
kavacenāvaguṇṭhyaitau śivāgnau bhrāmayettridhā
astreṇa mārjayedadbhirdarbhāgreṇātha saṃspṛśet /
punaragnau paribhrāmya prokṣayettau śivāmbhasā
darbhamadhyena saṃspṛśya bhūyo'gnau bhrāmya tāpayet /
śivāmbhasā mārjayitvā darbhamūlena saṃspṛśet
sruksruvābhyāṃ tato mūlaṃ sthāpayettāvadhomukhau /
darbhāṇāṃ pṛṣṭhataḥ pūjyau dakṣiṇe'gneḥ sadā budhaiḥ
ājyasaṃskaraṇaṃ kuryādājyādhiśrayaṇādikam /
ājyaṃ saṃprokṣya cāstreṇa kavacenāvaguṇṭhayet
śivāgnau tāpyamastreṇa udvāsyaṃ kavacena tu /
kuṇḍasya parito devi tridhā bhrāmya tu sthāpayet
yonisaṃsthaṃ cājyapātramudplavaṃ saṃplavaṃ tataḥ /
darbhāgradvayamādāya prādeśaṃ madhyagranthitam
pavaitrametadvihitamutplavaṃ tena saṃplavam /
aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu gṛhītvaitatpavitrakam
parāṅmukhaṃ tu trīnvārān saṃmukhaṃ trīṃstathaiva ca /
astreṇaiva tu mantreṇa avadyotaḥ śivāgninā
darbholmukaṃ tu saṃgṛhya ājyapātraṃ nirīkṣayet /
nīrājanaṃ tataḥ kuryātparyagnikaraṇaṃ tataḥ
dhāmnāstramantramuccārya tamagnāvulmukaṃ kṣipet /
dhāmnaiva vidhinā mantrī prokṣayedastravāriṇā
abhimantrya ṣaḍaṅgena amṛtatvaṃ śivena tu /
sakṛduccārayogena pūjayedbhairaveṇa tu
vaktrasaṃdhānakaṃ vaktrairāhutitritayena tu /
aparāsyena tadvaktrasaṃdhānaṃ tu samācaret
evaṃ saumyasya vaktrasya saṃdhānaṃ tu kṛtaṃ bhavet /
trirāhutiprayogeṇa dakṣiṇasyāpyayaṃ vidhiḥ
pūrvavaktre'pyathaivaṃ syādūrdhvavaktraṃ śivānvitam /
trirāhutiprayogeṇa vaktrasaṃdhiḥ prakīrtitaḥ
mukhyamūrdhvaṃ smṛtaṃ vaktraṃ guṇatvamitareṣu tu /
muktikāmasya dīkṣāyāmūrdhvavaktrasya mukhyatā
pādalepāñjanādyā vai siddhīstu vividhāśca yāḥ /
sadāśivāntagāḥ sarvāḥ pūrvavaktre tu homayet
māraṇoccāṭanādau tu vidveṣe stambhane tathā /
dakṣiṇe caiva vaktre tu homātsiddhiḥ parā bhavet
śāntikaṃ pauṣṭikaṃ caiva saubhāgyākarṣaṇāni ca /
saubhāgyārohasiddhiṃ tu uttare homayetsadā
paścime nityakarmāṇi viniyogaḥ prakīrtitaḥ /
ājyabhāgo hi hotavya ūrdhvavaktre tu paścime
ājyapātrasya madhye tu darbho vai bhairaveṇa tu /
nyasitavyo varārohe tato vai vartmakalpanā
uccārya bhairavaṃ pātre saṃpātaṃ pātya vartmanā /
nāḍītrayeṇa yugapatpātre bhāgatrayaṃ nyaset
suṣumnāṃ madhyamārgasthāṃ dakṣe piṅgāṃ prakalpayet /
iḍābhāge tu yattejo vāme saumyaṃ prakalpayet
evaṃ tribhāgaṃ saṃkalpya sruvamāpūrya homayet /
bhairaveṇaiva mantreṇāgnaye svāhāntameva ca
agnibhāgāttu saṃgṛhya sruveṇājyāhutiṃ kṣipet /
somabhāgastu somāya svāhetyante samuccaran
dhāmādipraṇavādyaṃ ca sruveṇājyāhutiṃ kṣipet /
agnīṣometi saṃjñe dve svāhānte dhāma cāditaḥ
praṇavādyājyamadhyāttu sruvamāpūrya homayet /
śuklapakṣe vidhirhyeṣa kṛṣṇapakṣe'nyathā bhavet
somabhāge bhavetsūryo hyagnisaṃjñā tu pūrvavat /
agneḥ sūryasya madhyādvai āhutiṃ pratipādayet
yataḥ sūryasya madhye vai amāvasyāṃ viśecchaśī /
prāśanārthamato homo vaktrāṇāṃ bhairaveṇa tu
cūḍādyā ye tu saṃskārā agnerbālāntasaṃsthitāḥ /
prāpaṇārthāya sarveṣāṃ pūrṇāmekāṃ pradāpayet
bhairavaṃ tu samuccārya śivāgniḥ sarvasiddhidaḥ /
agniṃ tu proddharetpaścātpātre saṃsthāpya rakṣayet
kuṇḍasya cottare bhāge viṣṭarasya ca bāhyataḥ /
praṇītaṃ kalpayettatra camasaṃ vāripūritam
puṣpākṣatatilairyuktaṃ pavitraṃ tatra vinyaset /
praṇavādi samāvāhya viṣṇunāma tato namaḥ
āmantraṇapadenaiva viṣṇuṃ saṃsthāpya pūjayet /
svāgatāsanapādyārghaiḥ tato vijñāpayettu tam
paśvarthaṃ yajña ārabdha ātmārthaṃ vātha sādhakaiḥ /
bhagavaṃstvatprasādena yāge niśchidratāstu naḥ
tato'gnau yajanaṃ kṛtvā bhairavaṃ tu prapūjayet /
sthaṇḍiloktavidhānena anantādīnprakalpayet
dhyātvā vaktrāṇi pañcādau yena yatkarma vāñchitam /
tanmukhyavaktraṃ saṃkalpya mukhaṃ kuṇḍapramāṇataḥ
bhāvayennava jihvāsatu vaktrevaktre pratiṣṭhitāḥ /
prāgādyaṣṭau madhya ekā kāmyārthe diggatāstu yāḥ
rājyārthā dāhajananī mṛtyudā śatrukārikā /
vaśīkartryuccāṭanī syādarthadā muktidāyikā
sarvasiddhipradā madhye tasmānmadhye tu homayet /
pūṇā tu bhairaveṇaiva jihvānāṃ kalpanāya ca
punaḥ pūrṇāhutiṃ caiva bhairaveṇa pradāpayet /
jvālāgraṃ tu hṛdāgṛhya vahnicaitanyakalpitam
ātmahṛtsthaṃ tu saṃkalpya yogapīṭhaṃ tu kalpayet /
madhyajihvānusāreṇa agninābhau tu kandakam
nālaṃ hṛdavadhi dhyātvā padmaṃ tatra vicintayet /
patrāṣṭakasamopetaṃ sitavarṇaṃ sutejasam
anantaṃ kalpayettatra dharmādicaraṇāntikam /
oṃkāreṇa śivāntaṃ ca agnimūrtiṃ prakalpayet
śikhā hṛdi sthitā yā tu dhruveṇotkīlayetpunaḥ /
recakeṇa kṣipedvahnau sā mūrtirbhairavātmikā
mūrtibhūtaṃ prakalpyaivamaṣṭātriṃśatkalāyutam /
śodhyādhvānaṃ tu vinyasyeddīkṣākāle varānane
bhairavaṃ pūjayitvā tu śāstradṛṣṭena karmaṇā /
vaktrasaṃdhiśca vaktrabhyāṃ śivavaktrāgnivaktrayoḥ
saṃdhāya caivaṃ jihvābhyāṃ nāḍīsaṃdhirato bhavet /
mūlamantraṃ samuccārya agnināsāvinirgatam
sthaṇḍilasthaśivālīnamekārthaṃ caiva saṃdhayet /
śuddhājyenāhutiśatamaṣṭotkṛṣṭaṃ varānane
bhairavasya tu hotavyaṃ vaktrāṅgānāṃ daśāṃśakam /
bhairavāṣṭakalokeśān daśamāṃśena homayet
mūlamantraṃ samuccārya pūrṇāmekāṃ prapātayet /
bhairavāpyāyanārthāya tathā pūrṇāṃ prapātayet
punarnyūnātiriktārthaṃ niśchidrakaraṇāya ca /
paścāddhomaḥ prakartavyo yathecchaṃ tu varānane
sarvakāmaprado homastilaiḥ śasto ghṛtānvitaiḥ /
dhānyairdhanārthasiddhyarthaṃ ghṛtaguggulahomataḥ
jāyate vipulā siddhiradhamā madhyamottamā /
śvetāravindairājyāktaiḥ bilvaiśca śriyamāpnuyāt
kśīrāktatilahomena śāntikarma varānane /
sitaraktapītakṛṣṇaiḥ śamanākṛṣṭipauṣṭikam
māraṇaṃ ca varārohe krameṇa parikalpayet /
kundapuṣpaiḥ sutārthāya aśokaiḥ priyasaṃgamaḥ
jātikuṭmalakaiḥ kanyā gāndharvī bakulodbhavaiḥ /
nāgaistu nāgakanyā vai siddhārthaiḥ siddhakanyakā
caṇyakaiścāpyapsaraso narendraḥ phalguṣeṇa tu /
ghṛtāktena varārohe samantrī sapurohitaḥ
rājñī putrasamopetā vaśaṃ yāti varānane /
yakṣiṇī vaśamāyāti puṣpaiścaiva kadambajaiḥ
vidyādharī kuyyakaiśca sādhayennātra saṃśayaḥ /
mṛgīṃ baddhvā tilairhomaḥ padmabilvairadhiṣṭhitam
bhakṣyairgrāsapramāṇaistu dhanyaiḥ prasṛtisaṃmitaiḥ /
evaṃ homānusāreṇa sādhako vidhisaṃsthitaḥ
pūjāhomarato nityaṃ yānyānkāmānsamīhate /
tāṃstānsa sādhayatyeva bhairavasya vaco yathā
iti śrīsvacchandatantre dvitīyaḥ paṭalaḥ
tṛtīyaḥ paṭalaḥ
adhivāsaṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
vāriṇā suviśuddhātmā kṛtakṛtyaḥ prasannadhīḥ
bhasmoddhūlitadehastu mudrālaṅkārabhūṣitaḥ /
jihmajenopavītena savāsā vā digambaraḥ
sugandhigandhaliptāṅgaḥ puṣpasragdāmabhūṣitaḥ /
divyābharaṇasampannaḥ suprasannaḥ subhāvitaḥ
sudhūpitaḥ sutāmbūlaścandanāgurucarcitaḥ /
mahadvārapradeśe tu sthitvā prāgiva bhāvitaḥ
dvārādhyakṣān pūjayitvā puṣpaprakṣepaṇaṃ tataḥ /
humphaṭkāraprayogeṇa tālāśabdaṃ vidhāya ca
pārṣṇyadhohastasaṃyogādvighnaproccāṭanāya vai /
pārṣṇyā bhūmigatān hanyāttālayā cāntarikṣagān
mantrairdivyān viśodhyaivaṃ yāgaharmyaṃ viśettataḥ /
rakṣāṃ pūrvavadastreṇa paritaḥ parikalpayet
varmaṇā māyārūpeṇācchādyaiva tu makhālayam /
tato dakṣiṇadigbhāge upaviśya varānane
karanyāsaṃ yathāpūrvaṃ dahanotpūyane tathā /
plāvanāpyāyane caiva sakalīkaraṇaṃ tathā
pūrvavanmānasaṃ yāgamantardehe samācaret /
śaktyādhāramanantaṃ ca dharmādicaraṇāvadhi
gātrakāṇi tvadharmādyastathā sandhānakīlakān /
adhaśchādanamūrdhvaṃ ca padmakesarakarṇikāḥ
puṣkarāṇi ca śaktīśca maṇḍalānmaṇḍalādhipān /
śivāntamāsanaṃ dadyātpūrvarūpaṃ dhruveṇa tu
mūrtibrahmakalāvyūhaṃ navatattvaṃ tritattvakam /
dvātriṃśadakṣaraṃ devaṃ bhairavāṣṭakameva ca
vidyāṅgāni tathā devīṃ kṣurikāṃ locanatrayam /
śaktitrayaṃ paraṃ devamaṅgaṣaṭkasamanvitam
mudrāmantrāṃśca dravyāṇi yathāsthānaṃ prakalpayet /
saṃkalpya ca yathānyāyaṃ yathāyogaṃ prakalpayet
sadyojātaṃ ca vāmaṃ ca aghoraṃ ca yaduktavān /
puruṣeśau ca devasya dalasthāṃścopakalpayet
hṛdayādīṃstataḥ pañca diśāsu vidiśāsu ca /
pūrvato yāvadīśāntaṃ bhairavāvaraṇaṃ bahiḥ
lokapālāṃstadastrāṇi pūrvādīśāntakāvadhi /
astrāṇi lokapālāṃśca bhairavāṣṭakameva ca
pañcabrahmāṇyathāṅgāni etānyāvaraṇāni hi /
krameṇoccārayetsarvān yāvattadgarbhamaiśvaram
mantrasandhānametaddhi paramīkaraṇaṃ śṛṇu /
uccārayettato devaṃ hrasvadīrghaplutānvitam
tāvaduccārayenmantraṃ yāvannirvāṇagocaram /
adhaḥśakteryāvadūrdhvaṃ somasūryapathāntarā
piṅgalāmadhyamārgeṇa varṇoccārakrameṇa tu /
devatāpañcakaṃ śaktiṃ vyāpinīṃ samanonmane
bhedayitvā kramātsarvaṃ yāvadvai nidhanāntikam /
nistaraṅgaṃ niradhvākhyaṃ sakalavyāpi conmanam
tadadhyāsyānulomyena hṛtpadme viniveśayet /
sarveṣvāvaraṇeṣvevaṃ devi tadvyāpakaṃ nyaset
tena cādhiṣṭhitāḥ sarve sarvakāmaphalapradāḥ /
yathā svarūpasaṃsthānavarṇā ye kathitā mayā
tathā te viniyoktavyā mānase mānasena tu /
karṇikāyāṃ tu saṃsthāpya dvidhāvasthaṃ ca bhairavam
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ sarvamantrairalaṃkṛtam /
tatrāpi parito jñeyamanirdeśyamanāmayam
yatra nāsti dvidhābhāvo na mantrādiprakalpanā /
oṃkārabindunādānāṃ vilayaṃ taṃ vinirdiśet
tatsthānaṃ durlabhaṃ matvā sambhavenna kadācana /
yasya nāgraṃ ca mūlaṃ ca diśo vidiśastathā
na śabdo nāpi cākāśaṃ dhyātvā tattu vimucyate /
prathamaṃ mānasaṃ yāgaṃ paścāddravyasamanvitam
ya evaṃ satataṃ kuryāddaiśiko yāgatatparaḥ /
svahaste sthaṇḍile liṅge maṇḍale caruke tathā
jale cāgnau ca sampūjya samyagdīkṣāphalaṃ labhet /
akṛtvā mānasaṃ yāgaṃ yo'nyaṃ yāgaṃ samārabhet
aśivaḥ sa tu vijñeyo na mokṣāya vidhīyate /
ātmayāge kṛte caiva dehaśuddhiḥ prajāyate
adhiṣṭhitaṃ śivenaiva tamācāryaṃ vinirdiśet /
ātmanirdahanaṃ caiva mānasaṃ ca yaduktavān
viditvā samyagācāryaḥ pāśahā sa śivaḥ smṛtaḥ /
yatra yatra sthito deśe yaścaivaṃ tu vidhiṃ yajet
brahmahāpi sa mucyeta kiṃ punaḥ śivatatparaḥ /
sarvāvasthāgataścaiva viṣayairanurañjitaḥ
sakṛtsampūjya mucyeta kiṃ punaryo dine dine /
etattantroktavidhinā yaduktaṃ vidhipūrvakam
ijyādi cānyatantre'pi tadvaitatkāmikaṃ bhavet /
nānāsiddhiguṇairyuktaṃ nānākāmaphalapradam
yogasiddhiśca jāyeta muktiṃ ca labhate dhruvam /
sadāśivo'pi jānāti devāścaivāsurādayaḥ
evaṃ tu mānasaṃ yāgaṃ kṛtvā bāhyaṃ samācaret /
parāṃ vṛttimanudhyāyan dravyāṇyādau vilokayet
sitacandanakarpūraṃ sudhūpaṃ sitavāsasī /
puṣpāṇi divyagandhīni tilavrīhighṛtādikam
cūtapallavadarbhāṃstu siddhārthān khaṭikāṃ tathā /
karaṇīṃ kartarīṃ caiva pāśabandhanasūtrakam
vārdhānīṃ śivakumbhaṃ ca tathedhmān paridhīnapi /
samidho dantakāṣṭhaṃ ca carusthālīṃ srucaṃ sruvam
taṇḍulāṃśca tathā kṣīramevamādīnyanekaśaḥ /
tato'rghapātramādāya kṣālayedastravāriṇā
kavacenāvaguṇṭhyaiva praṇavena tu pūjayet /
udakādibhiraṣṭāṅgaḥ pūrayettu varānane
udakaṃ kṣīrakusumaṃ kuśasarṣapataṇḍulāḥ /
praṇavenāsanaṃ sarvaṃ tato mūrtiṃ nyasetpriye
bhairavāvaraṇairyuktāṃ pūjayettāṃ yathākramam /
gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpairmantrasandhānapūrvakam
mantavyaṃ paramaṃ tattvaṃ tataścaivāmṛtībhavet /
pātrāṇāṃ tritayaṃ kalpyaṃ nirodhārthe vidhau tathā
paśvarghe ca prakalpyaivaṃ śivahastaṃ prakalpayet /
mantrasandhānakaṃ prāgvannāḍīsandhānameva ca
mūlamantramanusmṛtya hṛtkaṇṭhatālumadhyagam /
bhrūmadhyaṃ śabdakūṭaṃ tatturyasthānaṃ vibhedayet
vāmadakṣiṇamadhye tu viṣuvatsthena bhedayet /
dvādaśāntaṃ paraṃ nītvā karastho mantravigrahaḥ
tasyāpyanena nyāyena vilomena viśeddhṛdi /
ātmano recakenaiva pūrakeṇa viśeddhṛdi
nāḍīsandhānametaddhi śivena parikīrtitam /
vyāpakaṃ tu śivaṃ dhyāyenmantramūrtimadhiṣṭhitam
darbhaṃ saṃgṛhya cāstreṇa saptavārābhimantritam /
pañcagavyāya pātraṃ tu śodhayettu śivāmbhasā
astreṇa kṣālayettacca kavacenāvaguṇṭhayet /
darbhāsanaṃ dhruveṇaiva maṇḍalaṃ tu prakalpayet
tasyopari nyasetpātraṃ gomayādīni cāharet /
pṛthakpātrasthitānyeva prokṣyāstreṇa śivāmbhasā
gomayaṃ tu hṛdāmantrya gomūtraṃ śirasā dadhi /
śikhayā varmaṇā kṣīramastreṇājyaṃ kuśodakam
dhāmnā ca mantrayetpaścādgomayādīni yojayet /
pūrvasaṃskṛtapātre tu svamantrairgomayādikam
saṃyojya mantrayetpaścāttaireva hṛdayādibhiḥ /
praṇavena tu saṃkalpya anantaṃ mūrtivigraham
dhāmāṅgāni ca bāhye tu sampūjyāvaraṇasthitim /
mantrasandhānakaṃ kṛtvā amṛtīkaraṇaṃ tathā
śivāmṛtaṃ tatsaṃcintya sampūjya sthāpayettataḥ /
astrābhimantritaṃ darbhaṃ gṛhītvollekhanaṃ kuru
yāvadbhūmau samantāttu saumyāsyo dakṣiṇe sthitaḥ /
tataścaivoddharecchalyamājalāntaṃ vyavasthitam
recitaṃ bhāvayecchuddhaṃ mauktikādyaiḥ prapūrayet /
samīkaraṇamastreṇa kavacena tu secanam
ākoṭanamathāstreṇa tato mārjanalepane /
astreṇa pañcagavyena gandhatoyena copari
śivāmbhasāstrayuktena vikirāṇyabhimantrayet /
saptakṛtvo'stramantreṇa sthitvā mantre tu prāgdiśaḥ
ūrdhvādho vikireddhānyānyastrabhūtāni cintayet /
cāmareṇa suśubhreṇa astramantreṇa saṃharet
aiśānyabhimukhānyeva nairṛtyā yāvadaiśvaram /
pañcagavyena samprokṣya gandhāmbhobhiḥ śivāmbhasā
dhruveṇa śriyamāvāhya padmahastāṃ sulocanām /
śuklapuṣpāṇi muñcantīṃ sarvalakṣaṇasaṃyutām
nīlotpaladalaśyāmāṃ yāgaharmyāvalokinīm /
brahmasthānopaviṣṭāṃ tu dvārābhimukhabhadradām
gandhapuṣpādibhiḥ pūjya śivakumbhaṃ prakalpayet /
aiśānīṃ diśamāśritya pañcagavyena maṇḍalam
gandhodakena saṃlipya śivāmbho'streṇa prokṣayet /
anantādyāsanaṃ dattvā dhruveṇāmaṇḍalāvadhi
sarvadoṣavinirmuktaṃ kumbhaṃ candanalepitam /
svastikādyaiścārcayitvā yavasiddhārthadūrvabhiḥ
sitasūtreṇa saṃveṣṭya vastrapūtena cāmbhasā /
sampūrya sarvataśchannaṃ cūtāśvatthādipallavaiḥ
ratnagarbhauṣadhīyuktaṃ sahadevādibhirgaṇaiḥ /
prokṣya cāstreṇa saṃgṛhya kavacenāvaguṇṭhitam
āsanasyopari nyasyenmūlamantramanusmaran /
kalādhvabhairavādīni nyasyārghādīn prakalpayet
mudrāṃ baddhvā hṛdādīni pūjyānyagnidalādiṣu /
gandhapuṣpapavitrādyaiḥ sitavastreṇa bhūṣayet
vāmabhāge tu kumbhasya pañcagavyena maṇḍalam /
śivāmbhasā tu samprokṣya praṇavenāsanaṃ nyaset
samprokṣya ca śivāmbhobhirvārdhānīṃ maṅgalānvitām /
kumbhavaccārcayitvā tāmāsanasyopari nyaset
gandhapuṣpapavitrādyaiḥ pūjayitvā tu vārdhanīm /
uccāryāstraṃ krameṇāgre dravyāṇāṃ vārdhanīṃ nayet
acchinnāmanulomena jaladhārāṃ tu pātayan /
tatsthānāttu samuddhṛtya yāvatkoṇaṃ tu śāṅkaram
ācāryaḥ kalaśaṃ paścādbhairaveṇa samuddharet /
nayedvārdhānimārgeṇa tasmin saṃsthāpayetpunaḥ
vārdhānīṃ sthāpayetpaścādastramantramanusmaran /
viśeṣapūjāmubhayorgandhapuṣpapavitrakaiḥ
mantrasandhānakaṃ kuryānnāḍīsandhimathobhayoḥ /
vikirān saṃhitān pūrvaṃ vārdhānyāḥ kalpayedadhaḥ
akṣatāstrāṇyanekāni śarakuntāsimudgarāḥ /
cakrapaṭṭisavajrāditriśūlāntānyanekaśaḥ
yogauko vyāpya sarvaṃ tu tiryagūrdhvamadhaḥ sthitāḥ /
vārdhānyastrasya sarve te raśmibhūtā vyavasthitāḥ
śiṣyasya dakṣiṇe haste vārdhānyastraṃ tu saṃhitam /
tenaitaṃ yajñarakṣārthaṃ yāgādau kalaśaṃ nyaset
naivedyaṃ vividhaṃ dattvā nutvā vijñāpayedvibhum /
bhagavaṃstvatprasādena yāgaṃ nirvartayāmyaham
sannidhānaṃ sadā tubhyamavighnārthaṃ sadā bhava /
anujñātotthito yāyādarghahasto digīśvarān
svanāmapadavinyāsānoṃkārādinamontagān /
gandhapuṣpapavitrādyaiḥ pūjayettān prayatnataḥ
indrādyanantaparyantāṃllokapālān prapūjayet /
tato maṇḍalakaṃ madhye yāgabhūmau prakalpayet
pañcagavyena liptvādau gandhatoyena copari /
śivāmbhasāstramantreṇa samprokṣya tvavaguṇṭhayet
brahmasthānasya pūrveṇa gurūn pūjya vināyakam /
vāyavye pūjayeddevi gandhapuṣpairanukramāt
athaitāṃstu namaskṛtya ājñāṃ dattāṃ vibhāvayet /
tatastu madhyadeśasthaṃ yogapīṭhaṃ prakalpayet
pūrvoktena vidhānena bhairaveśaṃ varānane /
pūjayitvā pavitrādyaistrirāvaraṇasaṃyutam
svadhyānaguṇasaṃyuktaṃ mudrālaṅkārabhūṣitam /
mantrasandhānakaṃ pūrvaṃ nāḍīsandhānameva ca
paramīkaraṇaṃ kuryādvyāpakena pareṇa tu /
naivedyān vividhākārān dattvā mudrāṃ pradarśayet
praṇipātaṃ japaṃ kṛtvā nivedya vidhipūrvakam /
paścādbaliḥ pradātavyo mātṛṇāṃ bhūtasaṃhate
bhūteśvarāṇāṃ deveśi kṣetrapālasya sarvataḥ /
tataḥ snāyādathoddhūlya athavācamya suvrate
tato'gnikuṇḍaṃ gatvā tu pūrvavacchodhanaṃ tathā /
bhairavaṃ pūjayettatra vidhidṛṣṭena karmaṇā
agneḥ santarpaṇaṃ kuryātsahasreṇa śatena vā /
tataścaruṃ ca śrapayetsthālīṃ saṃgṛhya nirvraṇām
śivāmbhasā tu prakṣālya kavacenāvaguṇṭhayet /
candanādyairvilimpettāṃ mṛṣṭadhūpena dhūpayet
sūtreṇa veṣṭayetkaṇṭhe varmabhūtena suvrate /
darbheṇāstrasvarūpeṇa kalpayenmaṇḍalaṃ priye
prokṣya caiva śivāmbhobhiḥ kavacenāvaguṇṭhayet /
āsanaṃ tatra vinyasyedanantādiśivāntakam
mūrtibhūtāṃ nyasetsthālīṃ tatrasthaṃ bhairavaṃ yajet /
trirāvaraṇasaṃyuktaṃ gandhapuṣpairanukramāt
mānasena prayogeṇa bhāvapuṣpairvarānane /
cullīṃ samprokṣya cāstreṇa kuṇḍavaccārcayettataḥ
tatra sthālīṃ samāropya paścādagniṃ nyasedadhaḥ /
kṣīraṃ prokṣya śivāmbhobhistaṇḍulāṃśca samāsataḥ
mantreṇāṣṭaśatenaiva prakṣipya pācayecchanaiḥ /
mūlamantreṇa deveśi ekacittaḥ samāhitaḥ
cālanodghāṭanādīni astramantreṇa kārayet /
taptābhidhāraṃ susvinne aṅgaiścaiva prakalpayet
tribhistribhirghṛtenaiva sruveṇa juhuyātpriye /
bhūmau maṇḍalakaṃ kṛtvā praṇavenāvatārayet
sthālīmājyopaliptāṃ tu śītāghāraṃ ca homayet /
bhairaveṇa ṣaḍaṅgena vaṣaḍjātiyutena ca
maṇḍalaṃ kuṇḍasāmīpye kṛtvā darbhāsanaṃ nyaset /
sthālyāṃ tasyopari nyasya sampātaṃ mantrasaṃhitām
ḍwivedi printssthā(lyāṃ līṃ) tasyopari
japannekaikayāhutyā pātayedbhairaveṇa tu /
aṣṭotkṛṣṭaśatenaiva parāmṛtamanusmaran
rajasyādau tato devi kartaryāṃ karaṇau tathā /
khaṭikātilājyasampātaṃ mūlamantreṇa kārayet
tribhāgaṃ kalpayitvā taṃ caruṃ sthālyāṃ tu saṃsthitam /
śivāgnisādhakebhyaśca śivāyāgraṃ nivedayet
dvitīyaṃ homayedagnau sādhakebhyastṛtīyakam /
caruṃ pātre tu saṃgṛhya pūjayedbhairaveṇa tu
puṣpadhūpādibhirnītvā dhāmnaitaṃ vinivedayet /
hṛdādyāvaraṇasthānāṃ daśamāṃśaṃ nivedayet
kalaśe'pyevamevaṃ tu agnau homyaścaruḥ srucā /
bhairavasya śataṃ homyamaṅgānāṃ tu daśāṃśakam
sādhakebhyastu yaccheṣaṃ pidhāya sthāpayetpriye /
vināyake śataṃ homyaṃ bhūparigrahaṇe tathā
adhivāse tathaiveha aṣṭottaraśataṃ hutiḥ /
prāyaścittanimittaṃ tu anulomavilomake
nyūnātirikte deveśi aṣṭottaraśataṃ hutiḥ /
bhairavaṃ pūjayitvātha prārthyānujñāṃ varānane
śiśoḥ karma prakartavyaṃ yathā bhavati tacchṛṇu /
dvāre maṇḍalakaṃ kṛtvā darbhaṃ tasyopari nyaset
praṇavenāsanaṃ kalpyaṃ śiṣyaṃ tasminniveśayet /
samapādaṃ stabdhakāyaṃ saumyānanakṛtāñjalim
guruḥ pūrvamukho'streṇa prokṣayettaṃ śivāmbhasā /
bhasmanā tāḍayenmūrdhni astramantreṇa cālabhet
nābhyūrdhvaṃ trīṃstathā vārānnabhyadhastrīn prakalpayet /
śivaṃ nyāsāṅgasahitaṃ pūjayedbhairaveṇa tu
vastraṃ samprokṣya cāstreṇa kavacenāvaguṇṭhayet /
pūjayedbhairaveṇaiva mukhaṃ pracchādayettathā
hastābhyāṃ taṃ gṛhītvātha viśejjavanikāntaram /
devasyābhimukhaṃ kṛtvā puṣpaṃ prāṇau pradāpayet
prakṣepayettato dhāmnā mukhamudghāṭya darśayet /
vidyāmantragaṇaiḥ sārdhaṃ kāraṇaṃ sasadāśivam
ajñānapaṭanirmuktaḥ prabuddhaḥ paśurīkṣate /
daṇḍavaddharaṇīṃ gatvā praṇipatya punaḥ punaḥ
kṛtakṛtyaḥ prahṛṣṭātmā prahṛṣṭanayanaṃ śiśum /
utthāpya hastān saṃgṛhya dakṣiṇāṃ mūrtimānayet
tatra maṇḍalakaṃ kṛtvā puṣpeṇa praṇavāsanam /
tasyopari śiśuṃ nyasya ūrdhvakāyamudaṅmukham
guruḥ pūrvānanaḥ sthitvā prokṣaṇādīni kārayet /
upaveśya tataḥ kṛtvā sakalīkaraṇe vidhim
viśeṣaphalasiddhyarthaṃ mumukṣoḥ sādhakasya vā /
gandhadigdhau karau kṛtvā astreṇa pariśodhayet
kavacenāvaguṇṭhyaitau plāvayedamṛtena tu /
anantamāsanaṃ kalpyaṃ bhairavāṅgāni vinyaset
vyomnyātmānaṃ yojayitvā śiśoḥ śoṣyā tanuḥ priye /
āgneyīṃ dhāraṇāṃ dhyātvā nirdahyāstreṇa taṃ śiśum
dhūmajvālāvinirmuktaṃ dagdhakāyaṃ vibhāvayet /
bhasmībhūtaṃ tataḥ śāntaṃ plāvayedamṛtena tu
vyomavaccintayeddehaṃ caitanyaṃ kanakāgnivat /
śaktinyāsaṃ nyasetpūrvaṃ kamalaṃ praṇavena tu
tasyopari tadātmānaṃ dhyāyejjyotirmayaṃ śubham /
mūrtimantraṃ samuccārya mūrtibhūtaṃ prakalpayet
pūrvoddhṛtena mantreṇa plāvayedamṛtena tu /
mantranyāso yathāpūrvamaṣṭātriṃśatkalāvadhi
kalādhvānaṃ nyasetpaścācchāntyatītādyanukramāt /
sphaṭikābhā tathā kṛṣṇā raktā śuklā ca pītakā
śāntyatītādikā jñeyāstattvabhūtāstu tāḥ kalāḥ /
dhāmnāvāhya tathāṅgāni nyasyāntaḥkaraṇaṃ bhavet
ātmāntaḥkaraṇe yadvattadvatpūjāṃ samārabhet /
dhāma proccārya sandadhyātsabāhyābhyantaraṃ punaḥ
śivahaste vibhuṃ dhyātvā mantragrāmaṃ sujājvalam /
dhāmoccārya ca sandhāya śiṣyamūrdhni karaṃ nyaset
adhomukhena hṛtpṛṣṭhe śivahastena cālabhet /
utthāpya dattvā puṣpaṃ tu añjalau bhairaveṇa tu
praveśyābhyarcayecchambhuṃ śivamuccārya nikṣipet /
nirgatya vandayeddevaṃ daṇḍavattriḥ pradakṣiṇam
śivakumbhāgnimadhyasthaṃ sthaṇḍilasthaṃ ca vandayan /
śivapūjāgnikāryādau sakalīkṛtavigrahaḥ
nānyathā prāksvarūpeṇa pūjanārho bhavettu saḥ /
nītvā kuṇḍasamīpaṃ taṃ śiṣyahastāviyogataḥ
ātmasavye'tha digbhāge maṇḍalaṃ praṇavena tu /
praṇavenāsanaṃ dattvā tasyopari śiśuṃ nyaset
upaveśya kare darbhaṃ bhairaveṇa samarpayet /
mūlaṃ śiṣyasya hastasthaṃ sāgramācāryajaṅghayoḥ
piṅgalā madhyamā nāḍī śiṣyadehādvinirgatā /
saivātra darbhabhūtā tu gurunāḍyāṃ layaṃ gatā
nāḍīsandhānahetvarthaṃ bhairaveṇāhutitrayam /
tayā nāḍyā praveṣṭavyaṃ śiṣyasya hṛdaye sakṛt
grahaṇākarṣaṇārthaṃ tu gṛhṇanmuñcan punaḥ punaḥ /
dīkṣākāle yataścaivaṃ tadarthaṃ nāḍisaṃhatiḥ
śiṣyasyātha śirobhūmau bhairaveṇa vidhāya tu /
sampātaṃ sarvamantraistu dhruveṇājyāhutiṃ kṣipet
mūlamantraṃ samuccārya svā ityagnau prapātayet /
heti śiṣyasya śirasi sampātaḥ śivacoditaḥ
śiṣ.yadehe tu ye mantrāḥ sabāhyābhyantaraṃ sthitāḥ /
kuṇḍasthāḥ pūjitā ye tu dhāmādyāvaraṇāntagāḥ
yugapattarpaṇaṃ teṣāṃ sampātastena kīrtitaḥ /
ekaikasyātra mantrasya āhutitritayena tu
utthāpya ca tataḥ śiṣyaṃ tadarthaṃ mantratarpaṇam /
bhairavāya śataṃ hutvā hṛdādau daśakaṃ hutiḥ
dhāmnā cotthāya hotavyaṃ pūrṇāhutyānutarpayet /
mantrāṇāṃ dīpanaṃ kuryāddhāmādyastrāvadhi kramāt
huṃkāradvayamadhye tu mūlamantraṃ samuccaran /
praṇavādiphaḍantena āhutīḥ pratipādayet
hṛdādīnāṃ ca sarveṣāṃ jātiruktātra dīpane /
pāśānāṃ bandhanārthāya mantrāṇāṃ dīpanaṃ smṛtam
mantrāḥ karaṇabhūtāstu paśukāryasya sādhane /
ācāryaḥ karaṇaṃ proktaḥ śivarūpo yataḥ smṛtaḥ
krūrakārye tu kartavye mantrān sandīpya yojayet /
krūrajātyanurūpeṇa vācakān yojayetsadā
bhrukuṭīkarālavadanān vācyarūpān vicintayet /
saumyajātiyutān saumye saumyarūpān vicintayet
pāśakarma tato vakṣye kanyākartitasūtrakam /
triguṇaṃ triguṇīkṛtya pāśabandhanasūtrakam
śivāmbho'streṇa samprokṣya kavacenāvaguṇṭhayet /
pūjayitvā vidhānena gandhapuṣpādidhūpakaiḥ
prasārayedgṛhītvā tanmūrdhādyaṅguṣṭhakāvadhi /
śiṣyasya stabdhadehasya nāḍībhūtaṃ vicintayet
suṣumnā madhyamā nāḍī sarvanāḍīsamanvitā /
oṃkārādi svanāmnā tu namaskārāvasānakam
śiṣyadehasthitāṃ nāḍīṃ sūtre saṃgṛhya yojayet /
gandhapuṣpādibhiḥ pūjya kavacenāvaguṇṭhayet
sannidhānāhutīstisraḥ svanāmapadajātikāḥ /
śivāmbho'streṇa samprokṣya śiṣyasya hṛdayaṃ punaḥ
tāḍayedastrapuṣpeṇa hṛdi citsaṃhṛtā bhavet /
huṃkāroccārayogena recakena viśeddhṛdi
nāḍīrandhreṇa gatvā tu caitanyaṃ bhāvayecchiṣoḥ /
kadambagolakākāraṃ sphurattārakasannibham
hṛtsthaṃ chittvāstrakhaḍgena humphaṭkārāntajātinā /
dhāmnā cāṅkuśarūpeṇa karṣecchaktyavadhi kramāt
dvādaśāntaṃ tu saṃgṛhya sampuṭya hṛdayena tu /
saṃhāramudrayā yojyaṃ sūtre nāḍīprakalpite
vyāpakaṃ bhāvayitvā tu kavacenāvaguṇṭhayet /
bhairaveṇāhutīstisraḥ sannidhānasya hetave
dvitīyaḥ sūtradehastu pāśā yatra sthitāstvime /
bandyāścedyāstathā dāhyāḥ sūtrasthāne na vigrahe
pāśāstu trividhā bhāvyā māyīyāṇavakarmajāḥ /
caitanyarodhakāstvete kāryakāraṇarūpiṇaḥ
malaḥ karma nimittaṃ tu naimittikamataḥ param /
ādhārarūpaṃ naimittaṃ śarīrabhuvanādikam
nimittamabhilāṣākhyaṃ vicitrairheturūpakaiḥ /
tāṃścāvalokayetsūtre bandhyabandhanahetutaḥ
pāśānāṃ tāḍanaṃ kāryaṃ humphaṭkārāntajātinā /
svanāmapraṇavādyena śāntyatītādyanukramāt
puṣpeṇa tāḍayenmūrdhni grāhyaṃ hūmādi yojayet /
huṃpha.kārāntayogenāgṛhya saṃhāramudrayā
dhāmnā tu yojayetsūtre namaskārāntayoginā /
evaṃ śāntyādikān pāśān sthānātsaṃgṛhya yojayet
bhāvayettrividhān pāśān pañcatattvādhvavyāpakān /
trayāṇāṃ vyāpikā śaktiḥ kriyākhyā pārameśvarī
śāntyatītādibhedena pañcasaṃjñāpratiṣṭhitā /
ādheyagraha ādhāraṃ gṛhītaṃ bhāvayetpaśoḥ
gandhapuṣpādibhiḥ pūjya sūtre pāśāṃśtu tarpayet /
śāntyatītākrameṇaiva āhutīnāṃ trayaṃ trayam
sannidhānāya pāśānāmataḥ pāśāṃstu dīpayet /
svanāmajātiphaṭkāradhāmabhiśca trayaṃ trayam
viśleṣakaraṇārthaṃ tu pāśānāṃ dīpanaṃ bhavet /
dīptāḥ pāśāstato bandhyāstāḍanagrahaṇādinā
sūtrasthāṃstāḍayetpuṣpaiḥ svadehasthāniva kramāt /
dhāmnā ca sampuṭīkṛtya svanāmnā ca sakṛtsakṛt
bandhane tu prayogo'yaṃ sūtre granthīn pradāpayet /
bandhane parimāṇaṃ ca karmaṇo viṣayasya ca
ṣaṭtriṃśattattvamadhyastho bhuṅkte bhogaṃ na cānyathā /
pāśān saṃsthāpya pātre tu saṃpātaṃ juhuyātsakṛt
pātrasampuṭamadhyasthān sthaṇḍile vinivedayet /
nītvā samarpayetkumbhe pāśān saṃrakṣa he vibho
darbhaṃ vimocayecchiṣyaṃ puṣpaṃ pāṇau pradāpayet /
shtaṇḍile śivakumbhe ca śivāgnau ca prapūjayet
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā daṇḍavannipatedbhuvi /
utthāpya pañcagavyādīn dadyādvai bhairaveṇa tu
gomayena śucau deśe kāryaṃ maṇḍalakatrayam /
ekasminmaṇḍale viṣṭaḥ pañcagavyaṃ śiśuḥ pibet
upaviśya dvitīye tu carukaṃ prāśayedbudhaḥ /
ācamya dantakāṣṭhaṃ tu tṛtīye maṇḍale sthitaḥ
bhakṣayitvā ca deveśi tataścaiva vinikṣipet /
pūrvaṃ paścāttathaiśordhvaṃ cottarasyāṃ ca śobhanam
anyasyāmaśubhaṃ viddhi tasya homaḥ śataṃ bhavet /
ācāryo juhuyātpaścātprāyaścittaṃ śivena tu
vidhernyūnātiriktasya cittavikṣepakarmaṇi /
aṣṭottaraśataṃ hutvā prāyaścittādviśuddhyati
paścātsantarpayeddhomasahasreṇa śatena vā /
mantrāṃśca daśabhāgena vahnau naivedyadāpanam
viśeṣapūjanaṃ cārghaṃ mudrābandhaṃ varānane /
stotraṃ vādyaṃ tataḥ kṛtvā caruṃ prāśya visarjayet
nirodhārgheṇa cārghaṃ tu dattvā caiva varānane /
recakena tu saṃgṛhya bhairavaṃ tamanusmaran
muṣṭinā pūritaṃ nītvā pūjayitvā varānane /
agniṣṭhaṃ vai pūrakeṇa gṛhītvā sthāpayetpunaḥ
tatrasthaṃ pūjayitvā ca kalaśe tu vinikṣipet /
kusumādibhirabhyarcya kumbha eva tu bhairavam
prakṣipya caiva nirmālyaṃ gomayena spṛśetpriye /
śivāmbhasā tu samprokṣya śiṣye śayyāṃ prakalpayet
gṛhiṇo darbhaśayyāṃ tu yatervai bhasmanā priye /
pūrvāśirā gṛhī kāryo yatirvai dakṣiṇāśirāḥ
tatra sthitasya śiṣyasya śikhābandhaṃ varānane /
siddhārtharocanādyaiśca rakṣāṃ kuryādasiṃ smaran
bhasmanā rocanādyaiśca astraprākāracintanam /
kavacenāvaguṇṭhyaiva śiṣyaṃ tu svāpayettataḥ
tataścaiva tu nirgatya balikarma samārabhet /
balistu kalpitaḥ pūrvaṃ sarvabhūteṣvathādarāt
taṃ tu saṃgṛhya deveśi pūrvādīśāntakaṃ kṣipet /
bhūtā ye vividhākārā divyabhaumāntarikṣagāḥ
pātālatalasaṃsthāśca śivayāge subhāvitāḥ /
dhruvādisarvabhūtāśca aindrādyāśāsthitāśca ye
svāhākārasamāyogāttṛpyantūccārayan kṣipet /
namaskāreṇa sampūjya gandhairdhūpairanukramāt
pūrvādīśānaparyantamadhaścordhvaṃ samantataḥ /
koṇasthān kṣetrapālāṃśca patitāñchvapacānapi
baliṃ dattvā tu sarvebhya ācamya ca varānane /
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā krameṇa prāśayeccarum
sahāyaiḥ sahito vīra ekacittaḥ samāhitaḥ /
prāṅmukha udaṅmukho vā maṇḍalasthaḥ pṛthakpṛthak
pañcagavyaṃ pibetpūrvaṃ carukaṃ dantadhāvanam /
prāśyaivaṃ sakalīkṛtya rakṣāṃ pūrvavadeva ca
yāgabūmau svapetpāścācchiṣyaiḥ saha varānane /
bhairavadhyānayogena samādhau jāgradeva vā
svacchandatantre'dhivāsapaṭalastṛtīyaḥ
caturthaḥ paṭalaḥ
adhivāsānantarabhāvinīṃ dīkṣāṃ prastāvayituṃ śrībhairava uvāca
pratyūṣe vimale kṛtvā śaucādyān purrvavatkramāt /
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā pūrvavatpraviśedgṛham
śiṣyaśca śucirācāntaḥ puṣpahastaḥ (...) guruṃ tataḥ /
praṇamya śirasā (...) hṛṣṭo guroḥ svapnānnivedayet
śubhān svapnān pravakṣyāmi aśubhāṃśca varānane /
svapneṣu madirāpānamāmamāṃsasya bhakṣaṇam
krimiviṣṭhānulepaṃ ca rudhireṇābhiṣecanam /
bhakṣaṇaṃ dadhibhaktasya śvetavastrānulepanam
śvetātapatraṃ mūrdhasthaṃ śvetasragdāma bhūṣaṇam /
siṃhāsanaṃ rathaṃ yānaṃ dhvajaṃ rājyābhiṣecanam
ratnāṅgābharaṇādīni tāmbūlaṃ phalameva ca /
darśanaṃ śrīsarasvatyoḥ śubhanāryavagūhanam
narendrairṛṣibhirdevaiḥ siddhavidyādharairgaṇaiḥ /
ācāryaiḥ saha saṃvādaṃ kṛtvā svapne prasiddhyati
nadīsamudrataraṇamākāśagamanaṃ tathā /
bhāskarodayanaṃ caiva prajvalantaṃ hutāśanam
grahanakṣatratārāṇāṃ candrabimbasya darśanam /
harmyasyārohaṇaṃ caiva prāsādaśikhare'pi vā
narāśvavṛṣapotebhataruśailāgrarohaṇam /
vimānagamanaṃ caiva siddhamantrasya darśanam
lābhaḥ siddhacaroścaiva devādīnāṃ ca darśanam /
guṭikāṃ dantakāṣṭhaṃ ca khaḍgapādukarocanāḥ
upvītāñjanaṃ caiva amṛtaṃ pāratauṣadhīḥ /
śaktiṃ kamaṇḍaluṃ padmamakṣasūtraṃ manaḥśilām
prajvalatsiddhadravyāṇi gairikāntāni yāni ca /
dṛṣṭvā siddhyati svapnānte kṣitilābhaṃ vraṇaṃ tathā
kṣatajārṇavasāṃgrāmataraṇaṃ vijayaṃ raṇe /
jvalatpitṛvanaṃ ramyaṃ vīravīreśibhirvṛtam
vīravetālasiddhaiśca mahāmāṃsasya vikrayam /
mahāpāśoḥ saṃvibhāgaṃ labdhvā devebhya ādarāt
ātmanā pūjayan devaṃ japan dhyāyan stuvannapi /
suhutaṃ cānalaṃ dīptaṃ pūjitaṃ vā prapaśyati
haṃsasārasacakrāhvamayūraśavarohaṇam /
mātṛbhirbhairavaścaiva mātṛrudragaṇaiḥ saha
bhairavaṃ bhairavīṃ dṛṣṭvā siddhyatyatra na saṃśayaḥ /
śubhāḥ svapnā mayākhyātā aśubhāṃśca nibodha me
tailābhyaṅgastathā pānaṃ viśanaṃ ca rasātale /
andhakūpe ca patanamatha paṅke nimajjanam
vṛkṣavāhanayānebhyaḥ patanaṃ harmyaparvatāt /
kartanaṃ karṇanāsābhyāmatha vā hastapādayoḥ
patanaṃ dantakośānāmṛkṣavānaradarśanam /
vetālakrūrasatvānāṃ tathaiva kālapūruṣāḥ
kṛṣṇordhvakeśā malināḥ kṛṣṇamālyāmbaracchadāḥ /
raktākṣī strī ca yaṃ svapne puruṣaṃ tvavagūhayet
mriyate nātra saṃdeho yadi śāntiṃ na kārayet /
gṛhaprasādabhedaṃ ca śayyāvastrāsaneṣu ca
ātmano'bhibhavaṃ saṃkhya ātmadravyāpahāraṇam /
kharoṣṭraśvasṛgāleṣu kaṅkagṛdhrabakeṣu ca
mahiṣolūkakākeṣu rohaṇaṃ ca pravartanam /
bhakṣaṇaṃ pakvamāṃsasya raktamālyānulepanam
kṛṣṇaraktāni vastrāṇi vikṛtātmā prapaśyati /
hasanaṃ valganaṃ svapne mlānasragdāmadhāraṇam
svamāṃsotkartanaṃ bandhaṃ kṛṣṇasarpeṇa bhakṣaṇam /
udvāhaṃ ca tathā svapne dṛṣṭvā naiva prasidhyati
aśubhā hyevamākhyātā vijñeyā deśikottamaiḥ /
śubhāstatrānumedyāstu aśubheṣu tu homayet
aṣṭottaraśataṃ dhāmnā prāyaścittādviśuddhyati /
pūrvavatsakalīkṛtya vighnoccāṭanarakṣaṇam
veṣṭanaṃ pūrvavatkuryācchivambhaḥ śivahastakam /
lokapālāṃstu saṃpūjya śivakumbhaṃ ca sthaṇḍilam
agnikāryaṃ yathāpūrvaṃ pūrṇāhutiprapātanam /
prāyaścittaṃ tataḥ paścāddusvapnārthaṃ yaduktavān
evaṃ pūjādikaṃ kṛtvā visṛjya sthaṇḍilacchivam /
nirmālyāpanayaṃ kṛtvā bhūmiṃ saṃśodhya pūrvavat
nityakarma tataḥ kuryātpūjāhomajapādikam /
nityāhnike samāpte tu naimittikamathācaret
upalipya śivāmbhobhirbramhmasthānaṃ prapūjayet /
bhāvena gandhapuṣ.pādyaiḥ tato maṇḍalamālikhet
karaṇīṃ khaṭikāṃ caiva bhairaveṇa prapūjayet /
dhāmnā tu rajasāṃ pātaḥ sitādyaśvāgamoditaḥ
niṣpanne maṇḍale snātvā nityakarma samācaret /
nityakarmasamāptau tu kuryānnaimittikaṃ budhaḥ
snānādi pūrvamantraiḥ sakalīkaraṇādikam /
ātmarakṣāstraprākāradvārapālādipūjanam
vighnoccāṭanadigbandhau bhūpātālakhavāsinām /
astraprākāramāropya kavacenāvaguṇṭhanam
udaṅmukhaṃ tūpaviṣṭaḥ karaśuddhyādi pūrvavat /
śivāmbhaḥ śivahastaṃ ca arghatrayaprakalpanam
lokapālāṃstu saṃpūjya śivakumbhaṃ prapūjayet /
maṇḍalasyāgrato bhūtvā maṇḍalaṃ prokṣya cāsinā
varmaṇā veṣṭayetpaścātpraṇavenābhimantrayet /
aṣṭottaraśataṃ dhāmnā rajodoṣairviśuddhyati
caturdikṣvastraṃ saṃpūjya dvāre gandhādibhiḥ kramāt /
prākāraṃ bhāvayedastraṃ maṇḍalaṃ praviśettataḥ
gurūn saṃpūjya vighneśaṃ puṣpādyaiḥ praṇavena tu /
anantamāsanaṃ prāgvacchivāntaṃ praṇavena tu
mūrtyādi pūrvannyasyeddhṛdādyāvaraṇāntagam /
pūrvoktavidhinā pūjya naivedyāni nivedayet
nirodhārgheṇa cārdhaṃ tu datvā caiva nirodhayet /
japadhyānādikaṃ kṛtvā agniṣṭhaṃ bhairavaṃ yajet
nāḍīsaṃdhānakaṃ triṣṭhaṃ kṛtvā saṃtarpayedvibhum /
ātmano niṣkaloccāraṃ kṛtvā kumbhe niveśayet
kalaśasthasya vāmena rocayetpūrayettataḥ /
maṇḍalasthasya savyena punarvāmena rocayet
agniṣṭhasya tu tattejo dakṣiṇena viśan smaret /
evaṃ sādhanakaṃ kṛtvā tatastarpaṇamārabhet
daśabhāgavibhāgena hutvā pūrṇāhutiṃ kṣipet /
prāyaścittaviśuddhyarthaṃ kuryādaṣṭottaraṃ śatam
vidheḥ pūrṇātiriktasya dhāmnā pūrṇāhutiṃ tataḥ /
ācāryoṭhārdhahastastu maṇḍalaṃ praviśettataḥ
saṃpūjya parameśānaṃ puṣpādyairardhapaścimam /
mudrāṃ baddhvā praṇamyādau jānubhyāmavaniṃ gataḥ
vijñāpayeta paśvarthaṃ prārabdhyoyaṃ makhottamaḥ /
snānādhivāsanādyaṃ yanmaṇḍale'gnau ca yatkṛtam
vidhānaṃ puṣkalaṃ samyaktvatprasādādihāstu tat /
idānīṃ śiṣyadehe tu sakalīkaraṇādikā
yojanyantādhvaśuddhistu tvatprasādātprasiddhyatu /
evamastvityanujñātaḥ parameśena vīrarāṭ
labdhānujñaḥ prahṛṣṭātmā niṣkrāmenmaṇḍalādbahiḥ /
paśvarthāya kṛtaṃ yattu tadgṛhītvārdhapātrakam
dhāmnastu dakṣiṇe bhāge kārayenmaṇḍalaṃ guruḥ /
praṇavāsanaṃ kuśairnyasya śuciṃ śiṣyaṃ niveśayet
śivāmbho'streṇa saṃtāḍya bhasmanā ca kuśaiḥ kramāt /
maṇḍale kalpite śiṣyaṃ mūrtibhūtaṃ prakalpayet
upaviśya karanyāsaṃ nirdāhādyastrapūrvakam /
sabāhyābhyantaraṃ nyāsaṃ mantrasaṃdhānameva ca
śivahastaḥ pradātavyo dhyātvā devaṃ sujājvalam /
mūrdhni saṃpātayettejaḥ pāśāṅkuravināśanam
utthāpya ca tato nītvā maṇḍalaṃ tu praveśayet /
vastraṃ saṃprokṣya toyena kavacenāvaguṇṭhayet
pūjayedgandhapuṣpādyairbhairaveṇābhimantrayet /
netre baddhā tu netreṇa puṣpaṃ pāṇau pradāpayet
akāmānnikṣipetpuṣpaṃ devasyābhimukhaṃ sthitaḥ /
puṣpapātavaśānnāma kuryādvai sādhakasya ca
mumukṣorgururicchātaḥ nāma vai sādhakasya vā /
mukhamudghāṭya taṃ śiṣyaṃ śivāya praṇipātayet
pradakṣiṇamataḥ kṛtvā maṇḍalegnau praṇamya ca /
agnikuṇḍasamīpe tu ācāryaḥ paśunā saha
ātmasavyetha digbhāge maṇḍalaṃ praṇavena tu /
pūrvannāḍisaṃdhānaṃ tadarthaṃ cāhutitrayam
saṃpātābhihutiṃ kṛtvā aṇutarpaṇameva ca /
pūrṇāhutiṃ tato dattvā prāyaścittāni homayet
dhāmnā cāṣṭaśataṃ paścātpātayedāhutitrayam /
jātyuddhāre dhruveṇaiva dvijatvāpādane tathā
bījāhāre tathā deśabhāvaśuddhau dvijo bhavet /
praṇavenāhutīstisro rudrāṃśāpādane tathā
astreṇa prokṣayecchiṣyaṃ puṣpayuktena tāḍayet /
recakena tato gatvā śiṣyadehe viśeddhṛdi
oṃkārādi śivaṃ japtvā astramantraṃ phaḍantagam /
viśleṣakaraṇaṃ kṛtvā caitanyasya vidhānataḥ
chedayedastramantreṇa kavacenāvaguṇṭhayet /
aṅkuśena samākṛṣya dvādaśānte tu kārayet
tatrasthaḥ pudgalo grāhyaḥ saṃpuṭyaiva dhruveṇa tu /
saṃhāramudrayā samyakpūrakeṇa viśeddhṛdi
saṃskubhya sarasīkṛtya recayetpudgalaṃ punaḥ /
tyajantaṃ devatāṣaṭkaṃ tataścāpi svakaṃ padam
tatrasthaṃ pudgalaṃ gṛhya saṃpuṭya ca bhavena tu /
saṃhāramudrayoddhṛtya śiṣyasya hṛdi yojayet
bhairaveṇābhimantrya evamupavītaṃ śiśordadet /
ādhānādyāvadantyeṣṭiṃ dvijatve saṃskṛto bhavet
piṇḍasyāpādanaṃ jāteḥ āhutitritayena tu /
caitanyasyāpi saṃskāramādhānāntyeṣṭitaḥ param
sūkṣmavijñānataḥ kṛtvā dvijatve saṃskṛto bhavet /
śatahomaṃ sahasraṃ vā hutvā pūrṇāhutiṃ tataḥ
samayī saṃskṛto hyevaṃ vacaneṣyārhatā bhavet /
śravaṇe'dhyayane home pūjanādau tathaiva ca
caryādhyānaviśuddhātmā labhate padamaiśvaram /
atha dīkṣādhvaśuddhyarthaṃ bhuktimuktiphalārthinām
vidhānamucyate sūkṣmaṃ pāśavicchattikārakam /
guruḥ saṃpṛcchate śiṣyaṃ dvividhaṃ phalakāṅkṣiṇam
phalamākāṅkṣase yādṛktādṛksādhanamārabhe /
vāsanābhedataḥ prāptiḥ sādhyamantrapracoditā
mantramudrādhvadravyāṇāṃ homaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ /
vāsanābhedato bhinnaḥ śiṣyāṇāṃ ca gurostathā
sādhako dvividhastatra śivadharmyekataḥ sthitaḥ /
śivamantraviśuddhādhvā sādhyamantraniyojitaḥ
jñānavāṃścābhiṣiktaśca mantrārādhanatatparaḥ /
trividhāyāstu siddhervai so'trārhaḥ śivasādhakaḥ
dvitīyo lokamārgastha iṣṭāpūrtavidhau rataḥ /
karmakṛtphalamākāṅkṣañśubhaikastho'śubhojjhitaḥ
tasya kāryaṃ sadā mantrairaśubhāṃśavināśanam /
gṛhastho vā yatirvāsāvāśramaikatamasthitaḥ
mumukṣurdvividhaḥ prokto nirbījo bījavānpunaḥ /
bālabāliśavṛddhastrībhogabhugvyādhitātmanām
eṣāṃ nirbījikā dīkṣā samayadivivarjitā /
vidvaddvandvasahānā tu sabījā kīrtitā priye
dīkṣānugrāhikā teṣāṃ samayācārasaṃyutā /
viśeṣasamayācārā mantrākhye ye prakīrtitāḥ
te'tra pālyāḥ prayatnena mokṣasiddhimabhīpsatā /
sabījā sā tuvijñeyā putrakācāryayoḥ sthitā
gṛhastho vāśramī vātha yatiḥ saṃkalpya dīkṣayet /
pāśasūtrakamādāya śiṣyadehe'valambayet
adhvānaṃ saṃdhayedagnau dhāmnā caiva vicakṣaṇaḥ /
kumbhamaṇḍalavahnisthaścādhvātmasthaḥ śiśośca yaḥ
sūtrasthaścāpi caikatra adhvasaṃdhiḥ prakīrtitaḥ /
ṣaḍvidhasyādhvamārgasya sādhāraṇagatasya tu
kuṇḍe saṃkalpya saṃśodhyamadhvasaṃdhau tu homayet /
mūlamantrāṣṭaśatikamadhvasaṃdhānahetutaḥ
adhvāvalokanaṃ paścādvyāpyavyāpakabhedataḥ /
bhuvanavyāptitā tattveṣvanantādiśivāntake
vyāpakāni ca ṣaṭtriṃśatmantravarṇapadātmakāḥ /
tattvāntarbhāvinaḥ sarve vācyavācakayogataḥ
kalāntarbhāvinaste vai nivṛttyādyāśca tāḥ smṛtāḥ /
hṛdādyā vācakāstāsāṃ bījāmantrāḥ prakīrtitāḥ
ekikasyāḥ kalāyāśca pṛthagvyāptiṃ vibhāvayet /
pṛthivyādikalā jñeyā brahmādyāḥ kāraṇāśca te
evaṃ vyāptiṃ bhāvayitvā adhvopasthāpanaṃ bhavet /
trirāhutiṃ dhruveṇaiva adhvaśuddhirato bhavet
agnau tu pūjite deve adhvanyāse kṛte sati /
tadeva pādādārabhya pṛthivyādikramānnyaset
dhāmādhiḥ praṇavādiśca nivṛttyai ca namaḥ punaḥ /
upasthāpanamantro'yaṃ vyāptiṃ dhyātvādhvasaṃsthitām
nivṛttyabhyantare pṛthvī śatakoṭipravistarā /
tasyāṃ ca bhuvanānāṃ ca śatamaṣṭottarāvadhi
aṣṭāviṃśatiḥ padāni varṇa eko'tra saṃsthitaḥ /
mantrau dvāveva vijñeyau adhvaṣaṭkaṃ vibhāvayet
puṣpagandhādinā pūjya saṃnidhāvāhutitrayam /
māyīyā bhuvanākārā malāḥ karma ca saṃsthitāḥ
śarīrabhuvanākārā māyīyāḥ parikīrtitāḥ /
bhogahetuśca karma syādabhilāṣo malo'tra tu
evaṃ pāśatrayaṃ bhāvyaṃ dīkṣāyāmadhvasaṃsthitam /
tadviśuddhyai ca dīkṣā ca kriyate sā yathāvidhi
ādau śaktiṃ nyaseddevi kalātattvasamanvitām /
hṛdā saṃkalpya vāgīśīṃ vyāpikāṃ sarvayoniṣu
śatarudrādyanantāntaṃ yonayo vividhāḥ sthitāḥ /
samakālamṛtutvena vāgīśīṃ saṃnidhāpayet
dhruveṇa pūjayetpuṣpairgandhadhūpairanukramāt /
oṃkāreṇāhutistisro vāgīśīsaṃnidhāpane
śiṣyaṃ saṃprokṣya cāstreṇa tāḍayedastramuccaran /
recakenātmano gatvā chindyāttasyāsinā hṛdaḥ
dhāmnākṛṣya tadātmānaṃ dvādaśānte nidhāpayet /
dhruveṇa tatsthaṃ saṃpuṭya caitanyaṃ mudrayātmani
pūrayedbhairaveṇaiva kumbhayedrecayettataḥ /
dvādaśāntāttu saṃgṛhya yojayedbhavamudrayā
ātmānamīśvaraṃ dhyātvā māyāṃ vāgīśvarīmapi /
saṃyojya tasyāṃ caitanyaṃ śarīrāṇyadhvani sṛjet
prākkarmavāsanāśeṣaphalabhogatvahetave /
yugapadbhinnabhogāni deśakālaśarīrataḥ
mantraśaktyā vipacyante pudgalāśca tathāvidhāḥ /
bhinādehā visṛjyante garbhe vāgīśiyoniṣu
dhāmnā ca yojayitvā ca juhuyādāhutitrayam /
yugapatsarvagarbheṣu dehā vividharūpakāḥ
bhairavecchāsusaṃpannaḥ śatarudrādyanantagāḥ /
garbheṣu garbhaniṣpatti bhairaveṇāhutitrayam
hutvā tu jananaṃ kāryaṃ punastenāhutitrayāt /
sarvayoniṣu dehāste yugapadvṛddhimāgatāḥ
bhoganiṣpattaye karma vyāparasahakāraṇam /
tadabhāvānna bhogaḥ syāttadarthaṃ mārjanaṃ smṛtam
arjite [ārjite] sati bhoktavyo bhogo duḥkhasukhātmakaḥ /
layaḥ paramayā prītyā sukhaduḥkhādike'pyalam
tisṛbhistisṛbhirhomaṃ dhāmnaiva triṣu kārayet /
āhutīnāṃ śataṃ homyaṃ dhāmnā niṣkṛtaye punaḥ
yatkarmabhogyarūpaṃ tu jātyāyurbhogalakṣaṇam /
niṣkṛtyante viśuddhyettadbhūlokasamavasthitam
saṃsārā daśacatvāraḥ saṃskārā aṣṭabhiḥ saha /
catvāriṃśaddvijatvāya vakṣyante bhuvanādhvani
yonirbījaṃ tathā bhāva āhāro deśa eva ca /
eteṣāṃ śodhanaṃ devi rudrāṃśāpādanaṃ tathā
atrāvalokanaṃ kṛtvā niṣ.kṛtyāmeva śuddhyati /
viṣayā bhuvanākārā ye kecidbhogyarūpiṇaḥ
bhuktakarmaphalāśeṣā niṣkṛtistena sā smṛtā /
viśleṣo niṣkṛterbhogātbhogābhāve sa hi smṛtaḥ
bhoktṛtvaṃ viṣayāsaktirmalakāryaṃ prakīrtitam /
bhoktṛtvābhāvastatraiva śarīreṇa tu yatkṛtam
viśleṣaḥ kriyate tasya paśormantraiḥ śivājñayā /
dhāmnā cāhutayastisro viśleṣakaraṇāya ca
āhutitritayaṃ dhāmnā pāśacchede'pi dāpayet /
pāśā dehe tu māyīyāḥ kalādyā bhūtakāvadhi
śarīrakaraṇākārāḥ puruṣārthaprasiddhaye /
bhogābhāvādvipadyante śarīrāṇi sahasradhā
pāśacchede vidhistasya mantraiśca vidhicoditaiḥ /
evaṃ pāśatrayasyāpi viśleṣo dīkṣayocyate
śarīraśeṣabhaṅgena ekacaitanyabhāvanā /
pūrṇāhutiṃ śivenaiva vauṣaḍjātiyutena ca
śuddhatattvāgrasaṃsthaṃ taccaitanyaṃ kanakaprabham /
uddhārāyāhutīstisraḥ punardhāmnā tu dāpayet
tasmāttattvādgṛhītvā tu caitanyaṃ malasaṃyutam /
mudrayā prāgvidhānena ātmasthaṃ pūrayedddhṛdi
kumbhitvā recya saṃgṛhya dvādaśāntāddhruveṇa tu /
śiṣyadehe niveśyaitannāḍīrandhreṇa pūrvavat
tatsthīkaraṇahetvarthaṃ dhāmnā caivāhutitrayam /
kalāśuddhyavasāne tu brahmāṇaṃ kāraṇādhipam
svanāmapraṇavāhvānapūrvaṃ saṃtarpya cārpayet /
śabdasparśo tyajettasmin dhruvādyau nāmasaṃyutau
svāhākāraprayogena tau brahmaṇi nivedayet /
tisṛbhistisṛbhirhomātpuryaṣṭāṃśaṃ nivedayet
āmantraṇavibhaktyā tu śrāvaṇāṃ tasya kārayet /
brahmāṇaṃ pūjayitvā tu homaṃ kṛtvā visarjayet
dhruveṇābhyarcya vāgīśīṃ saṃtarpya ca visarjayet /
hutvāvalokayettatra viśuddhaṃ pāśajālakam
prākkarmabhāvikasyātha abhāvaṃ bhāvayettadā /
mumukṣornirapekṣatvātprārabdhrekaṃ na śodhayet
sādhakasya tu bhūtyarthaṃ prākkarmaikaṃ tu śodhayet /
prākkarmāgāmi caikasthaṃ bhāvayitvā ca dīkṣayet
śivadharmiṇyasau dīkṣā lokadharmiṇyato'nyathā /
prāktanāgamikasyāpi adharmakṣayakāriṇī
lokadharmiṇyasau jñeyā mantrārādhanavarjitā /
prārabdhadehabhede tu bhuṅkte sa hyaṇimādikān
bhuktvā vrajedūrdhvaṃ guruṇā yatra yojitaḥ /
sakale niṣkale vāpi śiṣyācāryavaśādbhaved
nirvāṇe'pi sabījāyāṃ karmābhāvādvipadyate /
samayācārapāśaṃ hi dīkṣitaḥ pālayettu yaḥ
taṃ pāśaṃ naiva śuddhyeta sā sabījā prakīrtitā /
samayācārapāśaṃ tu nirbījāyāṃ viśodhayet
dīkṣāmātreṇa muktiḥ syādbhakrimātrādguroḥ sadā /
sadyonirvāṇadā dīkṣā nirbījā sā dvitīyakā
atītanāgatārabdhapāśatrayaviyojikā /
dīkṣāvasāne śuddhiḥ syāddehatyāge paraṃ padam
evaṃ bhāvānusāreṇa śiṣyāṇāṃ guruṇā sadā /
phalaṃ tu vividhākāraṃ niṣpādyeta sudīkṣayā
acintyā mantraśaktirvai parameśamukhodbhavā /
kriyā kāle prayoktavyā guruṇā bhaktipūrvikā
viṣāṇamiva pāśānāṃ mantraiḥ kavalanaṃ dhruvam /
karoti mantratattvajñaḥ śivāveśī guruḥ kṣaṇāt
kalāsaṃdhānakaṃ kuryācchuddhāśuddhadvirūpagam /
śuddhamuccārayedhrasvamaśuddhaṃ dīrghameva ca
ekatvaṃ bhāvayitvā tu līnaṃ śuddhaṃ vibhāvayet /
praṇavādinivṛttistu pratiṣṭhā tadanantaram
namaskārastadante tu kalāsaṃdhānakaṃ smṛtam /
āvāhya sthāpya saṃpūjyāhutīstisraḥ prapātayet
kalāsaṃdhānametaddhi vyāptiṃ tasyāvalokayet /
gulphādārabhya nābhyantaṃ śiṣyadehe'dhvakalpanam
pratiṣṭhāyā bhavedvyāptiścaturviṃśatitattvikā /
ṣaṭpañcāśadbhuvanikā trayoviṃśativarṇikā
jñeyaikaviṃśatipadā trimantrā ca vidhīyate /
mukhyā hyete smṛtāḥ pāśāḥ sūkṣmānantarvibhāvayet
anyattantraprasiddhiṃ tu tanmātrendriyaśodhanam /
ṣaṭkośānviṣayān pañca tadantarbhāvayetsadā
viśeṣasthāpanaṃ kṛtvā pūjyā gandhādibhistataḥ /
bhairaveṇāhutīstisraḥ tasyā vāgīśikalpanā
svanāmāvāhanādyasya ardhahomādi pūrvavat /
prokṣaṇaṃ tāḍanaṃ cheda ākarṣagrahaṇe tathā
dhāmnāpūrya kumbhayitvā chittvātha grāhayetpunaḥ /
yojanaṃ garbhadhāritvaṃ jananaṃ pūrvavatkramāt
aiśvarīṃ mūrtimāsthāya tāḍanādīni kārayet /
adhikārasthathā bhogo layo niṣkṛtireva ca
śivarūpeṇa kartavyāḥ niṣkṛtiḥ śirasā punaḥ /
viśleṣaśca hṛdā homyaḥ pāśacchedastathāsinā
pūrṇāhutisamuddhāraṃ pūrvavadbhairaveṇa tu /
sadāśivatanau sthitvā viśleṣādīni kārayet
ātmasthaṃ pūrakeṇaiva tatsthaṃ recakavṛttitaḥ /
svanāmnoccārayedviṣṇuṃ dhyātvāvāhya tu sthāpayet
pūjayetpuṣpagandhādyaiḥ tarpaṇāhutitrayam /
rasaṃ puryaṣṭakāṃśaṃ tu arpayedviṣṇave sadā
visarjayettato viṣṇuṃ vāgīśīṃ ca visarjayet /
kalāsaṃdhiryathāpūrvaṃ hrasvadīrghaprayogataḥ
abhāvaṃ bhāvayettasmin pāśajāle tvanantake /
kalādvayavinirmuktaḥ paśurūrdhvagamotsukaḥ
tasyedānīṃ tṛtīyasyāṃ vidyāyāṃ yojya śodhayet /
sthāpayitvā saṃpūjya juhuyādāhutitrayam
evaṃ tu saṃmukhīkṛtya prāgivādhvāvalokanam /
puṃstattvādyāvanmāyāntaṃ vidyāyā vyāptiriṣyate
sapta tattvāni bhuvanasaptaviṃśatireva ca /
padaviṃśatirākhyātā varṇāḥ sapta prakīrtitāḥ
mantrau dvau ṣaḍvidhādhvānaṃ jñātvā vāgīśikalpanam /
praṇavena samāvāhya vyāpinīṃ sarvayoniṣu
samakālamṛtutvena dhyātvā saṃpūjya tarpayet /
tataḥ śivāmbhasā śiṣyaṃ prokṣya cāstreṇa tāḍayet
tenaiva cāstrabhūtena huṃphaṭkārayutena tu /
ātmano revakenaiva śiṣyadehe viśeddhṛdi
astramantreṇa saṃchedya viśeṣāśleṣyāstreṇa karṣayet /
dvādaśāntāttu saṃgṛhya ātmasthaṃ pūrvavatkuru
pūrakeṇātha saṃkumbhya recayitvā tu yojayet /
pūrvavaddvyāpakaṃ tasya caitanyaṃ sarvayoniṣu
yogādyaṃ layaparyantaṃ dhāmnā caivātra pūrvavat /
śikhayā śatahomāttu vidyāyā niṣkṛtirbhavet
praṇavādi tato rudramāvāhya sthāpya pūjayet /
tato'sya vinyaseddevi gandharūpe dhruvāhutī
puryaṣakāṃśaṃ vinyasya visarjya rudradevatām /
vāgīśīṃ ca visarjyaivaṃ kalāsaṃdhiśca pūrvavat
hrasvadīrghavibhāgena vidyāṃ śāntau niyojayet /
saṃdhānārthaṃ tu mūlena juhuyādāhutitrayam
svanāmnāvāhanaṃ śāntervidhipūrvaṃ nivedanam /
prameyabhāvanāṃ kṛtvā pūjayetkusumādibhiḥ
trirāhutiṃ tu mūlena vidyātattvātsadāśivam /
tattvānāṃ tritaye vyāptirvarṇānāṃ traya eva ca
padaikādaśikā jñeyā purāṇi daśa sapta ca /
mantrau dvau ṣaḍvidho'dhvaivaṃ mukhyāḥ pāśā ime smṛtāḥ
sūkṣmapāśānanekāṃśca tadantarbhāvayetsadā /
vagīśīṃ kalpayettatra pūrveṇa vidhināhutiḥ
pūjanaṃ mūlamantreṇa tataḥ prokṣaṇatāḍanam /
chedākarṣagrahaṃ caiva yogadhāritvajanma ca
adhikārastathā bhogo layo vai pūrvavadbhavet /
sarve te mūlamantreṇa āhutitritayena tu
niṣkṛtau śatahomaṃ tu kavacena tu kārayet /
viśleṣaṃ pāśachedaṃ tu kuryādastreṇa daiśikaḥ
uddhārakaraṇātmasthatatsthīkārānbhavena tu /
svanāmnā praṇavādyena īśamāvāhya pūjayet
saṃpūjya hutvā saṃtarpya buddhyahaṃkṛtidyaṃśakam /
svanāmnā praṇavādyaṃ tu svāhānte buddhimarpayet
ahaṃkāraṃ tathāpyevaṃ hutvedaṃ kṣamayettataḥ /
vāgīśīṃ pūjayitvā tu tarpayitvā visarjayet
kalāsaṃdhānakaṃ pūrvaṃ śāntyatīte tu yojayet /
hrasvadīrghavibhāgena juhuyādāhutitrayam
dhruveṇa tattvasaṃdhānaṃ kartavyaṃ vidhivedinā /
kalopasthāpanaṃ paścāddhruveṇa juhuyātpriye
trirāhutiprayogeṇa svanāmapadamuccaran /
śāntyatītāṃ samāvāhya sthāpayetpūjayetpunaḥ
vyāptimālokya cādhvasthāṃ śivatattvagatāśca ye /
bindurnādastathā śaktiḥ śivatattve vyavasthitāḥ
padamekaṃ mantra eko varṇāḥ ṣoḍaśa kīrtitāḥ /
bhuvanāni tu sūkṣmāṇi śāntyatīte tu bhāvayet
śodhanīyā varārohe yāvatte śivaraśmayaḥ /
śivasyordhve śivo jñeyo yatra yukto na jāyate
ṣaḍadhvā caikato jñeyaḥ tasya saṃkhyāṃ punaḥ śṛṇu /
kalāśca pañca vijñeyāstattvaṣaṭtriśadeva tu
sacaturviṃśati jñeyaṃ bhuvanānāṃ śatadvayam /
ekāśītipadānyatra varṇārdhaśatikā smṛtā
mantrā ekādaśā jñeyā ityetaccādhvamaṇḍalam /
etasmiñśuddhimāpane muktimāpnoti dīkṣitaḥ
dhruveṇāvāhya vāgīśīṃ vinyasetpūrvavaddhutiḥ /
saṃpūjya kusumādayistu tadyonau pūrvavatpaśum
dhruveṇa sarvaṃ kartavyaṃ jananādilayāntakam /
niṣ.kṛtau śatahomaṃ tu mūlamantreṇa kalpayet
viśleṣapāśacchedābhyāṃ prāgvatkuryāddhruveṇa tu /
graheṇātmasthatatsthatvaṃ praṇavena paśoḥ smṛtam
sadāśivamathāvāhya mūlamantraṃ samuccaran /
namaskāreṇa saṃsthāpya puṣpaiḥ saṃpūjya tarpayet
manaḥ puryaṣṭakāṃśaṃ tu vinyasetkāraṇeśvare /
praṇavādi samuccārya manaḥsaṃjñāṃ namastathā
vinyasya pūjayetpaścātsaṃjñāsvāhāntameva ca /
āhutitritayaṃ hutvā puryaṣṭāṃśādviśuddhyati
tato visarjayeddevaṃ kāraṇaṃ ca sadāśivam /
puṣpādibhiḥ samabhyarcya vāgīśīṃ tadanantaram
tā tu saṃpūjya saṃtarpya vijñāpyā bhaktibhāvitā /
kṣamasva devadeveśi paśvarthaṃ kheditā mayā
idānīṃ noparoddhavyaṃ gaccha devi svaviṣṭapam /
visarjyaivaṃ kalā bhāvyā śāntyatītā layaṃ gatā
svaśaktyādhāraparyante susūkṣmābhāvasaṃsthite /
ātmatattvavibhāgena dhāmnā vai juhuyācchatam
saśaboccārayogena ātmatattve tu homayet /
māyātattvāvadhi jñeyaṃ daiśikena mahādhvare
vidhivaikalyakarmārthaṃ prāyaścittaviśuddhaye /
vidyātatve tu hotavyaṃ śatamaṣṭottaraṃ priye
upāṃśūccarayogena vidyātattve tu homayet /
sadāśivāntamadhvānaṃ vidyātattvaṃ vinirdiśet
mantroccaravolomena prāyaścittaṃ tu yadbhavet /
tadviśuddhyai sa homaḥ syādvidyātattve tu yaḥ kṛtaḥ
manovijñānavaikalyātprāyaścittaṃ tu yadbhavet /
tacchuddhyarthaṃ śive tattve mūlamantreṇa homayet
mānasena prayogena śaktyante'dhvani saṃsthitam /
tattvatrayaviśuddhyante śikhācchedaṃ tu kalpayet
adhvāntasthāṃ parāṃ śāntāmanaupamyāmanāmayām /
vyāpinīṃ sarvatattvānāṃ sarvakāraṇakāraṇam
dhyātvā śiśoḥ śikhāgre tu puṣpāgre jalabinduvat /
kartarīṃ śikhayāmantrya śikhayā cchedayecchikhām
śikhāṃ samarpya cānyasya nirgacchetsa saśiṣyakaḥ /
snānaṃ samācarecchiṣyaḥ gurorācamanaṃ bhavet
snānamuddhūlanaṃ vātha ācaretsvecchayā guruḥ /
praviśya sakalīkṛtya pūrṇayā juhuyācchikhām
hutvā nirgamya cācamyākṣālya sruksruvakartarīḥ /
praviśya sakalīkṛtya śivahastānupūjanam
tatastu maṇḍale paścātpūjayetparameśvaram /
puṣpādibhiraśeṣaistu tato vijñāpayecchivam
bhagavaṃstvatprasādena adhvaṣṭakavyavasthitam /
paśuṃ saṃgṛhya saṃśodhya śikhācchedāvasānakam
tvanmukhoktavidhānaṃ tu leśato vartitaṃ mayā /
tvacchaktyaiva tu gantavyamāśu dhruvapadaṃ śivam
idānīṃ yojane karma tavājñānuvidhāyinaḥ /
ājñā me dīyatāṃ nātha śiṣyaṃ saṃyojayāmyaham
labdhānujñātamātmānaṃ prahṛṣṭo nirgataḥ purāt /
ardhahasto vrajedagniṃ śiṣyamāhūya prokṣayet
pūrvavaccāsanasthasya sakalīkaraṇādikam /
antaḥkaraṇavinyāsaṃ nāḍīsaṃdhānapūrvakam
pūjanaṃ tarpaṇaṃ cāgnau mantrāṇāṃ ca śivasya ca /
daśabhāgavibhāgena yathā dravyānusārataḥ
mantrānsaṃśodhayetpaścātsakalīkaraṇe sthitān /
sakṛdāhutiyogena adhikāro vivarjyatām
sakalīkaraṇatvena na kadācitpaśoḥ punaḥ /
yojanīyaṃ prayogaṃ tu adhunā kathayāmi te
jñātvā cārapramāṇaṃ tu prāṇasaṃcārameva ca /
ṣaḍvidhādhvavibhāgaṃ tu prāṇaikatra yathāsthitam
haṃsoccāraṃ tu varṇaiśca kāraṇatyāgameva ca /
śūnyaṃ samarasaṃ jñeyaṃ tyāgaṃ saṃyogamudbhavam
bhedanaṃ ca padārthānāṃ bhāvaprāptivaśātpunaḥ /
ātmavidyāśivavyāptimevaṃ jñātvā tu yojayet
tadvibhāgaṃ pravakṣyāmi yathā jñāyeta tattvataḥ /
ṣaṭtriṃśadaṅgulaścāro hṛtpadmādyāvaśaktitaḥ
tuṭiṣoḍaśamānena kālena kalitaḥ priye /
saṃcarantaṃ vibhāgena yathāvattaṃ śṛṇuṣva me
hṛtpadmādyāvadayanaṃ bhāgamekaṃ tyajettu saḥ /
nāsikāgre dvitīyaṃ tu śaktyante tu tṛtīyakam
tatrastho vinivarteta yāvattattvaṃ na vindati /
vidite tu pare tattve tatrastho'pi na bādhyate
śaktyā cādho yadā gacchedabudhastu tadā bhavet /
hṛdgataḥ punaruttiṣṭhedbudhyamānaḥ sa ucyate
śaktiṃ prāpya budho jñeyaḥ vyāpinyaṃśe prabuddhatā /
atītaḥ suprabuddhastu unmanastvaṃ tadā bhavet
na kālo na kalā cāro na tattvaṃ naca kāraṇam /
sunirvāṇaṃ paraṃ śuddhaṃ gurupāramparāgatam
tadvoditvā vimucyeta gatvā bhūyo na jāyate /
adhvaṣṭkaṃ yathā prāṇe saṃsthitaṃ kathayāmi te
āpādānmūrdhaparyantaṃ citeḥ saṃvedanaṃ hi yat /
bhuvanādhvā sa vijñeyastattvādhvā ca tathaiva hi
kalākalitasaṃtānaḥ prāṇaḥ saṃcarate sadā /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca adhobhāge pravartike
vidyā śāntistathā cordhve śāntyatītā tvadhiṣṭhikā /
tadatītaḥ paro bhāvaḥ tadūrdhvam. padamavyayam
evaṃ bindukalā jñeyā nādaśaktyātmikāśca yāḥ /
vyāpinyādyātmikā yāśca vyāpyavyāpakabhedataḥ
prāṇaikasaṃsthitāḥ sarvāḥ ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ /
kalādhvaivaṃ samākhyāto varṇādhvānaṃ nibodha me
varṇāḥ śabdātmakāḥ sarve jagatyasmiṃścarācare /
sthitāḥ pañcaśatā bhedaiḥ śāstreṣvānantyakoṭiṣu
śabdātprāṇaḥ samākhyātastasmādvarṇāstu prāṇataḥ /
utpadyante layaṃ yānti yatra śabdo layaṃ gataḥ
śabdātīto varārohe tattvena saha yujyate /
yuktaḥ sarvagato devi dharmādharmavivarjitaḥ
nādho nirīkṣate bhūyaḥ śivatattvaṃ gato yadā /
adho vai yātyadharmeṇa dharmeṇordhvaṃ vrajetpunaḥ
vijñānena dvayaṃ tyaktvā sarvagastu bhavediha /
varṇādhvaivaṃ samākhyātaḥ padādhvā procyate'dhunā
ekāśītipadānyeva vidyārājasthitānyapi /
varṇātmakāni tānyatra varṇāḥ prāṇātmakāḥ sthitāḥ
tasmādevaṃ padānyatra tāni prāṇakrameṇa tu /
padādhvaivaṃ samākhyātaḥ mantrādhvānaṃ nibodha me
mantrikādaśikā yā tu sā ca haṃse vyavasthitā /
padikādaśikā sā ca prāṇe carati nityaśaḥ
akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca /
ardhacandro nirodhī ca nādo nādānta eva ca
śaktiśca vyāpinī caiva samanaikādaśī smṛtā /
unmanā ca tato'tītā tadatītaṃ nirāmayam
mantrā evaṃ sthitāḥ prāṇe haṃsoccārastathocyate /
hakārastu smṛtaḥ prāṇaḥ svapravṛtto halākṛtiḥ
akāreṇa yadā yukta ukāracaraṇena tu /
makāramātrayā yukto varṇoccāro bhavetsphuṭaḥ
binduḥ śiraḥsamāyogātsusvaratvaṃ prapadyate /
nādo'sya vadanaṃ proktaḥ vadanaṃ śabdamīrayet
anenaiva ca yogena haṃsaḥ puruṣa ucyate /
brahmaviṣṇvīśamārgeṇa caranvai sarvajantuṣu
śaktitattve layaṃ yāti vijñānenordhvatāṃ vrajet /
vyāpinīṃ samanāṃ tyaktvā vrajedunmanayā śivam
śivatattvagato haṃso na caretvyāpako bhavet /
haṃsoccāraḥ samākhyātaḥ kāraṇaiśca samanvitaḥ
hakāraḥ prāṇaśaktyātmā akāro brahmavācakaḥ /
hṛdi tyāgo bhavettasya ukāro viṣṇuvācakaḥ
kaṇṭhe tyāgo bhavettasya makāro rudravācakaḥ /
tālumadhye tyajettaṃ tu binduścaiveśvaraḥ svayam
tyāgastatra bhruvormadhye nāde vācyaḥ sadāśivaḥ /
lalāṭānmūrdhaparyantaṃ tyāgastasya vidhīyate
śaktivyāpinīsamanāstāsāṃ vācyaḥ śivo'vyayaḥ /
mūrdhamadhye tyajecchaktiṃ tadūrdhve vyāpinīṃ tyajet
samanāmunmanāṃ tyaktvā ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ /
sūkṣmasūkṣmatarairbhāvairevamevaṃ tyajetpriye
sthūlasthūlatarairbhāvairnānāsiddhiphalapradaiḥ /
sūkṣmo'tyantaṃ paro bhāvastvabhāvaḥ sa vidhīyate
unmanā tvaparo bhāvaḥ sthūlastasyāparo mataḥ /
tasyāparaṃ punaḥ śūnyaṃ saṃsparśaṃ ca tato'param
śabdo jyotiḥ tato mantrāḥ kāraṇā bhuvanāni ca /
pañcabhūtātmabhuvanaṃ kāraṇaiḥ samadhiṣṭhitam
bhuvanaṃ cintayedyastu vakṣyamāṇaikarūpakam /
bhuvaneśatvamāpnoti śivaṃ dhyātvā tu tanmayaḥ
brahmādikāraṇānāṃ ca sādhane vigrahaṃ smaran /
pūrvoktalakṣaṇaṃ yaśca tanmayatvamavāpnuyāt
mantriśca mantrasiddhistu japahomārcanādbhavet /
pūrvoktarūpakadhyānātsiddhyantyatra na saṃśayaḥ
jyotirdhyānāttu yogīndro yogasiddhimavāpnuyāt /
tanmayatvaṃ yadāpnoti yogināmadhipo bhavet
śabdadhyānācca śabdātmā vāṅmayāpūrako bhavet /
sparśadhyānācca sparśātmā jagataḥ kāraṇaṃ bhavet
śūnyadhyānācca śūnyātmā vyāpī sarvagato bhavet /
samanadhyānayogena yogī sarvajñatāṃ vrajet
unmanyā tu paraṃ sūkṣmamabhāvaṃ bhāvayetsadā /
sarvendriyamanotītastvalakṣyo'bhāva ucyate
abhāvaṃ bhāvyaṃ bhāvena bhāvaṃ kṛtvā nirāśrayam /
sarvopādhivinirmuktamabhāvaṃ labhate padam
eṣa te kāraṇatyāgaḥ kālatyāgaṃ nibodha me /
tuṭiṣoḍaśasaṃyuktaḥ prāṇastu samudāhṛtaḥ
tuṭadvayaṃ samāśritya ekaiko bhairavaḥ sthitaḥ /
ahorātravibhāgena kurvantyudayameva te
navamastu paro devaḥ tejasastūdayanti te /
sarvaṃ kālaṃ tyajetprāṇe yathāvatkathayāmi te
tuṭayaḥ ṣoḍaśaivoktāḥ kālasya karaṇaṃ tu tāḥ /
tadādiḥ saṃsthitaḥ kālaḥ sarvaṃ carati vāṅmayam
tuṭirlavo nimeṣaśca kāṣṭhā caiva kalā tathā /
muhūrtaścāpyahorātraḥ pakṣo māsa ṛtustathā
ayanaṃ vatsaraścaiva yugaṃ manvantaraṃ tathā /
kalpaścaiva mahākalpaḥ śaktyante taṃ parityajet
vyāpinyante paraḥ kālaḥ sa tadaṅgī tyajettu tam /
sa ca saptadaśo jñeyaḥ parārdhaparataḥ sthitaḥ
parārdhaḥ corr.
so'pi cāṣṭādaśo devi samanānte tu taṃ tyajet /
sarvakālaṃ tu kālasya vyāpakaḥ paramo'vyayaḥ
unmanyante pare yojyo na kālastatra vidyate /
nityo nityodito vyāpī ādirūpaṃ na saṃtyajet
taṃ ca nityoditaṃ prāpya tanmayo jāyate sadā /
kālatyāgo bhavedevaṃ śūnyabhāvastvathocyate
ūrdhvaśūnyamadhaḥśūnyaṃ madhyaśūnyaṃ tṛtīyakam /
śūnyatrayaṃ calaṃ hyetattadadho madhya ūrdhvataḥ
caturthaṃ vyāpinīśūnyaṃ samanāyāṃ ca pañcamam /
unmanāyāṃ tathā ṣaṣṭhaṃ ṣaḍete sāmayāḥ sthitāḥ
tattvenādhiṣṭhitāḥ sarve sāmayā api siddhidāḥ /
ṣaṭśūnyāni parityajya saptame tu layaṃ kuru
tacchūnyaṃ tu paraṃ sūkṣmaṃ sarvāvasthāvivarjitam /
aśūnyaṃ śūnyamityuktaṃ śūnyaṃ cābhāva ucyate
abhāvaḥ sa samuddiṣṭo yatra bhāvāḥ kṣayaṃ gatāḥ /
sattāmātraṃ paraṃ śāntaṃ tatpadaṃ kimapi sthitam
yatra yatra ca nādādisthūlā anye'pi saṃsthitāḥ /
tatra tatra paraṃ śūnyaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam
tadeva bhavati sthūlaṃ sthūlopādhivaśātpriye /
sthūlasūkṣmaprabhedena tadekaṃ saṃvyavasthitam
tatprāpya tanmayatvaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ /
śūnyabhāvaḥ samākhyātaḥ sāmarasyaṃ nibodha me
ātmanyekaḥ samaraso mantre jñeyo dvitīyakaḥ /
tṛtīyaṃ nāḍigaṃ kuryācchaktau kuryāccaturthakam
vyāpinyāṃ pañcamaṃ proktaṃ samanāyāṃ tu ṣaṣṭhakam /
tātvaḥ samaraso devi saptamastu vidhīyate
śiṣyātmānaṃ tu saṃgṛhya pūrvoktavidhinā kramāt /
paścādātmani saṃyojya lolībhūtaṃ vicintayet
pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā samānena nirodhayet /
yāvatyo nāḍayo devi tiryagūrdhvamadhaḥsthitāḥ
samānena samākṛṣṭā ekībhūtā bhavanti tāḥ /
tāsu ye vāyavaste'pi prāṇe samarasīgatāḥ
nāḍayastu suṣumnāyāmekībhūtā vyavasthitāḥ /
tato vai uccarenmantraḥ nāde līnaṃ vicintayet
mantra ātmā tathā nāḍī evaṃ samarasībhavet /
vāmadakṣiṇamadhye tu tato nādaṃ pramocayet
setubandhaṃ ca taṃ mārgaṃ yatra gatvā na jāyate /
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraḥ śiva eva ca
ete'tra samatāṃ yānti anyathā tu pṛthakpṛthak /
tasminsamuccarennādaṃ yāvacchaktau layaṃ gataḥ
śaktimadhyagato nādaḥ śaktyātmā tu vidhīyate /
sarvaṃ śaktimayaṃ tatra sarvaṃ samarasībhavet
tadūrdhvaṃ vyāpinīṃ prāpya sarvaṃ tanmayatāṃ vrajet /
samantādvyāpnuyādyasmādvyāpinītyabhidhīyate
tadūrdhvaṃ samanāṃ vyāpya tanmayatvaṃ vrajetpunaḥ /
sā ca sarvagatā jñeyā sāmarasyena saṃsthitā
ṣaṣṭhaṃ samarasaṃ tyaktvā saptamaṃ tu tato vrajet /
taṃ prāpya tanmayatvaṃ hi nātra kāryā vicāraṇā
sa ca sarveṣu bhūteṣu bhāvatatvendriyeṣu ca /
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva cetanācetanasthitam
adhvānaṃ vyāpya sarvaṃ tu sāmarasyena saṃsthitaḥ /
prasahya cañcalītyeva yogināmapi yanmanaḥ
yasya jñeyamayo bhāvaḥ sthiraḥ pūrṇaḥ samantataḥ /
mano na calate tasya sarvāvasthāgatasya tu
yatra yatra mano yāti jñeyaṃ tatraiva cintayet /
calitvā yāsyate kutra sarvaṃ śivamayaṃ yataḥ
viṣayeṣu ca sarveṣu indriyārtheṣu ca sthitaḥ /
yatra yatra nirūpyeta nāśivaṃ vidyate kvacit
evāṃ samarasaṃ jñātvā nāsau muhyetkadācana /
yasyaivaṃ sarvato bhāvaḥ so'pi sarvagato bhavet
evaṃ samarasaḥ prokto viṣuvattu nibodha me /
prathamaṃ prāṇaviṣuvanmātraṃ jñeyaṃ dvitīyakam
tṛtīyaṃ nāḍiviṣuvatpraśāntaṃ ca caturthakam /
pañcamaṃ śaktiviṣuvatṣaṣṭhaṃ vai kāla ucyate
saptama tattvaviṣuvatpravibhāgastvathocyate /
ātmānaṃ ca manaḥ prāṇe saṃyojya viṣuvadbhavet
prāṇe viṣuvadākhyātaṃ māntraṃ viṣuvaducyate /
mantramuccārayettāvadyāvannānyamanā bhavet
parāparavibhāgena mantrātmā tu taducyate /
māntraṃ viṣuvadityuktaṃ nāḍisthaṃ tannibodha me
sarvāsāmeva nāḍīnāṃ madhye yā saṃvyavasthitā /
suṣumnā nāma sā jñeyā nābheḥ śaktyā śivaṃ gatā
tatra pravāhayennādaṃ nāḍīviṣuvaducyate /
praśāntaṃ viṣuvaccaivamadhunā kathayāmi te
ayane ṣaḍaṅgulaścāraḥ kāraṇānyaṅgule'ṅgule /
tānyadhastātparityajya kāraṇāni ṣaḍeva tu
saptame tu praśāntaṃ vai praśāntendriyagocaram /
praśāntaḥ stimito jñeyaḥ stimito niścalaḥ smṛtaḥ
niścalo nistaraṅgaśca sthiraḥ pūrṇaḥ samantataḥ /
evaṃbhāvaṃ samāsthāya dīkṣā kāryā tu daiśikaiḥ
etatpraśāntaviṣuvatśaktyupādhiṃ nibodha me /
śaktimadhyagato nādo nādordhvaṃ ca caredyadā
tāvattu śaktiviṣuvatkālākhyaṃ tu nibodha me /
tuṭiḥ ṣoḍaśakā yā tu prāṇānte saṃvyavasthitā
kālo bhrūkṣepamātrastu tatrānte kīrtito mayā /
taṃ parāparabhāgena punareva tridhā kuru
aparaḥ ṣoḍaśo yāvatkālaḥ saptadaśaḥ paraḥ /
parāparastu yaḥ kālaḥ sa priye'ṣṭādaśaḥ prabhuḥ
prāṇa evaṃ tridhā kālaṃ kṛtvā caiva tyajetpunaḥ /
aparaḥ śaktimūrdhastho vyāpinyāṃ ca dvitīyakaḥ
tṛtīyaḥ samanāsthāne tatkālaviṣuvatsmṛtam /
etatṣaṣṭhaṃ samākhyātaṃ saptamaṃ tātvvamucyate
unmanā parato devi tatrātmānaṃ niyojayet /
tasminyuktastato hyātmā tanmayaśca prajāyate
tattvākhyaṃ viṣuvaddevi sarveṣāṃ parataḥ sthitam /
viṣuvadevaṃvidhaṃ jñātvā ko na mucyeta bandhanāt
viṣuvatte samākhyātaṃ padārthabhedanaṃ śṛṇu /
tyāgaṃ cānubhavaṃ caiva yojanaṃ ca pare pade
padārthaikādaśī jñeyā unmanāntaḥ paro bhavet /
bhedayejjñānaśūlena jñānaṃ jñeyasya jñāpakam
jñāpakaṃ bodhamatulaṃ dīpavadyotanaṃ yataḥ /
dīpahasto yathā kaściddravyamālokya cāharet
evaṃ jñānena ca jñeyaṃ tasmin kuryāttu saṃsthitam /
jñānaṃ vai lakṣaṇaṃ proktaṃ jñeyatatvasya suvrate
lakṣaṇaṃ guṇa ākhyātaḥ kalā tattvasya sarvadā /
na guṇena vinā tattvaṃ na tattvena vinā guṇaḥ
guṇaṃ gṛhṇanti sarvatra na tattvaṃ gṛhyate kvacit /
gṛhyate hyanumānena pratyak.ānubhavena ca
arthipratyarthibhāvena āgamena tu labhyate /
āgamo jñānamiyuktamanantāḥ śāstrakoṭayaḥ
śāstraṃ śabdātmakaṃ sarvaṃ śabdo haṃsaḥ prakīrtitaḥ /
haṃsayogaḥ purākhyātaḥ mātrāsaṃkhyā tvathocyate
mātrāyogo yathā cāsya pramāṇaṃ hṛdayādis.u /
nābherūrdhvaṃ vitastyante kaṇṭhādhastātṣaḍaṅgule
hṛdayaṃ madhyadeśe tu caturaṅgulasaṃmitam /
caturviṃśatitattvaistu brahmā tatra vyavasthitaḥ
kaṇṭhamaṣṭāṅgulaṃ viddhi viṣṇustatra vyavasthitaḥ /
tattvāṣṭakena saṃyuktaḥ tadūrdhvaṃ caturaṅgulam
māyātattvaṃ samāśritya rudrastālutale sthitaḥ /
aṅguladvayamānaṃ tu bhruvormadhyaṃ prakīrtitam
tatreśvaraḥ sthito devi tattvadvayasamanvitaḥ /
ekādaśāṅgule caiva mūrdhvaṃ devaḥ sadāśivaḥ
tattvadvayasamāyukto yāvadbrahmabilaṃ gataḥ /
tadūrdhvaikāṅgulā śaktiḥ śivastatra vyavasthitaḥ
tvakcheṣe vyāpinī proktā samanā conmanā tataḥ /
tatparaṃ tu paraṃ tattvaṃ pramāṇaparivarjitam
mātrāsaṃkhyā ca yogaścādhunā haṃsasya kathyate /
akāraśca hakāraśca dvāvetāvekataḥ sthitau
vibhaktirnānayorasti mārutāmbarayoriva /
ekamātraḥ sa vijñeyo hṛdayātsaṃpravartate
ukārastu dvimātro vai kaṇṭhasthāne samuccaret /
trimātrastu makāro vai tālumadhyagataścaret
binduścaivārdhamātrastu mātrārdhaṃ hi sa ucyate /
bhruvormadhye sa uccārastasya devi vidhīyate
taccheṣāccārdhacandrastu pādamātrastvasau bhavet /
nirodhī cārdhapādastu lalāṭānte samuccaret
nādaḥ ṣoḍaśakāṃśastu mūrdhāntaṃ yāvaduccaret /
dvātriṃśadaṃśā śaktistu ṣaṭtriṃśānte samuccaret
vyāpinī catuḥṣaṣṭyaṃśā śaktestu parataḥsthitā /
samanā conmanā cordhvamamātraḥ paramo'vyayaḥ
mātrāsaṃkhyā ca yogaśca pramāṇaṃ parikīrtitam /
evaṃ jñātvā varārohe padārthān bhedayettataḥ
bhedayenmatraśūlena mudrābhāvayutena ca /
mantro vai jñānaśaktiśca mudrā caiva kriyātmikā
bhāvaśca mana ityuktaṃ tanmano buddhipūrvakam /
paraśca manasā gamya icchāśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ
yatra yatra bhavedicchā jñānaṃ tatra pravartate /
kriyākaraṇasaṃbandhāttattvasyoccāraṇaṃ bhavet
kriyākaraṇahīnasya na caivoccāraṇaṃ bhavet /
kriyā karaṇabhedena sā caiva trividhā smṛtā
ekenoccārayettattvaṃ karaṇena vicakṣaṇaḥ /
nāḍīścātha dvitīyena dvārāṇi ca nirodhayet
tṛtīyaṃ karaṇaṃ divyaṃ kṛtvā vai tattvamuccaret /
pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā sarvadvārāṇi rodhayet
gudadvāreṇa ruddhena ruddhānyatra bhavanti hi /
dvāramekaṃ tataścordhve pravahattadvicintayet
nāḍayo granthipadmāśca ye'dhomukhagatāḥ priye /
te kumbhakena saṃruddhā vikasanti samantataḥ
karaṇaṃ tu tataḥ kṛtvā lakṣaṇaṃ tasya vai śṛṇu /
jihvā tu tāluke yojyā kiṃcidūrdhvaṃ na saṃspṛśet
īṣatprasārya vaktraṃ tu kiṃcidoṣṭhau na saṃspṛśet /
dantapaṅktī tathaiveha dṛṣṭiścādhordhvavarjitā
kāyaṃ samunnataṃ kṛtvā karaṇaṃ divyamucyate /
divyaṃ ca karaṇaṃ kṛtvā tattvasyoccāraṇaṃ kuru
kumbhitaścaiva yaḥ prāṇo recayettaṃ śanaiḥ śanaiḥ /
nāḍayo granthipadmāśca dehe yāḥsaṃvyavasthitāḥ
recakena samākṣiptā ūrdhvasroto bhavanti te /
tato vai jñānaśūlena granthīnbhindan samuccaret
bhitvā hṛtpadmagranthiṃ tu tataḥ śabdaḥ prajāyate /
yadākāśasamāyogātghoṣaśabdopamo bhavet
kaṇṭhastho viramecchabdaḥ kaṇṭhaṃ prāpya varānane /
bhindataḥ kaṇṭhadeśaṃ tu śabdo dhugadhugāyate
tālumadhyagataḥ prāṇo yadā bhavati suvrate /
bindatastālugranthiṃ tu śabdo ghumaghumāyate
evaṃ te'nubhavāḥ proktāḥ prāṇe carati suvrate /
trayaste'ṣṭakalāḥ proktā uparyuparitaḥ kramāt
tiṣṭhetsa yatra vai prāṇa ātmā tadgatimāpnuyāt /
tattadrūpaṃ bhavettasya sthānabhāvānurūpataḥ
bhruvormadhyaṃ yadā gacchetsphoṭaśabdastu jāyate /
binduṃ bhedayato devi śabdo dhumadhumāyate
kapirvai nārikīlena ācāryaḥ saha bindunā /
abhinnena kuto mokṣaṃ sabāhyābhyantaraṃ priye
bhitvā binduṃ tato devi ardhacandraṃ vibhedayet /
bhidyataścārdhacandrasya lalāṭe jhimijhimāyate
ardhacandraṃ tu bhittvā vai bhedayettu nirodhinīm /
tasyāstu bhidyamānāyāḥ śabdaḥ simisimāyate
sthanatrayamidaṃ devi pañcapañcakalānvitam /
prāṇasya caratastatra yasminsthāne sa tiṣṭhati
tattadrūpo bhavedātmā tāṃ tāṃ gatimavāpnuyāt /
nirodhinīṃ bhedayitvā tato nādaṃ vrajedbudhaḥ
vaṃśaśabdasamaḥ śabdastatra sūkṣmaḥ prajāyate /
bhedayennādasaṃsthānaṃ brahmarandhraṃ sudurbhidam
bhidyato brahmarandhrasya śabdaḥ śumaśumāyate /
śaktimadhyagataḥ prāṇo vaṃśanādāntasaṃnibhaḥ
tāṃ vai tu bhedayecchaktiṃ durbhedyāṃ sarvayoginām /
bhidyate ca yadā śaktiḥ śāntaḥ śumaśumastataḥ
śaktiṃ bhitvā tato devi yaccheṣaṃ vyāpinī bhavet /
anubhāvo bavettatra sparśo yadvatpipīlikā
sthānatrayamidaṃ devi pañcapañcakalānvitam /
yatra yatra caretprāṇastattadrūpamavāpnuyāt
yatra yatrāvatiṣṭheta tāṃ tāṃ gatimavāpnuyāt /
tasmādvai suprayatnena bhitvā yāti parāṃ gatim
bhitvā vai vyāpinīṃ devi samanāyāṃ manastyajet /
manasā tu manastyaktvā jīvaḥ kevalatāṃ vrajet
jīvo vai kevalastatra ātmajñānakriyānvitaḥ /
bandhanāśeṣanirmuktaḥ sattāmātrasvarūpakaḥ
samastādhvapadātītaḥ śuddhavijñānakevalaḥ /
gṛhāṇāti nāparaṃ bhāvaṃ na paraṃ ca śivātmakam
parāparavinirmuktaḥ svātmanyātmā vyavasthitaḥ /
ātmavyāptirbhavedeṣā śivavyāptirataḥ param
bandhanāśeṣabhāvena sarvādhvopādhivarjitā /
aviditvā paraṃ tattvaṃ śivatvaṃ kalpitaṃ tu yaiḥ
ta ātmopāsakāḥ śaive na gacchanti paraṃ śivam /
ātmatattvagatiṃ yānti ātmatattvānurañjitāḥ
tasmādātmā parityājyo yadīcchecchivamātmanaḥ /
ātmatattvaṃ tatastyājyaṃ vidyātatve niyojayet
unmanā sā tu vijñeyā manaḥ saṃkalpa ucyate /
saṃkalpaḥ kramato jñānamunmānaṃ yugapatsthitam
tasmātsā tu parā vidyā yasmādanyā na vidyate /
vindate hyatra yugapatsārvajñyādiguṇān parān
vedanānādidharmasya paramātmatvabodhanā /
varjanā paramātmatve tasmādvidyeti socyate
tatrastho vyañjayettejaḥ paraṃ paramakāraṇam /
parasmiṃstejasi vyakte tatrasthaḥ śivatāṃ vrajet
supradīpte yathā vahnau śikhā dṛśyeta cāmbare /
dehaprāṇasthito hyātmā tadvallīyeta tatpade
tadvadevābhimānastu kartavyo daiśikottamaiḥ /
ahameva paro haṃsaḥ śivaḥ paramakāraṇam
matprāṇe sa tu paśvātmā līnaḥ samarasīgataḥ /
mantrakaraṇakriyāyogādyojayāmi pare śive
evaṃ yo vetti tattvena agnivaddehamadhyataḥ /
yadvadvahniśikhātītā tadvadyojayate pare
tasminyuktaḥ pare tattve sārvajñyādiguṇānvitaḥ /
śiva eko bhaveddevi avibhāgena sarvataḥ
tattvatrayaṃ paraṃ khyātamaparaṃ cādhvamadhyagam /
bhedanaṃ tu padārthānāṃ tyāgānubhavayojanam
pūrvoktaṃ ca idaṃ sarvaṃ jñātvā tattve niyojayet /
saṃkṣepeṇa tu tattvasya vyāptiṃ śṛṇu sureśvari
vidyātattvāspadaṃ baddhvā bindutattvāsane sthitaḥ /
nādaśaktitanuścaiva vyāpinīkaraṇānvitaḥ
sarvajñatvāvabodhena samanāntaścarā tu sā /
tritatvaṃ yatparaṃ proktaṃ tena cāpūritā tanuḥ
aparā sā tanuḥ
sthūlā ṣaṭviṃśattattvakalpitā /
tattvatrayaṃ paraṃ yacca sarvatattvādhvavarjitam
tena cāpūritāśeṣaṃ sā tattvādhvaparā tanuḥ /
evamācarate yastu ācāraṃ tu śivātmakam
śivena sahacāritvādācāryastena cocyate /
tasya darśanasaṃbhāṣāsparśanātsmaraṇādapi
bhavatyevaiśvarī vyāptirna bhavettadadhogatiḥ /
tena saṃyojito jantuḥ brahmahāpi śivo bhavet
tatastena samo nāsti jagatyasmiṃścarācare /
śiva ācāryarūpeṇa lokānugrahakārakaḥ
tasmānna mānavīṃ buddhiṃ kārayeddeśakaṃ prati /
ācāryasya ca mantrasya śivajñāne śivasya ca
nānātvaṃ naiva kurvanti vidyeśāścakranāyakāḥ /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vai vīravandite
ācāryatve niyuktā ye te sarve tu śivāḥ smṛtāḥ /
anyathā prāksvarūpeṇa ye paśyanti narādhamāḥ
narake te prapacyante sādākhyaṃ vatsaratrayam /
na tena saha saṃbhāṣā kartavyā tu śivārthinā
kṛtvā saṃbhāṣaṇaṃ tena narakaṃ so'pi gacchati /
tasmācchivasamāḥ sarve draṣṭavyā muktimicchatā
bhuktimuktiphalāvāptirbhavatyeva tadājñayā /
ācāryaḥ svajānānāṃ ca kulakoṭisahasraśaḥ
jñānajñeyaparijñānātsamastāstārayiṣyati /
evamuktavidhānajño bhāvajñaścāpi daiśikaḥ
pūrṇāhutyaikayaivāsau paśūnyojayate pare /
pūrṇāhutiprayogaṃ tu kathayāmyadhunā tava
ūrdhvakāya ṛjugrīvaḥ samapādo vyavasthitaḥ /
nābhisthāne sruco mūlamuttānāgramukhaṃ samam
srucyupari sruvaṃ devi kṛtvā caivamadhomukham /
puṣpaṃ dattvā srugagre tu darbheṇa sahitau karau
muṣṭinā caiva hastābhyāṃ gṛhītvā yatnato'pi ca /
agrato dakṣiṇaṃ hastaṃ vāmaṃ vai pṛṣṭataḥ priye
muṣṭibhyāṃ saṃgṛhītvā vai uttānakarayogataḥ /
tato ghṛtena saṃplāvya abhimānaṃ tu kārayet
ahameva paraṃ tattvaṃ parāparavibhāgataḥ /
tattvamekaṃ hi sarvatra nānyaṃ bhāvaṃ tu kārayet
yatkumbhe'dhvātra vinyastaḥ ṣaṭprakāro varānane /
maṇḍale'gnau śiśorantaḥ sādhāraṇavikalpitaḥ
srucyadhvānaṃ tamāropya prāṇasthaṃ nāḍimadhyagam /
prāṇadhāre samīkṛtya srucā dhārāṃ vinikṣipet
vasudhāraprayogeṇa prakṣipejjātavedasi /
nābhisthāne sruco mūlaṃ nayannāsāntagocaram
yathā yathā tyajeddhārāṃ tathā prāṇaṃ samuccaret /
prāṇo'pi varṇatāṃ yāti ṣaḍvidhādhvamayastu saḥ
ṣaḍvidhedhvani nāto'nyaḥ prameyo vidyate kvacit /
tasmānmāntre parāmarśe heyopādeyataḥ sthitāḥ
varṇaiḥ kāraṇaṣaṭkaṃ tu ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ /
akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca
ardhacandro nirodhī ca nādaścaivordhvagāminī /
śaktiśca vyāpinī hyetāḥ samanā ca tataḥ param
samanāntaṃ varārohe pāśajālamanantakam /
kāraṇaiḥ ṣaḍbhirākrāntaṃ mantrasthaṃ heyalakṣaṇam
atra pāśopari hyātmā vyomavadbindu[ccitsu]nirmalaḥ /
śivatattvaguṇāmodācchivadharmāvalokakaḥ
pāśāvalokanaṃ tyaktvā svarūpālokanaṃ hi yat /
ātmavyāptirbhavedeṣā śivavyāptistato'nyathā
sarvajñyādiguṇā ye'rthā vyāpakānbhāvayedyadā /
śivavyāptirbhavedeṣā caitanye heturūpiṇī
ato dharmisvabhāvo hi śivaḥ śāntaśca paṭhyate /
unmanāśca manogrāhyaḥ ātmabodhe sthitonmanāḥ
vyāpāraṃ mānasaṃ tyaktvā bodharūpeṇa yojayet /
tadā śivatvamāyāti paśurmukto bhavārṇavāt
pare caiva niyuktasya sruvamāpūrayetpunaḥ /
sruco randhreṇa taddravyaṃ yāvadvahnau prayujyate
bahisthāṃ kumbhakaṃ tāvatpare tattve tu bhāvayet /
bahirnirodhabhāvena sāmarasyaṃ śivena ca
anyathā na bhaveddevi nadīvega ivārṇave /
sthitaḥ sa sāgaredbhistu sindhuḥ samarasībhavet
punarvibhāgaṃ nāpnoti tathātmā tu śivārṇave /
srucastu pūraṇaṃ yāvattāvatkālaṃ samādiśet
anenaiva tu kālena bahiḥ kumbhakavṛttinā /
ātmā samarasatvena śivībhavati sarvagaḥ
guṇānāpādayetpaścātṣaṭaṅgaparimāhutīn /
yathā nṛpatve saṃprāpte kalaśaiścābhiṣicyate
vandibhiśca guṇāste'pi khyāpyante vasudhātale /
tathā śivatve saṃprāpte guṇānāpādayedbudhaḥ
sarvajño vai bhava svāhā paritṛptastathaiva ca /
anādibodho bhava ca tataḥ svātantryaśaktikaḥ
tathā tvaluptaśaktiścānantaśaktistataḥ punaḥ /
guṇānāpādya sarvāṃstānmūlamantramanusmaret
oṃhūmātmapadopetaṃ sarvajñāyetyapaścimam /
svāhākāraprayogeṇa āhutīḥ pratipādayet
tisraḥ pañca daśaikā vā tilairvātha ghṛtena vā /
dadyāttato'bhiṣekaṃ tu mūlamantreṇa suvrate
paraṃ śaktyamṛtaṃ kṣobhya śiṣyamūrdhni nipātayet /
turyadvāraṃ viśettaddhi sabāhyābhyantaraṃ smaret
mantraśaktibhirugrābhiḥ śeṣanirdahanādibhiḥ /
śarīraṃ śoṣyate tābhistadarthamabhiṣecanam
dīkṣānirvartanātpūrvaṃ puṣpaṃ pāṇau pradāpayet /
darbhaṃ vimocayitvā ca śivāgnau kalaśe gurau
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā daṇḍavannipatedbhuvi /
kṛtakṛtyaḥ prahṛṣṭātmā bhavottīrṇaḥ sunirmalaḥ
protphullanayanaḥ śāntastṛptātmānaṃ tu bhāvayet /
iyaṃ nairvāṇakī dīkṣā nirbījā vā sabījikā
yeṣāṃ sabījikā dīkṣā kuryātteṣvabhiṣecanam /
śrutaśīlasamācārān deśakatve niyojayet
athābhiṣeka ācārye śivayogādanantaram /
pañcabhiḥ kalaśairbhadre sitacandanalepitaiḥ
śivakumbhavadabhyarcya ratnagarbhāmbupūritaiḥ /
ṛddhivṛddhyādibhiḥ pūtairoṣadhyakṣatapūritaiḥ
sitapadmamukhodgāraiścūtapallavasaṃyutaiḥ /
pṛthivyādīni tattvāni pañca pañcasu vinyaset
kalaśeṣu mahādevi punaścaiva kalā nyaset /
nivṛttyādyāḥ kalāḥ pañca teṣu caivātra vinyaset
ekaikakalaśo vyāpyo hyanantādiśivāntakaḥ /
pūjayedbhairavaṃ devaṃ sarvasaṃbhārakaiḥ kramāt
ṣaḍaṅgāvaraṇopetaṃ mantrasaṃdhānasaṃyutam /
bhairaveṇābhimantreta ekaikaṃ kalaśaṃ priye
aṣṭottaraśatenaiva paratattvamanusmaran /
vāruṇyāṃ saumyayamyāyamendryāmaiśyāṃ tathaiva ca
saṃpūjyaivaṃ vidhānena abhiṣekaṃ samācaret /
yāgaharmyasya aiśānyāṃ pīṭhaṃ saṃkalpyayebudhaḥ
tatra maṇḍalakaṃ kṛtvā svastikādivibhūṣitam /
vitānoparisaṃchannaṃ dhvajaiśca pariśobhitam
tatrāsanaṃ nyaseddevi śrīparṇīcandanodbhavam /
tatrānantāsanaṃ nyasya mūrtibhūtaṃ śiśuṃ nyaset
pūrvavatsakalīkṛtya aiśānyabhimukhaṃ sthitam /
gandhapuṣpādinābhyarcya nirbhartsyaḥ kāñcikaudanaiḥ
mṛdbhasmagomayaiḥ piṇḍairdūrvāṅkurasamāśritaiḥ /
siddhārthadadhitoyaiśca nirājanasamanvitaiḥ
nirbhartsyaivaṃ vidhānena abhiṣekaṃ pradāpayet /
pṛthivyādighaṭāsayirvā dhāmānusmṛtya secayet
kramāddhyātvā kalaśeṣu ācāryaḥ susamāhitaḥ /
abhiṣikto'nyavāsastu paridhāpyācanettataḥ
praviśya dakṣiṇāṃ mūrtiṃ yogapīṭhaṃ prakalpayet /
saṃsthāpya sakalīkṛtya adhikāraṃ prakalpayet
uṣṇīṣaṃ mukuṭādyāṃśca chatraṃ pādukamāsanam /
hastyaśvaśivikādyāṃśca rājāṅgāni hyaśeṣataḥ
karaṇīṃ kartarīṃ khaṭikāṃ sruksruvau darbhapustakam /
akṣasūtrādikaṃ dattvā caturāśramasaṃsthitāḥ
dīkṣyānugrahamārgeṇa dīkṣā vyākhyā tvayā sadā /
adyaprabhṛti kartavyetyadhikāraḥ śivājñayā
utthāpya hastau saṃgṛhya maṇḍale tu praveśayet /
jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatvā saṃpūjya bhairavaṃ tataḥ
vijñāpya bhagavannevamabhiṣiktastvadājñayā /
ācāryapadasaṃsthena tavānujñāvidhāyinā
kartavyaṃ yattadāyātamadhikāraṃ tu deśake /
śivatattvārthakathanaṃ śivasya purataḥ shitaḥ
nirgatya bhavanādaganau kalādhvānaṃ tu homayet /
mantratarpaṇakaṃ kṛtvā kalānāṃ pañca cāhutīḥ
pañca pañcasu sarvāsu hutvā pūrṇāhutiṃ guruḥ /
arghapūjādikaṃ kṛtvā praṇamya khyāpayetprabhoḥ
abhiṣikto mayācāryastadarthaṃ mantratarpaṇam /
hṛdādyaiḥ pañcabhiścāṅgairdakṣiṇaṃ lāñchayetkaram
darbholmukaṃ śivāgnau tu kānīyasyādi lāñchayet /
puṣpaṃ pāṇau pradadyāttu maṇḍalāgnau prapātayet
bhairavaṃ kalaśaṃ cāgniṃ namaskṛtya tu daṇḍavat /
labdhādhikāro hṛṣṭātmā dṛṣṭādṛṣṭaphalānvitaḥ
sa guruḥ śivatulyastu śivadhāmaphalapradaḥ /
śāntyante bhūtidīkṣā ca sadāśivapadātmikā
śivadharmiṇyasau jñeyā lokadharmiṇyatoṇyathā /
śivadharmiṇyasau yeṣāṃ sādhakānāṃ prakīrtitā
teṣāṃ kṛtvābhiṣekaṃ tu sādhakatve niyojayet /
sādhakasyābhiṣeko'yaṃ vidyādīkṣāta uttaraḥ
vidyādīkṣā bhavetsā tu vāsanābhedataḥ sthitā /
karmabhedo na vidyeta sarvatrādhvani saṃsthitaḥ
kṛtāni yāni karmāṇi sarvāṇyadhvagatāni tu /
tāni saṃśodhya vidhivatkalāpañcasthitāni tu
yojanyavasare bhedo vimarśaḥ sādhakasya tu /
prārabdaṃ karma pāścātyaṃ na caikasthaṃ tu bhāvayet
sādhakasya tu bhūtyarthaṃ prākkarmaikaṃ tu śodhayet /
dhāma proccārya sakalaṃ sadāśivatanau nyaset
vidyādehasvarūpeṇa dhyātvā devaṃ sadāśivam /
pūrṇāhutiprayogena aṇimādiguṇairyutam
aṇimādiguṇāvāptau mūlamantrasvasaṃjñayā /
aṣṭāvevāhutīrdattvā abhiṣiñcettu sādhakam
kalaśaiḥ pañcabhiḥ kuryātnivṛtyādyāstriṣu nyaset /
śāntyatītāṃ pañcame ca śāntiṃ paścāccaturthake
śāntyā tu saṃpuṭīkṛtya pṛthivyādyaiśca pañcabhiḥ /
ekaikakalaśe paścātsādhyamantraṃ tu vinyaset
vidyāṅgaiḥ sakalīkṛtya vidyāṅgāvaraṇaṃ nyaset /
saṃmantryāṣṭaśatenaiva ekaikaṃ kalaśaṃ tataḥ
bahirmaṇḍalake nyasya āsanaṃ praṇavena tu /
sādhakaṃ tatra saṃsthāpya sakalīkaraṇaṃ tataḥ
nirbhatsya pūrvavatsarvaiḥ sādhyamantreṇa secayet /
nivṛtyāditribhiḥ kumbhaiḥ snāpayetpūrvadiṅmukham
śāntyatītaṃ ghaṭaṃ paścādgṛhītvā secayecchiśum /
śāntiṃ paścāttu gṛhṇīyātsaṃpuṭenābhiṣecayet
sādhakasyābhiṣeko'yamanulomavilomataḥ /
abhiṣicya praveśyainaṃ dakṣiṇāṃ mūrtimāsthitam
praṇavenāsanaṃ dattvā sakalīkaraṇaṃ bhavet /
sādhakasyādhikārārthamakṣamālādi kalpayet
mantrakalpākṣasūtraṃ ca khaṭikāṃ chatrapāduke /
uṣṇīṣarahitaṃ datvā praviśya śivasaṃnidhau
vijñāpya parameśānaṃ sādhako'yaṃ mayā kṛtaḥ /
bhūyātsiddhistvadājñātastriprakārasya bhaktitaḥ
sādhyamantraṃ dadetpaścātpuṣpodakasamanvitam /
tasya haste samarpyeta siddhyarthaṃ sādhakasya tu
praṇamyobhau gṛhītvā tu mantraṃ hṛdi niveśayet /
prahṛṣṭavadanaḥ śiṣyo guruścāpi praharṣavān
agnyāgāre sāvadhānau tarpayenmantrasaṃhitām /
sahasraṃ vā śataṃ vāpi sādhyamantrasya tarpaṇam
evaṃ saṃtarpayitvā tu puṣpaṃ pāṇau pradāpayet /
tristhaṃ saṃpūjya devaṃ tu tato'pi triḥpradakṣiṇam
praṇamya bhaktiyuktātmā aṇimādiphalaṃ labhet /
utthāpya sādhakaṃ brūyātsamayānpāhi yatnataḥ
dīkṣāvasāne te devi śrāvaṇīyā vipaścitā /
evaṃ dīkṣāṃ tu nirvartya sarvadaiva varānane
ātmatyāgaḥ prakartavyo yathā bhavati tacchruṇu /
vaijñānakī prākṛtī vā ācāryasya yadṛcchayā
vaijñānikīṃ susūkṣmāṃ tu vidhinānena kārayet /
tilājyādisamāyuktā adhvavāgīśikalpanā
kalābhiḥ pañcabhirvyāptamadhvānaṃ yugapannyaset /
pūjāhomopacārādyān kṛtvātmānaṃ niyojayet
śiṣyacaitanyavatyogādadhvānaṃ yugapannyaset /
puṣpādyaiḥ pūjayitvā taṃ yogārthamāhutitrayam
garbhadhāritvajanane arjane bhogatallaye /
yugapaddhomayeddevi mūlamantreṇa suvrataḥ
āhutīnāṃ trayaṃ homyaṃ pratikarma varānane /
hotavyā niṣkṛtirbhinnā pañcasthānakalātmasu
śatamekaṃ tadarthaṃ vā niṣkṛtiḥ parikīrtitā /
viśleṣapāśacchedādye dhāmnaiva yugapaddhutiḥ
uddhāre cātmatattvasthe pūrṇāhutiṃ tu pātayet /
ātmānaṃ yojayettattve śive paramakāraṇe
guṇān pūrvavadāpādya amṛtānpūrvavatkuru /
ātmadīkṣā samāptau tu prāyaścittanivṛttaye
atha vijñānarūpeṇa sakṛduccāralakṣaṇā /
heyopādeyapāśānāṃ yugapadbhairaveṇa tu
śāśvatī saṃsthitiḥ paścātsūkṣmadīkṣā prakīrtitā /
viśeṣapūjanaṃ homaṃ yathāśakti prakalpayet
vādyagītasunṛtyādyaiḥ stutibhiḥ pūjayeddharam /
triḥ pradakṣiṇamāvartya kalaśāgnisamaṇḍalam
aṣṭāṅgapatanaṃ kṛtvā vijñapetparameśvaram /
bhagavanpaśuhetvarthaṃ yenmayāvāhito bhavān
tatkṣantavyaṃ sadā deva vidhisthasya mama prabho /
vidhinyūnamakāmasya pūjā śāstoditā yathā
na bhavedatibhūyiṣṭhā prākṛtairdravyasaṃcayaiḥ /
avalambya bhaktimātraṃ vidhānaṃ yatkṛtaṃ mayā
tatsarvaṃ saphalaṃ me'stu suprasanne vibho tvayi /
prasannavadano hṛṣṭo varaṃ dattaṃ vibhāvayet
upaviśya tato yāgaṃ saṃhareta kramātpriye /
agraṃ saṃprārthya gṛhṇīyātsthāpayeccāstrarakṣitam
viśeṣapūjanaṃ cārdhaṃ praṇipātaṃ tataḥ punaḥ /
nirodhārdhaṃ tato gṛhya ardhaṃ savyāpasavyataḥ
datvā visarjayeddevaṃ dhāmamantramanusmaran /
ātmano recakaṃ kṛtvā puṣpaṃ devāya ni.kṣipet
saṃhāriṇyā ca saṃgṛhya mantrān pārśvavyavasthitān /
vidyudvaccalitān dhyātvā dhāmadehe tu vinyaset
vidyādehaṃ bhairavasya tallīnaṃ binduvigrahe /
binduṃ tu nādaśaktisthaṃ śaktirūpaṃ tu grāhayet
śaktirūpaṃ vyapakena praṇavobhayasaṃpuṭam /
saṃhāriṇyā tu saṃgṛhya dvādaśāte tu yojayet
pūrakeṇa hṛdi nyasya svasthānasthaṃ tu bhāvayet /
sakalaṃ niṣkalaṃ rūpaṃ tathā sakalaniṣkalam
bhinnāvasthaṃ tu mantreṣu hṛtsthaṃ tatsaṃsmaretpriye /
visarjanavidhirhyevamagnāvevaṃ prapūjayet
aṣṭottaraśataṃ hutvā pūrṇāhutiṃ prapātayet /
ardhāmācamanaṃ datvā praṇipatya kṣamāpayet
maṇḍalasthaprayogena recakāpūrakeṇa tu /
saṃgṛhya mantrasaṃghātaṃ yathāsthānaṃ prakalpayet
jāgarayettadāgniṃ tu nityakarmanimittataḥ /
nirmālyanayanaṃ kuryādrajāṃsyapaharetpriye
tataḥ praviśya vasudhāṃ prokṣayettaṃ śivāmbhasā /
bahirnirgatya bhūtānāṃ balikarma tu pūrvavat
ācamya sakalīkṛtya liṅginastarpayettataḥ /
guruṃ saṃpūjayecchiṣyo yathāvibhavavistaraiḥ
deśādhyakṣo grāmaśataṃ maṇḍaleśastadardhakam /
śatabhukpañca vai dadyādgrāmaṃ viṃśatibhuktathā
dadyāttu grāmabhukkṣetraṃ kṣetrabhoktā tu viṃśatim /
yena yena gurustuṣyettatsarvaṃ vinivedayet
tatastvanṛṇatāṃ yāti vittaśāṭhyavivarjitaḥ /
tatastu samayāñśrāvyastantre bhairavanirgate
carukaṃ prāśayetpaścāccumbakaḥ sādhakaiḥ saha /
vāṅniruddhaḥ prasannātmā pṛthakpātravyavasthitaḥ
anukrameṇa dātavyaḥ tataḥ siddhimavāpnuyāt /
anenaiva vidhānena dīkṣitā ye varānante
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdraścānye'thavā priye /
sarve te samadharmāṇaḥ śivadharme niyojitāḥ
sarve jaṭādharāḥ proktā bhasmoddhūlitavigrahāḥ /
ekapaṅktibhujaḥ sarve samayinastu varānane
putrakāṇāṃ bhavedekā sādhakānāṃ tathā bhavet /
cumbakānāṃ bhavedekā na prāgjātivibhedataḥ
ekaiva sā smṛtā jātirbhairavīyā śivāvyayā /
tantrametatsamāśritya prāgjātiṃ na hyudīrayet
putrakāṇāṃ sādhakānāṃ tathā samayināmapi /
prāgjātyudīraṇāddevi prāyaścittī bhavennaraḥ
dinatrayaṃ tu rudrasya pañcāhaṃ keśavasya ca /
pitāmahasya pakṣaikaṃ narake pacyate tu saḥ
avivekī bhavettasmādyadīccheduttamāṃ gatim /
avivekena deveśi siddhirmuktirdhruvaṃ bhavet
svacchandatantre caturthaḥ paṭalaḥ
pañcamaḥ paṭalaḥ
kalādīkṣā sureśāna kathitā parameśvara /
tattvadīkṣā samāsena kathayasva prasādataḥ
samāsātkathayiṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane /
ṣaṭtriṃśattattvamukhyāni yathā śodhyāni pārvati
pṛthivyādiśivāntāni svavyāptyānuguṇaiḥ saha /
yathā śuddhyānti deveśi tathā te kathayāmyaham
vidyārājasya ye varṇā navasaṃkhyopalakṣitāḥ /
vācakāste ca tattvānāṃ kathayāmyanupūrvaśaḥ
dharitryādipradhānāntamūkāro vācakaḥ smṛtaḥ /
puruṣasya yakāro vai rāgatattvānvitasya ca
Cf. ṇiśvāsa, uttara १:७--८
niyāmikāṃ vakāreṇa vidyātattvasamanvitām /
kālaṃ kalāṃ lakāreṇa kalpayettu varānane
māyātattvaṃ makāreṇa vidyātattvaṃ kṣakārataḥ /
repheṇa caiśvaraṃ tattvaṃ hakāreṇa sadāśivaḥ
praṇavena tathā śaktirnyasitavyā varānane /
vyāpinīṃ samanāṃ cordhvaṃ tatraiva tu viśodhayet
śodhayitvā krameṇaiva mūlamantreṇa suvrate /
yojya ātmā pare tattve unmanātītasarvage
nirābhāse pare śānte īśāne cāvyaye tvaje /
ṣaṭtriṃśattattvamākhyātaṃ navatattvaṃ pracakṣmahe
prakṛtiḥ puruṣaścaiva niyatiḥ kāla eva ca /
māyā vidyā tatheśaśca sadāśivaśivau tathā
śodhayitvā tu vidhivadvyāptyātmānaṃ niyojayet /
pañcatattvī yadā śodhyā vaktramantrāstu vācakāḥ
dharitryādi khaparyantaṃ śodhayettatkrameṇa tu /
kalānāṃ yāvatī vyāptistattvānāṃ tāvadeva hi
tritattvamadhunā vakṣye yathā śodhyaṃ varānane /
akāra ātmatattvasya vācakaḥ parikīrtitaḥ
māyāntaṃ tadvijānīyātvidyākhyasyāpyukārakaḥ /
sakalāvadhi tajjñeyaṃ śivasya tu makārakaḥ
khasvaraḥ khasvarūpasya śivatattvasya vācakaḥ /
śodhayitvā krameṇaiva pare tattve niyojayet
tattvadīkṣā samākhyātā caturbhedavyavasthitā /
paradīkṣāṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ
vidyārāje tu ye varṇā navasaṃkhyopalakṣitāḥ /
pṛthagbhedena teṣāṃ tu vinyāsaṃ kathayāmi te
navanābhaṃ puraṃ kṛtvā navapadmopalakṣitam /
navahastaṃ likhedveśma aṣṭaparvādhikaṃ budhaḥ
saptabhāgīkṛtaṃ tattu dakṣiṇottarabhājitam /
caturaśraṃ vibhajyādau matsyaiścaivātra cihnitam
koṣṭhakaikonapañcāśatsūtreṇa tu samālikhet /
madhyame koṣṭhake sūtraṃ dvātriṃśāṅgulasammitam
samālikhya mahādevi caturbhāgavibhājite /
prathame karṇikāṃ kuryātkesarāṇi dvitīyake
tṛtīye dalasandhīṃśca dalāgrāṇi caturthake /
dikṣu rekhāṣṭakaṃ dattvā pratidikṣu tathaiva ca
bhrāmayeccaturo vṛttāṃścaturaṅgulasammitān /
dvābhyāṃ pratidigrekhābhyāṃ madhye sūtraṃ nidhāpya tat
sūtrāgraṃ tu tato bhrāmyamardhacandravidhānataḥ /
madhyasūtraṃ ca dātavyaṃ kiñjalkasthaṃ vipaścitā
pūrvapatraṃ prasādhyavamitarāṇyevameva hi /
kesarāṇi ca saṃlikhya caturviṃśatisaṃkhyayā
patrāgrato nyasellekhāṃ vartulāṃ tu suśobhanām /
tasyāntaṃ caturaśraṃ tu kartavyaṃ tatpramāṇataḥ
pūrvaṃ brahma prasādhyaṃ tu viṣuvatsthena helinā /
pūrvapaścāttataṃ sūtraṃ śaṅkunā sādhayetpriye
dvādaśāṅgulamānena madhye śaṅkuṃ praropya tam /
pārśveṣu bhrāmayedrekhāṃ ṣoḍaśāṅgulasammitām
pūrvāhne grāhayecchāyāmaparasthāṃ sucihnitām /
aparasthena sūryeṇa prākchāyāṃ lāñchayetpriye
dhruveṇottaradakṣasthāṃ lāñchayettu varānane /
tataḥ samālikhetpadmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam
dikkoṣṭhakāṃśca saṃgṛhya aṣṭasaṃkhyopalakṣitam /
śeṣā lopyā varārohe ekāntaritayogataḥ
padmāṣṭakaṃ tato dikṣu bāhye dvārāṇi cālikhet /
vīthyardhasammitāṃ devi śobhāṃ caiva prakalpayet
upaśobhāṃ ca tanmānāṃ kapolāntaṃ samālikhet /
tathā kaṇṭhaṃ ca tanmānaṃ dvārametatprakīrtitam
dvārāṣṭakavibhāgena navanābhaṃ puraṃ smṛtam /
snātvā tu vidhivaddevi praviśedbhavanaṃ guruḥ
pūrvoktena vidhānena sakalīkaraṇādikam /
tataḥ sampūjayeddevaṃ bhairavaṃ parameśvaram
praṇavenāsanaṃ dattvā śivāntaṃ varavarṇini /
madhye sampūjayeddevaṃ svacchandaṃ parameśvaram
pūrvoktena vidhānena aṅgaṣaṭkasamanvitam /
patrāṣṭake nyasedvarṇān pūrvādīśāṃśtataḥ kramāt
sadāśivaṃ hakāreṇetyevamādi varānane /
prakṛtyantaṃ vijānīyānmadhye pīṭheśakalpanā
dikpadmakarṇikāsaṃsthānaṣṭau devān prapūjayet /
tatsthāne bhairavaḥ pūjyaḥ śeṣā varṇairyathākramam
śodhayecca prakṛtyādiśivāntaṃ surasundari /
īśānadiśa ārabhya madhyapīṭhaṃ viśodhayet
yojayettu pare tattve śive paramakāraṇe /
evaṃ varṇāstathā mantrān bhuvanāni viśodhayet
kālāgnyādi śivāntaṃ tu kalāvidhi samāśrayet /
samayān śrāvayetpaścāttantrāmnāyotthitān priye
na nindedbhairavaṃ devaṃ śāstraṃ vānyasamudbhavam /
sāṃkhyaṃ yogaṃ pāñcarātraṃ vedāṃścaiva na nindayet
yataḥ śivodbhavāḥ sarve hyapavargaphalapradāḥ /
smārtaṃ dharmaṃ na nindettu ācārapathadarśakam
brahmādidevatā yāśca mātaraścumbako giriḥ /
vīrāścaiva bhaginyaśca gāvo bhūtagaṇāstathā
devadravyaṃ na hiṃsyāttu siddhānte yadvyavasthitam /
gurorannaṃ na bhuñjīta adattaṃ parameśvari
madyaṃ māṃsaṃ tathā matsyānanyāni ca varānane /
sācārāśca nirācārāṃlliṅgino na jugupsayet
carukaṃ prāśayannityaṃ gurūn sampūjayetsadā /
upaskarānmahādevi pādena tu na saṃspṛśet
saṃhitāṃ cintayennityaṃ bhaktānāṃ śrāvayetsadā /
āhnikaṃ na vilumpettu sandhyākarma varānane
adīkṣitānāṃ purato noccarecchāstrapaddhatim /
trikālaṃ pūjayeddevaṃ japadhyānarataḥ sadā
samayān pālayannityamubhayārthaphalepsayā /
ato vijñānadīkṣāṃ tu pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ
adhyātmagaticāreṇa kevalena viśodhikām /
śiṣyātmānaṃ gṛhītvā tamātmaprāṇe niyojayet
abhimānaṃ tathoccārya kuryādvai pūrvavattadā /
udghātaiśca tato'dhvānaṃ śiṣyasya tu viśodhayet
tataḥ samuccaraṃstattvaṃ pṛthivyādyaṃ tu suvrate /
bhinnābhinnasvarūpeṇa ekaikaṃ tu yathākramam
sasvaraṃ hyakṣaroccāraṃ devatābhiḥ samanvitam /
bindunā śaktisaṃyogādudghātaḥ prathamaḥ smṛtaḥ
devatātrayanirmuktaḥ caturthāntasamanvitaḥ /
udghātaḥ sa tu deveśi dvitīyaḥ parikīrtitaḥ
haṃsākṣarasamuccāraḥ sudīrgho bindusaṃyutaḥ /
ardhacandrānnirodhinyāmudghātastu tṛtīyakaḥ
bhinnodghātau yadā devi nādāntastu tadā bhavet /
udghātaḥ sa tu deveśi caturthaḥ parikīrtitaḥ
sa eva cākṣaroccāro vyāpinyante vyavasthitaḥ /
udghātaḥ sa tu deveśi pañcamaḥ parikīrtitaḥ
pañcodghātāṃstato dattvā pṛthivīṃ śodhayedbudhaḥ /
akārokāramakārāntamevaṃ śuddhyati nānyathā
śuddhe'tha pārthive tattve cintitavyaṃ tu yogibhiḥ /
jalībhūtaṃ tadevaitadātmanā saha yogataḥ
jalībhūte punarmantrī tadeva caturuccaret /
bindvantaṃ dhāraṇāyuktaṃ śiṣyādātmani cintayet
śodhite toyasaṃghāte tejobhūtaṃ vicintayet /
tejodghātāstrayasteṣu nirodhyantamavasthitāḥ
nāsti tejastato vāyurudghātadvayaśodhitaḥ /
ākāśe līyamānaṃ tamudghātena tu cintayet
naṣṭe vāyau tataḥ śūnyamudghātaikena yojayet /
vyāpinī sā tu vijñeyā pañcamānte vyavasthitā
samanāyāṃ tato hyātmā tattvavyāpī sa ucyate /
ātmavyāpī tataścordhvaṃ sarvavyāpī tataḥ punaḥ
tattvāntasaṃsthito hyātmā udghātaikena yogavit /
yojayetparame tattve unmanātītasarvage
yojanāṃ tu pare tattve śṛṇu devi vadāmyaham /
mantramuccārayeddevi hrasvaṃ dīrghaṃ plutaṃ param
parāparavibhāgena yāvattattvaṃ paraṃ gatam /
tridevaṃ bindusaṃyuktamardhacandraṃ nirodhikām
nādaṃ ca śaktisaṃyuktaṃ vyāpinīsamanonmanāḥ /
unmanā ca paraścaiva sarvavyāpī śivo'vyayaḥ
jñātvā sarvamaśeṣeṇa vidhimeṣāṃ yathākramam /
tadā tu yojayenmantrī anyathā naiva yojayet
bindusthaṃ tritayaṃ śabde caturtho bindureva hi /
brahmā viṣṇustathā rudraḥ trimāṇaṃ varṇa ucyate
īśvaro bindudevastu kaṇṭhe śabdaḥ pravartate /
tatra śabdaḥ kriyāntasthaḥ kriyāśaktiriti smṛtā
sa śabdastāluke devi īritaḥ sampravartate /
tasya kiṃcidgataḥ śabdo nāsikānte pravartate
jñānaśaktistuvijñeyā yatnataḥ parameśvari /
mūrdhasthānagataḥ śabdo lalāṭāntamavasthitaḥ
varṇaḥ śabdagataḥ teṣāmudghātaḥ sa tu kīrtitaḥ /
tatrasthā vinivartante śivajñānavivarjitāḥ
pañcadhāvasthito bindurardhacandro nirodhikā /
tasyātīto bhavennādaḥ avicchinnastvasau bhavet
īṣatprasārite vaktre devadevaḥ sadāśivaḥ /
caturvidho bhavecchabdo yaḥ suvegavahaḥ smṛtaḥ
pañcamo na vahecchabdaḥ ūrdhvagāminyasau smṛtā /
tasyātītā bhavecchaktiḥ pañcadhā tu vyavasthitā
sparśastatra bhaveddevi ātmavittatra pūrvavat /
vyāpinī parataścaiva pañcadhā tu vyavasthitā
vālāgramāśritaṃ sparśaṃ kadācidvetti vā na vā /
vyāpinī sā samuddiṣṭā na jñānaṃ parameśvari
tasyāpi samanātītā manastatra na kārayet /
unmanāpadamārohan śuddhātmā tu tato bhavet
śiṣyātmānaṃ guruvara unmanyante niyojayet /
tatra yuktaḥ pare śānte mahāśāntimavāpnuyāt
gurupāramparāyātaḥ sampradāyaḥ prakāśitaḥ /
yojane tu pare tattve upāyaḥ kathitastava
evaṃ jñātvā varārohe sarvakarmāṇi kārayet /
tattvādhvānaṃ kalādhvānaṃ bhuvanādhvānameva ca
varṇamantrapadādhvānaṃ kṛtvaivaṃ śuddhyati priye /
eṣā vai dhāraṇādīkṣā kartavyā yoginātra tu
mantrasiddhena vā devi kṛtā vai sukṛtā bhavet
iti svacchandatantre tattvadīkṣāprakāśanaṃ nāma pañcamaḥ paṭalaḥ
ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
samayācārayuktasya sādhakasya varānane /
jāyate vividhā siddhiḥ girigahvaramāśrite
suśuddhe bhūpradeśe tu sarvaśalyavivarjite /
pracchanne vijane ramye bhairavaṃ tatra pūjayet
japitvākṣaralakṣaṃ tu bahurūpasya suvrate /
pañcapraṇavasaṃyogājjapataḥ siddhyate dhruvam
mucyate na tu sandeho bhedanātpraṇavasya tu /
hrasvaṃ dīrghaṃ plutaṃ sūkṣmamatisūkṣmaṃ paraṃ śivam
praṇavaṃ pañcadhā jñātvā bhittvā mokṣo na saṃśayaḥ /
praṇavaḥ pañcadhāvasthaḥ haṃsena saha saṃyuktaḥ
yatkiñcidvāṅmayaṃ loke śivajñāne pratiṣṭhitam /
śivajñānaṃ ca tatrasthaṃ haṃsaḥ praṇavasaṃyutaḥ
vinā praṇavasaṃyogājjīva eko vyavasthitaḥ /
yathāprakṛti saṃyukto na ca tiṣṭhati caikataḥ
tathā ṣaṣṭhena sambhinno dehe jīvaḥ pravartate /
coditastu yadā tena tadā cordhvaṃ pravartate
pratyakṣamapi tattattvaṃ mahāmāyāvimohitāḥ /
kathitaṃ nābhijānanti vinā śāstreṇa codanām
ṣaṣṭhaścordhvavaho jñeyaḥ svabhāvamukhasaṃsthitaḥ /
aprakāśaḥ svadehastho guṇabhūtaḥ pravartate
nirguṇastu yadā deva ekākī kālavarjitaḥ /
vijñātavyaṃ na kiñcitsyātkevalo niṣkalastu saḥ
tasya rūpaṃ śarīraṃ ca nāsti varṇaḥ kriyā tathā /
sa kathaṃ gṛhyate sūkṣma agrāhyo nityamavyayaḥ
etasmātkāraṇāddevi ṣaṣṭhaṃ bījaṃ niyojitam /
pañcapañcakasaṃyukto dehe sakalaniṣkalaḥ
grahaṇaṃ tu yadā tasya yogī yogavicintakaḥ /
yogenāvāhitasyāpi bhāvamātraṃ tu bhāvayet
yadā karoti sṛṣṭiṃ ca ūrdhvaṃ binduḥ pravartate /
bindūpari ca yacchāntaḥ śivaḥ paramakāraṇam
tatra bindurlayaṃ yāti tatsthānaṃ durlabhaṃ suraiḥ /
ṣaṣṭhasvarasamāyogādabhyāsādacirāllabhet
ṣaṣṭhaśca pañcamaścaiva tasya devi guṇāḥ smṛtāḥ /
saguṇaḥ sakalo jñeyo nirguṇo niṣkalaḥ śivaḥ
sakalo grahasaṃyukto niṣkalo bhāvamāśritaḥ /
sakale japyamāne tu japto bhavati niṣkalaḥ
surāsurāṇāṃ devena yajanopāyahetunā /
rūpaṃ tu sakalaṃ tasya dvidhāvasthaṃ prakāśitam
prathamaṃ prākṛtaṃ rūpaṃ vikṛtaṃ ca dvitīyakam /
prakṛtirvikṛtiścaiva ubhe ṣaṣṭhena saṃyute
ye padārthāḥ purā proktāstatrāsāvucchvasanmuhuḥ /
pravartate ca etena punastena nivartate
praṇavaḥ pañcadhāvasthaḥ trivarṇaśca tridaivataḥ /
bindunādasamāyuktaḥ praṇavaḥ paripaṭhyate
akāraśca ukāraśca makāraśca tṛtīyakaḥ /
varṇatrayamidaṃ proktaṃ brahmādyā devatāstrayaḥ
bindunādasamāyogādīśvaraśca sadāśivaḥ /
ete vai praṇavāḥ pañca haṃsaḥ prāṇayutaḥ sadā
paramātmā śivo haṃsastvapareṇa samanvitaḥ /
parataḥ praṇavān pañca punareva vadāmyaham
śaktiśca vyāpinī caiva samanātmā ca niṣkalaḥ /
unmanā ca tathā devi praṇavāḥ pañca kīrtitaḥ
parataḥ paramo haṃsaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ /
ete vai praṇavāḥ pañca parāparavibhāgaśaḥ
parāpareṇa haṃsena nityameva praṇāmitāḥ /
pravartante hi sarvatra bhuktimuktiphalapradāḥ
pañcabhistu yutastvebhiḥ sa pañcapraṇavātmakaḥ /
tatrasthaḥ ekarūpastu niṣkalastattvataḥ smṛtaḥ
tadyogādapi tadbījaṃ sarvabījaprarohakam /
pravartate'yato yasmāddevāsuraniketanam
tatra mantrāśca varṇāśca pratiṣṭhāṃ yānti nānyathā /
tasya boddhādvimucyante ahikañcukavatpriye
tāvadbhramati saṃsāre yāvattattvaṃ na vindati /
vidite tu pure tattve na bhūyo jāyate kvacit
akṛtārtho narastāvadyāvaddhaṃsaṃ na vindati /
praṇavena samāyuktaṃ kṛtārtha iti nirdiśet
uccāraṃ ca tato jñātvā uccarettaṃ varānane /
uccārastrividho devi haṃsasya samudāhṛtaḥ
hakārokārasaṃyuktabindvante tu tṛtīyakaḥ /
sṛṣṭinyāsena tūccāraḥ saṃhārayoga ucyate
evamādikrameṇaiva mantramuccārayedbudhaḥ /
bindusthaṃ tritayaṃ kṛtvā vaktramudghāṭayettataḥ
īṣadudghāṭite vaktre tadā nādaṃ vijānata /
nādasthaṃ pañcadhā caiva śaktisthaṃ pañcadhā punaḥ
vyāpinyāṃ pañcadhā caiva samanāniṣkalātmanoḥ /
unmanā ca paraṃ tattvaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam
evaṃ jñātvā vimucyante śivatattvavido janāḥ /
anyathā naiva mucyante bindvante ye vyavasthitāḥ
jyotīrūpaṃ tu bindusthaṃ nādasthaṃ śabdarūpakam /
śaktisthaṃ sparśagaṃ caiva tadūrdhvaṃ śūnyarūpakam
brahmādipañcakaṃ yacca teṣāṃ śūnyaṃ ca tatpadam /
parāparavibhāgena te sarvatra vyavasthitāḥ
śūnyātītā tu samanā śuddhātmā tūnmanā tathā /
sarvātītaṃ paraṃ tattvaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam
mantrarūpāśca vijñeyā bindudharmāttu devatāḥ /
tatrasthā sarvakarmāṇi sādhayanti na saṃśayaḥ
tattvaṃ ca unmanātmā tu samanā śūnyameva ca /
sparśaścaiva tathā śabdo rūpaṃ ca tadanantaram
mantrātmani sthitāḥ sarve jñātavyā daiśikena tu /
tatrasthā jñānayogaṃ ca prayacchanti varānane
karmakāle tu sakalān śiraḥ pāṇyādibhiryutān /
japettu sakalān devi niṣkalena samanvitān
dhyāyejjyotirmayān sarvān śabdasiddhipradāyakān /
śaktisthāḥ śaktidāḥ proktāḥ śūnyasthā vyāpakāḥ smṛtāḥ
kramājjñānapradāste vai samanāsthā varānane /
kaivalyadāstataścordhve sarvajñāśconmane pade
tattvena vedhitāḥ sarve ye mayā parikīrtitāḥ /
tajjñātvā siddhidāḥ sarve muktidāśca na saṃśayaḥ
pañcapraṇavasaṃyuktaṃ tattvaṃ te kathitaṃ mayā /
pañcapraṇavapūrveṇa oṃkārādyayutena tu
namaskārāvasānena bahurūpeṇa suvrate /
japataḥ siddhimāpnoti lakṣenākṣarasaṃkhyayā
praṇavādyena saṃyuktaṃ mantramevaṃ japetsadā /
japānte tu punarhomaṃ daśamāṃśena kārayet
nṛmāṃsaṃ purasaṃyuktaṃ ghṛtena ca pariplutam /
tataḥ siddhimavāpnoti adhamāṃ madhyamottamam
triguṇena tu japyena svacchandasadṛśo bhavet /
brahmaviṣṇvindradevānāṃ siddhadaityorageśinām
bhayadātā ca hartā ca śāpānugrahakṛdbhavet /
darpaṃ harati kālasya pātayedbhūdharānapi
sphoṭayedbilvayantrāṇi diggajānapi cālayet /
brahmarākṣasavetālān krūragrahavināyakān
smaraṇānnāśayeddevi avadhyastridaśairapi /
prākṛtānyapi karmāṇi siddhyanti japalakṣataḥ
tāni samyakpravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
mohanā sahadevā ca bhūdhātrī cakralāñchanā
rāmavallyā sahaikatra ātmabījena poṣayet /
bhakṣe pāne ca dātavyaṃ vaśīkaraṇamuttamam
uttavāraṇimūlaṃ tu puṣyarkṣeṇa tu grāhayet /
ātmendriyeṇa saṃyuktaṃ vaśīkaraṇamuttamam
śravaṇākṣimalaṃ lālā rudhirendriyasaṃyutam /
bhūkadambasamopetaṃ dātavyaṃ payasā niśi
apravāse pradātavyaṃ mriyate viraheṇa sā /
ṣaṣṭiṃ kanakabījāni ṣoḍaśa maṇicandrikāḥ
naragodantasaṃyuktāḥ pradadyādyasya bhāminī /
eṣa kāpāliko yogo gacchantamanugacchati
śvetārkamūlaṃ mañjiṣṭhā caṭakasya śirastathā /
gṛhodbhavasya kuṣṭhaṃ ca svaraktendriyasaṃyutam
bhakṣye pāne pradātavyaṃ vaśīkaraṇamuttamam /
mohanā caiva kāntārī mayūraśikhayā yutā
ātmalālendriyairyuktaṃ vaśīkaraṇamuttamam /
lajjālukā ca gorambhā caṇḍālīkarmakaṃ tathā
nāgendrapadamiśraṃ tadātmabījasamanvitam /
eṣa yogavaro divyo dīyate yasya suvrate
madhureṇa samāyukto yāvadāyurvaśī sa tu /
caṇakā māṣamudgāśca apānena vinirgatāḥ
vāntaṃ ghṛtaṃ tathā retaḥ strīrajo hṛnmalaṃ tathā /
mūtraṃ raktaṃ tathā keśo lālā caiva varānane
putrajāniḥ kṛtāhvā ca nāgendrapadasaṃyutā /
mohanā viṣṇukrāntā ca dhātrī caivaikataḥ sthitā
puṣyarkṣeṇa niyuñjīta garvitānāṃ varānane /
bhakṣye pāne pradātavyo yogastridaśapūjitaḥ
uccāṭanaṃ pravakṣyāmi śatrūṇāṃ garvitātmanām /
kākolūkasya pakṣāṃśca kharoṣṭramūtramṛttikā
kṛtvā pratikṛtiṃ prājñaḥ kākaraktena lepayet /
kākolūkasya pakṣāṃśca gude tasya vinikṣipet
tāṃ catuṣpathe nikhanetśmaśānāgnimathopari /
prajvālya homayettatra kākapakṣāṃśca suvrate
udbhrāntapatrasahitān kharamūtreṇa bhāvitān /
yasya nāma samuddiśya yakārādyantarodhitam
mantrāvasāne vinyastaṃ visargāntaṃ pracāṭayet /
bhramate kākavatpṛthvīṃ śatrurvyādhinipīḍitaḥ
piṇyākaṃ nimbapattrāṇi mṛtkiṇvaṃ tu tuṣāṇi ca /
śatroḥ pratikṛtiṃ kṛtvā akṣapuṣpaistu veṣṭitām
śmaśāne nikhanettāṃ tu vahniṃ prajvālya copari /
puṣpairvibhītatarujairyasya nāmnā tu homayet
vidviṣṭo vai bhavecchatruḥ kāmadevasamo'pi yaḥ /
priyaṅgulatikāmiśraṃ gugguluṃ ghṛtavedhitam
hṛtvā tvaṣṭaśataṃ devi subhagaḥ samprajāyate /
jātikuṭmalakairmiśraistrimadhvaktaistilairhutaiḥ
subhagatvamavāpnoti rūpahīno'pi yo naraḥ /
tilairlavaṇasammiśraistrimadhvaktairhutaiḥ priyaiḥ
saptāhādvaśamāyāti yā strī rūpeṇa garvitā /
rājikā lavaṇaṃ caiva madhukṣīraghṛtaplutam
homayennāmasammiśraṃ yasyākarṣettu taṃ drutam /
narasya rocanāṃ gṛhya dviradasya madena tu
bhāvayitvābhimantryaitanmantreṇāṣṭaśataṃ japet /
snāne vilepane madye gandhe vā yasya dīyate
sa vaśyo bhavati kṣipraṃ dhanadaḥ prāṇadastathā /
athavā mārayetkṣipraṃ śatruṃ niścitamātmanaḥ
apakāraśatairyuktaṃ kṛtaghnaṃ duṣṭacetasam /
kapāladvayamādāya nāma śatroḥ samālikhet
kapālasampuṭasthaṃ tadviṣāṅgāreṇa bhāvitam /
rudhireṇa samāyuktaṃ humphaṭkāravidarbhitam
mahāpretavanaṃ gatvā svacchandaṃ pūjayettataḥ /
kṛṣṇamālyopahāraiśca tataḥ karma samārabhet
vijñāpya bhairavaṃ devaṃ śatruṃ me vinipātaya /
anujñātastu devena gṛhittvā tacchirodvayam
tatra gatvā mahādevi kapālāsanasaṃsthitaḥ /
tatrastho roṣasampūrṇo dakṣiṇābhimukhaḥ sthitaḥ
ātmano bhairavaṃ rūpaṃ jñātvā ghoraṃ subhīṣaṇam /
kruddhaḥ samuccarenmantrī dvātriṃśākṣarasammitam
vilomena mahābhāge śatrunāma tato'ntagam /
humphaḍdvayaṃ samuccārya kādye cāsphālayedbhṛśam
khaṇḍaśaścūrṇite yāvattāvacchaturvinaśyati /
saptarātreṇa deveśi prayogastvanivartakaḥ
evaṃ śatasahasrāṇi anyakalpotthitāni ca /
prayogāṇāṃ karotyeṣa mantrarājeśvareśvaraḥ
anulomagataṃ devaṃ vauṣatkārāntasaṃsthitam /
kṣīraṃ tu homayeddevi śāntyarthe hitakārakam
vaṣadāpyāyane śastaṃ svāhāntaṃ vaśakarmaṇi /
mantrāṇāṃ tarpaṇārthaṃ ca natyantaṃ cārcane smṛtam
etaddhi kathitaṃ devi sādhakasya sumedhasaḥ /
kriyākālāṃśayuktasya akleśāttu sukhāvaham
iti svacchandatantre pañcapraṇavādhikāraḥ ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
saptamaḥ paṭalaḥ
kriyā jñātā mayā deva tvatprasādānmaheśvara /
kālāṃśakaṃ ca deveśa kathayasva prasārataḥ
kālo dvidhātra vijñeyaḥ sauraścādhyātmikaḥ priye /
suvārakaraṇe lagne suyoge sudine priye
tejo'pacayarāśau tu dakṣiṇāyanamuttaram /
grahaṇaṃ candrasūryābhyāṃ kālaśca ṛtavastathā
pakṣo māsaśca velā viṣuvadrāśyantaraṃ tathā /
puṇyāpuṇyodayo devi saura eṣa prakīrtitaḥ
ādhyātmikaṃ punardevi kathayāmi nibodha me /
ṣāṭkośikastu yo deho bhūtatanmātrasaṃyutaḥ
sa manobuddhyahaṅkārabuddhikarmendriyairguṇaiḥ /
sarvatattvaistathā devaiḥ samadhiṣṭhitavigrahaḥ
tatrātmā prabhuśaktiśca vāyurvai nāḍibhiścaran /
nābhyadhomeḍhrakande ca sthitā vai nābhimadhyataḥ
tasmādvinirgatā nāḍyastiryagūrdhvamadhaḥ priye /
cakravatsaṃsthitāstatra pradhānā daśa nāḍayaḥ
dvāsaptatisahasrāṇi nāḍyastābhyo vinirgatāḥ /
punarvinirgatāścānyā ābhyo'pyanyāḥ punaḥ punaḥ
yāvatyo romakoṭyastu tāvatyo nāḍayaḥ smṛtāḥ /
yathā parṇa palāśasya vyāptaṃ sarvatra tantubhiḥ
śarīraṃ sarvajantūnāṃ tadvadvyāptaṃ tu nāḍibhiḥ /
mārutāpūritāḥ sarvā ātmaśakticarāḥ sadā
pṛthagvṛttiprabhedena bhinnāścāraprabhedataḥ /
cāravṛttiprabhedena saṃjñābhedo varānane
nāḍināṃ caiva vāyūnāṃ bhedo jñeyaḥ sahasraśaḥ /
pradhānā daśa yāḥ proktā nāḍayaśca varānane
tāsāṃ madhye tu deveśi vāyavo ye vyavasthitāḥ /
nāḍīnāṃ caiva vāyūnāṃ saṃjñāvṛttīrnibodha me
iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca tṛtīyakā /
gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī
alambusā kuhūścaiva śaṃkhinī daśamī smṛtā /
etāḥ prāṇavahāḥ proktāḥ pradhānā daśa nāḍayaḥ
prāṇo'pānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca /
nāgaḥ kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ
vāyavo nāḍayaścaiva cakravatsaṃsthitāḥ priye /
tāsu saṃcarataḥ siddhiṃ yogaṃ caiva varānane
japataśca varārohe japasiddhimavāpnuyāt /
daśānāṃ tu paraṃ devi nāḍītrayamudāhṛtam
bindunādātmake dve vai madhye śaktyātmikā smṛtā /
hṛccakre tu samākhyātāḥ sādhakānāṃ hitāvahāḥ
prāṇo vai carate tāsu ahorātravibhāgataḥ /
tathā te kathayiṣyāmi pravibhajya yathāsphuṭam
prabhuśaktisamākṛṣṭā marutprāṇātmasaṃsthitāḥ /
traya ete'vibhāgena saṃcarante samantataḥ
adha ūrdhvaṃ vahedyasmātsarvanāḍīḥ pravāhayan /
vṛttisaṃjñāprabhedena varṇarūpāṇyanekadhā
dvāsaptatisahasrebhyo jāyante daśa vai priye /
koṭidhāto varārohe sa ekaḥ saṃvyavasthitaḥ
prāṇāpānamayaḥ prāṇo visargāpūraṇaṃ prati /
nityamāpūrayanneva prāṇināmurasi sthitaḥ
prāṇanaṃ kurute yasmāttasmātprāṇaḥ prakīrtitaḥ /
ahorātragatiṃ prāṇe adhunā kathayāmi te
tuṭayaḥ ṣoḍaśa prāṇe pūrvaṃ hi kathitā mayā /
bāhye naiva tu kālena te lavāḥ parikīrtitāḥ
tābhiścatasṛbhirdevi prāṇe yāmo vidhīyate /
taireva praharairdevi caturbhistu dinaṃ bhavet
rātriścaturbhirvijñeyā ahorātrastvato'ṣṭabhiḥ /
śivo dharmeṇa haṃsastu sūryā haṃsaḥ prabhānvitaḥ
ātmā vai haṃsa ityuktaḥ prāṇo haṃsasamanvitaḥ /
tasyodayātkaletkālaḥ grahāṇāmudayo bhavet
ṛkṣāṇi rāśayaścaiva tārāstvaṃśāstathaiva ca /
prāṇe vai udayantyete ahorātreṇa suvrate
ahorātrodayastyaiva vibhāgaṃ kathayāmi te /
hṛdayordhve tu kaṇṭhādho yāvadvai pravahetpriye
aṅgulena vihīne tu prathamaḥ praharaḥ smṛtaḥ /
dvitīya ūrdhve vijñeyo madhyāhnastālumadhyataḥ
atra homo japo dhyānaṃ kṛtaṃ vai mokṣadaṃ bhavet /
nāsāgryatryaṅgulordhve tu yāvatprāptastu suvrate
praharastu tṛtīyo'sau bhavedvai varavarṇini /
śaktyante ca caturthastu praharo'haḥ prakīrtitam
caturthānte tu deveśi prāṇasūryaḥ sadāstagaḥ /
tato'stamayasandhyātra tuṭyardhaṃ tu bhavetpriye
tatkālaṃ tu vilambyaivaṃ punaścādhaḥ pravartate /
sa ca candrodayo devi rajanī ca vidhīyate
pūrvoktakramayogena yāmeṣvevaṃ caratyasau /
tāluke cārdharātrastu punarevaṃ vidhīyate
hṛtpadmaṃ tu yadā prāptaḥ prabhātasamayastadā /
tuṭyardhaṃ tu varārohe pūrvasaṃdhyā bhavettataḥ
tasmātsamudayaścaiva sūryasya sa bhavetpunaḥ /
pūrvavatkramayogena sa careddhi sadā śubhe
vāsare tu caretsūryo dhārāyāṃ saṃcarecchaśī /
candrasūryodayo hyeṣa mayā te parikīrtitaḥ
bhaumādyāśca grahā hyevaṃ caranti pravibhāgaśaḥ /
prāṇe cāpyudayantyete prahare prahare priye
velā vāro bhavedyasya sa caretpraharadvayam /
rāhuścarati somena ketuścarati bhāsvatā
ye grahāste ca vai nāgā lokapālāṣṭakaṃ ca te /
mūrtayaścaiva te cāṣṭāvaṣṭau te ca gaṇeśvarāḥ
te ca pañcāṣṭakā rudrāstathā yogāṣṭakāḥ pare /
anantādiśikhaṇḍyantāste ca vidyeśvarāṣṭakāḥ
sakalādyāni tattvāni sthitāni paratastviha /
pūrvoktā bhairavāścāṣṭau sarve te ca vyavasthitāḥ
grahādīnsamadhiṣṭhāya sarveṣūdayakārakāḥ /
rāśibhiḥ saha nakṣatraista udyanti aharniśam
madhyāhne cārdharātre ca udayo'bhijito bhavet /
abhīpsitaṃ phalaṃ tatra sādhakānāṃ bhavediha
ahorātravibhāgo'yamevaṃ te kathito mayā /
adhunā pakṣamāsāṃśca varṣāṇi kathayāmi te
ādhyātmikāhorātreṇa bāhye kāṣṭhā vidhīyate /
māsenādhyātmikenaiva bāhye caiva kalā bhavet
tatra triṃśadahorātrā māsastu varavarṇini /
māsaidvadaśabhiścaiva bāhye'tha ghaṭikā bhavet
śatāni trīṇyahotrātrāḥ ṣaṣṭireva tathādhikā /
varṣametatsamākhyātaṃ bāhye vai ghaṭikā ca sā
ghaṭikāḥ ṣaṣṭistvahorātre bāhye tu pravahanti vai /
tā evāntaracāreṇa ṣaṣṭiḥ saṃvatsarāḥ smṛtāḥ
prāṇasaṃkhyāṃ punasteṣu kathayāmyadhunā tava /
ṣaṭśatāni varārohe sahasrāṇyekaviṃśatiḥ
ahorātreṇa bāhyena adhyātmaṃ tu saradhipe /
prāṇasaṃkhyā samākhyātā jñātavyā sādhakena tu
praṇahaṃse sadā līnaḥ sādhakaḥ paratattvavit /
tasyāyaṃ japa uddiṣṭaḥ siddhimuktiphalapradaḥ
adhaḥ pravahaṇe siddhirhṛtpadmaṃ yāvadāgataḥ /
muktiścaiva bhavedūrdhve paratattve tu suvrate
mano'pyanyatra nikṣiptaṃ cakṣuranyatra pātitam /
yathā pravartate prāṇastvayatnādeva sarvadā
nāsyoccārayitā kaścitpratihantā na vidyate /
svayamuccarate haṃsaḥ prāṇināmurasi sthitaḥ
māsavatsarasaṃkhyā tu eṣā te kathitā mayā /
candrasūryoparāgaṃ tu kathayāmi tataḥ param
ahorātrastu yaḥ proktaḥ prāṇe'sminsurasundari /
sa eva pakṣadvitayaṃ māsaṃ ca kathayāmi te
tuṭyardhaṃ cāpyadhaścordhvaṃ viśramaḥ parikīrtitaḥ /
madhye pañcadaśoktā yāstithayastāḥ prakīrtitāḥ
prathamodaye tu hṛtpadmāttuṭyardhaṃ tu dinaṃ bhavet /
dvitīye caiva tuṭyardhe yadā carati śarvarī
rāśayo grahanakṣatrāṇyudayanti yathākramam /
asminnevamahorātre pūrvavacca varānane
tuṭibhiḥ pañcadaśabhiḥ pakṣaḥ sa tu vidhīyate /
tithicchede ṛṇaṃ jñeyaṃ vṛddhau caiva dhanaṃ bhavet
ṛṇaṃ caiva bhavetkāso niḥśvāso dhana ucyate /
kṛṣṇapakṣordhvacāreṇa saṃhāraḥ saṃkṣayo bhavet
krūrakarmāṇi vai tatra kurvansiddhimavāpnuyāt /
śubhakarmāṇi kṛṣṇe ca na ca siddhyanti suvrate
śaktiṃ vai viśati prāṇe yā tuṭistu vidhīyate /
amāvasyā tu sā jñeyā kṛṣṇapakṣe varānane
śaktermadhyordhvabhāge tu tuṭyardhaṃ yatprakīrtitam /
pakṣasaṃdhistvasau jñeyo'māvasyārdhapratipadā
tithicchedena vai tatra sūryasya grahaṇaṃ bhavet /
ravibimbāntare devi candrabimbaṃ tadā bhavet
tadantare bhavedrāhuramṛtārthī varānane /
amṛtaṃ sravate candro rāhuśca grasate tu tam
pītvā tyajati tadlimbaṃ tadā muktaḥ sa ucyate /
ādityagrahaṇaṃ caiva loke tadupadiśyate
rāhurādityacandrau ca traya ete grahā yadā /
dṛśyante samavāyena tanmahāgrahaṇaṃ bhavet
sa kālaḥ sarvalokānāṃ mahāpuṇyatamo bhavet /
tatra snānaṃ tathā dānaṃ pūjāhomajapādikam
yatkṛtaṃ sādhakairdevi tadanantaphalaṃ bhavet /
tāṃ caivārdhatuṭiṃ tyaktvā śuklapakṣodayo bhavet
śaktigarbhādadhaḥ sṛṣṭistasmādvṛddhiḥ prajāyate /
tadārabhya ca karmāṇi śubhānyabhyudayāni ca
dhyānamantrādiyuktasya siddhinte nātra saṃśayaḥ /
prāṇahaṃso yadā prāptastvadhastāṃ prathamāṃ tuṭim
pūrvamardhaṃ tvahaḥ proktaṃ tuṭyardhamaparaṃ niśā /
rāśayo graha ṛksāṇi yogāśca karaṇāni ca
pūrvavatkramayogena tānyudyanti tvaharniśam /
pratipatsā tu vijñeyā candraścaikakalo bhavet
dvitīyāyāṃ dvitīyā tu vṛddhimeti krameṇa tu /
tithayaścaivamārabhya yāvatpañcadaśī tuṭi
paurṇamāsī tu vijñeyā tithirvai sādhakena tu /
tatra pūjā japo dhyānaṃ saṃpūrṇaṃ saphalaṃ bhavet
saṃpūrṇaśca bhavettasyāṃ candro vai cārulocane /
tasyāścārdhatuṭiryā tu pakṣasaṃdhyā tu sā smṛtā
tasyārdhaṃ paurṇamāsī tu pratipadardhena saṃsthitā /
hṛtpadmasaṃdhimadhye tu somasya grahaṇaṃ bhavet
ādityena vinā loke somagrahaṇamucyate /
tatraiva ca mahatpuṇyaṃ dhyānahomajapādibhiḥ
pakṣadvaye'pi deveśi grahaṇaṃ candrasūryayoḥ /
nānādiddhipradaṃ hyetat sādhakasyābhiyoginaḥ
mokṣaścaiva punarbhadre pakṣadvayasamujjhitaḥ /
pakṣadvayaṃ parityajya pūvoktakaraṇena tu
unmanyante sthito nityaṃ paravṛttyavalambakaḥ /
parityajya tvadhaḥ sarvaṃ dhyānamāsthāya yojayet
tasya muktirna saṃdehastvanyathā siddhibhāgbhavet /
pakṣadvaye'pi grahaṇaṃ bhavedvai sarvadehinām
evametatsamākhyātaṃ yāvadāyurvarānane /
atraivādhyātmāhorātre tvathābdodaya ucyate
hṛtpadmādūrdhvaparyantaṃ rāśayaḥ ṣaḍvyavasthitāḥ /
aṅgulaiḥ ṣaḍbhirekaiko hṛtpadmādyāva śaktitaḥ
aṅgule aṅgule hyatra tithayaḥ pañca saṃsthitāḥ /
tasyāpyardhaṃ dinaṃ pūrvamaparārdhaṃ niśā bhavet
ṣaṭpañcakāstithīnāṃ ye te ḥorātrāstu māsikāḥ /
triṃśatā tairahorātrairdvipakṣo māsa ucyate
māsi rāśyudaye hyeṣa adhordhvaprāṇasaṃcare /
hṛdayādudayasthānātsaṃkrāntirmakare sthitā
ṣaḍaṅgulānyadhastyaktvā kumbhe saṃkramate punaḥ /
kaṇṭhordhve dvyaṅgulaṃ tyaktvā mīne saṃkramate punaḥ
galordhvādyāvattālvantaṃ tyaktvā meṣe'tha saṃkramet /
nāsāntaṃ yāvatsaṃkrāntiraṅgulāni ṣaḍeva hi
eṣā vai viṣusaṃkrāntiruttare saṃvyavasthitā /
japahomārcanadhyānānmahābhyudayakārikā
nāsāgraṃ tu parityajya prāṇahaṃso vṛṣe caret /
ṣaḍaṅgulāni saṃtyajya saṃkramenmithune punaḥ
śaktyantaṃ yāvadadhvānaṃ saṃkrāntirmithune smṛtā /
makarācca samārabhya mithunāntaṃ ca suvrate
uttarayaṇamatraitadaihikīsiddhivarjitam /
snānaṃ dhyānaṃ tathā dānaṃ pūjāhomajapādikam
sādhakādyaiḥ kṛtaṃ yacca sahastrānekadhā bhavet /
iha janmani nāpnoti paratraivopatiṣṭhate
dināni tatra vardhante makarānmithunāntikam /
tatkāle saṃharedvīryaṃ jagatyasmiṃścarācare
haṃso raśmibhirākṛṣya garbhasthaṃ kārayettu tam /
garbhasthānekadhārūpaṃ yadgṛhītaṃ purātanam
karkaṭādeḥ samārabhya sarvaṃ varṣati tatpunaḥ /
tasmādārabhya makarāddhyānahomajapādikam
paralokanimittāya tadanantaphalaṃ bhavet /
puraścaryānimittāya mantragrahavrataṃ ca yat
mīnādāvārabhetsarvaṃ mantrasiddhyarthamātmanaḥ /
bāhye'pi taravo loke ṛtuṣaṭkasamīritam
kusumānandamāyānti kusumāyudhadīpakam /
mantrāḥ kālānurūpeṇa vratacaryādineritāḥ
jñeyabodhapradīptāśca siddhimuktiprasādhakāḥ /
adhyātmaśabdarūpātmā ṣaḍrasāsvādaneritaḥ
haṃsabodhapradīptastu galake mīnamāśritaḥ /
śabdasaṃvedanaṃ tasya sphuṭaṃ tatra bhavedyataḥ
tadārabhya japāttasya sarvameva pravartate /
mithunāntaṃ ca deveśi tataḥ siddhiḥ prajāyate
sahaṃso binduśaktisthaḥ siddhidvārairadhomukhaḥ /
karkaṭādau sa varṣettu tulāntaṃ tālukāntare
kaṇṭhādadhastato dehī hṛtpadmātsarvato vrajet /
tasmādihātmasiddhyarthaṃ puṣṭyarthaṃ caiva sādhayet
dakṣiṇāyanaje kāle yasmātsṛṣṭiḥ prajāyate /
śaktyadho hṛdaye haṃsaḥ saṃkrametkarkaṭe priye
ṣaḍaṅgulāni saṃtyajya siṃhe vai saṃkrametpunaḥ /
ṣaḍaṅgulaiḥ punastyaktaiḥ kanyāṃ saṃkramate punaḥ
nāsikāgrāttu tālvantaṃ tyaktvaivaṃ viṣuvadbhavet /
tulāsaṃkrāntireṣoktā dakṣiṇaṃ viṣuvadbhavet
sādhanaṃ yatkṛtaṃ tatra iha janmani kāmadam /
mṛtyorjayaṃ tathā śāntiṃ puṣṭiṃ tasmātsamārabhet
tasmātsa ṣaḍrasāhāro galādhaḥ prīṇayettanum /
ṣaḍaṅgulāni tyaktvā tu vṛścike kramate punaḥ
kaṇṭhordhvaṃ dvyaṅgulaṃ tyaktvā kaṇṭhādhaścaturaṅgulam /
vṛścikaṃ tu parityajya dhanvisaṃkrāntirucyate
ṣaḍaṅgulādadhastāttu dhanvisthaścarate hṛdi /
hṛtpadmāntaṃ tu vai haṃsaścaritvā ūrdhvagodayaḥ
makarādiṣu saṃkrāntau dvādaśaivaṃ caretsadā /
amunoktakrameṇaiva āyurvai sarvadehinām
aihikāmuṣmikī siddhiradhamā madhyamottamā /
ayanadvayamākhyātaṃ mokṣasiddhirdvayojjhitā
ayanadvayaparyanta unmanyante sadā sthitaḥ /
tatrastho vai japadhyānānmokṣasiddhimavāpnuyāt
mokṣaṃ gatvā tu nāgacchetpratijñā bhairavasya tu /
asminnabdodaye bhūyo dvādaśābdodayaṃ śṛṇu
caitrasaṃvatsare yasmānmāsānāmudayo bhavet /
tadādi sādhakaistasmātkartavyaṃ mantrasādhanam
dvādaśābdaḥ sa vijñeyaścaitramāsādvarānane /
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi prāṇo'sminpravibhāgaśaḥ
tatra saṃvatsareṇaiva amunoktena suvrate /
ahorātrastu yaḥ prokto dvādaśāṃśaṃ bhajetpriye
dvādaśa te ahorātrā dvādaśābde bhavanti vai /
pañcabhistāṃstu saṃguṇya dvādaśābda ṛturbhavet
tameva dviguṇaṃ kṛtvā kālastu sa vidhīyate /
triguṇenaitadayane vatsaraḥ ṣaṅguṇena tu
saṃkrāntayo dvādaśātra yadvadabde prakīrtitāḥ /
dvādaśābdodaye prāṇe vatsarāste prakīrtitāḥ
dvādaśābde tvahorātrāḥ teṣāṃ saṅkhyāṃ nibodha me /
sahasrāṇi tu catvāri triśatī viṃśatistathā
dvādaśābdodaye devi prāṇe'sminkathitā mayā /
ṣaṣṭyabdodayamatraiva punaśca kathayāmi te
ānandādyāstu te jñeyāḥ ṣaṣṭyabdāstu varānane /
te cādha ūrdhvage prāṇe ekasminsurasundari
caranti pravibhāgena tathā te kathayāmyaham /
ānandaprabhṛterdevi mantramārādhayettu yaḥ
tasyānandastu deveśi mantreṇa saha jāyate /
dvādaśābde tvahorātraṃ pañcadhā bhedayecca tam
ṣaṣṭyabde te tvahorātrāḥ pañcaiva parikīrtitāḥ /
te vai ṣaṅguṇitāstatra māsa ekaḥ prakīrtitaḥ
taiśca dvādaśabhirdevi varṣamekaṃ vidhīyate /
aṅgule tu sapañcāṃśe mānametatprakīrtitam
ṣaḍaṅgulaistu pañcābdāḥ ṣaṣṭyabda udayanti te /
hṛtpadmādyāva śaktyūrdhvaṃ triṃśadabdodayo bhavet
śaktyadho yāvaddhṛtpadmaṃ triṃśadabdodayo bhavet /
ṣaṣṭyabde ye tvahorātrāḥ saṅkhyāṃ teṣu vadāmyaham
viṃśatistu sahasrāṇi sahasraṃ ṣaṭśatādhikam /
ahorātrāstu ṣaṣṭyabde saṅkhyātāstu varānane
ṣaṣṭyabdodaya ākhyātaḥ prāṇa ekatra te mayā /
candrasūryoparāge ca pakṣamāsāyaneṣu ca
yugādiṣu yugānteṣu yacca saṃvatsare'pyatha /
varṣadvādaśake caiva ṣaṣṭyabde'tha varānane
snānadānena yajñaiśca pūjāhomajapena ca /
jñānayogādibhiścaiva bāhye kāle tu yatkṛtam
amunokte varārohe tatphalaṃ labhate mahat /
prāṇahaṃsagatiṃ cāre jñātvaikasmiṃstu tadbhajet
svasaṃvedyo bhaveccāro nāḍīcārajayātsphuṭam /
athavā sa japādevamatyarthamupabṛṃhitaḥ
mantrī yogaṃ vijānāti jñātvā sarvajñatāṃ vrajet /
punareva pravakṣyāmi nāḍitrayavibhāgataḥ
dakṣinottarasaṃkrāntau viṣuvaccāratastathā /
yathā caratyasau haṃso jagatyasmiṃścarācare
antaḥsthaḥ kālarūpeṇa kalābhiḥ kalayañjagat /
nāḍitrayakṛtādhāro mārgatrayavyavasthitaḥ
guṇatrayasamāviṣṭastridhāvasthāvyavasthitaḥ /
kāraṇaiḥ ṣaḍbhirākrāntaḥ śaktitritayasaṃyutaḥ
icchājñānakriyāviddhaḥ somasūryāgnimadhyagaḥ /
dakṣanāsāpuṭe caiva nāḍī vai piṅgalā smṛtā
iḍā caiva tu vāmena suṣumnā madhyataḥ sthitā /
dakṣiṇe devamārgastu pitṛmārgastathottare
madhyamaḥ śivamārgastu tatra gatvā na jāyate /
dakṣiṇe sattvajāgratsthaḥ svapnastho vāmato rajaḥ
madhye tamastu vijñeyaṃ suṣuptāvastha eva ca /
brahmeśvaraśca dakṣastho vāme viṣṇusadāśivau
madhye rudraśivau proktau sarvātītaḥ paraḥ śivaḥ /
jyeṣṭhājñāne ca dakṣe ca kriyā vāmā tathottare
raudrī cecchā ca madhyasthā parā śaktiḥ parāparā /
dakṣiṇo tu sthitaḥ sūryo vāme somo virājate
pāke prakāśakatve ca madhyasthaścaiva pāvakaḥ /
pācayetsarvapākaṃ hi somādiguṇasambhavam
prakāśayetsvasāmarthyātparatattvamanāmayam /
rāśayaśca grahāḥ sarve ṛkṣayogādayaśca ye
candrasūryapathenaiva te carantyanupūrvaśaḥ /
sūryasomau ca te sarve bhuñjate kramaśaḥ priye
somasūryātmakāste vai pathitrayavyavasthitāḥ /
vāyati tapati sūryaḥ somo varṣati cāmṛtam
somasūryātmakaṃ yasmājjagatsthāvarajaṅgamam /
sauro dakṣiṇamārgastu uttarāyaṇasaṃjñitaḥ
vāmaḥ saumyastu yaḥ proktastatra vai dakṣiṇāyanam /
somasūryātma viṣuvatpuṭadvayaviniḥsṛtam
udaksaṃkrāntayaḥ pañca pañca vai dakṣiṇāyane /
dakṣiṇottarayormadhye saṃkrāntyā viṣuvaddvayam
sauraśca dakṣiṇo mārgastvabhicāraprasiddhidaḥ /
āpyāyane tathā puṣṭau śāntike saumya uttaraḥ
dakṣiṇāduttaraṃ yāti uttaraddakṣiṇaṃ yadā /
dakṣiṇottarasaṃkrāntiḥ sā caivaṃ saṃvidhīyate
dakṣiṇasyāṃ yadā nāḍyaṃ saṃkrāmettu yadottaram /
yāvadardhaṃ tu tatrasthaṃ madhyenottarato vahet
tāvattadviṣuvatproktamuttaraṃ tūttarāyaṇe /
uttarāddakṣiṇāyāṃ tu saṃkrāmansa varānane
yāvadardhaṃ vahettatra ardhaṃ dakṣiṇato vahet /
viṣuvaddakṣiṇaṃ tāvaddakṣiṇāyanajaṃ priye
tatra pūjā japo homo yatkṛtaṃ muktidaṃ bhavet /
dhyānayogena dīkṣāyāṃ tatstho vai mocayedguruḥ
bāhye caiva tvahorātre adhyātmaṃ tu varānane /
caturviṃśatisaṃkrāntīḥ prāṇahaṃsastu saṃkramet
ahani dvādaśa proktā rātrau vai dvādaśa smṛtāḥ /
pūrvāhṇe viṣuvattvekaṃ madhyāhne tu dvitīyakam
tṛtīyaṃ cāparāhṇe vai ardharātre caturthakam /
caturdhā viṣuvatproktamahorātreṇa muktidam
caturviṃśatisaṃkrāntyaḥ samadhātoḥ svabhāvataḥ /
śatāni nava vai haṃsa ekāmekāṃ vahetsadā
etanmānaṃ samākhyātamanyathā pravahedyadā /
iṣṭaṃ caivāpyaniṣṭaṃ ca tadā saṃsūcayettu saḥ
ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā tasmādyogī nirūpayet /
pūrvodaye tu saṃprāpte bhāskarasya varānane
jīvitaṃ maraṇaṃ caiva tadārabhya vicārayet /
susaṃyatamanā yogī vīro yogāsanasthitaḥ
saṃsmarannātmajaṃ prāṇaṃ suṣumnāntargataṃ priye /
supraśāntastadā tiṣṭhetprāṇaikagatamānasaḥ
prāṇasaṃkrāntikālo vai piṅgalaikasthito vahet /
pravāhe viṣuvaddevi jñātvā kālaṃ samādiśet
ekābdaṃ jīvitaṃ jñeyamahorātreṇa suvrate /
abdadvayaṃ sa jīvettu ahorātradvayena tu
tryabdaṃ tu tribhirevātra caturbhiścaturabdakam /
pañcābdaṃ pañcadivasaiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍvarṣameva ca
saptabhiḥ sapta varṣāṇi jīvedaṣṭāṣṭabhirdinaiḥ /
navabhirnavavarṣāṇi daśabhirdaśa eva ca
dinaikādaśakenaiva varṣaikādaśakaṃ priye /
dinairdvādaśabhiryogī jīvedvarṣāṇi dvādaśa
saptayāmapravāheṇa ṣaṇmāsānatha jīvati /
praharānṣaḍvahedyasya māsāṃstrīnvai sa jīvati
pañcapraharavāhena dvayardhamāsāyurva saḥ /
caturbhiḥ praharaidevi māsamekaṃ sa jīvati
praharatrayavāhena māsārdhaṃ caiva jīvati /
praharadvayaṃ vahedyasya dinānyaṣṭau sa jīvati
caturaḥ praharāñjīvetpraharaṃ tu vahedyadā /
praharārdhaṃ vahedyasya sa jīvetpraharadvayam
sadyo mṛtyurbhavettasya yasya haṃsastrimārgagaḥ /
yadārabhya nirūpyeta prāṇe vai kālamīśvaram
māsaḥ pakṣo dinaṃ varṣaṃ tadahaḥ prabhṛti priye /
saṃlakṣyaivaṃ prayatnena tatkāle niścayo bhavet
uttarāyaṇaje kāle evaṃ te kathitaṃ mayā /
ayuktasyāpi ca prāṇe mṛtyujñānaṃ nibodha me
karṇarandhrakṛtāṅguṣṭho ghoṣaṃ na śṛṇute yadā /
maraṇaṃ tasya deveśi ṣaṇmāsena vinirdiśet
ghoṣamadhye paraṃ śabdaṃ cīravākciñcinīravam /
māsamekaṃ sa jīvettu na śṛṇoti yadā priye
utpāṭaṃ caiva kāṇaṃ ca mṛtyuyogaṃ ca me śṛṇu /
saṃkrāntipañcakaṃ prāṇo mukharandhre vahedyadā
tamutpāṭaṃ vadedyogaṃ sthānātsthānāntaraṃ vrajet /
vittanāśastathodvego rogavṛddhiśca jāyate
suhṛdgṛhavināśaśca tejohāniśca jāyate /
dakṣiṇe puṭa ekasmin dakṣiṇāyanavarjite
saṃkrāntyaṣṭakavāhena kāṇayogo bhaveddhi saḥ /
bhagandharo'nugranthaśca netrarogaśca kāmalā
śūlaṃ visphoṭikā duḥkhamurodoṣā bhavanti ca /
vāmanāsāpuṭenaiva saṃkrāntīśca trayodaśa
jvaraḥ śiro'rtiḥ śūlaṃ ca arśāsi stambha eva ca /
mūtrakṛcchraṃ pramehaśca pāṇḍurogaśca jāyate
iḍāsthaḥ śleṣmaṇā vyādhiṃ prakopayati suvrate /
yasmiṃścāre nirūpyeta tatkāladivase pare
vyādhibhiḥ pīḍyate sarvairvāmavāmetaretare /
athānyatsparśavijñānaṃ nāsādhastāttathopari
ūrdhvena spṛśataścordhvaṃ rugdoṣāḥ prākpracoditāḥ /
vācākrośābhibhavanaṃ dakṣiṇena vahedyadā
madhye madhyapuṭasparśī parābhibhavatāṃ vrajet /
itaścetaśca bahudhā saṃkrāntyekā vahedyadā
pūjanaṃ bahusaṃmānaṃ lābhastasya bhavettadā /
mandacāre suṣumnāyāṃ prāṇahaṃso vahedyadā
bhūlābho dharma aiśvaryaṃ bhaveccātra priyāgamaḥ /
dvādaśaiva tu saṃkrāntīrvahedviṣuvataikataḥ
tadaikavatsareṇaiva maraṇaṃ tu samādiśet /
hrasetsaṃkrāntirekaikā māsa eko hrasettadā
saṃkrāntyekā varārohe triṃśatprāṇakṣayodayā /
dine dine vahedbāhye yāvattriṃśaddināni tu
māsānte tu bhavenmṛtyuḥ sadya eva varānane /
mṛtyuyogaḥ samākhyāto mayā te varavarṇini
abdaṃ māsaṃ tathā pakṣaṃ tithiṃ velāṃ yadābhyaset /
yatkālāttu samārabhya tatkālaṃ tu samādiśet
iḍāsuṣumnāmārgeṇa prāṇacāraṃ vidurbudhāḥ /
dakṣiṇāyanaje kāle evaṃ te kathitaṃ śubham
evaṃ śarīraje kāle mṛtyuṃ cāśubhameva ca /
jñātvā yogī jayenmṛtyumaśubhānyapyaśeṣataḥ
dhyātvā kāleśasvacchandaṃ haṃsaṃ vā sakaleśvaram /
nāsikārandhramārgasthaḥ sa sṛjetsaṃharejjagat
tatrasthaḥ kalayetsarvaṃ sarvabhūteṣvavasthitaḥ /
tatsthaṃ dhyātvā jayenmṛtyuṃ nākalasthaṃ kaletprabhuḥ
dhyānayuktasya ṣaṇmāsātsarvajñatvaṃ pravartate /
kālatrayaṃ vijānāti kālayuktastu yogavit
kālahaṃsaṃ sa tu japan dhyāyanvāpi maheśvari /
sa bhavetkālarūpī vai svacchandaḥ kālavaccaret
hatamṛtyurjarāṃ tyaktvā rogaiḥ sarvabhayojjhitaḥ /
vijñānaṃ śravaṇaṃ dūrānmananaṃ cāvalokanam
sarvaiśvaryaguṇāvāptirbhavetkālajayātsadā /
dakṣanāsāpuṭe dhyātvā brāhmaiśvaryamavāpnuyāt
tadāyustatsamaṃ vīryaṃ bhūtakālaṃ ca vettyataḥ /
bhaviṣyajjño bhavedvāme viṣṇutulyabalaśca saḥ
tatsamaṃ caitadaiśvaryaṃ tadāyuryogirāḍbhavet /
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca sarvaṃ jānāti madhyataḥ
nityaṃ vai dhyānayogena rudrasya samatāṃ vrajet /
āyuṣā balavīryeṇa rūpaiśvaryeṇa tatsamaḥ
brahmaṇaḥ parabhāvena aiśvaraṃ padamāpnuyāt /
viṣṇoḥ sadāśivaiśvaryaṃ parabhāvādavāpnuyāt
rudrasya yaḥ paro bhāvo dhyātvā taṃ tu śivo bhavet /
evaṃ mṛtyujayaḥ khyātaḥ amṛtaṃ dhyāyato jayaḥ
nāḍibhinnālarandhrasthaṃ hṛtpadmaṃ ṣoḍaśacchadam /
dhyātvā sitaṃ suvikacaṃ kalāṣoḍaśakānvitam
saṃpūrṇāvayavaṃ candraṃ karṇikākāravigraham /
tanmadhye cintyamātmānaṃ śuddhasphaṭikanirmalam
śrīrāmṛtārṇavāvasthakallolāmṛtapūritam /
upariṣṭāddvitīyābjaṃ śaktāmṛtamahodadhau
taccādho mukhapadmaṃ tu paripūrṇendukarṇikam /
tanmadhye cintayeddhaṃsamadho binduśikhānvitam
varṣantamamṛtaṃ divyaṃ samantātsaṃvicintayet /
ātmordhvarandhramārgeṇa praviṣṭaṃ tacca cintayet
sitaṃ subahulaṃ sāndramamṛtaṃ mṛtyunāśanam /
tenāplāvitamātmānaṃ pūryamāṇaṃ vicintayet
padmanālanibaddhaiśca nāḍīrandhramukhaiḥ sadā /
amṛtāpūritaṃ dehaṃ sarvameva vicintayet
evaṃ vai nityayuktātmā amṛteśasamo bhavet /
vyādhīnmṛtyuṃ jarāṃ tyaktvā krīḍate tvaṇimādibhiḥ
evaṃ tasyāmṛtadhyānātkālamṛtyujayo bhavet /
athavā paratattvasthaḥ sarvakālairna bādhyate
cintayetparamaṃ tattvaṃ kālacāravivarjitam /
kalākalaṅkanirmuktaṃ niṣkalaṃ paramaṃ padam
niṣkalaṃ cātmatattvaṃ tu kalaṅko deha ucyate /
saṃyuktaḥ kāraṇaiḥ ṣaḍbhiḥ sarvatattvasamanvitaḥ
varṇo bindustathā nādo vyāpinīśaktisaṃyutaḥ /
samanāvadhiparyantaḥ kalaṅkādhāra ucyate
ādheyaḥ paramo hyātmā tatparāpyunmanā smṛtā /
tasyāścānte paraṃ tattvaṃ sakalākalavarjitam
vyāpakaṃ sarvatobhadraṃ sarvāntaḥ sarvatomukham /
pañcapañcakatattvasthamaṣṭādaśaguṇānvitam
yadyasmiṃstu paraṃ vetti tadā mucyeta bandhanāt /
kāraṇāni ca mantrāśca nivṛttyādyāḥ kalāstathā
binduścaivārdhacandraśca nirodhī nāda ūrdhvargaḥ /
śaktiśca vyāpinī caiva samanātmā tathonmanā
pañcapañcakametaddhi kathitaṃ te varānane /
tattvānyeva tu ṣaṭtriṃśatguṇāṃścaiva nibodha me
ahaṃkāro dhīrmanaśca indriyārthāstathaiva ca /
grahaṇaṃ sparśa ādhāraḥ śaktiścaivāṣṭamī smṛtā
ete cāṣṭau guṇāḥ aṣṭau bhairavā bhairavāvṣṭakam /
prāṇahaṃsastathā śaktiḥ guṇā aṣṭādaśa tvime
eteṣu tatparaṃ tattvamuccārālambanādṛte /
akṣarākṣaranirmuktaṃ paraṃ tattvamanakṣaram
akṣareṣu kuto mokṣa ākāśo kusumaṃ kutaḥ /
yāvaduccāryate vācā yāvallekhye'pi tiṣṭhati
tāvatsa sakalo jñeyo niṣkalo bhedavarjitaḥ /
sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ kriyākālavivarjitaḥ
adhaścāre bhavetsṛṣṭirūrdhve saṃhāra ucyate /
adhaścāreṇa jāto'sau urdhve caiva mṛto bhavet
sūtakaṃ mṛtakaṃ tyaktvā tiṣṭhedvai tattvavṛttitaḥ /
tattvavṛttiśca vyākhyātā sarvādhvopādhivarjitā
tattvādhvadharmanirmukhtaḥ kāraṇaiśca vivarjitaḥ /
tattvavṛttau sthito yogī sarvārambhavivarjitaḥ
rāgadveṣavinirmukto viṣādānandavarjitaḥ /
nākāṅkṣenna ca nindettu viṣayāṃśca kadācana
samaḥ śatrau ca mitre ca brāhmaṇe śvapace samaḥ /
tulyadarśī bhavennityaṃ sarvaṃ śivamayaṃ smaret
ātmānaṃ ca tathaivaivaṃ sarvathaiva sadā smaret /
sarvatattvāni bhūtāni varṇā mantrāśca ye smṛtāḥ
nityaṃ tasya vaśāste vai śivabhāvanayānayā /
nacāsau kurute puṇyaṃ naiva pāpaṃ ca suvrate
kṛtakṛtyaḥ prasannātmā kṛtyaṃ cāsya na vidyate /
iha loke parasmiṃśca paripūrṇastu sarvadā
dharmādharmavinirmuktaḥ puṇyapāpavivarjitaḥ /
na cāsya bhakṣyābhakṣyaṃ hi na peyāpeyameva ca
nāpavitraṃ hi tasyāsti na pavitraṃ hi suvrate /
nirapekṣo hyasau nityaṃ sarvāpekṣāvivarjitaḥ
nāsya kṣetraṃ nāsya tīrthaṃ niyamo yama eva ca /
kṣetraṃ tasya parā śaktiryataḥ sarvaṃ prasūyate
sarvādhvāno yato devi tatrasthāḥ pracaranti vai /
tīrthaṃ caiva paraṃ śāntaṃ nityaṃ cānandaviśvagam
yena vyāptamidaṃ viśvamanantaṃ viśvaśaktibhiḥ /
nityaṃ viraktiḥ saṃsārādyamo'yaṃ parikīrtitaḥ
niyamo bhāvanā nityaṃ paratattvaikatānatā /
nātmano bhāvayejjātiṃ na kulaṃ na ca bāndhavān
ācaretsarvavarṇatvaṃ na ca varṇeṣu vartayet /
parabhāvanayā nityaṃ paradharmeṇa vartayet
sarvajñaḥ paritṛptaśca paripūrṇaḥ svabhāvataḥ /
svatantro'luptasāmarthyastvanādinidhanāśritaḥ
anādibodho hyatulaḥ kālavelāvivarjitaḥ /
cāroccāravinirmuktastvahorātravivarjitaḥ
na divā jāgaraṃ kuryānna ca rātrau svapetkvacit /
svabhāvenaiva saṃtiṣṭhaddinarātrivivarjitaḥ
evaṃ vai vartate yogī pareṇa samatāṃ vrajet /
na ca taṃ kalayetkālaḥ kalpakoṭiśatairapi
jīvanneva vimukto'sau yasyaiṣā bhāvanā sadā /
śivo hi bhāvito nityaṃ na kālaḥ kalayecchivam
yogī svacchandayogena svacchandagaticāriṇā /
sa svacchandapade yuktaḥ svacchandasamatāṃ vrajet
svacchandaścaiva svacchandaḥ svacchando vicaretsadā /
evaṃ vai mṛtyuliṅgāni riṣṭānyanyāni yāni ca
yogājjānāti yogīndro nādajāntargatāni ca /
nirjityaitāni yogena evamuktavrameṇa tu
ayogī yāni jānāti ayukto vāpi suvrate /
bahirliṅgāni tānyatra aṅgāriṣṭāni me śṛṇu
śuṣkatālvoṣṭhakaṇṭhaścedakasmāddhūsaracchaviḥ /
skandhau ca bhaṅgamāyātaḥ ṣaṇmāsānmṛtyumāpnuyāt
sunīlaṃ maṇḍalaṃ vyomni yaḥ paśyati dine dine /
sitaṃ haritakṛṣṇaṃ ca vatsarārdhānmriyeta saḥ
viraśmiṃ paśyati raviṃ somaṃ vai lakṣmavarjitam /
tārāṃ jyotsnāṃ ca kṛṣṇāṃ vai paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ
hiraṇyavarṇaṃ puruṣaṃ piṅgalaṃ kṛṣṇameva ca /
svapne saṃpaśyate yo vai ṣaṇmāsānso'pi jīvati
ātmano hyaśiracchāyāṃ paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ /
tailābhyaṅgaṃ tathā pānaṃ raktasraganulepanam
raktāmbarāṇi kṛṣṇāni svapne paśyati vai yadā /
pretaiḥ piśācai rakṣobhiḥ śvagomāyukasūkaraiḥ
vṛtaṃ yātaṃ gṛddhrakākairmahiṣairuṣṭragardabhaiḥ /
aṅgabhakṣaṇamudvāhaṃ nagnaṃ cātīva vihvalam
svapne ca paśyate yo vai varṣamekaṃ sa jīvati /
śaṃkhāvarte bhujāmadhye gulphayormarmasandhiṣu
so'vaśyaṃ vadhamāyāti yasyaitatspandanaṃ na hi /
somārkamaṇḍalaṃ dehe dhruvaṃ caiva tvarundhatīm
na paśyati mahāyānaṃ so'vaśyaṃ mriyate naraḥ /
tālurandhragato dhūmo mahāyānaṃ taducyate
jihvā tvarundhatītyuktā nāsāgraṃ dhruva ucyate /
netrānte karajākrānte maṇḍalaṃ somasūryayoḥ
na paśyedgagane'pyetatso'vaśyaṃ mriyate naraḥ /
sthūlo'kasmācca jāyeta akasmādvai bhavetkṛśaḥ
atikruddho'tibhītaśca varṣamekaṃ sa jīvati /
kṛṣṇāmbaradharaṃ kṛṣṇaṃ lohadaṇḍakarodyatam
naraṃ cābhimukhaṃ svapne dṛṣṭvā māsatrayāyuṣam /
hṛdayaṃ śuṣyate yasya snātamātrasya tatkṣaṇāt
gātraṃ caivāpyanuṣṇaṃ ca ṛtumekaṃ sa jīvati /
dhanurniśi divā colkā vyabhre vidyutpradarśanam
digdāho'pluṣṭadeśe'pi māsamekaṃ sa jīvati /
cakṣuṣī sravato yasya śabdaṃ na śṛṇuyātsphuṭam
nāghrāti gandhaṃ vāgjāḍyaṃ māsamekaṃ gatāyuṣaḥ /
raktapadmopamaṃ vaktraṃ jihvā kṛṣṇā ca yasya vai
gātre varṇānyanekāni hṛdayaṃ yasya roditi /
tālukampo'tha nābheśca ardhamāsaṃ sa jīvati
pratyakṣakākanāsīro dīpadhūmaṃ na jighrati /
pūrvadṛṣṭaṃ na jānāti caturmāsaṃ sa jīvati
binduṃ yastu na paśyettu nityaṃ vaktrānugaṃ hitam /
nityaṃ vahati hikkāṃ tu varṣamekaṃ sa jīvati
bahirliṅgāni caitāni aṅgāriṣṭāni yāni ca /
pūjayā japahomena dhyānadhāraṇayā priye
kṛtarakṣāvidhānena jīyante nātra saṃśayaḥ /
nāḍīnāṃ śodhanaṃ caiva vāyūnāṃ ca jayaḥ katham
sthānaṃ rūpaṃ ca śabdaṃ ca karma brūhi mama prabho /
paramo yogasadbhāvo guhyādguhyataraḥ priye
yo na kasyacidākhyātastaṃ yogaṃ śṛṇu tattvataḥ /
supraśaste bhūpradeśe nāgnitoyasamīpataḥ
vālukāśarkarāhīne śuṣkavṛkṣavivarjite /
niḥśabdakīṭavalmīke ītibhiḥ parivarjite
puṇye dharmiṣṭhasaṃvāse tatra yogaṃ samabhyaset /
devadevaṃ samabhyarcya bhairavaṃ savināyakam
pūrvācāryānnamaskṛtya yukto dhyānaparāyaṇaḥ /
āsanaṃ svastikaṃ baddhvā padmakaṃ bhadrameva vā
sāpāśrayaṃ sārdhacandraṃ yogapaṭṭaṃ yathāsukham /
dahanotpūyane kṛtvā plāvayedamṛtena ca
sabāhyābhyantareṇaiva sakalīkaraṇaṃ tataḥ /
antaryāgaṃ yathāpūrvamuccāryaṃ ca paraṃ tathā
daśadhā yogamārgeṇa haṃsasvacchandamabhyaset /
mantraṃ bindumatītaṃ tu nādāntajyotirākṛtim
saṃkalpya kalpanālakṣyaṃ dhyāyedvai tena sarvagam /
apasavyena pūryeta savyenaiva virecayet
nāḍīsaṃśodhanaṃ caitanmokṣamārgapathasya ca /
recanātpūraṇādrodhātprāṇāyāmasridhā smṛtaḥ
sāmānyā bahirete tu punaścābhyantare trayaḥ /
ābhyantareṇa recyeta pūryetābhyantareṇa tu
niṣkampaṃ kumbhakaṃ kṛtvā kāryāścābhyantarāstrayaḥ /
nābhyāṃ hṛdayasaṃcārānmanaścendriyagocarāt
prāṇāyāmaścaturthastu supraśānta iti śrutaḥ /
prāṇarodhe tu saṃpūrṇe nābhau nītvā samucchvasan
śanairvimocayedvāyuṃ vāmanāsāpuṭena tu /
vāyavī dhāraṇāṅguṣṭhe āgneyī nābhimadhyataḥ
māheyī kaṇṭhadeśe tu vāruṇī ghaṇṭikāśrayā /
ākāśadhāraṇā mūrdhni sarvasiddhikarī smṛtā
ekadvitricatuṣpañcasaṃkhyoddhātaiḥ prasiddhyati /
saṃniruddhe tu vai prāṇe mūrdhni gatvā nivartate
sa udghāta iti prokto jñātavyo yogibhiḥ sadā /
rāgadveṣau prahīyete prāṇāyāmaiḥ sudhāritaiḥ
dhāraṇābhirdahetpāpaṃ pratyāhāre'kṣasaṃyamaḥ /
hṛdgude nābhikaṇṭhe ca sarvasandhau tathaiva ca
prāṇādyāḥ saṃsthitā hyete rūpaṃ śabdaṃ ca me śṛṇu /
drutatāranibho rakta indragopakasaṃnibhaḥ
kṣīrābhaḥ sphaṭikābhaśca pañcānāṃ rūpalakṣaṇaṃ /
ghaṇṭākaṃsābdamadhuro gajanādo mahādhvaniḥ
prāṇādināṃ tu pañcānāmayaṃ śabda udāhṛtaḥ /
jalpitaṃ hasitaṃ gītaṃ nṛttaṃ yuddhagatiḥ kalāḥ
śilpaṃ ca sarvakarmāṇi prāṇasyaiva viceṣṭitam /
praveśayedannapānaṃ tanmalaṃ srāvayedadhaḥ
andhatvaṃ śrotrarogaṃ ca apānastu kariṣyati /
aśitaṃ līḍhapītaṃ ca samānaḥ samatāṃ nayet
kṣobho hikkā tathā chikkā udānasya viceṣṭitam /
svedaśca romaharṣaśca śūlaṃ dāho'ṅgabhañjanam
vyānasyaitāni karmāṇi sparśaṃ caiva sa vindati /
aṅguṣṭhajānuhṛdaye locane mūrdhni saṃsthitāḥ
nāgādyāḥ bahurūpāśca karma tveṣāṃ nibodha me /
āhlādodvegajanakaḥ śoṣaṇastrāsanastathā
nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadattaśca pañcamaḥ /
atinidrākaraścānyo yojakaśca dhanaṃjayaḥ
śvāsasaṃkocanacchedā ghurghurotkramaṇaṃ tathā /
nāgādīnāṃ tu pañcānāṃ mṛtyukāle viceṣṭitam
na caiva yāti cotkrāntau tanuṃ tyaktvā dhanañjayaḥ /
ākuñcayati vai kūrmaḥ śoṣayecca kalevaram
prāṇameva jayetpūrvaṃ jite prāṇe jitaṃ manaḥ /
jite manasi śāntasya paraṃ tattvaṃ prakāśate
prāṇāpānaṃ gude dhyāyetprāṇasamānaṃ nābhitaḥ /
prāṇodānaṃ tu kaṇṭhe tu prāṇavyānaṃ tu sarvagam
nāgādyāḥ prāṇasaṃyuktāḥ svasthāneṣu nirodhayet /
niruddhasya ca yaḥ kālastaṃ vakṣyāmi nibodha me
tālātprabhṛti taṃ dhyāyedyāvatpañcaśataṃ gatam /
jito'nilo bhavatyeva saṃkrāntyutkrāntikarmaṇi
divyā kāntiḥ śubho gandhaḥ prajñā cāsya vivardhate /
divyā dṛṣṭiśca śravaṇaṃ divyā vākca prajāyate
vāyuvadvicarellokān siddhāndevāṃśca paśyati /
manasā cintitāvāptiḥ pravarteta guṇāṣṭakam
sarvakāmasusaṃpūrṇaḥ sarvadvandvavivarjitaḥ /
saṃsārabandhanirmuktaḥ śivatulyaśca jāyate
prāṇāpānau tu saṃyojya hrasvakoṭisamanvitau /
nābhyādhāre ca yogīndraḥ svedaḥ kampaśca jāyate
punareva tu hṛtsthau hi prāṇāpānau nirodhayet /
dīrghakoṭisamāyogāttatkṣaṇācca patedbhuvi
kaṇṭhasthaṃ ca tathaiveha prāṇameva nirodhayet /
plutakoṭisamāyogātsvapnavṛttistato bhavet
bhrūmadhye binduyogena prāṇarodhaṃ tu kārayet /
suṣuptaṃ jāyate tatra kṣaṇāccaiva prabuddhyate
mūrdhadvāraṃ samāśritya niṣkalaṃ dhyānamārabhet /
evamabhyasatastasya pratyayastu tadā bhavet
pipīlakaṇṭakāvedho mūrdhvadvāraṃ vibhindataḥ /
bhittvā krameṇa sarvaṇi unmanyantāni yāni tu
pūrvoktalakṣṇairdevi tyaktvā svacchandatāṃ vrajet /
jāyate unmanastvaṃ hi dehenānena sādhake
saṃkrāmetparadeheṣu kṣuttṛṣṇābhyāṃ na bādhyate /
atītānāgataṃ caiva trailokye yatpravartate
pratyakṣaṃ tadbhavettasya sarvajñatvaṃ ca jāyate /
prasaṅge'dhyātmakālasya jñānaṃ vijñānameva ca
sarvametatsamākhyātamaṃśakāṃśca nibodha me
iti svacchandatantre saptamaḥ paṭalaḥ
aṣṭamaḥ paṭalaḥ
aṃśakaṃ ṣaḍvidhaṃ devi kathayāmyanupūrvaśaḥ /
bhāvāṃśakaḥ svabhāvāṃśaḥ puṣpapātāṃśa eva ca
mantrāṃśakaḥ smṛtaścānyastvaṃśakāpādanaṃ dvidhā /
devānusmaraṇaṃ bhāvaḥ sahajaṃ taṃ vijānata
svabhāvaśca bhavecceṣṭā kathayāmyanupūrvaśaḥ /
brahmāṃśo vedabhaktastu rudrāṃśaṃ ca nibodha me
rudrabhaktaḥ suśīlaśca śivaśāstrarataḥ sadā /
viṣṇvaṃśo viṣṇubhaktaśca candrāṃśaḥ priyadarśanaḥ
sarvadevarataḥ śānto yakṣāṃśo dhanasaṃgrahī /
lubdho garvitamṛṣṭāśī vātāṃśaścapalaḥ smṛtaḥ
sarpavisrambhagāmī syānnāgāṃśo dīrghaśāyyatha /
dīrgharoṣaḥ pūtivaktro gurukṣīraruciḥ sadā
gāndharvo gāyano nityaṃ śivabhakto varānane /
vidyādharāṃśakaḥ prāṇī daityāṃśo dveṣaṇaḥ smṛtaḥ
kāmāṃśo rūpavāṃścaiva subhago gaṇikāpriyaḥ /
rakṣoṃśaḥ krūranistriṃśo devadveṣī dvijeṣu ca
piśācāṃśaśchalānveṣī vāsare bhīrukātaraḥ /
agnyaṃśaḥ paruṣastīvra uṣṇādaḥ piṅgalastathā
savitraṃśaśca tejasvī pūrtadharmarataḥ sadā /
iṣṭāni kurute nityaṃ dayāluḥ śivabhāvitaḥ
svasiddheḥ phaladāḥ sarve svadhyānajapahomataḥ /
bhairavāṅgasamālabdhāḥ sarve devā varānane
bhairavāstu smṛtāḥ sarve sarvasiddhiphalapradāḥ /
svabhāvāṃśaḥ samākhyātaḥ sādhakānāṃ hitāya vai
puṣpapātavaśānnāma kartavyaṃ surasundari /
sa mantraḥ siddhyate tasya tamevārādhayedyadi
aṃśakāpādanaṃ devi kathayāmi samāsataḥ /
vaihāyasaṃ dhvaja caiva homayedyastu sādhakaḥ
sa mantraḥ siddhyate tasya aryanto'pi hi suvrate /
anaṃśako'pi yo mantro jñātacihnairvarānane
tadā yāgaṃ purā kṛtvā agnau homaṃ tu kārayet /
śiṣyasya pūrvavatkarma kṛtvā tu vidhipūrvakam
pūrṇāhutiprayogeṇa yojayecchāśvate pade /
paratattvamabhidhyāyan sādhayenmanasepsitam
mantrāṃśaṃ gaṇayitvā tu gṛhṇīyātsuvicāritam /
hīnamadhyasamutkṛṣṭaṃ kathayāmi samāsataḥ
hīnaṃ śatruṃ vijānīyānmadhyamaṃ sādhyarūpiṇam /
siddhaṃ caiva susiddhaṃ ca uttamaṃ parikīrtitam
mantrākṣaraṃ tu viśleṣya mātrābindusamanvitam /
ātmanāmākṣaraṃ tadvadadhobhāge'sya yojayet
ātmavarṇātsamārabhya yāvanmantrārṇamāgatam /
yasminsa nipateddevi tamāyaṃ parikalpayet
rekhāṅguligataṃ taṃ tu kathayāmi samāsataḥ /
parvaṇi prathame siddhaḥ sādhyaścaiva dvitīyake
tṛtīye tu susiddhaḥ syādarirjñeyaścaturthake /
arisādhyau parityajya dātavyaścumbakena tu
siddharūpaḥ susiddhaśca bhuktimuktiphalapradaḥ /
yastvaṃśakaviśuddhaḥ syādbhairavo'tra varānane
taṃ madhyamasthaṃ saṃpūjya tatsthāne madhyamaṃ nyaset /
yataḥ sarvagato devaḥ sarveṣvantargataḥ smṛtaḥ
tatsiddhimuktidātāsau na varṇāḥ paramārthataḥ /
kathitaṃ sarahasyaṃ te guhyādguhyataraṃ param
atastantrāvatārārthaṃ kathayāmi samāsataḥ /
adṛṣṭavigrahāyātaṃ śivātparamakāraṇāt
dhvanirūpaṃ susūkṣmaṃ tu suśuddhaṃ suprabhānvitam /
ṇote howeverthatwhen Kṣemarāja refersforwardto thispassage
in hiscommentaryon ṣvaṭ१:१--४ , he ṝuotesitasfollows:
yadvakṣyati---
adṛṣṭavigrahācchāntācchivātparamakāraṇāt /
dhvanirūpaṃ viniṣkrāntaṃ śāstraṃ paramadurlabham /
tadevāpararūpeṇa śivena paramātmanā
mantrasiṃhāsanasthena pañcamantramahātmanā /
puruṣārthaṃ vicāryāśu sādhanāni pṛthakpṛthak
laukikādiśivāntāni parāparavibhūtaye /
tadanugrahayogyānāṃ sve sve viṣayagocare
anuṣṭupchandasā baddhaṃ koṭyarbudasahasradhā /
guruśiṣyapade sthitvā svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ
pūrvottarapadairvākyaistantramādhārabhedataḥ /
tajjñānamīśvare'dāttadīśvareṇa śivecchayā
vidyāyāḥ kathitaṃ pūrvaṃ vidyeśebhyastathādarāt /
māyāniyatiparyantaistasmādrudrairavāpi tat
śrīkaṇṭheneśvarātprāptaṃ jñānaṃ paramadurlabham /
tenāpi tadadhaḥ proktaṃ rudrāṇāmīśvarecchayā
pradhānācchatarudrāntaṃ dīkṣayitvā vidhānataḥ /
mamāpi ca purā dīkṣā tathā caivābhiṣecanam
śrīkaṇṭhena purā dattaṃ tantraṃ sarvārthasādhakam /
mayāpi tava deveśi sādhikāraṃ samarpitam
tvamapi skandarudrebhyo dadasva vidhipūrvakam /
brahmaviṣvindradevānāṃ vasumātṛdivākṛtām
loke saṃgṛhya nāgānāṃ yakṣāṇāṃ parameśvari /
kathayasva ṛṣīṇāṃ ca ṛṣibhyo manujeṣvapi
evaṃ tantravaraṃ divyaṃ siddharatnakaraṇḍakam /
tvayā guptataraṃ kāryaṃ na deyaṃ yasya kasyacit
iti svacchandatantre'ṃśakādhikāro'ṣṭamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ
navamaḥ paṭalaḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rahasyamidamuttamam /
yanna kasyacidākhyātaṃ tatte vakṣyāmi suvrate
mahābhairavadevasya krīḍamānasya bhāmini /
sṛṣṭisaṃhārakartāraṃ hṛdayāttu vinirgataḥ
kalpāntavahnivapuṣaṃ pralayāmbudaniḥsvanam /
taḍitpuñjanibhoddaṃṣṭraṃ jaṭājvālāsamaprabham
candrasūryāgninayanaṃ koṭarākṣaṃ subhīṣaṇam /
bṛhadvakṣaḥ sthalābhogaṃ nāgayajñopavītinam
sphuranmāṇikyamukuṭaṃ sarpakuṇḍalabhūṣitam /
sarpahārakṛtāṭopaṃ sarpakaṅkaṇanūpuram
siṃhacarmaparīdhānaṃ sarpamekhalamaṇḍitam /
gajacarmāvṛtapaṭaṃ śaśāṅkakṛtaśekharam
pañcavaktraṃ śavārūḍhaṃ daśabāhuṃ trilocanam /
kapālamālābharaṇaṃ khaḍgakheṭakadhāriṇam
pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ śaraśārṅgāvatānitam /
kapālakhaṭvāṅgadharaṃ varadābhayapāṇikam
bhinnāñjanacayaprakhyaṃ sphuritādharabhāsvaram /
brahmendraviṣṇunamitaṃ tridaśairapi durlabham
evaṃ taṃ bhairavaṃ devaṃ svacchandaṃ parikīrtayet /
smaraṇānnāśayeddevaḥ pāpasaṃghātamulbaṇam
asya mantraḥ purākhyāto dvātriṃśākṣarasaṃmitaḥ /
pañcapraṇavapūrvāntaṃ tatra līnaṃ japenmanum
tasya kalpaṃ pravakṣyāmi samāsānna tu vistarāt /
pūrvoktabhūpradeśe ca viśuddhe śubhalakṣaṇe
puṣpaprakarasaṃkīrṇe gandhadhūpādhivāsite /
tatra maṇḍalamālikhya pūrvoktairvarṇakaiḥ śubhaiḥ
ekahastaṃ dvihastaṃ vā caturhastāṣṭahastakam /
susūtritaṃ samaṃ kṛtvā caturasraṃ samantataḥ
pūrvavatsādhayitvā tu digbhāgāṃstu varānane /
caturdvārasamopetamaṣṭapatraṃ sakarṇikam /
madhye padmaṃ samālikhya kesarairupalakṣitam
dvātriṃśadakṣaraṃ bāhye cakramālikhya śobhanam /
evaṃ susūtritaṃ kṛtvā bāhye caiva tu vartulam
caturasraṃ tadāsannaṃ bāhye vīthiṃ prakalpayet /
madhyapadmapramāṇena dvāraṃ kalpyeta pūrvavat
bhasmoddhūlitadehastu mudrālaṅkārabhūṣitaḥ /
keśayajñopavītī ca digvāsāḥ saṃyatendriyaḥ
śaṅkhārghapātrahastastu sakalīkṛtavigrahaḥ /
parito'straṃ pravinyasya bhairavaṃ pūjayetpriye
praṇavāsanasaṃsthaṃ tu mūrtiṃ haṃsākṣareṇa tu /
tameva sakalaṃ devaṃ svacchandaṃ parameśvaram
yattatparamanirbhāsamanāmayamarūpakam /
tena cāvāhayeddevi hṛcchiraśca śikhāṃ tathā
varma netre tathāstraṃ ca tenaiva parikalpayet /
sthāpanaṃ saṃnidhānaṃ ca nirodhārdhādipūjanam
sarvaṃ tenaiva kartavyamuktānuktaṃ varānane /
madhyasthaṃ bhairavaṃ pūjyamaṅgaṣaṭkasamanvitam
tataḥ patrasthitā devīrdvātriṃśārṇairniveśayet /
pūrvārakātsamārabhya yāvadante vyavasthitāḥ
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi dvatriṃśatparisaṃkhyayā /
aruṇā ghoṣā devī ca revatī bhogadāyikā
sthāpanī ghorasaṃjñā ca rakṣā bhārabhareti ca /
ghorarūpā ravā ghoṇā ratistārātha rūpiṇī
bhayahānistu caṇḍā vai sarvadā ca tathā varā /
takṣakī ca tathā śārvī barbarā sarvagā tathā
raudrī ca bhrāmaṇī caiva nāginī ca manoharā /
stambhanī roṣaṇī caiva drāvā rudrā praśāsinī
bhayāpahāriṇī devī jñeyā dvātriṃśa tatkramāt /
praṇavādistato varṇo devīnāma natistathā
sarvāsāṃ tu vidhirhyeṣa kartavyo vidhivedinā /
hemābhaṃ prākcatuṣkaṃ tadindracāpasamaprabham
caturmukhaṃ caturbāhu vajrahastaṃ sugarvitam /
kapālamālābharaṇaṃ prahasattu vicintayet
āgneyaṃ raktavarṇābhaṃ śaktihastaṃ sadā smaret /
daṇḍahastaṃ smaredyāmyāṃ kṛṣṇavarṇaṃ subhīṣaṇam
nīlamindīvarābhāsaṃ nairṛtaṃ khaḍgahastakam /
śyāmaṃ vāruṇadigbhāge pāśahastaṃ vicintayet
dhūmraṃ sāmīradigbhāge dhvajahastaṃ sucañcalam /
uttaraṃ dhavalaṃ jñeyaṃ gadākheṭakadhāri ca
sphaṭikābhaṃ tathaiśānyāṃ triśūlāyudhapāṇikam /
evaṃ dhyānaparo yastu cakrametatsadābhyaset
vatsarārdhādvarārohe tasya siddhistridhā bhavet /
mahendre malaye sahye pāriyātre'rbude tathā
vindhye śrīparvate caiva tathā kolagirau priye /
gaṅgāyamunāsaṃbādhe kurukṣetre varānane
gaṅgādvāre prayoge ca brahmāvarte samāsthitaḥ /
antarvedyāṃ supuṇyāyāṃ narmadāyāṃ tathaiva ca
susnigdhadeśe bhūbhāge padmaṣaṇḍairmanorame /
yeṣu yeṣu pradeśeṣu svayaṃbhūrbhagavāñchivaḥ
teṣu sthāneṣu deveśi niyamastho jitendriyaḥ /
vāṅniruddhaḥ prasannātmā lakṣākṣarajape rataḥ
śākabhakṣaḥ phalāhārī nīvārādyaśane rātaḥ /
trikālapūjānirato'thāgnikāryaparāyaṇaḥ
bhāvitātmā mahāsattvo rakṣāyāśca vidhānavīt /
tasya mantraḥ prasiddhyettu sādhayetsacarācaram
kālāgnirnarakāścaiva pātālā hāṭakeśvaraḥ /
saptalokaṃ sabrahmāṇḍaṃ pañcāṣṭakamataḥ param
devayonyaṣṭakaṃ caiva pradhānapuruṣāntakam /
niyatiḥ kālatattvaṃ ca rāgo vidyā kalā tathā
māyā vidyeśvaraṃ tattvaṃ sādākhyaṃ śaktigocaram /
sarvaṃ siddhyatyanāyāsānmantrarājaprabbhāvataḥ
pūrvoktaṃ karma vai kṣipramadhamaṃ madhyamottamam /
sādhayennātra saṃdeho bhairavasya vaco yathā
athaikavīramāśritya aṅgaṣaṭkasamanvitam /
jātiyogayutaṃ kṛtvā aṣṭapatre kuśeśaye
pūjayetpūrvavidhinā japahomārcane rataḥ /
dhyāyanneva mahādevi svacchandaṃ parameśvaram
prāpnoti cintitānkāmān devi nāstyatra saṃśayaḥ /
atha rakṣāvidhāneṣu aghoraṃ yojayedyathā
tathāhaṃ kathayiṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
dvātriṃśadarasaṃyuktaṃ cakramālikhya bhāmini
nābhikesarasaṃyuktaṃ susamaṃ tu varānane /
gorocanāṃ tu saṃgṛhya siddhālaktakasaṃyutām
dūrvākāṇḍena deveśi haritena samālikhet /
vidyārājaṃ karṇikāsthaṃ bindunādasamanvitam
śaktyavasānaṃ deveśi tasminsādhyaṃ samālikhet /
kaṣamadhye varārohe nayanādyantarodhitam
īkāraveṣṭitaṃ kṛtvā arakasthā niveśayet /
pūrvoktadevatā devi tadgarbhe sādhyamālikhet
bhavagarbhe tu tatkṛtvā īkārākhyena veṣṭayet /
trīnvārāṃstu varārohe dhyānayogasamāśritaḥ
ūrdhve caiva tu saṃrodhya kroṃkāreṇa varānane /
indunācchuritaṃ kṛtvā puṣpadhūpaiḥ prapūjayet
veṣṭayeccaiva tadbhūrjamarandhraṃ nirvraṇaṃ samam /
pañcaraṅgakasūtreṇa veṣṭayitvā varānane
sikthena muṭayetpaścātkṣaudramadhye nidhāpayet /
yadā mṛtyuvaśāghrātaṃ kālena kalitaṃ priye
ariṣṭacihnitaṃ jñātvā rakṣāmetāṃ samālikhet /
tasya mṛtyurna jāyeta ityevaṃ bhairavo'bravīt
kapālīśasya garbhe tu nāma yasya samālikhet /
bhūrjapatre varārohe rocanāyā rasena tu
oṃkārapuṭamadhyasthaṃ rodhitaṃ nayanākṣaraiḥ /
vauṣaḍjātiprayogeṇa tasya mṛtyurna jāyate
śikhyāhvena tu deveśi sādhyanāma vidarbhayet /
analārṇamadhaścordhve sādhyārṇeṣu niyojayet
tasya vai jāyate dāhaḥ phaṭkārādyantarodhitam /
jvalantaṃ cintayetsādhyaṃ dinānāṃ saptakaṃ yadi
tatkṣaṇājjāyate dāho bhairavasya vaco yathā /
krodharājaniruddhaṃ tu śmaśānapaṭamadhyagam
śmaśānādalinā lekhyaṃ viṣaraktānvitena tu /
yasya nāma varārohe huṃphaṭkāravidarbhitam
mārayetisamāyogātkrūrajātisamanvitam /
mriyate saptarātreṇa yo rakṣābhiḥ surakṣitaḥ
vikarālo mahādevi ūrdhvādhaḥ pāśasaṃsthitaḥ /
sādhyanāmnastu deveśi huṃphaṭkāravidarbhiṇaḥ
na kṣāmayatyayatnena tasya śatrorbhayaṃ bhavet /
manmathena yutaṃ kṛtvā sādhyanāma varānane
dhruvādyaṃ svāhayāntena raktadhyānasamanvitam /
amuko'tra varārohe taddiśo'bhimukhaḥ sthitaḥ
amukasya vaśaṃ yātu japahomau samācaret /
saptāhādvaśamāyāti iti śāstrasya niścayaḥ
meghanādāvasāne tu nāma yasya samālikhet /
yakārādyantasaṃruddhaṃ mantraṃ phaḍdvitayānvitam
pretasthāne nidhāpyaitadbhairavaṃ tatra pūjayet /
akṣapuṣpairvarārohe taddiśo'bhimukhaḥ sthitaḥ
tamuccāṭayate kṣipraṃ devi nāstyatra saṃśayaḥ /
somarājena deveśi ādimadhyāntasaṃyutam
nāma yasya samālikhya vaṣaḍjātisamanvitam /
saṃnidhāpya trimadhure sthāpayetsurasundari
saptarātraprayogeṇa trikālāṣṭaśatena ca /
asādhyaṃ sādhayatyāśu dhanaṃ ca vipulaṃ labhet
pañcāṅgena piśācasya krodharājāvasānikām /
saṃjñāṃ samuccareddevi krūrajātisamanvitām
unmatto jāyate sādyo homena ca japena ca /
mṛtyunñjayaṃ pravakṣyāmi tamekāgramanāḥ śṛṇu
bhūrjapatraṃ samādāya nīrandhraṃ nirvraṇaṃ samam /
tasminsamālikhetpadmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam
tasminvai karṇikāmadhye sādhyanāma samālikhet /
saṃveṣṭayāṣṭau diśo devi svacchandena kṛśodari
praṇavena tu saṃveṣṭya patreṣvevaṃ samālikhet /
patrāṣṭake'pyaghorasya nāmādhastātsamālikhet
vaktavyaṃ deva saṃrakṣa śaraṇaṃ tvāmupāgatam /
ādau tryakṣaravinyāsaṃ svacchandaṃ tadanantaram
janmanāma tu sādhyasya akṣarāntaritaṃ likhet /
punastryakṣaravinyāsaṃ vaṣaḍantaṃ niyojayet
muṭitvā sikthakenaiva kṣīramadhye tu prakṣipet /
jāyate paramā śāntiḥ punaranyannibodha me
juṃsaḥ saṃpuṭamadhyasthaṃ praṇavobhayasaṃyutam /
nāma kṛtvā varārohe prakṣipenmadhuratraye
parāṃ śāntimavāpnoti mṛtyurogairna bādhyate /
bhūrjapatraṃ samādāya rocanāyā varānane
mātṛkāntaritaṃ nāma dūrvākāṇḍena cālikhet /
tadabhyantaragarbhe tu svarairantarītaṃ kuru
punargarbhe samālikhya sādhyanāma varānane /
dhruveṇa veṣṭayetpaścādvakāreṇa tataḥ priye
sakāraṃ ca kṣakāraṃ ca likhecca tadanantaram /
punarveṣṭaya ṭhakāreṇa māyābījena suvrate
aṅkuśena niruddhyeta rakṣāṃ mṛtyuvināśinīm /
svacchandasahitāṃ devi praṇavenādiyojitām
vaṣaḍjātisamopetāṃ karpūrakṣodacarcitām /
gandhapuṣpādinā pūjya prakṣipenmadhuratraye
jāyate paramā śāntirnātra kāryā vicāraṇā /
athavā guṭikāṃ kṛtvā kaṇṭhe bāhau ca dhārayet
tasya vyādhirna jāyeta ityevaṃ bhairavo'bravīt /
tryakṣaraṃ mūlamantraṃ ca vaṣaḍjātisamanvitam
bhojanodakapāne tu mantrayitvāśnataḥ sadā /
na tasya jāyate mṛtyurbhairavasya vaco yathā
athā hinā mahādevi dūṣitaḥ sādhako yadā /
mūlamantrasamopetamaghoraṃ tatra yojayet
ātmano bhairavaṃ rūpaṃ kṛtvā caiva sudāruṇam /
daṃṣṭrākarālavikaṭaṃ jvālāmālopaśobhitam
sarpairlalallambamānaiḥ khaḍgahastaṃ subhīṣaṇam /
pūrvarūpasamopetaṃ sūryakoṭisamaprabham
tenākrāntaṃ mahādevi daṣṭakaṃ tu vicintayet /
tajjvālābhiḥ sudīptābhirdagdhaṃ saṃcintayedviṣam
tatkṣaṇāddevadeveśi nirviṣaḥ sa tu jāyate /
graheṣvevaṃ vidhaṃ dhyānaṃ yaḥ kuryānmocayetkṣaṇāt
atha dhyāne hyakuśalo yadā kaścinnaro bhavet /
tadāgadairmahādevi nirviṣaṃ kurute kṣaṇāt
kumāridvitayaṃ gṛhya nāginyā tu sahaikataḥ /
gokarṇikāsitaṃ mūlaṃ somāhvāmūlasaṃyutam
āmagokṣīrasaṃpiṣṭaṃ bhakṣayennirviṣo bhavet /
gonimbasya ca mūlena nirviṣatvaṃ prajāyate
aśvamārasya mūlaṃ tu udakena tu peṣayet /
pāne nasye pradātavyaṃ tadā bhavati nirviṣaḥ
āragvadhasya mūlaṃ tu udakena ca peṣayet /
pāne nasye pradātavyaṃ tadā bhavati nirviṣaḥ
madhukasya tu sāraṃ yannasye pāne prayojayet /
nirviṣastu prajāyeta bhairavasya vaco yathā
jambulāsikamūlaṃ tu pāne nasye prayojayet /
nirviṣastu bhaveddevi nātra kāryā vicāraṇā
ṣaḍbindupaṭakharjūrasūkṣmacūrṇaṃ tu kārayet /
mayūrapittasaṃyuktaṃ guṭikāṃ kārayetpriye
trilohaveṣṭitāṃ kṛtvā kare kaṇṭhe nidhāpayet /
na viṣaṃ kramate tasya yaśca daṣṭo mahoragaiḥ
agadānghṛtasaṃyuktān pibedvai viṣadūṣitaḥ /
na viṣaṃ kramate tasya iti śāstrasya niścayaḥ
evamanye'pi ye yogāḥ svacchandena vinirmitāḥ /
kālāgnirnarakāścaiva pātālā hāṭakeśvaraḥ
[pradadyādbhāvitātmā ca siddhyante nātra saṃśayaḥ /
svacchandeneti sarvaṃ hi parameśvareṇa pravartitam]
iti svacchandatantre navamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ
daśamaḥ paṭalaḥ
adhvāyaṃ tu mahādeva sūcito na tu varṇitaḥ /
kathayasva prasādena sādhakānāṃ hitāya tam
adhvānaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāya vai /
atha kālāgnirudrādhaḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ
koṭiyojanabāhulyaḥ tasyordhve bhuvanāni tu /
navanavatikoṭyaścāpyaṇḍānāṃ tu sahasrakam
koṭīnāṃ saptatirlakṣāṇyayutānāṃ sahasrakam /
arbudānyatha vṛndāni kharvāṇi ca tathaiva ca
padmāni cāpyasaṃkhyānītyevamādīnyanekaśaḥ /
teṣāṃ vai nāyako hyatra tvanantaḥ parameśvaraḥ
tena śuddhena śuddhāni tvaṇḍānyatrohakaiḥ saha /
śaktyādhārāśrayaireva dvātriṃśatparisaṃkhyayā
koṭikoṭiparīvārāstvanaupamyaguṇānvitāḥ /
divyāṅgānaughasaṃkīrṇā bhrūbhaṅgalalitekṣaṇaiḥ
sūryāyutapratīkāśāstoraṇāṭṭālamaṇḍitāḥ /
na tatra diḥkhitaḥ kaścinmuktvā diḥkhamanaṅgajam
ramante tatra vai vīrā nārībhiḥ saha līlayā /
bhuvaneṣu vicitreṣu yonyākāreṣu saṃsthitāḥ
bhuvanānyevamuktāni bhuvanāntaravāsinām /
sarvāṇi śuddhimāyānti tānyanante viśodhite
athopariṣṭātkālāgniḥ śrīkaṇṭhena niveśitaḥ /
adhikāraṃ prakurute tadājñānuvidhāyakaḥ
anekarudrakoṭībhirupetastiṣṭhati priye /
adhunā saṃpravakṣyāmi pramāṇaṃ śivanirmitam
yojanānāṃ varārohe yathā bhavati tacchṛṇu /
avyaktāddaśabhirbhāgairmahānsthūlo vibhāvyate
dvipañcabhāgo mahato bhūtādiḥ sthūla ucyate /
bhūtādeḥ parimāṇaṃ ca bhāvagrāhyaṃ na cākṣuṣam
bhūtāderyaddaśaguṇamaṇīyo dṛśyate rajaḥ /
jālāntaragate bhānau paramāṇuḥ sa ucyate
aṣṭānāṃ paramāṇūnāṃ samavāyastu yo bhavet /
trasareṇuḥ sa vikhyātaḥ tatpadmaraja ucyate
trasareṇavaśca yetvaṣṭau vālāgraṃ tu vidhīyate /
vālāgrāṇi tathātvaṣṭau likṣeti parikīrtitā
likṣāścāṣṭau viduryūkāṃ yūkāścāṣṭau yavo bhavet /
aṣṭau yavā varārohe parvāṅguṣṭhamathāṅgulam
dvādaśāṅgulamānena vitastistāla ucyate /
tāladvayaṃ bhaveddhastaścaturviṃśatikāṅgulaḥ
caturhasto dhanurdaṇḍo nālikā yūpa eva ca /
dhanuḥ sahasre dve pūrṇe krośaḥ samabhidhīyate
krośadvayena gavyūtirgavyūtī dve tu yojanam /
anena parimāṇena yojanānāṃ yaśasvini
siṃhāsanaṃ mahādīptaṃ sahasradvayavistṛtam /
sahasramucchritaṃ tasya mahāpīṭheṣu suvrate
tiṣṭhate tatra deveśaḥ kālo dvādaśalocanaḥ /
sitaraktapītakṛṣṇaścaturvaktro mahābalaḥ
raktāṅgo'tha karālaśca piṅgabhrūśmaśrulocanaḥ /
vaktrajvālā jaṭājvālā lomajvālāḥ sujājvalāḥ
jvalantyasyāyudhajvālāḥ sutīvrāḥ karamadhyagāḥ /
jvalatparvatavaddīpto jvalajjvālābhirājitaḥ
daśabāhurmahātmā vai khaḍgakheṭakadhārakaḥ /
śaraśārṅgavihastaśca pāśāṅkuśadharastathā
kapālakhaṭvāṅgadharo varadābhayapāṇibhṛt /
daśayojanalakṣāṇi śarīraṃ bhāti bhāsvaram
koṭiyojanamānena bhuvanaṃ cāsya jājvalam /
saṃbhṛtaṃ rudrakanyābhī rudrairjvalitaśūlibhiḥ
nānārūpavimānaiśca prajvaladbhiḥ samāvṛtam /
jvālāstasya viniṣkrāntāḥ koṭayo daśacordhvataḥ
tasyopariṣṭāddeveśi pañcakoṭyo varānane /
na kaścinnavasatyatra dhūmoṣmaparivāritaḥ
ataḥ paraṃ varārohe narakāḥ parikīrtitāḥ /
pañcāśatkoṭayo devi kathitāhyanupūrvaśaḥ
pradhānaṃ saṃpravakṣyāmi śataṃ tatra varānane /
catvāriṃśatsamopetaṃ kathitaṃ nāmataḥ śṛṇu
avīcī rauravaścaiva mahāraurava eva ca /
tāmisraścāndhatāmisraḥ saṃjīvanasujīvanau
padmaścaiva mahāpadmaḥ kālasūtrastathaiva ca /
sūcīmukhaḥ mahākāyaḥ kṣuradhāro'siparvataḥ
asistālo drumaścaiva drumamastaka eva ca /
drumārāmaśca vikhyātaḥ kumbhīpākastathaiva ca
ambareṣo'ṅgārarāśiḥ tīkṣṇatuṇḍastathaiva ca /
vajratuṇḍaśca śakuniḥ mīnodarakharodarau
sandaṃśaḥ vajrakāyaśca medakaśca varānane /
uṣṭragrīvo mahākāyo vetālo vaḍavāmukhaḥ
asṛkpūyahradaścaiva bhramaro maṣakastathā /
saṃgrahaśca kapālaśca taptakavaca eva ca
gajapādo mahāvaktraḥ kūrmākhyonakulastathā /
pīḍanaścaivakumbhīraḥ krakacaḥ śūlameva ca
anaṅgaścāṅgārodgāraḥ pradīptastrimukhastathā /
pañcavaktraḥ śatāsyaśca jalauko biladhūmakaḥ
sutapto jatupaṅkaśca ghorarūpo'tidāruṇaḥ /
asthibhaṅgaḥ pūtimāṃsaḥ dravyaścaiva tvamedhyakaḥ
ulūkaḥ paraśurdaṇḍaḥ kākākhyaśca tathaiva ca /
socchvāsaśca nirucchvāsaḥ vṛkāsyaśca tathaiva ca
aśvāsyo gopalādaśca aloko dahanastathā /
śvavaktro'tha davāgniśca kṣārakūpastathā tamaḥ
ahīnāṃ nicayaścaiva taptapāṣāṇa eva ca /
virūpo rūpavāṃścaiva citrī citradharastathā
kṛṣṇapiṅgalaraktāsyaḥ mahiṣo rākṣasastathā /
kubjaḥ uttaptatailākhyaḥ aśanī vṛṣṭimudgarau
musalaḥ anātapaścaiva yamalādristathaiva ca /
krimikūṭaḥ bahuśākhaḥ śalmaliśca phaḍistathā
nigaḍo loharajjuśca lohapañjara eva ca /
tanubhedaścoragaśca vṛścikaḥ kāla eva ca
vajrakaṇaḥ kaṭāhaśca paṭṭaḥ saṃkula eva ca /
ghoraścājagaraścaiva mahāvaitaraṇī tathā
gṛddhraśca kuraraścaiva kukkuṭaśca pramardakaḥ /
kardamaḥ durduraścaiva lamboṣṭho vajranāsikaḥ
cipiṭaḥ khañjarīṭaśca śavalo nīla eva ca /
kākaḥ kaṅkumamukhaścaiva śivārāvastataḥ paraḥ
gajanādo mahānādaḥ siṃhanādastathaiva ca /
mahāgrāhastathā nakro mūṣikākīṭasāgaraḥ
avākśirāḥ trirāvartaḥ cakrapīḍanakastathā /
trapulepastrapukūpaḥ ikṣuyantraḥ girerlatā
kaṭaṅkaṭaścavikhyātaḥ taptavāluka eva ca /
ete'tighorā narakāstrikoṇāḥ parikīrtitāḥ
asatkarmaratānāṃ ca prāṇināṃ pātanāya tu /
nistriṃśakarmakartṝṇāṃ śaṭhānāṃ pāpināṃ tathā
nirdayādhamajātīnāṃ parahiṃsāratātmanām /
paradāraratānāṃ ca śivaśāstrasya dūṣiṇām
devadravyāpahartṝṇāṃ brahmaghnapitṛghātinām /
goghnānāṃ ca kṛtaghnānāṃ mitravisrambhaghātinām
suvarṇabhūmihartṝṇāṃ śaucācāranivartinām /
dayādākṣiṇyahīnānāṃ paiśunyānṛtacetasām
narakāstu samākhyātāstvakarmapathavartinām /
śubhakarmaratā lokā narake na patanti hi
tatsamāsena vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
satyaṃ kṣāntirahiṃsā ca śaucaṃ snānamakalkatā
dayālaulyaṃ ca yasyāsau narakānnādhigacchati /
śānto dāntaḥ suhṛṣṭātmā tvanahaṃkāravānsamaḥ
adrohī cānasūyaśca paraiśvarye ca niḥspṛhaḥ /
amātsaryamamānitvaṃ śivabhaktiracāpalam
japadhyānaratiḥ sthairyaṃ kārpaṇyasya ca varjanam /
vratāni niyamāścaiva svādhyāyaśca tridaṃdhyatā
sarvatra śraddadhānatvamārjavaṃ hrīrmanasvitā /
tejaḥ praśāntiḥ saṃtoṣo'priyavākyavivarjanam
samīkṣyakāritā nityaṃ manohaṃkāranigrahaḥ /
adambhitvamamāyitvamakalko jñānaśīlatā
pitṛdevārcane bhaktirgobrāhmaṇa śaraṇyatā /
agnau homo gururdānaṃ jñānināṃ paryupāsanam
ekānte ca ratirdhyānamātmanyeva ca tuṣṭatā /
avyāpāraḥ parārtheṣu audāsīnyamanāgasaḥ
akrodhitvamanālasyāmete dharmāḥ prakīrtitāḥ /
yastvetānbhajate bhāvān so'mṛtatvāya kalpate
naśyanti pauruṣāḥ pāśā ye'pyanantāḥ prakīrtitāḥ /
śivācāraratānāṃ tu dhārmikāṇāṃ hi dehinām
tasmādevaṃ tu vijñāya mano dharme niyojayet /
yasya cittamasaṃbhrāntaṃ nirvikalpamakalmaṣam
sa yāti paramāṃllokānnarakāṃśca na paśyati /
yasya buddhirasaṃmūḍhā sarvabhūteṣvapātakī
akalkavānsattvavānyo narakānsa na paśyati /
jitāni yenendriyāṇi mano yasya vaśe sthitam
tajjayena jitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
svakārye parakārye vā yasya buddhiḥ sthirā bhavet
etadeva hi pāṇḍityaṃ śeṣāḥ pustakavācakāḥ /
ityeṣa tāntriko nyāyaḥ kathitastu samāsataḥ
atāntrikāṇāmanyeṣāṃ parisaṃkhyā na vidyate /
śivaśāstraratā ye tu gurubhaktiparāyaṇāḥ
paratattvavido ye tu na teṣāṃ duritaṃ bhavet /
eteṣāṃ narakāṇāṃ tu pradhānāni nibodha me
pañcatriṃśattu narakāḥ caturbhedāḥ prakīrtitāḥ /
catvāriṃśacchataṃhyetatsamāsātparikīrtitam
tairviśuddhairviśuddhyanti pañcāśatkoṭayastu tāḥ /
pañcatriṃśadyadā vaite dvātriṃśadvā viśodhitāḥ
catvāriṃśacchataṃ śuddhaṃ tadetatsyādvarānane /
tribhiḥ śuddhaistu dvātriṃśacchuddhā eva bhavanti hi
teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi trayāṇāṃ varavarṇini /
avīciścaiva vikhyātaḥ kumbhīpākaśca dāruṇaḥ
mahārauravarājaśca sthānaṃ teṣāṃ nibodha me /
adhomadhyordhvabhāgeṣu saṃsthitāste yathākramam
vyāptiṃ teṣāṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
narakaikādaśagatamavīciṃ śodhayetpriye
ātmanā dvādaśaṃ devi kumbhīpākaṃ viśodhayet /
mahārauravasaṃjñaṃ cāpyevameva na saṃśayaḥ
pañcatriṃśatpravakṣyāmi samāsena varānane /
avīciḥ kriminicayo nadī vaitaraṇī tathā
lohaśca śalmaliścaivāpyasiparvata eva ca /
socchvāsaśca nirucchvāsaḥ pūtimāṃsaḥ parastathā
taptatrapuḥ kṣārakūpo jatulepastathaiva ca /
antarbhūtā avīcau tu kumbhīpākasya śrūyatām
asthibhaṅgaḥ krakacachedaḥ kūpaścāpi kaṭaṅkaṭaḥ /
vasāmiśrohyayastuṇḍastrapulepaḥ prakīrtitaḥ
kumbhīpākaśca vijñeyastīkṣṇāsiśca tathaiva ca /
tapralohaśca vijñeyaḥ kṣuradhārapathastathā
aśaniśca sutaptaśca dvādaśaite prakīrtitāḥ /
ekādaśāntarvijñeyāḥ kumbhīpākasya dāruṇāḥ
mahārauravarāje ca ata ūrdhvaṃ nibodha me /
kālasūtro mahāpadmaḥ kumbhaḥ saṃjīvanekṣukau
pāśo'mbareṣakaścaiva ayaḥpaṭṭastathaiva ca /
daṇḍayantrastvamedhyaśca ghorarūpastathāparaḥ
mahāraurava eteṣāmupariṣṭādvyavasthitaḥ /
avīcau kṛminarakān kumbhīpāke sudāruṇān
mahārauravake'medhyānantarbhūtānvicintayet /
dvātriṃśannarakāṇāṃ ca mānaṃ caiva nibodha me
navanavatirlakṣāṇi ekaikasyocchrayaḥ smṛtaḥ /
lakṣamātrāntarā jñeyā dvātriṃśaccāpyanukramāt
eteṣāmupariṣṭāttu prabhutvena varānane /
yogaiśvaryaguṇopetaḥ kūṣmāṇḍādhipatiḥ sthitaḥ
navanavatirlakṣāṇi puraṃ tasya prakīrtitam /
tasyopariṣṭātpātālān kathayāmi samāsataḥ
ābhāsaṃ varatālaṃ ca śarkaraṃ ca gabhastimat /
mahātalaṃ ca sutalaṃ rasātalamataḥ param
sauvarṇamaṣṭamaṃ jñeyaṃ sarvakāmasamanvitam /
ābhāsādyāvatsauvarṇaṃ pramāṇaṃ kathayāmi te
sahasranavakotsedhamekaikaṃ tu purottamam /
ekaikasyāntaraṃ jñeyaṃ sahasraparisaṃkhyayā
chatrākārāṇi sarvāṇi teṣāṃ vai bhuvanāni tu /
sarvakāmaiḥ sametāni guṇaiḥ sarvairyutāni tu
hemaprākāraśikharaiśchatradhvajasamākulaiḥ /
kiṅkiṇījālamukharaistoraṇāṭṭālamaṇḍitaiḥ
nirgamaiḥ sagavākṣaiśca divyavastravibhūṣitaiḥ /
tantrīmurajavādyaiśca geyatūryaravākulaiḥ
nānābhuvanapaṅktyoghaiḥ sarvaratnasamujjvalaiḥ /
prāsādaistuṅgaśikharaiścandrātapasamaprabhaiḥ
rathyāmārgavarārāmaiḥ sadāpuṣpaphalānvitaiḥ /
kokilārāvamadhuraiḥ śikhiṣaṭpadasevitaiḥ
haṃsakāraṇḍavākīrṇaiścakravākopaśobhitaiḥ /
sārasārāvasaṃghuṣṭapadminīṣaṇḍamaṇḍitaiḥ
taḍāgaiḥ svacchatoyāḍhyairdīrghikābhiryutāni tu /
puruṣaiśca mahākāyairmahābalaparākramaiḥ
sarvaiśvaryasvarūpāḍhyaiḥ sarvalakṣaṇasaṃyutaiḥ /
divyavastraiḥ sutāmbūlairdivyagandhānulepanaiḥ
divyābharaṇasaṃyuktairmukuṭai ratnamaṇḍitaiḥ /
śivārādhanasaktā ye tatprasādena sādhakāḥ
te viśanti mahādevi pātālaṃ siddhasevitam /
rasaṃ rasāyanaṃ divyaṃ siddhadravyaṃ labhanti te
krīḍanti cānye satataṃ divyānāṃ yoṣitāṃ gaṇaiḥ /
kāminaḥ kāmarūpaistu mattamātaṅgagāmibhiḥ
sarvābharaṇasaṃyuktaiḥ kāmaśāstrasupeśalaiḥ /
divyavastraparīdhānaiḥ stanabhārasamānataiḥ
madhyakṣāmaiḥ prasannāsyaistaralāyatalocanaiḥ /
sakiṅkiṇīnitambaiśca hārakeyūraśobhitaiḥ
sugandhigandhaliptāṅgaiḥ kāñcīmekhalamaṇḍitaiḥ /
evaṃ te kathitā devi pātālāntaravāsinaḥ
trayo'surāstathā nāgā rākṣasāśca vibhāgataḥ /
ekaikatra ca pātāle kathitāste varānane
pātālasaptake jñeyāstathānye bhuvanādhipāḥ /
balohyatibalaścaiva balavānbalavikramaḥ
subalo balabhadraśca balādhyakṣaśca kīrtitāḥ /
etaiḥ śuddhairime śuddhāḥ saptapātālavāsinaḥ
yadūrdhve caiva sauvarṇaṃ pātālaṃ parikīrtitam /
tatra vasatyasau devo hāṭakaḥ parameśvaraḥ
purakoṭisahasraistu samantātparivāritaḥ /
siddhairudragaṇairdivyairbhaginīmātṛbhirvṛtaḥ
yoginīyogakanyābhī rudraiścaiva sakanyakaiḥ /
siddhadravyasamairmantraiścintāmaṇirasāyanaiḥ
siddhavidyāsamṛddhaṃ vai hāṭakeśasya mandiram /
haṭhatpraveśayellokāṃ stadbhāvagatamānasān
tenāsau hāṭakaḥ prokto devadevo maheśvaraḥ /
tasyordhve tu sahasrāṇi yojanānāṃ tu viṃśatiḥ
bhūkaṭāhaḥ samuddiṣṭaḥ samantāttu varānane /
ato bhagavatī pṛthvī nānājanapadākulā
tasyā madhye mahāmeruḥ sauvarṇaśca varānane /
tasyācalasya vistāramūrdhvādhaḥ kathayāmi te
yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītirucchritaḥ /
ṣoḍaśaiva sahasrāṇi adhobhāge praropitaḥ
tānyeva mūlavistāraḥ dviguṇo mūrdhavistaraḥ /
tasyordhve tu sabhā divyā nāmnā caiva manovatī
caturdaśasahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ /
sarvaratnasuśobhāḍhyā strīsahasrasamanvitā
sarvabhogagaṇopetā brahmaṇastu mahātmanaḥ /
siddhavidyādharākīrṇā ṛṣibhiḥ parivāritā
tasyā īśānadigbhāge jyotiṣkaṃ śikharaṃ smṛtam /
sūryakoṭipratīkāśaṃ gaṇaprathamasevitam
sarvartukusumopetaṃ devagandharvasevitam /
strīsahasrasamākīrṇaṃ sarvaiśvaryasamanvitam
tatrāste bhagavāndevastryambakaḥ parameśvaraḥ /
lokapālairvṛto'sau hi brahmaviṣṇvindranāyakaḥ
mamāṃśaṃ taṃ vijānīyāḥ surasiddhanamaskṛtam /
adhikāraṃ prakurute parecchāsaṃpracoditaḥ
sabhāyā brahmaṇo'dhastātsahasrāṇi caturdaśa /
yojanānāṃ parityajya cakravāṭaḥ samantataḥ
svargāṣṭakaṃ samuddiṣṭaṃ tatra tiṣṭanti lokapāḥ /
pūrveṇendrasya vikhyātā purī nāmnāmarāvatī
tejovatī tathāgneyyāṃ citrabhānoḥ prakīrtitā /
dakṣiṇe yamarājasya nāmnā saṃyamanī purī
kṛṣṇāṅgārā tu naiṛtyāṃ rākṣaseśasya kīrtitā /
paścimena jaleśasya nāmnā śuddhavatī smṛtā
vāyavyāṃ tu purī vāyornāmnā gandhavahā priye /
uttareṇāpi somasya purī nāmnā mahodayā
aiśānyāmīśarājasya purī nāmnā yaśovatī /
etāsāmuttare devi śṛṇu ṣaḍviṃśatiṃ purīḥ
dakṣiṇenāmarāvatyāḥ kāmavatyapsaraḥ purī /
sauvarṇī siddhasaṅghānāṃ tasyā vai dakṣiṇena tu
tasyā vai dakṣiṇenānyā padmarāgopaśobhitā /
ādityānāṃ purīkhyātā nāmnācāṃśumatī śubhā
sādhyānāṃ rājatī divyā khyātā vai kusumāvatī /
vahneḥ paścimadigbhāge viśveṣāṃ revatī purī
tasyāstu paścime devi divyā vai viśvakarmaṇaḥ /
paścime dharmarājasya mātṛnandā purī smṛtā
krīḍanti mātarastatra madhupānavighūrṇitāḥ /
rudrāṇāṃ paścime tasyā rohitā nāma kāñcanī
tatra śūladharā rudrā yamasya paricārakāḥ /
tasyāḥ paścimato jñeyā nāmnā guṇavatī purī
ekādaśānāṃ rudrāṇāṃ vajraprākāratoraṇā /
nirṛteḥ pūrvabhāge tu piṅgalā nāma vai purī
svakarmasaṃjñā deveśi piśācāstatra saṃsthitāḥ /
nairṛtyuttarasāmīpye purī kṛṣṇāvatī smṛtā
nistriṃśā nāma tatraiva vasanti rākṣasāḥ sadā /
tasyā apyuttare bhāge purī haimī sukhāvatī
mitro vasati tatraiva bahubhṛtyajanāvṛtaḥ /
tasyā apyuttare haimī gāndharvī nāma viśṛtā
vasanti tatra gandharvā divyakanyāsamāvṛtāḥ /
daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ saṃkhyā prakīrtitā
bhūtānāṃ siddhasenā tu varuṇasya tu dakṣiṇe /
hemasaṃjñā vasūnāṃ tu varuṇasyāpi cottare
tasyāstūttarato devi nāmnā siddhavatī purī /
sarvavidyādharāṇāṃ tu sā purī parikīrtitā
vāyordakṣiṇato devi siddhā nāmnā purī smṛtā /
vasanti kinnarāstatra purairhemārkasaprabhaiḥ
vāyoḥ pūrveṇa gāndharvī haimī citrarathasya tu /
gandharvarājamukhyasya divyagandharvanāditā
āste bhagavatī sākṣātsaprasvaravibhūṣitā /
grāmatrayaparīdhānā jātimekhalamaṇḍitā
mūrcchanātānacitrāṅgī nānātālakalodayā /
lakṣaṇavyañjanopetā madhyamenāvaguṇṭhitā
gandharvairgīyamānā sā tatra devī sarasvatī /
nāradādyaiśca ṛṣibhirnāgakinnarasevitā
tasyāḥpūrveṇa citrā vai tumbururnāradasya ca /
somasya paścātpramadā guhyakānāṃ purī smṛtā
pūrveṇaiva tu somasya nāmnā citravatī purī /
sarvadhātumayī citrā kuberasya mahātmanaḥ
ṣaḍviṃśatisahasraistu koṭīnāṃ parivāritaḥ /
yakṣāṇāmuttamaḥ śrīmānāste bhogairanuttamaiḥ
tasyā pūrve śubhā nāmnā jāmbūnadamayī purī /
tatra vai karmadevāstu devatvaṃ karmaṇā gatāḥ
paścimeneśarājasya viṣṇorvai śrīmatī purī /
tatrāste śrīpatiḥ śrīmānatasīpuṣpasannibhaḥ
śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ /
īśasya dakṣiṇebhāge nāmnā padmavatī purī
mahāpadmopaviṣṭasya padmamālādharasya tu /
padmapatrāyatākṣasya brahmaṇaḥ padmajanmanaḥ
tasyā dakṣiṇato devi nāmnā kāmasukhāvatī /
aśvinau tatra deveśi tathā dhanvantariḥ sthitaḥ
uttaretvamarāvatyā mahāmegheti viśrutā /
vināyakānāṃ sā divyā vasatistatra kalpitā
daśakoṭisahasrāṇi vīryavantaḥ śubhāstathā /
vināyakā mahādīptā agnijvalitatejasaḥ
asurāṇāṃ vadhārthāya aṅguṣṭhānnirmitā mayā /
evaṃvidhairadhaścordhvaṃ meruḥ puravarairvṛtaḥ
puryaśca yāḥ samākhyātā meroścaiva samantataḥ /
purakoṭisahasraistu sarvāstāḥ saṃbhṛtāḥ priye
sarvaiśvaryasusaṃpūrṇāḥ sarvaratnasamujjvalāḥ /
divyastrībhiḥ samākīrṇā divyapuṃbhiḥ samākulāḥ
ānandaḥ satataṃ devi devānāṃ ca pure pure /
vimānanagarārāmaiścaturodyānamaṇḍapaiḥ
chatradhvajapatākābhirgajavājisamākulaiḥ /
dvandvabhīnandiśabdaiśca śaṅkhakāhalaniḥsvanaiḥ
gītanṛttaistathākīrṇaṃ devānāṃ mandiraṃ sadā /
iṣṭāpūrtaratā devi ye narā puṇyabhārate
tryambakaṃ sakṛdarcanti meruṃ gacchanti te narāḥ /
gaṅgātoyasusaṃsiktāḥ krīḍanti surasattamāḥ
kathaṃ gaṅgāsamutpannā surasiddhanamaskṛtā /
kathayasva prasādena samāsātsurasattama
gaṅgāyāśca samutpattiṃ kathayiṣyāmi suvrate /
jaganmātā mahādevi mama patnī purā hi sā
mamanetrodakaṃ caiva karajaiśchādite mama /
punarudghāṭite netre jaganmātaḥ purā tvayā
mannetrebhyo'sravattoyaṃ tvadīyāṅgulibhiḥ priye /
daśadhā niḥsṛtā gaṅgā kapālāvaraṇe mama
saptaiva saṃsthitāstatra ekā viṣṇupure sthitā /
dvitīyā brahmalokordhve tṛtīyā satyalokagā
svarge caivapunaḥ sā vai saṃsthitā somamaṇḍale /
somāccaiva viniḥ sṛtya purakāśe vyavasthitā
tato'haṃ saṃstuto devi brahmaviṣṇupuraḥsaraiḥ /
gaṅgānadīṃ mahāpuṇyāṃ martyānāṃ hitakāmyayā
avatārya mahādeva martyalokaṃ visarjaya /
tato mayā sureśāni proktā sā tvaparājitā
lokānāṃ tu hitārthāya āgaccha surasundari /
āgatya mama mūrdhānaṃ merumūrdhni punargatā
tasmānnirgatya deveśi caturdikṣūdadhiṃ gatā /
pūrve sītā samuddiṣṭā suvahā dakṣiṇena tu
sunandā paścime bhāge bhadrasomā tathottare /
mandarastu mahādevi gandhamādanasaṃjñakaḥ
vipulaśca supārśvaśca pūrvādyā uttarāntakāḥ /
viṣkambhāśca samākhyātāḥ varṇāṃścaiva nibodha me
sitaṃ caiva haridrābhaṃ nīlaṃ dāḍimasaprabham /
prāgviṣkambhasamīpe tu nāmnā citrarathaṃ vanam
tatrāruṇodakaṃ nāma taḍāgaṃ padmamaṇḍitam /
gandhamādanasāmīpye nandanaṃ tu mahāvanam
tasyamadhye'mbujacchannaṃ mānasaṃ tu sarovaram /
vipulasya samīpe tu vaibhrājaṃ tu mahāvanam
sitodaṃ tasya madhye tu taḍāgaṃ vimalodakam /
vanaṃ pitṛvanaṃ nāma svapārśvasya samīpataḥ
tasyāntastu mahābhadraṃ taḍāgaṃ ca manoramam /
kalpadrumāṃśca caturaḥ kathayāmi nibodha tān
mandare'tha kadambaṃ syānmastake tu vyavasthitam /
sahasrayojanāyāmaṃ śākhāpañcaśatocchritam
puṣpaiḥ kumbhapramāṇaiśca bhrājate tatsupuṣpitam /
tatpramāṇā smṛtā jambūrgandhamādanamūrdhani
tasyāḥ phalasamūhottho raso jñeyo'mṛtopamaḥ /
tena jambūnadī jātā priye vegavatī bhṛśam
meruṃ pradakṣiṇīkṛtya jambūmūlaṃ viśetsvakam /
tatsaṃparkātsamutpannaṃ kanakaṃ devabhūṣaṇam
tena jāmbūnadaṃ loke jñāyate bhūṣaṇottamam /
tatra vṛkṣālatāgulmāḥ pakṣiṇaḥ śvāpadādayaḥ
jāmbūnadamayāḥ sarve ye cānye tatravāsinaḥ /
vipule'pi tathāśvatthaḥ ketumāla iti śrutaḥ
tasyendreṇāsurāñjitvā ratnamālā pralambitā /
tenāsau ketumāleti khyātaḥ siddhaniṣevitaḥ
nyagrodhaśca supārśve tu tattulyaḥ parikīrtitaḥ /
anekaguṇasaṃpanno meruḥ khyātaḥ samāsataḥ
tatpārśvasthānpriye deśān kāthayāmi samāsataḥ /
merumadhyāccaturdikṣu lakṣārdhaṃ tu samāsataḥ
lavaṇodadhiparyantaṃ jambudvīpaṃ samantataḥ /
parvatāntaritāstatra nava bhāgā bhavanti hi
dakṣiṇe caiva digbhāge trayo jñeyā mahīdharāḥ /
niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ
uttare cāpi merustu nīlaḥ śveto'tha śṛṅgavān /
prākpaścimāyātā hyete ṣaḍeva tu mahīdharāḥ
nīlaśca niṣadhaścaiva lakṣayāmau prakīrtitau /
śvetaśca hemakūṭaśca sahasranavatiḥ smṛtau
himavān śṛṅgavāṃścaiva sahasrāśītireva tu /
lavaṇodadhiparyantāḥ sahasradvayavistṛtāḥ
kailāsayukto himavāṃstriśṛṅgaśca sajārudhiḥ /
śṛṅgavāṃścandrakanibhaḥ sitaḥ śveto virājate
nīlaratnamayo nīlo niṣadhaḥ padmarāgabhaḥ /
sauvarṇo hemakūṭaśca himābho himavāniti
pūrveṇa mālyavānmeroḥ parvatastu virājate /
catustriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ sureśvari
yāmyottarāyato bhāti sahasraṃ tasya vistṛtiḥ /
tathaivāparadigbhāge tattulyo gandhamādanaḥ
nīlaśca niṣadhaścaiva mālyavāngandhamādanaḥ /
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ samucchritāḥ
caturdikṣu gatau merordvau dvau sīmāntaparvatau /
jaṭharo hemakūṭastu pūrvabhāge vyavasthitau
kailāso himavāṃścaiva dakṣabhāge vyavasthitau /
niṣadhaḥ pāriyātraśca apareṇa mahīdharau
jārudhiḥ śṛṅgavāṃścaiva uttareṇa vyavasthitau /
meroḥ samantato ramyamilāvṛtamudāhṛtam
adhastāccakravāṭasya navasāhasravistṛtam /
yojanānāṃ caturdikṣu caturaśraṃ samantataḥ
nātapo bhānujastatra na ca somasya raśmayaḥ /
prabhavanti hi lokānāṃ merorbhāsā prabhāsitam
pratyagrāmbujapatrābhā janāścātīva komalāḥ /
jambūrasaphalāhārā jarāmṛtyuvivarjitāḥ
trayodaśābdasāhasraṃ teṣāmāyuḥ prakīrtitam /
devagandharvasiddhāśca ṛṣayo'tha vināyakāḥ
gaṇamātṛbhaginyaśca vetālā rākṣasādayaḥ /
evamādyairasaṃkhyātairvṛtaṃ caitadilāvṛtam
gandhamādanavāruṇyāṃ samudrasya ca pūrvataḥ /
ketumālamiti khyātaṃ varṣaṃ sarvaguṇottamam
nīlotpaladalaśyāmā janāstatra suśobhanāḥ /
panasasya rasaṃ pītvā jīvantyayutameva ca
jayanto vardhamāna
śca aśoko hariparvataḥ /
viśālaḥ kambalaḥ kṛṣṇastatra sapta kulādrayaḥ
mālyavatpūrvabhāgena samudrasyāpareṇa tu /
varṣaṃ bhadrāśvasaṃjñaṃ ca tatrāpi tvayutāyuṣaḥ
janāścandrapratīkāśāḥ kālāmraphalabhojanāḥ /
kaurañjaḥ śvetaparṇaśca nīlo mālāgrakastathā
padmaścaiva samākhyātāstatra pañca kulādrayaḥ /
dvātriṃśattu sahasrāṇi pūrvapaścāyate smṛte
catustriṃśatsahasrāṇi dakṣiṇodaksamāyate /
varṣe dve tu samākhyāte kuruvarṣanivāsinaḥ
kuravonāmalokāste kuruvṛkṣaphalāśinaḥ /
trayodaśasaharāṇi jīvanti sthirayauvanāḥ
yugmaṃ yugmaṃ prasūyante viyogabhayavarjitāḥ /
śyāmāpuṣpanibhāḥ snigdhāḥ surūpāḥ puruṣāḥ striyaḥ
sarvaratnamayī bhūmirhimavālukayā citā /
navayojanasāhasraṃ dhanvākāraṃ prakīrtitam
sūryakāntendukāntau ca dvau tatra kulaparvatau /
kalpavṛkṣaḥ kururnāma tatraiva kusumojjvalaḥ
tasya nāmnā tu tajjñeyaṃ kuruvarṣaṃ suśobhanam /
tasyacottaradigbhāge praviśya lavaṇodadhim
pañcayojanasāhasraṃ candradvīpaṃ prakīrtitam /
tathā vāyavyadigbhāge praviśya lavaṇodadhim
yojanānāṃ sahasrāṇi catvāryeva varānane /
daśayojanasāhasraṃ dvīpaṃ bhadraṃ prakīrtitam
bhadrākāramiti jñeyaṃ sarvakāmaphalapradam /
ayutāyuṣo janāstatra divyāmṛtaphalāśinaḥ
candrākhye'pyayutaṃ cāyurjīvanti phalabhojinaḥ /
śvetaśṛṅgavatoścaiva madhye jñeyaṃ hiraṇmayam
lakucasya phalaṃ prāśya janāstatrendusannibhāḥ /
jīvantyabdasahasrāṇi mānenārdhatrayodaśa
nīlasyottaradigbhāge tathā śvetasya dakṣiṇe /
ramyakaṃ nāma varṣaṃ tu nyagrodhaphalabhojanāḥ
nīlotpaladalaśyāmā jarārogavivarjitāḥ /
dvādaśābdasahasrāṇi teṣāmāyuḥ prakīrtitam
navasāhasravistāraṃ ramyakaṃ ca hiraṇmayam /
hemakūṭasya saumyena dakṣiṇe niṣadhasya tu
harivarṣaṃ samākhyātaṃ raupyābhāstatra jantavaḥ /
dvādaśaiva sahasrāṇi jīvantīkṣurasāśinaḥ
atīva śobhanaṃ tacca navasāhasravistṛtam /
hemakūṭasya yāmyena himavatastvathottare
varṣaṃ kiṃpuruṣaṃ nāma tatrahemanibhā janāḥ /
navavarṣasahasrāṇi jīvanti plakṣabhojanāḥ
navaiva tu sahasrāṇi vistārastatra kīritaḥ /
yāmye himācalendrasya uttare lavaṇodadheḥ
bhārataṃ nāma varṣaṃ tu tatra cālpaṃ sukhaṃ smṛtam /
janā rogabhayatrastā duḥkhitā mandasaṃpadaḥ
surūpā mandarūpāśca subhagā durbhagāḥ pare /
bhogino mandabhogāśca tathānye'tyantaduḥkhitāḥ
gaurāḥ śyāmāstathā kṛṣṇā babhravaḥ śvetapiṅgalāḥ /
varṇajātiprabhedena nānākarmānurūpataḥ
caturvarṇā antyajāśca jāyante bhāratāhvaye /
svadeśabhāṣāyuktāni dvīpadvīpāntarāṇi ca
paṇḍitāśca tathā mūrkhāḥ śilpavijñāninastathā /
yogino jñāninaścaiva dharmiṣṭhāḥ pāpino'pare
yācakāścāpi jāyante dātāraścāpare janāḥ /
preṣyā dāsāśca bahavo mānavāḥ satataṃ priye
guṇastvekaḥ sthitastatra śubhāśubhaphalārjanam /
naṣṭāsu vidyate kācidyugatrayamayī sthitiḥ
caturyugavatī jñeyā bhāratākhye varānane /
tatraiva yatkṛtaṃ karma śubhaṃ vā yadi vāśubham
vasanti tena lokāśca śivādyavīcimadhyagāḥ /
mahākālastathaikāmramevamādi varānane
tīrthānāṃ koṭiruddiṣṭā mahāpuṇyaphalodayā /
gaṅgādīnāṃ nadīnāṃ ca tatra pañca śatāni ca
navayojanasāhasraṃ dhanvākāraṃ nibodha tam /
nava bhedāḥ smṛtāstatra sāgarāntaritāḥ priye
ekaikasya tu dvīpasya sahasraṃ parikīrtitam /
śatāni pañca vijñeyaṃ sthalaṃ pañca jalaṃ tathā
parasparamagamyāste teṣāṃ nāmāni me śṛṇu /
indradvīpaṃ kaśeruṃ ca tāmravarṇaṃ gabhastimat
nāgadvīpaṃ ca saumyaṃ ca gāndharvaṃ vāruṇaṃ tathā /
dvīpaṃ kumārikākhyaṃ ca navamaṃ parikīrtitam
bindusaraḥ prabhṛtyeva kumāryāhvaṃ prakīrtitam /
yojanānāṃ sahasraṃ tu nānāvarṇāśramānvitam
ye pūrvoktā guṇā loke bhārate varavarṇini /
te tatraiva sthitā loke kumārīsaṃjñake priye
bhūdharāḥ sapta vijñeyāstatraiva tu suśobhanāḥ /
mahendro malayaḥ sahyaḥ śaktimānṛkṣaparvataḥ
vindhyaśca pāriyātraśca bhāntyete kulaparvatāḥ /
dakṣasāgaramadhyasthānyupadvīpāni ṣaṭpriye
aṅgadvīpaṃ yavākhyaṃ ca malayaṃ śaṅkhasaṃjñakam /
kumudaṃ ca varāhaṃ ca ityevaṃ parikīrtitam
kathito malayadvīpe malayo nāma parvataḥ /
tasyapāde trikūṭo vai laṅkā tasyoparisthitā
cāmīkaramayī śubhrā catvārodyānamaṇḍitā /
citraprākāraracitā vajravaiḍūryamaṇḍitā
anantavibhavāstatra rākṣasā devakanyakāḥ /
ramante kanyakāsaktā mahābalaparākramāḥ
agastyaśikharaṃ tatra malaye bhūdharottame /
tatrāśramo mahāpuṇya āgastyaḥ sphāṭikaprabhaḥ
tatrānyonyaviruddhāstu sattvāḥ krīḍantyaśaṅkitāḥ /
na tatra jāyate mārī nākālaḥ saṃpravartate
na jarā na ca śokaśca nopasargabhayaṃ kvacit /
na vadatyanṛtaṃ kaścidrāgadveṣau na kutracit
agastyasya prabhāveṇa tvajñānaṃ dūrato gatam /
tatra vai ṛṣayo vīrā jñānayogakṛtāśramāḥ
japādhyayana homādi pūjāstutiparāyaṇāḥ /
tryambakasya mahādevi nityamārādhane ratāḥ
agastyasahitāḥ sarve mokṣābhyudayavādinaḥ /
tiṣṭhanti bhāvitātmānaḥ śāpānugrahakāriṇaḥ
lakṣayojanavistīrṇaṃ jambudvīpaṃ samantataḥ /
lakṣayojanavistīrṇaṃ lavaṇāmbhaḥ sthitaṃ bahiḥ
triguṇaṃ pariṇāhena sthitaṃ vai maṇḍalākṛti /
vṛtrāribhayasaṃtrastāḥ praviṣṭāstatra parvatāḥ
dvādaśaiva mahāvīryāstānbravīmi samāsataḥ /
vṛṣabho dundubhirdhūmraḥ praviṣṭāḥ pūrvabhāgataḥ
candraḥ kaṅkastathā droṇaḥ praviṣṭā uttareṇa tu /
aśoko'tha varāhaśca nandanaśca tṛtīyakaḥ
apareṇa nagāstatra praviṣṭā lavaṇodadhim /
cakro mainākasaṃjñaśca tṛtīyastu balāhakaḥ
dakṣiṇena varārohe praviṣṭāścaiva bhūdharāḥ /
cakramainākayormadhye tiṣṭhedve vaḍavāmukhaḥ
jambūdvīpaṃ samākhyātaṃ prabhavastvadhunocyate /
svāyaṃbhuvo manurnāma tasya putraḥ priyavrataḥ
tasyātha daśa putrā vai jātā vīryabalotkaṭāḥ /
agnīdhraścāgnibāhuśca medhā medhātithirvapuḥ
jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savanaḥ satra eva ca /
medhāḥ satro'gnibāhuśca ete pravrajitāstrayaḥ
saptadvīpeṣu ye śeṣā abhiṣiktā mahābalāḥ /
jambudvīpe tathāgnīdhrāḥ tasya putrā nava smṛtāḥ
nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva hariścaiva ilāvṛtaḥ /
bhadrāśvaḥ ketumālaśca ramyakaśca hiraṇmayaḥ
navamastu kururnāma navavarṣādhipāḥ smṛtāḥ /
agnīdhratastu jātā vai śūrāścātibalotkaṭāḥ
teṣāṃ nāmāṅkitānīha navavarṣāṇi pārvati /
nābheḥ putro mahāvīryo vṛṣabho dharmatatparaḥ
tasyāpi hi suto jñeyo bharatastu pratāpavān /
tannamnaiva tu vijñeyaṃ bhārataṃ varṣamuttamam
tasyāpyaṣṭau punaḥ putrā jātā kanyāparā priye /
bhārate tvaṣṭadvīpe'tra aṣṭau putrā niveśitāḥ
navamastu kumāryāhvaḥ kumāryāḥ pratipāditaḥ /
teṣāṃ nāmnā tu te dvīpā bharatena prakīrtitāḥ
jambudvīpaṃ ca śākaṃ ca kuśaṃ krauñcaṃ ca śālmalim /
gomedaṃ puṣkaraṃ caiva sapta dvīpāni pārvati
adhunā saṃpravakṣyāmi samudrāṃstava suvrate /
kṣāraḥ kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ tathā ikṣuraso'pi ca
madirodaśca svādūdaḥ samudrāḥ sapta kīrtitāḥ /
jambudvīpaṃ smṛtaṃ lakṣaṃ yojanānāṃ pramāṇataḥ
parimaṇḍalato jñeyaḥ kṣārodastatsamo bahiḥ /
evaṃ dviguṇavṛddhyātra samudrā dvīpasaṃsthitāḥ
agnīdhraśca samākhyāto jambudvīpe varānane /
śāke medhātithirnāma vapuṣmān kuśasaṃjñake
rājā krauñce'tha jyotiṣmān śālmalau dyutimānsmṛtaḥ /
gomede havyanāmā tu savanaḥ puṣkare tathā
tretāyugasamaḥ kālaḥ śākagomedavāsinām /
tathā varṇāśramācārā jñeyāstatra nivāsinām
medhātitheḥ sapta putrāḥ śākadvīpe'bhiṣecitāḥ /
śānto'bhayastvaśiśiraḥ sukhado nandakaḥ śivaḥ
kṣemakaśca dhruvaśceti varṣanāmnā tu te'ṅkitāḥ /
varṣāṇi sapta khyātāni parvatāṃśca nibodha me
gomedaścandrasaṃjñaśca nārado dundubhistathā /
somaka ṛṣabhaścaiva vaibhrājaśca kulādrayaḥ
sukṛtā cānasūyā ca sumukhī ca tṛtīyakā /
vipāśā tridivā kumbhī tathā cāmṛtanālikā
etā eva mahānadyo giriṣveteṣu nirgatāḥ /
pūrvādārabhya niṣkrāntāḥ praviṣṭāḥ kṣīrasāgaram
śākadvīpe tu ye lokāḥ kṣīrāhārāḥ phalāśinaḥ /
candrakāntasamāḥ sarve surūpāḥ priyadarśanāḥ
krīḍanti divyanārībhiḥ sarvaiśvaryasamanvitāḥ /
kuśe vapuṣmatā pūrvaṃ sapta putrā niveśitāḥ
śvetalohitajīmūtā harito vaidyutastathā /
mānasaḥ suvrataśceti varṣanāmnaiva cāṅkitāḥ
kumudaścorvadaścaiva vārāho droṇakaṅkatau /
mahiṣaḥ kusumaścaiva sapta sīmantaparvatāḥ
śvetatoyā tathā kṛṣṇā candrā śuklā ca locanī /
vīvṛtā ca vivṛndā ca saptaitāstu saridvarāḥ
dadhyudakaṃ praviṣṭāstā nimnagāḥ pāvanodakāḥ /
janāstu sukhinastatra dadhnāmṛtaphalāśinaḥ
divyabhogaratāḥ sarve krīḍantyete sayoṣitaḥ /
jyotiṣmatā sapta putrāḥ krauñcadvīpe niveśitāḥ
udbhijjaśca samākhyāto veṇurmaṇḍala eva ca /
rathakāraśca lavaṇo dhṛtimānsuprabhākaraḥ
kapilaśceti rājāno varṣanāmnā ca te'ṅkitāḥ /
vaidrumo hemanābhaśca dyutimān puṣpadantakaḥ
kuśalo harimardaśca saptaite tu kulādrayaḥ /
mahī dhātā śivāpāpā pavitrā saṃtatadyutiḥ
dambhā ceti samākhyātāḥ saptaitāḥ saritaḥ srutāḥ /
ghṛtodaṃ praviśantyetāḥ sarvāḥ pāpaharāḥ priye
janāstadvāsinaḥ sarve surūpāstejasotkaṭāḥ /
ghṛtāmṛtaphalāhārāḥ sutṛptāḥ smarapīḍitāḥ
krīḍanti vanitāyuktāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ /
sapta dyutimatā putrāḥ śālmalāvabhiṣecitāḥ
manonugastathoṣṇaśca pāvano hyandhakārakaḥ /
munirdundubhināmā ca kuśalaśceti te smṛtāḥ
varṣanāmāni teṣāṃ vai saptānāṃ sapta tu kramāt /
krauñco'tha vāmanaścaivāpyandhakāro divākṛtiḥ
dvibinduḥ puṇḍarīkaśca dundubhiśca kulādrayaḥ /
pauṇḍarī kauśikī gaurī siddhā caiva kumudvatī
sandhyā rātrī ca vikhyātā samāsātparikīrtitāḥ /
nadyastāḥ śailaniṣkrāntā gacchantīkṣurasārṇavam
pibantīkṣurasaṃ tatra ye janāstannivāsinaḥ /
divyakāntiyutāḥ śāntāḥ surūpāḥ priyavādinaḥ
nānānārīsamākīrṇāḥ sarvakāmasukhodayāḥ /
havyarājaḥ sutānsapta gomode cābhyaṣecayat
jaladaśca kumāraśca sukumāro marīcakaḥ /
kumudaśconnataścaiva mahābhadra iti smṛtāḥ
teṣāṃ nāmnā ca varṣāṇi aṅkitāni svamānataḥ /
udayaḥ kesaraścaiva jaṭharo'tha suraivataḥ
śyāmo'mbikeyo meruśca śailāḥ sīmantagāstvime /
gabhastī sukumārī ca kumārī nālinī tathā
veṇukā cāpyathekṣū ca dhenuketi saridvarāḥ /
madirodaṃ vahantyetāḥ puṇyāḥ puṇyajalodvahāḥ
amṛtopamāni svādūni phalānyatra varānane /
bhakṣayanti ca tallokāḥ pibanti madirāmṛtam
sarvakāmasamṛddhāśca surūpā vyādhivarjitāḥ /
nānāyuvativṛndaiśca rūpayauvanagarvitaiḥ
madālasaiḥ pānamattairamante satataṃ priye /
ataśca puṣkarākhye ca savanastatra nāyakaḥ
dvau putrau tena vikhyātau puṣkarākhye niveśitau /
parvato valayākāro mānasottarasaṃjñitaḥ
pañcāśaducchrayastasya vistāraḥ pañcaviṃśatiḥ /
yojanānāṃ varārohe sarvaratnasamanvitaḥ
dhātakī madhyame rājā mahavīto bahirnṛpaḥ /
īrṣyayā rāgatṛṣṇābhirītibhiśca vivarjitāḥ
sarve te sukhinastatra tasminvarṣadvaye janāḥ /
cakrākārastu boddhavyo mānasastu varānane
caturṇāṃ lokapālānāṃ purīstvatra bravīmi te /
harervasvekasārākhyā yāmyā saṃyaminī purī
sukhāhvā vāruṇī caiva somasya tu vibhāvarī /
puṣkaradvīpaguṇitaḥ svādūdo'nte vyavasthitaḥ
pañcāśattu sahasrāṇi tripañcāśattathaiva ca /
yojanānāṃ tu lakṣāṇi koṭidvitayameva ca
mervardhādyāvatsvādūdaṃ pramāṇaṃ parikīrtitam /
tato hemamayī bhūmirdaśakoṭyo varānane
devānāṃ krīḍanārthāya lokālokastvataḥ param /
parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ
lakṣamātrasamutsedho yojanānāṃ varānane /
sarvaratnasamopeto hemavarṇaḥ prakīrtitaḥ
tasyāntarbhāsayedbhānurna bahiḥ surasundari /
lokapālāḥ sthitāstatra rudrāścāmoghaśaktayaḥ
virujo vasudhāmā ca śaṃkhapātkardamastathā /
hiraṇyaromā parjanyaḥ ketumān bhājanastathā
jāmbūnadamaye śubhre siddhāmaraniveśane /
pūrvādārabhya kramaśo yāvadīśānagocaraḥ
lokapālāḥ sthitāste vai pālayanta imāḥ prajāḥ /
asya madhye varārohe yonayastu caturdaśa
ceṣṭante vividhākārāḥ svakarmaparirañjitāḥ /
lokālokopariṣṭāttu saviturdakṣiṇāyanam
tathottarāyaṇaṃ tatra uttareṇa prakīrtitam /
ardharātro'marāvatyāmastameti yamasya ca
madhyāhnaścaiva vāruṇyāṃ saumye sūryodayaḥ smṛtaḥ /
yadaiva cāmarāvatyāmudayastasya dṛśyate
tadāstameti vāruṇyāmityādityagatāgatam /
suvīthī uttare tasya ajavīthī ca dakṣiṇe
pitṛdevapathohyeṣa kathitastu mayā tava /
asya bāhye tamo ghoraṃ duḥprekṣyaṃ jīvavarjitam
pañcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo lakṣāṇekonaviṃśatiḥ /
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ varānane
saptasāgaramānaṃ tu garbhodastatsamaḥ smṛtaḥ /
brahmaṇo'ṇḍakaṭāhena yuktā vai merumadhyataḥ
pañcāśatkoṭayo jñeyā daśadikṣu samantataḥ /
evametacchataṃ jñeyaṃ koṭīnāṃ pārthivaṃ mahat
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi pramāṇaṃ varavarṇini /
atha vātra mahādevi paripāṭyā samantataḥ
dīkṣākāle tu saṃskārāḥ kramaṃ teṣāṃ nibodha me /
śaktiṃ tattvaṃ ca bhuvanaṃ yoniṃ caiva niveśayet
teṣāṃ gandhopacāraṃ tu kṛtvā caiva yathākramam /
anantaṃ caiva kālāgniṃ narakāṃśca yathākramam
pātālāni tataścordhve śodhayedanupūrvaśaḥ /
upasthānaṃ tataḥ kuryādbhuvarlokasya varānane
tato vāgīśvarī devī saṃpūjya kusumādibhiḥ /
tataḥ paśustu saṃprokṣya stāḍyo viśleṣya eva ca
chedanaṃ ca tathākarṣo grahaṇaṃ yojanaṃ tataḥ /
garbhadhāritvajanane adhikāraṃ tathaiva ca
yogaṃ bhogaṃ layaṃ caiva tato yoniviśodhanam /
caturdaśa samāsena kathayāmyanupūrvaśaḥ
paiśācaṃ rākṣasaṃ yākṣaṃ gāndharvaṃtvaindrameva ca /
saumyaṃ tathā ca prājeśaṃ brāhmaṃ caivāṣṭamaṃ viduḥ
saṃhārakramayogena śodhanīyāḥ śivādhvare /
paśupakṣimṛgāścaiva tathānye ca sarīsṛpāḥ
sthāvaraṃ pañcamaṃ caiva ṣaṣṭhaṃ mānuṣayonikam /
devayonisamāyuktaṃ proktaṃ saṃsāramaṇḍalam
caturdaśavidhaṃ caiva bhūrloke tu viśodhayet /
ātmā saṃsaratihyatra māyādyavanigocare
saṃsāraḥ procyate tasmātparyaṭetsa yatastataḥ /
sukhaṃ duḥkhaṃ tathā mohaṃ bhuṅkte caivādhvamadhyagaḥ
bandhatrayasamāyukto vāmaśaktyātvadhiṣṭhitaḥ /
īśvareṇa nimittena sṛṣṭisaṃhāravartmani
punaḥ punaścādhvamadhye yujyate sa śubhāśubhaiḥ /
adhvamadhye tu ye pāśā jñeyāścānantakoṭayaḥ
pradhānaguṇabhedena yāvaccānāśritaṃ padam /
tasmādevaṃ vijānīyātadhvā bandhasya kāraṇam
caturdaśavidhaṃ yacca proktaṃ saṃsāramaṇḍalam /
tasya bhedāhyanantāśca bhidyante karmabhedataḥ
karmavallyohyanantāśca karmeśānādikārakāḥ /
ātmanā badhyatehyātmā muñcennātmānamātmanā
kośakāro yathā kīṭa ātmānaṃ veṣṭayeddṛḍham /
nacodveṣṭayituṃ śakta ātmānaṃ sa punaryathā
tathā saṃsāriṇaḥ sarve baddhāḥ svaireva bandhanaiḥ /
na ca mocayituṃ śaktāḥ paśavaḥ pāśabandhanāḥ
svayameva svamātmānaṃ yāvadvai nekṣate śivaḥ /
śivaśaktinipātāttu mucyante pāśabandhanāt
anyathā naiva jānanti svarūpaṃ yatsunirmalam /
yattatsvābhijanaṃ śuddhamanaupamyamanāmayam
mohitā malamohena baddhāḥ karmakalādinā /
nigūḍhāstatra tiṣṭhanti kāṣṭhe vahniryathā tathā
uddhṛtastu yathā vahnirmanthakasya vaśātsphuṭam /
svasvarūpaṃ prapaśyeta bhāsvaraṃ yatsunirmalam
anyeṣāmapi jantūnāṃ timirākrāntacakṣuṣām /
prakāśayati vastūni hatvā vai raśmibhistamaḥ
tathātmā tu vijānāti yatsvarūpamanādimat /
manthakasya vaśāddevi nānyathā tu kathaṃcana
manthakastviha deveśi svayameva sadāśivaḥ /
ācāryatanumāsthāya sadā cānugrahe sthitaḥ
mantrā manthanavajjñeyā adhvā cātrāraṇiryathā /
vāgīśī yonisaṃsthānā dhūmo jñeyo malādivat
ātmā vai vahnivajñeyo bodhakastu paraḥ śivaḥ /
udbodhito yathā vahnirnirmalo'tīva bhāsvaraḥ
na bhūyaḥ praviśetkāṣṭhaṃ tathātmādhvana uddhṛtaḥ /
malakarmakalādyaistu nirmukto vigataklamaḥ
tatrastho'pi na badhyeta yato'tīva sunirmalaḥ /
rasavahnisamāyogāttāmraṃ kālikayā yathā
viśleṣitaṃ tu tattvajñairhematvaṃ pratipadyate /
na bhūyastāmratāṃ yāti tathātmā na kadācana
rasavanmantraśaktistu kriyā jñeyā tu vahnivat /
tajjñaścaiva śivo jñeya ācāryatanuvigrahaḥ
ātmā vai hemavajjñeyo malo jñeyastu kālikā /
mantradravyakriyāyogādvahnyādhāre tathā priye
guruṇā tantraviduṣā hyātmā vai nirmalīkṛtaḥ /
na bhūyo malatāṃ yāti śivatvaṃ yāti nirmalam
evaṃ jñātvā varārohe dīkṣā kāryā yathā purā /
śodhayenmukhyapāśāṃśca ye proktāste mayā purā
guṇabhūtāstu ye pāśāste'pi śuddhyanti tadvaśāt /
caturdaśavidhaṃ caiva yaduktaṃ tu mayā purā
saṃsāramaṇḍalaṃ devi śoddhyaṃ tadavanītale /
tadvakṣyāmi kramātsarvaṃ yathā śodhyaṃ śivādhvare
brahmādistambhaparyantaṃ prādhānyena viśodhayet /
brāhmaṃ caiva tu prājeśaṃ saumyamaindraṃ tathaiva ca
gāndharvaṃ cāparaṃ yākṣaṃ rākṣasaṃ ca tathāparam /
paiśācaṃ kramataḥ śodhyaṃ sthāvaraṃ mānuṣaṃ tathā
saptacchadaṃ sthāvarāṇāṃ sarpāṇāṃ vāsukiṃ tathā /
pakṣiṇāṃ garuḍaṃ caiva mṛgāṇāṃ siṃhameva ca
paśūnāṃ caiva goyoniṃ manuṣyāṃśca viśodhayet /
antyajāñchūdraviṭkṣatra brāhmaṇāṃśca viśodhayet
pañcabhirbrahmabhirdevitvadhikārānviśodhayet /
daśāhutiprayogeṇa antyajān brāhmaṇāvadhi
brāhmaṇasyādhikārāṣṭau catvāriṃśatameva ca /
garbhaḥ puṃsavanaṃ caiva sīmanto jātakarma ca
nāma niṣkramaṇaṃ caiva annaprāśanacūḍakam /
anenaiva varārohe śodhyāstvaṣṭau prakīrtitāḥ
etairnivartitairdevi tato'sau jāyate dvijaḥ /
navamo vratabandhastu sa cāṅgī parikīrtitaḥ
aṅgāni saṃpravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
mekhalā dantakāṣṭhaṃ ca ajinaṃ tryāyuṣaṃ tathā
saṃdhyāṃ vahnerupāsāṃ ca bhikṣāṃ vai saptamaṃ viduḥ /
niyantṝṇi ca dṛṣṭāni dīkṣākāle varānane
bhauteśaṃ pāśupatyaṃ ca gāṇaṃ gāṇeśvaraṃ tathā /
unmattakāsidhāraṃ ca ghṛteśaṃ saptamaṃ viduḥ
saptaitāni tu dṛṣṭāni vratāni brahmacāriṇām /
caryāvratāni bodhyāni aṅgatve kīrtitāni tu
ebhistu sahitaṃ hyekaṃ navamaṃ vratabandhanam /
tasyāntarbhūtamevaitatkathitaṃ vratasaptakam
caturdaśa vratānyevaṃ hotavyāni varānane /
vedavratāni catvāri hotavyāni na saṃśayaḥ
aiṣṭikaṃ pārvikaṃ caiva bhautikaṃ saumikaṃ tathā /
vrateśvarāstu catvāro brahmacāriniyāmakāḥ
trayodaśavijānīyāttato vai vedabhājanam /
tato bhavati godānaṃ taccaturdaśakaṃ priye
snāta udvāhayedbhāryāṃ jñānasiddhaḥ kumārikām /
kṛtvā darbhamayīṃ patnīṃ tayā saha yajetkratūn
tajjñeyaṃ pañcadaśamaṃ tataḥ pākamakhāḥ kramāt /
naimittikāṃśa tānāhuḥ pravakṣyamyanupūrvaśaḥ
aṣṭakāḥ pārvaṇī śrāddhaṃ śrāvaṇyāgrāyaṇī tathā /
caitrī cāśvayujī ceti sapta pākamakhāḥ kramāt
etaiḥ saha vijānīyāddvāviṃśatparisaṃkhyayā /
āgneyaṃ cāgnihotraṃ ca darśaṃ caiva tataḥ param
paurṇamāsī tathā jñeyā cāturmāsyaṃ tathaiva ca /
paśubandhaḥ samuddiṣṭaḥ sautrāmaṇirataḥ param
haviryajñāḥ samākhyātāḥ saptaite pāvanāḥ priye /
ebhiḥ saha vijānīyātsaṃskāraikonatriṃśakam
agniṣṭomātyagniṣṭomau ukthaḥ ṣoḍaśikā tathā /
vājapeyo'tirātrastu āptoryāmastu saptamaḥ
somasaṃsthāḥ samākhyātāḥ ṣaṭtriṃśatparisaṃkhyayā /
hiraṇyapādaḥ prathamastathā guhyahiraṇyadhṛt
hiraṇyameḍhro hiraṇyanābhirhiraṇyagarbha eva ca /
hiraṇyaśrotro hiraṇyatvagghiraṇyākṣastathaiva ca
hiraṇyajihvastacchṛṅgo daśa yajñāḥ prakīrtitāḥ /
śatena tu ghṛtaṃ cātra ekaikaṃ tu vijāyate
ete sarve sahasreṇa śuddhyante saptatriṃśakaḥ /
aśvamedhaṃ tataḥ paścājjuhuyāttu yathākramam
evaṃ kṛtaistu taiḥ sarvaistataścaiva gṛhī bhavet /
aṣṭātriṃśattamaṃ taṃ tu vānaprasthaṃ tato bhavet
pārivrājyaṃ tato'nteṣṭimevaṃ brāhmaṇyamāpnuyāt /
ata ātmaguṇānaṣṭau kathayāmi samāsataḥ
dayā sarveṣu bhūteṣu kṣāntiścāpyanasūyatā /
śaucaṃ caivamanāyāso maṅgalaṃ cāpyataḥ param
akārpaṇyaṃ cāspṛhā cetyaṣṭāvātmaguṇāḥ smṛtāḥ /
catvāriṃśadathāṣṭau tu saṃskārāśca samāsataḥ
etaiḥ śuddhaistu śuddhyanti asaṃkhyā ye'pi suvrate /
ato'nteṣṭiṃ tu hutvā vai guṇānāpādayecchiśoḥ
pañca pañcāhutīrhutvā brahmabhiścāpyanukramāt /
tilairghṛtena vātāṃśca ūrdhve tu viniyojayet
ūrdhvaśabdena cāśuddhaṃ yatkarma parikīrtitam /
tasmin saṃyojanaṃ kāryaṃ nacānyatra vidhīyate
tasmānnoddharaṇaṃ kāryaṃ na cāpi nayanaṃ kvacit /
yattatra paripāṭyā tu karma tatra niyojayet
tato'ṇimādirāpādyo brahmabhiścāpyanukramāt /
pañcāhutiprayogeṇa bhogārthaṃ caivamātmanaḥ
ūrdhvaśabdena tajñeyaṃ yadbhūrlokaṃ samāśritam /
tasminyuktasya kartavyaṃ nacānyasminkadācana
anuddhṛte kathaṃ yogaḥ yāvatkarma na bhujyate /
tasmāttu yogaśabdena tattatkarmaikacintanā
nivartyate mahādevi niṣkṛtiṃ juhuyāttataḥ /
śivenāṣṭaśatāhutyā tatastu bhuvanādhipān
bhuvanāntarnivāsāṃśca bhuvanānāṃ yathākramam /
homenaiva tu saṃśodhya viśleṣaṃ chedanaṃ tathā
pūrṇaṃ caiva samuddhāraṃ tatsthatvaṃ cāpyanukramāt /
prāyaścittaṃ tato hutvā nyūnādhikanimittataḥ
evamādikrameṇaiva dhāmāntaṃ ca viśodhayet /
bhūrlokastu samākhyāto bhuvolokaṃ nibodha me
bhūpṛṣṭhadyāvadādityaṃ lakṣamekaṃ pramāṇataḥ /
daśa vāyupathā madhye tvayutāyutasaṃkhyayā
ādye vāyupathe meghān kathayāmi yathāsthitān /
pañcāśadyojanādūrdhvamṛtarddhirnāma mārutaḥ
yo vivardhayate puṣṭimoṣadhīnāṃ balaṃ tathā /
bṛṃhayecca mahīṃ sarvāmāpyāyayati cāvyayaḥ
divā haṃsaḥ sa vai vāyurmanujānāṃ sukhāvahaḥ /
yato gṛddhrāndhārayati tena gṛddhradharaḥ smṛtaḥ
prācetaso nāma vāyuḥ pracetobhivinirmitaḥ /
sa vai nāśayate vṛkṣān kadācitsaṃpravartayet
agniḥ prācetaso nāma tenaiva saha tiṣṭhati /
yadā dahati veśmāni tadāsau samudāhṛtaḥ
sukhī samudre vasati sa jalānnopaśāmyati /
yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ senānīrvāyurucyate
vidyudvanto mūkameghā vasantyasmiṃśca mārute /
te bhuvaḥ krośamātreṇa tiṣṭhanto'pasṛjantyapaḥ
yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ meghāḥ sattvavahāḥ smṛtāḥ /
matsyamaṇḍūkakūrmāṃśca varṣantyete ca durdine
yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ vāyuroghaḥ prakīrtitaḥ /
tasmiṃstu rogadā meghā varṣanti ca viṣodakam
tenopasargā jāyante mārakāḥ sarvadehinām /
tasmādūrdhvaṃ tu tāvadbhyo devyamoghaḥ sthito marut
tasmiṃste mārakā meghā amoghe saṃpratiṣṭhitāḥ /
vajrāṅgo nāma vai vāyuḥ pañcāśadyojanasthitaḥ
tasmiṃstūpalakā nāma meghāstūpalavarṣiṇaḥ /
tāvadbhiryojanaireva tato vai vaidyuto'nilaḥ
meghāśca vaidyutāstasminnivasanti tu vaidyute /
aśanirvāyusaṃkṣobhātteṣvasau jāyate mahān
tadūrdhvaṃ yojanānāṃ ca pañcāśadraivataḥ smṛtaḥ /
tasminpuṣṭivaho nāma puṣṭiṃ varṣati dehinām
saṃvarte rogadā meghāste rogodakavarṣiṇaḥ /
pañcāśadyojane te vai tasmiṃstiṣṭhanti toyadāḥ
viṣāvarto nāma vāyuḥ pañcāśadupari sthitaḥ /
tasminkrodhodakā nāma meghā vai saṃpratiṣṭhitāḥ
te krodharāgabahulaṃ saṃgrāmabahulaṃ tathā /
rājñāṃ kṣayakaraṃ caiva prajānāṃ kṣayadaṃ tathā
varṣaṃ caivātra kurvanti yadā varṣanti te ghanāḥ /
aghopyamegho vajrāṅgo vaidyuto raivatastathā
saṃvartaśca viṣāvarto vāyavo ghoraveginaḥ /
agho vasanti vai divyāḥ piśācāḥ skandadehajāḥ
triṃśatkoṭisahasrāṇi skandasyānucarāḥ smṛtāḥ /
te vai divyaiśca kusumairarcayanti harātmajam
amoghe vināyakā ghorā mahādevasamudbhavāḥ /
triṃśatkoṭisahasrāṇi tasmin vāyau pratiṣṭhitāḥ
ye haranti kṛtaṃ karma narāṇāmakṛtātmanām /
vajrāṅge'pi tathā vāyau mātaṅgāḥ krūrakarmiṇaḥ
bhinnāñjananibhā ghorāstāpanā nāma viśrutāḥ /
vidyādharāṇāmadhamā manaḥ pavanagāminaḥ
ye vidyāpauruṣe ye ca vaitālādīñśmaśānataḥ /
sādhayitvā tataḥ siddhāste'smin vāyau pratiṣṭhitāḥ
vaidyute'psarasastasmin vāsavena prayojitāḥ /
tiṣṭhanti sarvadā tatra pṛthivīpurapālane
bhṛgo vahnau jale vāpi saṃgrāmeṣvanivartakāḥ /
gograhe bandimokṣe vā mriyante puruṣottamāḥ
te vrajanti tatastūrdhvaṃ vimānairmaṇicihnitaiḥ /
patākādīrghikākīrṇairdivyaghaṇṭānināditaiḥ
strīsahasraparīvārairvimānaistānnayanti tāḥ /
raivate tu mahātmānaḥ siddhā vai saṃpratiṣṭhitāḥ
gorocanāñjane bhasma pāduke ajinādi ca /
sādhayitvā mahātmānaḥ siddhāste kāmarūpiṇaḥ
te vasanti mahātmāno divyāṃ siddhimavasthitāḥ /
saṃvarte'pi mahāvāyau vidyādharagaṇāḥ smṛtāḥ
daśa triṃśacca koṭyaste divyābharaṇa bhūṣitāḥ /
divyagandhānuliptāste divyasragdhāmabhūṣitāḥ
āgneyā dhūmajā meghāḥ śītadurdinadāḥ smṛtāḥ /
viṣāvartaṃ nāvamiva te vāyuṃ yānti miśritāḥ
tatra gandharvakuśalā gandharvasahadharmiṇaḥ /
vaṃśavīṇāvidhijñāśca pakṣiṇaḥ kāmarūpiṇaḥ
brahmajā nāma vai meghā brahmaniḥśvāsasaṃbhavāḥ /
upariṣṭādyojanaśatāddurjayasyopari sthitāḥ
tatra vai durjayā nāma indrasya parirakṣakāḥ /
parāvahābhidhaṃ vāyuṃ te samāśritya saṃsthitāḥ
mahāvīryabalopetā daśa koṭyaḥ prakīrtitāḥ /
puṣkarāvartakā nāma meghā vai padmajodbhavāḥ
śakreṇa pakṣā ye cchinnāḥ parvatānāṃ mahātmanām /
parāvahastānvahati manujāniva vāraṇaḥ
tasminvāyugamā nāma gandharvā gaganālayāḥ /
ekādaśa tu vai koṭyasteṣāṃ tu samudāhṛtāḥ
jīmūtā nāma ye meghā devebhyo jīvasaṃbhavāḥ /
dvitīyamāvahaṃ vāyuṃ meghāste ca samāśritāḥ
tasmiñjīmūtakā nāma vidyādharagaṇā daśa /
āvahastu tato vāyuryatra droṇāḥ samāśritāḥ
tasmindroṇāḥ samākhyātā meghānāṃ parirakṣakāḥ /
hitārthaṃ tu prajānāṃ vai nirmitāste mayā purā
upariṣṭātkapālotthāḥ saṃvartānāma vai ghanāḥ /
mahāparivaho nāma vāyusteṣāṃ samāśrayaḥ
ādye vāyupathehyevaṃ meghā vai vāyubhiḥ saha /
siddhāśca patayaścaiva kathitā meghacāriṇaḥ
dvitīye vāyupathe jñeyā agnikanyāśca mātaraḥ /
tā vasanti guṇopetā rudraśaktyātvadhiṣṭhitāḥ
tṛtīye vāyupathe caiva vasante siddhacāraṇāḥ /
svakarmabhogasaṃsiddhāḥ sarvasiddhairadhiṣṭhitāḥ
caturthe pathi caivātra vasantyāyudhadevatāḥ /
nārācacakracāparṣṭi śūlaśaktīṣumudgarāḥ
pañcame pathi deveśi vasantyairāvatādayaḥ /
airāvato'ñjanaścaiva vāmanaśca mahāgajaḥ
supratīko gajendraśca puṣpadantastathaiva ca /
kumudaḥ puṇḍarīkaśca sārvabhaumo'pi cāṣṭamaḥ
diggajā iti vikhyātāḥ svasu dikṣu vyavasthitāḥ /
ṣaṣṭhe vāyupathe devi pakṣirājo mahābalaḥ
garutmāniti vikhyāto durjayo'tīva vīryavān /
saptame vyomagaṅgā tu nānājalacarānugā
divyāmṛtajalā puṇyā tridhā sā parikīrtitā /
sā bhrāntā nabhaso madhye samantātparimaṇḍalā
ākāśagaṅgā prathitā devānāṃ satatotsavā /
puṣpamāleva sā bhāti nabhasaḥ śirasi sthitā
tatra siddhairmahābhāgairvidyādharagaṇaistathā /
gandharvairapsarobhiśca sādhyairviśvairmarudgaṇaiḥ
rudrairvasubhirādityaiḥ pitṛdevamaharṣibhiḥ /
rakṣobhirguhyakaiścaiva divyastutiparāyaṇaiḥ
stuvadbhiśca japadbhiśca gāyadbhiśca mahātmabhiḥ /
nṛtyadbhirvalgamānaiśca divyadundubhiniḥsvanaiḥ
bherīmṛdaṅgavādyaiśca vallakīnāṃ ca niḥsvanaiḥ /
vaṃśavāditranādaiśca manovāyusamīritaiḥ
vaidūryanālaiḥ kamalairhemapatraiḥ sugandhibhiḥ /
kesaraiḥ padmarāgaiśca mahācakrapramāṇakaiḥ
nṛtyantīva saricchreṣṭhā vimānaśatamaṇḍitā /
maṇḍitā ca vanairdivyairdharmādhārā mahānadī
mama netrādviniṣkrāntā kriyāśaktiḥ parā hi sā /
mahāmandākinī devī tridaśaiḥ paryupāsitā
mahāvimānakoṭībhirnirantaramavasthitaiḥ /
śobhitāsau bhagavatī nityamāste nabhastale
tatraiṣā meruśirasi mama vai mastakāccyutā /
papāta dharaṇīpṛṣṭhe lokānāṃ hitakāmyayā
akṣobhyā sāpyasau gaṅgā tiṣṭhatyaniladhāritā /
yojanānāṃ śataṃ pūrṇaṃ vistāro'syāḥ prakīrtitaḥ
pariṇāhastataḥ koṭyaḥ mahāvegavatī śubhā /
sā bhramantīva saṃtiṣṭhetsamantātparimaṇḍalā
dhruvamāpūrya sā devī tvatyadbhutamavasthitā /
divyāmṛtavahā puṇyā sarvapāpapraṇāśinī
aṣṭame vṛṣarājastu sapatnīkaḥ sanandanaḥ /
vasati tvapratīghātaḥ pratyakṣo dharma eva saḥ
navame pathi cātrāste dakṣo nāma prajāpatiḥ /
brahmaiva sākṣādvasati brahmaśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ
daśame vāyupathe devi vasurudradivākarāḥ /
atra cāṅgārakaḥ sarpirnairṛtaḥ sadasatpatiḥ
sadasaspatiḥ?
budhaśca dhūmaketuśca vikhyātaśca jvarastathā /
ajaśca bhuvaneśaśca mṛtyuḥ kāpālikastathā
ekādaśa smṛtā rudrāḥ sarvakāmaphalodayāḥ /
dhātā dhruvaśca somaśca varuṇaścānilo'nalaḥ
pratyūṣaśca pradoṣaśca vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ /
vasavaḥ kathitāhyete ādityāṃśca nibodha me
aryamā indravaruṇau pūṣā viṣṇurgabhastimān /
mitraścaiva samākhyātastvajaghanyo jaghanyakaḥ
vivasvāṃścaiva parjanyo dhātā vai dvādaśaḥ smṛtaḥ /
kāśyapeyānvidustvetān teṣāṃ tejonidheratha
amṛtodbhavo'rtho divyaḥ sarvadevasamanvitaḥ /
yajñaścakraṃ rathe tasmin sarvajñānamayī ca dhūḥ
saptāśvāśca svarāḥ sapta vedahūṃkāraniḥsvanāḥ /
nāgā yoktrāṇi teṣāṃ vai aruṇaścaiva sārathiḥ
satyaṃ ca mañcakaṃ tasya vāyurvego rathasya tu /
navayojanasāhasro vigraho bhāskarasya tu
triguṇaṃ maṇḍalaṃ tasya trailokye bhāti bhāsvaram /
jñānaśaktiḥ parāhyeṣā tapatyādityavigrahā
māsavāraprayogeṇa saṃcaranti śivecchayā /
ahorātraṃ bhramantyete bhuvarlokaṃ samantataḥ
tataḥ somastu lakṣeṇa ādityoparisaṃsthitaḥ /
āpyāyayañjagatsarvaṃ sudhādhārāpravarṣaṇaiḥ
candrarūpeṇa tapati kriyāśaktiḥ śivasya tu /
indūrdhve lakṣamātreṇa sthitaṃ nakṣatramaṇḍalam
lakṣadvayena tasyordhvaṃ saṃsthito bhūminandanaḥ /
lakṣadvayena tasyordhve saṃsthitaḥ somanandanaḥ
surācāryo'pi tasyordhve dvilakṣeṇaiva saṃsthitaḥ /
tasyordhve'pi dvilakṣeṇa tiṣṭhate bhṛgunandanaḥ
tasyopari dvilakṣeṇa sauriḥ sarpati līlayā /
lakṣamātreṇa tu ṛṣīn kathayāmi samāsataḥ
atriścaiva vasiṣṭhaśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
bhṛgvaṅgirāmarīciśca ṛṣayaḥ saṃprakīrtitāḥ
yamaniyamatohyete śāpānugrahakārakāḥ /
bhītāśca parapīḍāyāḥ śūrāḥ śāstravicāraṇe
jñānakhaḍgodyatāḥ sarve tvajñānapaṭalāpahāḥ /
mantrayogakriyācāryā saṃnaddhā duratikramāḥ
yogaiśvaryaguṇopetāḥ śivārādhanatatparāḥ /
tebhyo lakṣādhruvo devi tārakāḥ sa caturdaśa
śarīraṃ ghaṭitaṃ tābhirdhruvasya varavarṇini /
brahmaivāpararūpeṇa brahmasthāne niyojitaḥ
tasyajyotirgaṇo devi nibaddhobhramate sadā /
niścalaḥ sa tu vijñeyaḥ śivaśaktyātvadhiṣṭhitaḥ
daśapañca ca lakṣāṇi dhruvāntaṃ bhūmimaṇḍalāt /
vāyuskandhānsthitāṃstvatra kathayāmi samāsataḥ
āmeghādbhāskarātsomānnakṣatrādgrahamaṇḍalāt /
ṛṣisaptakanirdeśādādhruvāntaṃ ca saptamaḥ
ādityādighruvāntaśca svarlokaḥ parikīrtitaḥ /
atra rājā mahendro vai tiṣṭhate surapūjitaḥ
ṛṣidevaiḥ sagandharvairvṛtaścāpsarasāṃ gaṇaiḥ /
agnihotraṃ kratūnvāpi kṛtvā jñānavivarjitāḥ
svarlokaṃ tu narā yānti punarāyānti mānuṣam /
svarlokasyoparisṭāttu dve koṭī yojanāni tu
pañcāśītiśca lakṣāṇi maharloko varānane /
ṛṣayaścaiva siddhāśca mārkaṇḍādyā vasanti vai
koṭyaṣṭakaṃ mahādevi yojanānāṃ varānane /
maharlokopariṣṭāttu janalokovyavasthitaḥ
ekapādo'tha jahnuśca kapilaścāsuristathā /
bhautiko vāḍvaliścaiva janalokanivāsinaḥ
dvādaśaiva tathā koṭyo janalokordhvataḥ priye /
tapolokaḥ samākhyāta ṛṣiyogeśvarākulaḥ
sanakaścasanandaśca sanatkumāraḥ sanandanaḥ /
śaṅkuścaiva triśaṅkuśca tapolokanivāsinaḥ
padmāḥ ṣaṭpañcapañcāśatkoṭyo lakṣāṇi viṃśatiḥ /
bhūrlokāntaṃ samārabhya yāvatsatyaṃ varānane
iyaṃ saṃkhyā samākhyātā bhuvanānāṃ varānane /
koṭyaḥ ṣoḍaśamānena tapolokordhvataḥ priye
satyalokaḥ samākhyāto yatra brahmā svayaṃ sthitaḥ /
krīḍate bhagavāndevo vṛta ātmasamairdvijaiḥ
karmajñānena saṃsiddhā advaitapariniṣṭhitāḥ /
ānandapadasaṃprāptā ānandapadamāgatāḥ
ṛgvedomūrtimāṃstasminnindranīlasamadyutiḥ /
divyagandhaviliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ
saṃsthitaḥ pūrvatastasya dīpyamānaḥ svatejasā /
uttareṇa yajurvedaḥ śuddhasphaṭikasaṃnibhaḥ
divyakuṇḍaladhārī ca mahākāyomahābhujaḥ /
sthitaḥ paścimadigbhāge sāmavedaḥ sanātanaḥ
raktāmbaradharaḥ śrīmān padmarāgasamaprabhaḥ /
sragdāmadhārakaścitramālābhūṣaṇabhūṣitaḥ
atharvāñjanavacchyāmaḥ sthito dakṣiṇatastathā /
piṅgākṣo lohitagrīvo harikeśo mahātanuḥ
ṣaḍaṅgānītihāsāśca purāṇānyakhilāni tu /
vedopaniṣadaścaiva mīmāṃsāraṇyakaṃ tathā
svāhākāravaṣaṭkārau rahasyāni tathaiva ca /
gāyatrī ca sthitā tatra yatra devaścaturmukhaḥ
bhogasthānaṃ brahmaṇaḥ syātparaṃ brahma tato vrajet /
koṭiyojanamānena satyalokordhvataḥ priye
brahmāsanamitikhyātaṃ japāsindūrasaprabham /
raktendīvaramadhyasthaḥ padmarāgasamaprabhaḥ
caturmukhaścaturvedaścaturyugavaśānugaḥ /
brahmavidbhiḥ samākīrṇo brahmā muniniṣevitaḥ
aiśvaryāṣṭakasaṃyuktaḥ ṣaḍvidhasṛṣṭikārakaḥ /
dharmādiphalasaṃbandhapradātā ca yuge yuge
tiryaṅnārakisattvānāṃ divyānāṃ manujaiḥ saha /
sraṣṭā ca sarvabhūtānāṃ sadevāsuramānuṣe
koṭidvayaṃ tadūrdhve tu yojanānāṃ varānane /
nīlendīvarasaṃkāśā indranīlasamaprabhā
brahmalokātparatvena viṣṇoścaiva purīsmṛtā /
sarvakāmasamopetā sarvaratnasamujjvalā
marakatastambhasopānā nīladhvajasamākulā /
ghaṇṭāvitānavistīrṇā cārucāmaraśobhitā
nīlotpaladalaprakhyaiḥ kanyāvṛndaiḥ samāvṛtā /
kāmakārmukanirghoṣavitrastamṛgalocanaiḥ
nūpurārāvamukharaiḥ skhaladbhirmṛduvibhramaiḥ /
manobhavaśarāyāsa nipātaśatajarjaraiḥ
sughūrṇitamadāyāsaviloladhavalekṣaṇaiḥ /
saṃsevyate sa bhagavān viṣṇuḥ kamalalocanaḥ
indranīlasamākāro nilotpaladalaprabhaḥ /
caturbhujo mahākāyaḥ pīnavakṣā gadādharaḥ
kirīṭīkuṇḍalīśaṅkhī prajāpālanatatparaḥ /
saṃsevyate sa bhagavānnikāyairātmavikramaiḥ
viṣṇubhaktāśca ye nityaṃ dhyānapūjājape ratāḥ /
te tu gacchanti tatsthānaṃ viṣṇoramitavikramāḥ
saptakoṭyastadūrdhvaṃ vai rudraloko vyavasthitaḥ /
śuddhasphaṭikasaṃkāśaścatvarodyānamaṇḍitaḥ
sahasrabhūmikābhiśca harmyamālābhirūrjitaḥ /
vimānaiḥ puṣpakairyukto haṃsakundendunirmalaiḥ
vanopavanaṣaṇḍaiśca sarvartukusumojjvalaiḥ /
mārutāḥsukhasaṃsparśā vartikarpūragandhayaḥ
nadīnadahradākīrṇaḥ padminīṣaṇḍamaṇḍitaḥ /
vareṇyāvaradācaiva variṣṭhā varavarṇinī
vasiṣṭhā ca varāhā ca varārohā ca saptamī /
gaṅgāhyetāḥ samākhyātā rudralokavahāḥ sadā
lakṣapatradalāḍhyaiśca sitapadmairvibhūṣitāḥ /
indranīlanibhairnālairyojanāyatagandhibhiḥ
strīsahasrakadambāḍhyāḥ puṣpaprakaradhūsarāḥ /
śaradindunibhānāryo navanītasukomalāḥ
subhrūlalāṭavadanāḥ kṛśodaryo madālasāḥ /
alipuñjanibhaiḥ keśairmṛgāmodasugandhibhiḥ
pralambaśravaṇādhārāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ /
dāḍimīpuṣpasaṃkāśairoṣṭhairutpalagandhibhiḥ
rambhānibhābhirjaṅghābhirbāhubhirbisakomalaiḥ /
aśokapallavākāraiḥ pādaiḥ padmadalopamaiḥ
nakhaiśca ketakīprakhyairdaśanairmauktikojjvalaiḥ /
svabhāvasusugandhāḍhyaiḥ prasravadbhirivāmṛtam
hārakeyūrakaṭakaiḥ sīmantamaṇijālakaiḥ /
kāñcīḍoraiḥ suraktaiśca kusumairbhūṣitāḥ sadā
tārakumbhanibhākārairunnataiśca payodharaiḥ /
suvṛttaiḥ pīnapārśvaiśca pīnakaṇṭhasamāśritaiḥ
guruśreṇībharākrāntā muktāvalivirājitāḥ /
rājahaṃsagatispardhi mattamātaṅgavibhramāḥ
nūpurārāvamukharapraskhalanmṛduvikramāḥ /
hāsyalāsyavilāsāḍhyabhrūbhaṅgataralekṣaṇāḥ
hlādayantīva gātrāṇi rudrāṇāṃ tannivāsinām /
kāmagrahagrahāviṣṭā ghūrṇantyo madavihvalāḥ
ghūrṇantyo?
pariṣvajanamātreṇa modayantyo gaṇeśvarān /
yadyapyevaṃvidhānāryaḥ nijabhartṛbhayāturāḥ
vitrastamṛganetrāstu bharturutsaṅgamāgatāḥ /
avagūhya ca sarvāṅgairāpīya vadanairmukham
krīḍantirudrabhavane rudrakanyāḥ sarudrakāḥ /
rudrāścaivaṃvidhākārā jñānayogabalotkaṭāḥ
mukuṭaiḥ kuṇḍalaiścitrairmahāratnasamujjvalaiḥ /
keyūrakaṭakairḍoraiḥ puṣpavastravibhūṣaṇaiḥ
muktāphalāvalīhārairbrahmasūtrottarīyakaiḥ /
mahākāyā mahoraskāstrinetrāḥ śūlapāṇayaḥ
candrāyutapratīkāśāḥ karpūrakṣodadhūsarāḥ /
surasiddhanutāḥsarve suprasanna varapradāḥ
haralabdhavarāstṛptā daśabāhvindumaulayaḥ /
na tatra mṛtyurna jarā na śoko'sti viyogajaḥ
krīḍantisārdhaṃkanyābhiḥ saṃsārabhayavarjitāḥ /
adhikārakṣaye rudrā rudrakanyāsamāvṛtāḥ
śrīkaṇṭhasyecchayā sarve śivaṃyāntitanukṣaye /
gatvā bhūyo na jāyante kalpakoṭiśatairapi
evaṃvidhairasaṃkhyātairvimānarathagāmibhiḥ /
mahāvṛṣagajārūḍhaiḥ siṃhavājisuvāhanaiḥ
lakṣāyutasahasraistu rudrakoṭibhirāvṛtam /
tanmadhyesarvatobhadraṃ siṃhadvāraiḥ sutoraṇaiḥ
svacchamauktikasaṃkāśaprākāraśikharāvṛtam /
nandīśvaramahākāla dvārapālagaṇairvṛtam
kiṃkiṇījālamukharaiḥ patākādhvajasaṃkulaiḥ /
vitānacchatraṣaṇḍaiśca muktāhārapralambitaiḥ
ghaṇṭācāmaraśobhāḍyaṃ darpaṇaiścopaśobhitam /
kalaśairdvāranyastaiśca ratnapallavasaṃyutaiḥ
racitaiścitraśāstrajñairatnacūrṇasamujjvalaiḥ /
svastikaiḥ patravalyāḍhyaiścitritaṃ bhuvanājiram
śatasiṃhāsanākīrṇaṃ vedikāratnabhūṣitam /
gopurāṭṭālarathakairvīthībhiśca bhramāntrakaiḥ
sarvaratnavicitrāḍhyairdvārabaddhaiḥ suśobhanam /
nirgamaiḥsugavākṣaiśca viṭaṅkaiḥsphaṭikaprabhaiḥ
stambhaiḥsopānabaddhaiśca vajravaiḍūryasaprabhaiḥ /
pūrṇacandranibhākārairaṇḍaiḥ śikharamaṇḍitaiḥ
muktāphalaprabhābhiśca bhūmibhiśca sahasraśaḥ /
nāṭyaśālaiḥ suśobhāḍhyairnṛttagītaravākulaiḥ
maṇḍapairatnacitrāḍhyaiḥ sabhāmaṇḍalanirbharaiḥ /
āsīnairudravṛndaiśca rudrakanyākadambakaiḥ
mattavāraṇakai ramyaiścandraśālāsuśobhanaiḥ /
dhūpitaṃ dhūpavartībhiḥ kuṅkumodakasecitam
citrapaṭṭaistu saṃchannaṃ puṣpaprakarasaṃkulam /
tūryaśabdajayadhvānakāhalākūjitena ca
vaṃśavīṇāmṛdaṅgaiśca gomukhairmukhavādanaiḥ /
paṇavaistālavādyaiśca śaṅkhabherīraveṇa ca
dundubhīnādaśabdena murajasphālanena ca /
karasphoṭamahāśabdaiḥ siṃhanādapraguñjitaiḥ
garjadbhirgaṇavṛndaiśca meghastanitaniḥsvanaiḥ /
vandināṃstotraśabdena sāmavedaraveṇa ca
huḍuṅkārāṭṭahāsaiśca geyajhaṃkārayojitaiḥ /
vṛṣananditaśabdena gajavājiraveṇa ca
kāñcīnūpuraśabdena nadatīva mahatpuram /
sarvasaṃpatkaraṃ śrīmacchaṅkarasya tu mandiram
atrāsaubhagavānrudro brahmaviṣṇvindrapūjitaḥ /
gaṅgāyāsnapitonityaṃ divyavastrāmbaracchadaḥ
pṛthivyāgandhaliptāṅgaḥ śriyāpuṣpaiḥ supūjitaḥ /
saptasvarapramukhyaiśca sarasvatyā ca saṃstutaḥ
pūrṇendurātapatraṃ ca svayameva vyavasthitaḥ /
gaṅgātūttarikācchatre sarvādityāśca dīpakāḥ
puṣpadantagaṇeśādyairāsanaṃ tasya saṃvṛtam /
kapilaḥ karkaṭaścaiva vimardaḥ kaṅkaṭastathā
vikramaścadṛḍhaścaiva niṣkampo niṣkalastathā /
aṣṭau te harayaḥproktāstrinetrā bhūrivikramāḥ
siṃharūpāḥsutejaskāḥ saṭāvikaṭabhāsvarāḥ /
śaktirūpadharairmantrairyogaiśvaryasamanvitaiḥ
āsanaṃvivṛtaṃtaistu mahotsāhairbalotkaṭaiḥ /
tatrabhadrāsane rudraḥ sthitaścandrārdhaśekharaḥ
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ /
tryakṣodaśabhujodevo jaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ
pīnavakṣaḥsthaloruśca pīnaskandho mahābhujaḥ /
baddhapadmāsanāsīnaḥ karpūrakṣodadhūsaraḥ
varadābhayapāṇiśca sarvāyudhadharastathā /
śatapatrāṅkitaiścaiva hastapādaiḥ sukomalaiḥ
candrabimbanakhābhābhiraṅgulībhiralaṃkṛtaiḥ /
suśliṣṭajānugulphaiśca pādaiścaiva samunnataiḥ
pūjitairgaṇarudraiśca brahmaviṣṇvindravanditaiḥ /
cāmaravyajanokṣepai rudrastrībhiḥ samantataḥ
vījatastu sadā śrīmāṃścandrakoṭisamaprabhaḥ /
jñānāmṛtasutṛptātmā yogaiśvaryapradāyakaḥ
dhyāto vai yogibhirnityaṃ prasannavadanekṣaṇaḥ /
prahasansa ivābhāti nirmalajñānaraśmibhiḥ
ajñānatimiraṃ hatvā darśayetparamaṃ vapuḥ /
sarvasaukhyapradātā ca rudramātṛgaṇāvṛtaḥ
tasyotsaṅgagatā devī taptakāñcanasuprabhā /
pūjitā yoginīvṛndaiḥ sādhakaiḥ surakinnaraiḥ
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇā sarvābharaṇabhūṣitā /
yogasiddhipradā nityaṃ mokṣābhyudayadāyikā
devasyābhimukhī nityamumā tu lalitekṣaṇā /
śaktiścāpararūpeṇa śaktimāṃśca harastathā
brahmāṇḍe sṛṣṭisaṃhārau karoti ca śivecchayā /
dīkṣājñānavihīnā ye liṅgārādhanatatparāḥ
te prayānti harasthānaṃ sarvaiśvaryasukhāvaham /
jarāmaraṇanirmuktā vyādhiśokavivarjitāḥ
nādhoyānti punardevi saṃsāre duḥkhasāgare /
śivaṃyānti tataścordhvaṃ śrīkaṇṭhenasamīkṣitāḥ
rudralokaḥ samākhyātastataścordhvamume śṛṇu /
uttarottaravṛddhyā ca bhuvanaṃ bhuvanaṃsthitam
brahmāṇḍasyāpyadhobhāge rudralokasyacordhvataḥ /
daṇḍapāṇeḥ puraṃjñeyaṃ nānārudragaṇāvṛtam
daṇḍapāṇistu bhagavān yogaiśvaryabalānvitaḥ /
daṇḍaḥ pāṇitalenaiva dhṛtoyena śivecchayā
vivṛṇoti ca brahmāṇḍe mokṣamārgaṃ sudurbhidam /
vidhinārādhitaścaiva anudhyānācchivecchayā
saptalokeṣu ye rudrā kathayāmi samāsataḥ /
śarvorudrastathā bhīmo bhava ugrastathaiva ca
mahādevastatheśāno rudralokādhipastvamī /
brahmalokesthitobrahmā viṣṇurvai vaiṣṇave pure
rudralokesthitorudraḥ sarveṣāṃ nāyakaḥ smṛtaḥ /
kālāgnerdaṇḍapāṇyantamaṣṭānavatikoṭayaḥ
yojanānāṃvarārohe tvadhvāyamupavarṇitaḥ /
kaṭāhastu adhaścordhvaṃ brahmāṇḍasya varānane
koṭiyojanamānena ghanākāreṇasaṃsthitaḥ /
pañcāśatkoṭayaścordhvaṃ bhūpṛṣṭhāttu varānane
pañcāśacca adhojñeyā yojanānāṃ samantataḥ /
evaṃ koṭiśataṃ jñeyaṃ pārthivaṃ tattvamucyate
śatarudrāvadhijñeyaṃ sauvarṇaṃ parivartulam /
vajrasārādhikasāraṃ durbhedyaṃ tridaśairapi
huṃphaṭkāraprayogeṇa bhedayettu varānane /
śatarudrānato vakṣye samāsena kṛśodari
daśa daśakrameṇaiva daśadikṣu samantataḥ /
pūrvādikramayogena kathayāmyanupūrvaśaḥ
kapālīśohyajobadhno vajradehaḥ pramardanaḥ /
vibhūtiravyayaḥ śāstā pinākī tridaśādhipaḥ
indrasyabalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ /
vicarantimahādevā indreṇa ca supūjitāḥ
agnirudrohutāśī ca piṅgalaḥ khādako haraḥ /
jvalanodahanobabhrurbhasmāntakakṣayāntakau
agnerbalaṃsamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ /
vicarantimahādevā agnirājasupūjitāḥ
yāmyomṛtyurharodhātā vidhātākartṛsaṃjñakaḥ /
saṃyoktā ca viyoktā ca dharmo dharmapatistathā
yamasya balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ /
vicarantimahādevā yamarājasupūjitāḥ
nairṛtomarutohantā krūradṛṣṭirbhayānakaḥ /
ūrdhvakeśovirūpākṣo dhūmalohitadaṃṣṭrakau
nairṛtaṃbalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ /
vicarantimahādevā nairṛtendrasupūjitāḥ
balohyatibalaścaiva pāśahasto mahābalaḥ /
śveto'tha jayabhadraśca dīrghabāhurjalāntakaḥ
meghanādī sunādī ca samāsātparikīrtitāḥ /
vāruṇaṃbalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ
vicarantimahādevā varuṇendrasupūjitāḥ /
śīghrolaghurvāyuvegaḥ sūkṣmastīkṣṇo bhayānakaḥ
pañcāntakaḥ pañcaśikhaḥ kapardī meghavāhanaḥ /
vāyostu balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ
vicarantimahādevā vāyurājasupūjitāḥ /
nidhīśorūpavāndhanyaḥ sau,yadeho jaṭādharaḥ
lakṣmīratnadharaḥkāmī prasādaśca prabhāsakaḥ /
saumyasya balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ
vicarantimahādevāḥ somarājasupūjitāḥ /
vidyādhipo'tha sarvajño jñānadṛgvedapāragaḥ
śarvaḥ sureśo jyeṣṭhaśca bhūtapālo baliḥpriyaḥ /
īśānānumatā devāśceṣṭante surapūjitāḥ
vicarantimahādevā īśaśaktyātvadhiṣṭhitāḥ /
vṛṣovṛṣadharo'nantaḥ krodhano mārutāhvayaḥ
grasanoḍambareśau ca phaṇīndro vajradaṃṣṭrakaḥ /
viṣṇostubalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ
vicarantimahādevā anantena supūjitāḥ /
śaṃbhurvibhurgaṇādhyakṣastryakṣaśca tridaśeśvaraḥ
saṃvāhaścavivāhaśca nalolipsustrilocanaḥ /
brahmaṇobalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ
vicarantimahādevā brahmaṇaiva supūjitāḥ /
ekaikasya sahasraṃ tu parivāro'bhidhīyate
śatarudrā iti khyātā brahmāṇḍaṃvyāpyasaṃsthitāḥ /
asaṃkhyātāḥ sahasrāṇi ye ca ūrdhvādidiggatāḥ
svacchandāviśvagā devāḥ kalpamanvantareṣvapi /
pūrvādidaśadigrudrāḥ sthitā daśa daśaiva tu
ekaikamadhipaṃcaiva kathayāmi varānane /
sthito vai pūrvato'ṇḍasya śveto vai nāma nāmataḥ
rudrāṇāṃ tu śatairyukto mahāvīryaparākramaḥ /
dīptimadbhirmahātīvrairmayūkhairiva bhāskaraḥ
āgneyyāmagnisaṃkāśo vaidyuto nāma viśrutaḥ /
so'pi vidyutprabhairudra śataistu parivāritaḥ
yāmye'ṇḍasya mahākālo yugāntānalasaṃnibhaḥ /
śatarudrairvṛto devi tiṣṭhatyamitavikramaiḥ
nairṛto vikaṭonāma śatenaparivāritaḥ /
saṃtiṣṭhate mahātejā dvitīya iva bhāskaraḥ
paścime'ṇḍasya yo rudro mahāvīrya iti śrutaḥ /
śatarudrairvṛtaḥ so'pi tiṣṭhatyamitavikramaḥ
vāyavyadiśicāṇḍasya vāyuvego mahābalaḥ /
śatena ca vṛtaḥ śrīmāṃstiṣṭhatyatra mahābalaḥ
subhadranāmottarataḥ śatenaparivāritaḥ /
mahāvīryabalopetastiṣṭhatyatra mahābalaḥ
pariviṣṭo marīcībhistatratiṣṭhati vīryavān /
vidyādharo nāma rudra aiśānyāṃ vai pratiṣṭhitaḥ
śatarudrairvṛtaḥ so'pi pariviṣṭa ivoḍurāṭ /
mahāvīryabalopetastiṣṭhate'nantavikramaḥ
adhaḥ kālāgnirudro'nyaḥ sthitastvatra dvitīyakaḥ /
samāvṛto rudraśataiḥ sthitaistvatra varānane
śataiḥ samāvṛto rudra mayūkhairiva bhāskaraḥ /
vīrabhadro vṛtorudrairuparyaṇḍasya saṃsthitaḥ
ekādaśo mahākāyai rudrakrodhasamudbhavaiḥ /
evaṃte'tramahātmāna ekaikaṃ tu śatena ca
daśaite veṣṭitādevi śatarudraiśca suvrate /
eṣāmaparisaṃkhyeyaḥ parivāro mahātmanām
āvṛtyāṇḍaṃ sthitāhyete madhu yadvanmadhuvratāḥ /
kadambakusumaṃyadvatkesaraiḥ parivāritam
parivāritaṃ tathāhyaṇḍaṃ rudrairamitavikramaiḥ /
gṛhaiḥ satoraṇāṭṭālairnānāratnavicitritaiḥ
jāmbūnadamayaiścitraiḥ samantātsamalaṃkṛtam /
divyanārībhirākīrṇaṃ sarvakāmasamanvitam
brahmāṇḍametadākhyātaṃ pāśajālāvatāritam /
janmavyādhijarāmṛtyumahodadhipariplutam
guṇatrayamalacchannaṃ nānājātisamākulam /
paśujñānaparikrāntaṃ gatitrayasamākulam
anityā eva gatayaḥ sarveṣāmeva vādinām /
parāparavibhāgaṃ tu naivajānanti mohitāḥ
hemāṇḍaṃ tu purāsṛṣṭaṃ kṣayātma bhuvanākṛti /
īśamāyāsamāviṣṭasyātmavargasya bhūtaye
athopariṣṭāttattvāni udakādiśivāntakam /
uttarottarayogena daśadhā saṃsthitāni tu
ahaṃkāraḥ tadūrdhvaṃ tu buddhistu śatadhāsthitā /
ūrdhvaṃ sahasradhā jñeyaṃ pradhānaṃ varavarṇini
pauruṣaṃ daśasāhasraṃ niyatirlakṣadhā smṛtā /
tadūrdhvaṃ daśalakṣāṇi kalā yāvattu suvrate
māyā tu koṭidhāvyāpya sthitā sarvaṃ carācaram /
daśakoṭiguṇā vidyā māyāṃvyāpya vyavasthitā
śatakoṭiguṇenaiva vyāptāsāvīśvareṇa tu /
sādākhyaṃ koṭisāhasraṃ bindunādaṃ tadūrdhvataḥ
yojanānāṃ tu vṛndaṃ vai śaktirvyāpya vyavasthitā /
vyāpinī sarvamadhvānaṃ vyāpyadevi vyavasthitā
aprameyaṃ tato jñeyaṃ śivatattvaṃ varānane /
bhuvanāni pravakṣyāmi aptattvādāvanukramāt
ākāraṃ vibhavaṃ caiva bhuvanānekavistaram /
yanna dṛṣṭaṃ paśujñānaiḥ kupathabhrāntadṛṣṭibhiḥ
yanna sāṃkhyairna yogairvā na caiva pāñcarātrikaiḥ /
svabhāvavādibhirnāpi na ca karmapravādibhiḥ
nāpi saṃśayavādaiśca nagnakṣapaṇakādibhiḥ /
na bhūtavādibhiścaiva nāpi syāllokikairapi
na cātmacintakairvāpi na ca tarkapravādibhiḥ /
na ca vaiśeṣikairvāpi ṣaṭpadārthaparāyaṇaiḥ
na cāpi nyāyavādaiśca hetudṛṣṭāntavādibhiḥ /
nāpyekajanmavādaiśca nacāpyekatvavādibhiḥ
na dhūrtavādairlokairvā suparijñātamaiśvaram /
ityevaṃvādināṃ teṣāṃ vādānāṃ tu śatatrayam
triṣaṣṭiradhikāścānye vādināṃ bhrāntacetasām /
ajñānatimirādhānāmunmīlanakṛduttamam
saṃsārapaṅkamagnānāṃ naurivottāraṇaṃ param /
mahāmohatamo'ndhānāṃ tamonudamidaṃ param
parameśamukhodbhūtaṃ yanmayā prāptamadbhutam /
jñānāmṛtamidaṃ divyaṃ nanabhuvanavistaram
śṛṇuṣvaikamanā devi vicitrākāramadbhutam /
ananto bhuvanavrātastvavyucchedādvyavasthitaḥ
madhukośajālakavattathā bhūricayāvṛtiḥ /
mīnaśaṃkhakulāyābhaṃ dāṣimībījavatsthitam
kadambakesaranibhaṃ purāṇāṃ tu samūhakam /
mahāsenāvāsakavadvane tarusamūhavat
nirantaramanantāni bhuvanāni varānane /
nānākārāṇi citrāṇi sarvaratnamayāni ca
parimaṇḍalāni dīrghāṇyardhacandrākṛtīni ca /
puruṣākṛtīni cānyāni nandyāvartākṛtīni ca
parvatākṛtirūpāṇi gajayuthākṛtīni ca /
śarāvākṛtīni cānyāni jvālārūpākṛtīni ca
mahāvimānarūpāṇi triśūlākṛtimanti ca /
murajākṛtīni cānyāni tryaśrākṛtipurāṇi ca
mahāpuruṣarūpāṇi śataśṛṅgākṛtīni ca /
sahasraśṛṅgāvartāni tathānyāni varānane
koṭiśṛṅgāṇi cānyāni asaṃkhyaśikharāṇi ca /
vṛttāni caturaśrāṇi trikoṇānyaparāṇi ca
divyacitrapatākāni divyaghaṇṭādhvajāni ca /
bherinādasvarāḍhyāni divyagītadhvanīni ca
divyadundubhinādāni mahāveṇusvanāni ca /
nānāvāditraghoṣāṇi bhuvanāni ca sarvadā
śuklāni sphaṭikābhāni padmarāgākṛtīni ca /
candrakāntasavarṇāni muktādāmanibhāni ca
lākṣārasasavarṇāni kānicidvaravarṇini /
indragopakavarṇāni indranīlanibhāni ca
nīlotpalasavarṇāni vidyutpuñjanibhāni ca /
bālādityasavarṇāni padmagarbhanibhāni ca
candraprabhāni cānyāni candrakoṭinibhāni ca /
madhyāhnārkasavarṇāni sūryakoṭinibhāni ca
aśokastavakābhāni haritālanibhāni ca /
śakracāpasavarṇāni gokṣīradhavalāni ca
sindūrakuṅkumābhāni gorocananibhāni ca /
taptahemasavarṇāni nirdhūmāgninibhāni ca
śaṅkhapāṇḍuravarṇāni kānicidbhuvanāni ca /
nānāvarṇāni cānyāni nānārūpākṛtīni ca
eteṣāṃ parato devi vyāpakaṃ paramaṃ padam /
aprameyamasaṃkhyeyamagamyaṃ sarvavādinām
vinā prasādādīśasya jñānametanna labhyate /
nacāpi bhāvo bhavati dīkṣāmaprāpya dehinām
yadā tu kāraṇācchaktirbhavennirvāṇakārikā /
śivecchayā prapadyeta dīkṣāṃ jñānamayīṃ śubhām
mantrayogātmikā divyāṃ tato mokṣaṃ vrajetpaśuḥ /
nānyathā mokṣamāyāti api jñānaśatairapi
yasya prakāśitaṃ sarvaṃ śivenānantarūpiṇā /
sa eva mokṣaṃ vrajati śivaḥ sarvamaheśvaraḥ
tenedaṃ jñānamukhyaṃ tu purā proktaṃ mayā tava /
saṃsārārṇavamagnānāṃ naurivottāraṇaṃ param
mahāmāyāñjanātītamajñātaṃ paśugocare /
anantaṃ pāramakṣobhyaṃ subodhaṃ parameśvaram
parameśamukhodgīrṇaṃ yanmayā prāptamadbhutam /
vakṣye jñānāmṛtamidaṃ śṛṇuṣvaikamanāḥ priye
ūrdhvaṃ vai brahmaṇo'ṇḍasya puraikādaśakaṃ sthitam /
ekādaśānāṃ rudrāṇāṃ yugāntāgnisamatviṣām
athordhve bhuvanaṃ devyāḥ kathayāmi varānane /
indranīlamayaṃ divyaṃ samantātparimaṇḍalam
tasminbhagavatī devī bhadrakālī vyavasthitā /
vasatīndīvaraśyāmā snigdhakaṅkuṣṭasaprabhā
sūryamaṇḍalarūpābhyāṃ kuṇḍalābhyāmalaṅkṛtā /
paurṇamāsyāṃ yathā sandhyā candrarkābhyāṃ virājate
rājate ca mahāhāraḥ stanābhyāmantare sthitaḥ /
asitāñjanaśailābhyāṃ madhye srotovahā yathā
caturbhiśca dhṛtaṃ pīṭhaṃ siṃhairamitavikramaiḥ /
sarvavajramaye divye divyaratnavibhūṣite
āsane suprabhe devī jātyañjanasamaprabhā /
śukle himavataḥ śṛṅge nīlamegha iva sthitā
sarvaratnamayī divyā raśanāsyā virājate /
pītamālyāṃśukavatī śarvarīvāruṇodaye
tṛtīyaṃ nayanaṃ tasyā lalāṭasthaṃ virājate /
udayastha ivādityo raśmijālavibhūṣitaḥ
ucchritenātapatreṇa sā śvetena virājate /
kṛṣṇameghoparisthena candreṇeva vibhāvarī
koṭikoṭisahasreṇa strīṇāṃ tu parivāritā /
āvṛtā candralekheva nakṣatraistu nabhastale
kumudotpalavarṇāśca hemaśyāmāśca yoṣitaḥ /
priyaṅgukalikāśyāmāścandragauryaḥ sayauvanāḥ
padmāvadātarūpiṇyaḥ pīnaśroṇipayodharāḥ /
hāvabhāvavidhijñāstu nṛttagītaviśāradāḥ
vīṇāveṇumṛdaṅgādyairvaṃśavāditraniḥsvanaiḥ /
upāsīnāstu tāṃ devīṃ ramante tatra yoṣitaḥ
evaṃ viddhi jayaṃ nāma bhuvanaṃ tu varānane /
yā durgeti smṛtā loke brahmāṇḍodaravartinī
viṣṇunā tapasā pūrvamārādhya parameśvaram /
avatāritā vadhārtāya mahiṣasya mahātmanaḥ
yena caikena śṛṅgeṇa bhagavān himavān giriḥ /
śuṣkaparṇamiva kṣiptaḥ bhagavatyā vināśitaḥ
sā taṃ vināśāyeddevī tamaḥ sūrya ivotthitaḥ /
sā devī sarvadevīnāṃ nāmarūpaiśca tiṣṭhati
yogamāyāpraticchannā kumārī lokabhāvinī /
acintyā cāprameyā ca anyatra paripaṭhyate
viṣṇunā sahitā devī kalpe kalpe punaḥ punaḥ /
bhaginītvena cāyāti nāmarūpaviparyayaiḥ
manvantare manvantare tathā caiva yuge yuge /
rakṣaṇārthaṃ hi lokānāṃ māteva hitakāriṇī
ityākhyātaṃ tu bhuvanaṃ jayaṃ nāma varānane /
tadbhaktāstatra gacchanti tasyā maṇḍaladīkṣitāḥ
nacaitattapasā prāpyaṃ nayajñairbhūridakṣiṇaiḥ /
na dānairvividhaiścāpi śakyaṃ prāptuṃ varānane
prasādāddevadevasya śaśāṅkāṅkitamaulinaḥ /
dīkṣāṃ prāpya prāpnuvanti maṇḍalaṃ cakravartinām
nirbījadīkṣayā mokṣaṃ dadāti khalu dehinām /
sā muktidīkṣā paramā vidhivatparikīrtitā
vidyeśāvaraṇe dīkṣā yavatī kriyate nṛṇām /
tāvatīṃ gatimāpnoti bhuvane'tra varānane
bhuvanāni tadīśāṃśca saṃsthānāni yathākramam /
kathayiṣyāmi te sarvaṃ śṛṇuṣvaikamanāḥ priye
bhadrakālyāṃ paro devo rudrakrodhasamudbhavaḥ /
koṭimātreṇa deveśi yugāntāgnisamaprabhaḥ
yugāntāmbudavṛndotthagarjitadhvaniniḥsvanaḥ /
śatabāhurmahātejā divyābharaṇabhūṣitaḥ
śirasīndudharaḥ śyāmo nīlāñjanasamadyutiḥ /
śikhikaṇṭhanibhaḥ kiñcitkiñcidāpāṇḍulohitaḥ
cāṣajīmūtavarṇaśca atasīpuṣpasaṃnibhaḥ /
indranīlanibhaḥ kiñcitkiñcidbhṛṅganibhākṛtiḥ
jātyañjananibhākāro rudraikādaśikānvitaḥ /
yutaṃ koṭisahasreṇa rudrāṇāṃ ca mahātmanām
bhuvanaṃ tasya devasya vijayaṃ nāma viśrutam /
indranīlanibhaṃ divyaṃ sarvavajranibhaṃ mahat
daśakoṭisahasrāṇi rudrāṇāṃ varavarṇini /
antarbhuvanasaṃghātairanyaiśca parivāritam
nīlotpaladalaśyāmaiḥ śikhikaṇṭhanibhaistathā /
rudrairdivyairmahāvīryaiḥ samantātparivāritam
stutibhirmaṅgalairgītairnṛttāvāditravāditaiḥ /
paṇavairveṇuvīṇābhirbherījhallari gomukhaiḥ
paṭahaiḥ kāhalaiścaiva śaṅkhadundubhipīlukaiḥ /
mṛddalaistaṭṭarībhiśca tālakairmurajaistathā
maundakāhalaṭaṅkaiśca tamiladraghaṭādibhiḥ /
vāditrairvalgitaistālai roṭanairmukhamṛddalaiḥ
bhūtairbhūtagaṇai rudrairjalpitaiḥ paṭhitaistathā /
dhyāyādbhiśca japadbhiśca dhāvadbhiśceṣṭitaistathā
mayūrakokilārāvānmuñcadbhiśca tathāparaiḥ /
nānārutavilāsaiśca vikurvadbhirmahātmabhiḥ
āvṛtastairmahātejā mayūkhairiva bhāskaraḥ /
gajavaktraiḥ siṃhavaktrairaśvavaktraiḥ śubhānanaiḥ
gokarṇairgomukhaiścānyairdvīpiṛkṣamukhaistathā /
vyāghravānaravakaiśca bhagavānparyupāsyate
vīrabhadro mahātejā yugāntāgnisamaprabhaḥ /
āsanaṃ tasya devasya sarvavajramayaṃ mahat
daśayojanavistīrṇaṃ caturasrānalaprabham /
rājate'trāṣṭabhiḥ siṃhairvṛtaṃ bhīmaparākramaiḥ
atra te puṇyakarmāṇaḥ ye smaranti maheśvaram /
jale marutsvathāgnau vā śiraśchedena vā mṛtāḥ
te yānti caiśvaraṃ bodhaṃ vīrabhadraṃ mahādyutim /
bhuvanasyāsya deveśi hyuparyāvaraṇaṃ mahat
ammayaṃ tu ghanaṃ cāpi śakracāpamiva sthitam /
vitānamiva tadbhadramantare samavasthitam
tatra cāste mahātmāsāvaṅguṣṭhāgrapramāṇakaḥ /
tatra yojanakoṭirvai viṣkambhādūrdhvamucyate
tiryaktriguṇavistāramāpyamāvaraṇaṃ priye /
āvṛtaṃ tena tatsarvaṃ mahāmbhodhivisāriṇā
rudrāṇḍa iti vikhyātaṃ rudrāloka iti priye /
vīrabhadraniketaśca bhadrakālyālayastathā
trayodaśabhiranyaiśca bhuvānairupaśobhitam /
nānārudragaṇairdivyairnirantaramalaṃkṛtam
aṇḍaṃ vai vīrabhadrasya brahmāṇḍasadṛśaṃ priye /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dharitryā bhuvanaṃ mahat
dhātrī yasminbhagavatī dharāloke sanātanī /
hairaṇyamatulaṃ prāptā ādhāraṃ yatra saṃsthitā
cakravartivimānaiśca bahubhiḥ parivāritam /
āvṛtaṃ bhūtasaṃghātairācāryaistatparāyaṇaiḥ
divyagītaninādāḍhyairvāditraśataniḥsvanaiḥ /
antarbhuvanasaṃghātai rudrāṇāṃ parivāritam
bhuvanasyāsya madhye tu udayādityasaṃnibhaḥ /
raktotpalanibho divya aśokastabakacchaviḥ
padmarāgamayo divyaḥ prāsādo bahubhūmikaḥ /
tasya madhye bhagavatī dharitrī lokadhāriṇī
mālayā raktapuṣpasya lambayā nityabhūṣitā /
candrārkamaṇḍalākārakapolatalabhūṣitā
pītahemāṃśukavatī mahāhāravibhūṣitā /
śatayojanavistīrṇe kūrmapṛṣṭhe vyavasthitā
caturvaktrā cāṣṭabhujā divyābharaṇabhūṣitā /
rūpayauvanasaṃpannā nṛttagītaviśāradāḥ
parivāryopāsate tāṃ divyā vai mānasāḥ striyaḥ /
triṃśatkoṭyastu tāsāṃ vai divyābharaṇabhūṣitāḥ
utpāditāstu śarveṇa tadarthaṃ hitamicchatā /
taptajāmbūnadanibhā divyābharaṇaśobhitāḥ
ucchritenātapatreṇa dhriyamāṇena śobhitāḥ /
puraḥsthito mahātejā yo'sau merurmahāgiriḥ
upāsīnastu tāṃ devīṃ tatrāste sa nagādhipaḥ /
nīlotpaladalaśyāmo nīlajīmūtasaṃnibhaḥ
nīlo nāma mahāśailaḥ pītavāsā mahādyutiḥ /
atikāntena rūpeṇa kaiṭabhāririvāparaḥ
upāsyamāno divyābhirnagarībhirnagādhipaḥ /
tasyottare candranibho nānālaṃkārabhūṣitaḥ
śvetātapatrī tejasvī śveto nāma mahāgiriḥ /
tasyottareṇa sūryābho mukuṭādivibhūṣitaḥ
pītāmbaradharaḥ śrīmān śṛṅgavāniti viśrutaḥ /
atikāntena rūpeṇa kusumāstra ivāparaḥ
dakṣiṇenāpi vakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye /
candrāvadātadīptaujā divyābharaṇabhūṣitaḥ
śuklāmbaradharaḥ śrīmānniṣadho nāma viśrutaḥ /
taptahemapratīkāśo divyābharaṇabhūṣitaḥ
atiśubhreṇa dehena pitāmaha ivāparaḥ /
pītāmbaradharaḥ śrīmān pītamālyānulepanaḥ
hemakūṭo mahātejāstejasāmiva saṅgrahaḥ /
rājate bhagavān śailaḥ sandhyāvṛta ivāṃśumān
pāṇḍurābhrapratīkāśaḥ śaṅkhagokṣīrasaṃnibhaḥ /
śuklāmbaradharaḥ śrīmān divyakuṇḍalabhūṣitaḥ
ātapatreṇa mahatā dhriyamāṇena mūrdhani /
himavāniti vikhyāto dvitīya iva bhāskaraḥ
indragopakasaṃkāśaḥ paścime gandhamādanaḥ /
raktāmbaradharaḥ śrīmānastādristha ivāṃśumān
śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ śuklāmbaradharaḥ śubhaḥ /
kirīṭī kuṇḍalī śrīmānmālyavānnāma parvataḥ
ityevamādibhiścānyaiḥ parvataiḥ parivāritā /
lokālokāvasānaiśca tathānyaiḥ kulaparvataiḥ
divyarūpadharā devī tanurvai pārameśvarī /
dhāraṇāṃ gandhatanmātre prāṇāṃstyaktvā tu yoginaḥ
te yānti tādṛśīṃ mūrtiṃ dharitryāḥ paramāṃ tanum /
ataḥ parataraṃ devi sāmudraṃ bhuvanaṃ mahat
sarvavajramayaṃ divyaṃ nānāścaryaśatānvitam /
nīlotpalasamacchāyaṃ sarvataḥ parimaṇḍalam
madhye tu bhuvanasyāsya maṇḍalaṃ candrasaṃnibham /
śatayojanasāhasraṃ samantātparimaṇḍalam
tasya madhye tu puruṣo rukmavarṇo mahādyutiḥ /
kirīṭī kuṇḍalī sragvī divyābharaṇabhūṣitaḥ
apāṃ nidherbhagavato varuṇasya parā tanuḥ /
taṃ tu devaṃ mahātmānaṃ parivārya samantataḥ
rūpayauvanasaṃpannāḥ satataṃ paryupāsate /
śuklāmbaradharā devī śuklagandhānulepanā
śuklayajñopavītā ca śuklahāropaśobhitā /
śuklainaivātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani
gaṅgā hyuttaratastasya sthitā vai paramā tanuḥ /
nīlāmbaradharā devī nīlagandhānulepanā
nīlasragdāmakaṇṭhā ca yamunā tasya dakṣiṇe /
evamādyā mahānadyaḥ parivārya mahādyutim
samudrāṣṭakaṃ ca deveśi svanadībhiḥ samāvṛtam /
upāsate sadā bhaktyā vāruṇīṃ paramāṃ tanum
nānāsarāṃsi tīrthāni tadbhaktāścāpi saṃsthitāḥ /
rasatanmātra atraiva kṛtvā samyaktu dhāraṇām
apāṃ yoniṃ parāṃ prāptāḥ vāruṇī sā parā tanuḥ /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ varavarṇini
śrīniketa iti khyātaṃ padmagarbha iti śrutam /
vimānaśatasaṃghātairnirantaramavasthitaiḥ
śobhitaṃ bhuvaneśaiśca rudrai rudragaṇaistathā /
sarobhirmānasairdivyairdīrghikābhiśca śobhitam
rathacakrapramāṇaiśca maṇikāñcanamaṇḍitaiḥ /
vaidūryanālaiḥ kamalairdivyagandhasugandhibhiḥ
mṛdubhiḥ kāntimadbhiśca candramaṇḍalasaṃnibhaiḥ /
saṃśobhitaṃ vicitraistairvikacairvajrakesaraiḥ
udyānairvividhaiścāpi nānāvihagakūjitaiḥ /
nānākāmapradairvṛkṣaiḥ samantātsamalaṅkṛtam
nānāmaṇimayairdivyaiḥ krīḍāśailaiśca mānasaiḥ /
mānasībhiśca nārībhirdivyayauvanakāntibhiḥ
hāvabhāvavilāsāḍhyadivyastrībhiralaṃkṛtam /
vicitrairmaṇipadmaiśca sitapatraiśca suvrate
vibhūṣitaṃ gajendrasthaiḥ stutimaṅgalavādibhiḥ /
gāyadbhiścātha nṛtyadbhirdivyastraiṇaiḥ samākulam
tasmiṃstu bhuvane divye padmagarbhasamaprabhe /
śaradindunibhaṃ divyaṃ maṇḍalaṃ raśmisaṃkulam
tasya madhye bhagavatī śrī svayaṃ lokabhāvinī /
candrakoṭisahasrāṇāṃ yā kāntimativartate
ekatra yugapattejastejasāṃ tu virājate /
nirvāṇamiva yā śāntā sarvānandamanoharā
rūpiṇī paramā devī mūrtiravyabhicāriṇī /
śatayojanavistīrṇe uditādityasaprabhe
candrakāntamaye padme vajrakesarakarṇike /
koṭipatre mahādivye gandhapuṣpaguṇānvite
padmāsane bhagavatī padmagarbhasamaprabhā /
upaviṣṭātra sā nityaṃ vibhūtyā parayā yutā
mahāratnaiśca sragdhāma pralambamurasā śubham /
vahantī sā tu śuśubhe jyotsneva tripathāpatham
sphuranmayūkhacalane kapolatalamaṇḍale /
sūryamaṇḍalasaṃkāśe dhārayantī ca kuṇḍale
sphuranmayūkhasaṃghātāṃ raśanāṃ sā tu bibhratī /
hemābhā pītavasanā mahāhāravibhūṣitā
candrābbhenātapatreṇa dhriyamāṇena rājitā /
upagītā ca gandharvairmānasai rudrasambhavaiḥ
parivāritā bhagavatī sā tanuḥ pārameśvarī /
yā prāptā tapasārādhya viṣṇunā prabhaviṣṇunā
dattā prītena rudreṇa viṣṇorurasi vāhinī /
ardhena sā bhagavatī viṣṇoraṅge pratiṣṭhātā
pādenendrasya devasya pādārdhena divi sthitā /
tadardhena punardevi pārthiveṣu vyavasthitā
tadardhena manuṣyeṣu yā sthitā vyāpya mūrtibhiḥ /
svarūpā kāmarūpā ca dvidhā sā parikīrtitā
acalā sā tanuḥ sūkṣmā akṣobhyā tatra tiṣṭhati /
rudrakrīḍāvatāreṣu prayāgādiṣu suvrate
śrīgirau ca viśeṣeṇa mṛtastadbhuvanaṃ vrajet /
satsvanyeṣvapi bhāgeṣu tviyaṃ sā gaditā gatiḥ
prāpya tāmīdṛśīṃ devīmaiśvaryamaṇimādikam /
bhūtvā tu sāṣṭadhā divyā deveṣvapi ca tiṣṭhati
siddheṣvapi ca sā devī uttamā siddhirucyate /
yadarthaṃ tārakādyaiśca saṃgrāmastridaśeśvaraiḥ
kṛto ghorastvasaṃkhyeyaḥ tāṃ śriyaṃ prāptumicchubhiḥ /
asaṅkhyeyāśca saṃgrāmāḥ kṛtā vai cakravartibhiḥ
sā bandha evamuktānāmabudhānāṃ parā smṛtā /
śrīpuraṃ tu samākhyātaṃ yathāvacca varānane
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ ca nibodha me /
sārasvatamiti khyātaṃ gāndharvamiti ca smṛtam
padmagarbhapuraṃ cāpi koṭimātreṇa suvrate /
yojanānāṃ samākhyātaṃ pramāṇena samantataḥ
sārvaratnamayaṃ divyaṃ sarvaiśvaryasamanvitam /
vimānairvividhākārairnānāratnamayaiḥ śubhaiḥ
gāndharvairmānasaiścāpi gāyadbhiścāpyanekadhā /
nṛtyadbhiśca tathānyaiśca gaṇaiḥ pārśvagataistathā
strībhiḥ surūpiṇībhiśca gandharvaiśca samākulam /
tasya madhye tu deveśi śaraccandranibhaṃ śubham
raśmimālākulaṃ divyaṃ maṇḍalaṃ parimaṇḍalam /
tasya madhye bhagavatī sthitā sākṣātsarasvatī
śaraccandrasahasrasya yā kāntimativartate /
pītāmbaradharā devī padmapatrāyatekṣaṇā
nīlotpaladalaśyāmā divyābharaṇabhūṣitā /
hemapaṭṭaparīdhānā divyakuṇḍaladhāriṇī
urasā tu mahāhāramudvahantī śaśiprabham /
sphuranmayūkhasaṃghātakuṇḍaladvayamaṇḍitā
grāmatrayavalīmadhyā saptasvaratanuḥ śubhā /
tānamūrdhāruhā devī mūrcchanāṅgaruhodvahā
padāsanā tālapādā gītavarṇaprabhāvatī /
aṅgulyaḥ sandhayaścaiva lakṣaṇāni varānane
āsane parame divye vṛtā bhūtagaṇeśvaraiḥ /
sthitā sthitirivābhāti sarvasya jagataḥ śubhā
mānasībhiśca nārībhirgandharvairmānasairvṛtā /
hāhā hūhūścitrarathastumbururnāradastathā
viśvāvasurviśvarathaḥ divyagītavicakṣaṇāḥ /
saṃyojya manasātmānaṃ tyaktvā karmaphalaspṛhām
te vai sārasvataṃ sthānaṃ prāptā vai surapūjite /
ye ca vāgdhāraṇāṃ dhyātvā prāṇānmuñcanti dehinaḥ
te vai sārasvataṃ lokaṃ prāpnuvanti narottamāḥ /
eṣā sarasvatī devī mūrtirvai pārameśvarī
yā sthitāparabhāvena brahmāṇḍodaravartinām /
brahmaloke ca sā devī pādenaikena tiṣṭhati
śākre cāpi tadardhena gandharveṣu tadardhataḥ /
siddheṣu ca tadardhena kinnareṣu tadardhataḥ
tadardhena ca nāgeṣu yakṣeṣvardhena vai punaḥ /
piśāceṣu tadardhena sā vai tiṣṭhati bhāgaśaḥ
piśācebhyaḥ sahasrāṃśānmānuṣeṣu ca tiṣṭhati /
taistu taptvā tapo ghoramārādhya ca pinākinam
avatāritā tu sā devī rūpiṇī svarabhūṣitā /
svarāṃstu smaratastasya kalpādau brahmaṇaḥ purā
svarebhyastu viniṣkrāntā tena sā tu sarasvatī /
sā sthitā sarvaśāstreṣu kavīnāṃ kāvyamāsthitā
yā vālmīkau sthitā devī vyāse caiva nirantaram /
ṛṣīṇāṃ caiva sarveṣāṃ medhābudhivivardhinī
sarvajñānadharī sā tu sarvajñā devapūjitā /
merorvāyavyadigbhāge puraṃ tasyāḥ prakīrtitam
idaṃ tu paramaṃ devyā mayā te parikīrtitam /
sārasvataṃ tu bhuvanaṃ kīrtitaṃ paramā tanuḥ
atraiva tvāpyatattve tvaṃ śṛṇu vai bhuvanottamam /
amareśaṃ prabhāsaṃ ca puṣkaraṃ naimiṣaṃ tathā
āṣāḍhiṃ ḍiṇḍimuṇḍiṃ ca bhārabhūtiṃ ca lākulam /
guhyāṣṭakamiti khyātaṃ jalāvaraṇagaṃ priye
tejastattvamataścordhvaṃ kathayāmi samāsataḥ /
agnestu bhuvanaṃ tatra kathayāmi varānane
aśokastavakānāṃ ca sarvato dīptimudvahat /
utphullakiṃśukacchāyaṃ japākusumasaṃnibham
bhuvanasyāsya madhye tu uditārkasamaprabham /
parimaṇḍalamāgneyaṃ tejomaṇḍalamucyate
tasya madhye tu bhagavāñśivāgniḥ kāraṇaṃ param /
yo'vatīryāṇḍamadhye tu sthito nityaṃ tridhā tridhā
vaktre tu dakṣiṇe tasya rudrasya paramātmanaḥ /
sthito jihvāsvarūpeṇa svayaṃbhūrnīlalohitaḥ
sa eva tu mahādevi kālāgniḥ parameśvaraḥ /
tasya rūpaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye
raktapadmadalacchāyaḥ padmarāgasamadyutiḥ /
raktāmbaradharaḥ śrīmān raktamālyānulepanaḥ
arkabhābhyāṃ kuṇḍalābhyāmalaṃkṛtaśubhānanaḥ /
mahāhāreṇa dīptena uraḥsthena virājate
kirīṭī kuṇḍalī dīpto devānāmāsyamucyate /
sarvavajramaye pīṭhe upaviṣṭaḥ svayaṃ prabhuḥ
dāvāgniriva śailāgre veṇugharṣātsamutthitaḥ /
daśakoṭisahasrāṇi āgneyāstu gaṇeśvarāḥ
dakṣiṇāsyādviniṣkrāntāḥ śvasato'sya svayambhuvaḥ /
hitāya sarvalokānāṃ rudrā vai sūryavarcasaḥ
tena te'gniṃ mahātmāno nityaśaḥ paryupāsate /
nāryaśca vividhā divyā divyagītavicakṣaṇāḥ
gaṇā rudrā bhūtagaṇāḥ kiṅkarāśca sahasrasaḥ /
sa vai śivāgniḥ paṭhitaḥ sarvahomeśvaraḥ paraḥ
agnikāryavidhāneṣu hūyate tadvidaiḥ sadā /
tamagnimaiśvaraṃ yānti kṛtvāgneyīṃ tu dhāraṇām
sa ekadhā sa bahudhā vyāpya sarvaṃ vyavasthitaḥ /
sa tejastejasāṃ yoniḥ tasmājjajñe divākaraḥ
bahudhā vyajyate cāsau kalpamanvantarādiṣu /
bhinnaśca janmabhedaiśca pañcāśadbhiśca bhūtale
tadevaṃ kīrtitaṃ samyagāgneyaṃ bhuvanaṃ mahat /
bhuvanādhipāṃśca bhuvane kathayāmi tvataḥ param
hariścandraṃ ca śrīśailaṃ jalpamāmrātakeśvaram /
mahākālaṃ madhyamaṃ ca kedāraṃ bhairavaṃ tathā
atiguhyaṃ samākhyātaṃ pūrveśāntamanukramāt /
athordhve vāyvāvaraṇaṃ tatrastho vāyuravyayaḥ
prāṇasya bhuvanaṃ tatra vāyostu varavarṇini /
śaṅkhagokṣiradhavalaṃ śaratkundendusaprabham
tasmiṃstu bhuvane divye divyāścaryaśatairyute /
madhye tu maṇḍalaṃ divyaṃ śaraccandrasamaprabham
raśmimālākulaṃ divyaṃ dyotayadvai diśodaśa /
tasya madhye tu deveśi vāyostu paramā tanuḥ
kirīṭī kuṇḍalī dīpto hārakeyūrabhūṣitaḥ /
nānābharaṇacitrāṅgaścitramālyānulepanaḥ
citrāmbaradharaḥ śrīmānmahāhāravibhūṣitaḥ /
mārutā nāma vai devāḥ śatakoṭyo mahābalāḥ
upāsate mahātmānaṃ vāyumūrtiṃ mahādyutim /
yo vyāpayeccharīrāṇi ekadhā pañcadhā vibhuḥ
saptadhā saptadhā caiva tiryaggo dviguṇo vibhuḥ /
svamaṇḍalasya sā divyairvibhātyekā parā tanuḥ
tametamekaṃ daśadhā prāṇātmānaṃ tu yoginaḥ /
dhyātvā tyaktvā tu vai prāṇān kṛtvā tasminstu dhāraṇām
taṃ viśanti mahātmāno vāyubhūtāḥ khamūrtayaḥ /
iti prāṇasya bhuvanamākhyātaṃ tava suvrate
bhuvaneśāṃstatra rudrān kathayāmyanupūrvaśaḥ /
gayāṃ caiva kurukṣetraṃ nākalaṃ kanakhalaṃ tathā
vimalaṃ cāṭṭahāsaṃ ca māhendra bhīmamaṣṭamam /
guhyādguhyataraṃ hyetadveditavyaṃ prayatnataḥ
ākāśe tu yathākāśaṃ śuddhasphaṭikanirmalam /
sūkṣmarūpo'vyayo nityo madhyadeśe vyavasthitaḥ
ākāśadhāraṇāyukto yogī yujyate tatpade /
atrākāśe pravakṣyāmi ye rudrāḥ saṃvyavasthitāḥ
vastrāpadaṃ rudrakoṭimavimuktaṃ mahālayam /
gokīrṇaṃ bhadrakarṇaṃ ca svarṇākṣaṃ sthāṇumaṣṭamam
pavitrāṣṭakametaddhi samāsena prakīrtitam /
asya bāhye ahaṃkāraḥ tatra rudrānnibodha me
chagalāṇḍaṃ duraṇḍaṃ ca mākoṭaṃ maṇḍaleśvaram /
kālañjaraṃ śaṅkukarṇaṃ sthūleśvarasthaleśvarau
sthāṇvaṣṭakaṃ samākhyātaṃ pūrvādīśānagocaram /
madhyadeśesthito rudrastvahaṃkāreśvaraḥ prabhuḥ
śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ sphaṭikasaprabham /
pañcāṣṭakeṣu ye varṇāḥ samāsātkathitāstava
sitā raktāstathā kṛṣṇā nīlāḥ śyāmā balāhakāḥ /
pītāḥ śuklāśca vijñeyāḥ adhastu dhūmravarcasaḥ
śatarudrāḥ samākhyātāstrinetrāḥ śūlapāṇayaḥ /
candrārdhamaulayaḥ sarve rudrāṇībhiḥ samanvitāḥ
padmākṛtīni jñeyāni citraratnayutāni ca /
śatarudrabhuvanāni bhogaiśvaryayutāni ca
pañcāṣṭake purāṇi syuḥ kūrmākārāṇi sarvataḥ /
ākāśāvaraṇādūrdhvamahaṃkārādadhaḥ priye
bhuvanāni pravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ punaḥ /
ādau tu gandhatanmātraṃ vistīrṇaṃ maṇḍalaṃ mahat
sthitaṃ vitānavaddevi yojanānekakoṭayaḥ /
śuklaraktasitāpītaharitaṃ sphaṭikaprabham
vitānamiva deveśi sarvataḥ parimaṇḍalam /
śarvo hyadhipatistatra eka eva varānane
tasmāttu jāyate pṛthvī śarveśena pracoditā /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ rasatanmātramaṇḍalam
haritaṃ marakataśyāmaṃ cāṣapakṣanibhaṃ priye /
bhavo hyadhipatistatra eka eva varānane
tasmādāpo viniṣkrāntā bhaveśena pracoditāḥ /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ rūpatanmātramaṇḍalam
sphuratsūryāṃśudīptābhaṃ padmarāgasamaprabham /
rudraḥ paśupatistatra eka evāvatiṣṭhate
tasmāttejo viniṣkrāntaṃ tadvai paśupatīcchayā /
tattejaḥ sarvalokānāṃ vyāpakaṃ parameśvari
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ sparśatanmātramaṇḍalam /
sandhyāruṇasamacchāyaṃ vāyavyaṃ maṇḍalaṃ priye
vitānākārasadṛśaṃ samantātparimaṇḍalam /
tatraiva maṇḍale devi tvīśānaḥ saṃvyavasthitaḥ
tasmādvāyurviniṣkrānta īśecchāpreritaḥ priye /
tasmātprāṇādayaḥ pañca vāyostadvyāpakaḥ paraḥ
saptadhā saptadhā so'pi sa eko bahudhā gataḥ /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ śabdatanmātramaṇḍalam
nīlotpaladalaśyāmaṃ svacchodakasamaprabham /
vitānasadṛśākāraṃ samantātparimaṇḍalam
bhīmastatrādhipatyena eka evāvatiṣṭhate /
tasmānnabho viniṣkrāntaṃ bhīmecchācoditaṃ mahat
vyāpakaṃ sarvalokānāṃ parāparagataṃ priye /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ sūryamaṇḍalamucyate
sahasrādityasaṃkāśaṃ dīpyamānaṃ samantataḥ /
vitānavadraśmidīptaṃ samantātparimaṇḍalam
rudro hyadhipatistatra tveka evāvatiṣṭhate /
sūryāstasmādviniṣkrāntāḥ kalpe kalpe varānane
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ somamaṇḍalamucyate /
candrakoṭisahasrāṇāṃ tejasā tulyamaṇḍalam
adhipatistu mahādeva eka evāvatiṣṭhate /
tasmāccandrādime candrā mahādevena coditāḥ
asaṃkhyātāḥ sahasrāṇi kalpe kalpee vinirgatāḥ /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ vedamaṇḍalamucyate
candrakoṭisamacchāyaṃ samantātparimaṇḍalam /
vitānavatsthitaṃ divyamugreśasamadhiṣṭhitam
saṃruddhaṃ vāmayā tattu tasmādvai nirgatāni tu /
yajamānasahasrāṇi kalpe kalpe sthitāni hi
brahmaṇastapasogreṇa ugreśena pracoditāt /
vedayajñāśca vividhā brahmaṇo'nantavartmanaḥ
tasmādete pravartante yajñā yajñaphalāni ca /
tapodānādibhiḥ sārdhaṃ vāmaśaktyā niyantritāḥ
ityeṣṭau tanavastvetāḥ parā vai saṃprakīrtitāḥ /
aparā brahmaṇo'ṇḍaṃ vai vyāpya sarvaṃ vyavasthitāḥ
ebhyaḥ parataraṃ cāpi maṇḍalaṃ karaṇātmakam /
śuklaraktāsitaṃ pītaṃ haritaṃ cāpi varṇataḥ
pañcādhipāstu tiṣṭhanti maṇḍale karaṇātmake /
karmadevāḥ pravartante tasmādvai sarvadehinām
vākpāṇipādapāyuśca upasthaśceti pañcamaḥ /
ebhyaḥ prakāśakaṃ nāma parataḥ sūryasaṃnibham
tasmādvai saṃpravartante pañca buddhīndriyāṇi tu /
śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā ca yathākramam
viṣayālocanaṃ vṛttiḥ tejomaṇḍalasaṃsthitāḥ /
svākyādhipatayo nityaṃ teṣveva praticodakāḥ
ebhyaḥ parataraṃ cāsti candramaṇḍalasannibham /
vistārātpariṇāhācca sarvato raśmimaṇḍalam
tasmādvai saṃpravartante pañcārthāḥ sarvadehinām /
śabdaḥ sparśastathā rūpaṃ raso gandhaśca pañcamaḥ
ebhyaḥ parataraṃ cāpi saumyaṃ somasya maṇḍalam /
tasmānmano viniṣkrāntaṃ raśmibhirdarśapañcabhiḥ
cittaṃ ceto manaśceti śabdādyakṣapravartakam /
tasyādhipo mahātejāścandramāḥ saumyatejasā
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ parato maṇḍalaṃ mahat /
japākusumasaṃkāśamaruṇādityasaṃnibham
pūrvavacca pramāṇenna samantātparimaṇḍalam /
tasmāttu maṇḍalāddevi sandhyāruṇasamadyutiḥ
sadhūmo'gnirivāsau vai ahaṃkāraḥ pravartate /
antaḥkaraṇamātmasthaṃ yenedaṃ raṃjitaṃ jagat
mattadvipa ivāndhastu dāvāgnirupasarpati /
tasyādhidevo rudro vai yenāyaṃ preryate sadā
chagalāṇḍādayo devi pūrvaṃ te kathitā mayā /
ahaṃkārādathordhvaṃ tu buddhyāvaraṇamucyate
sūryakoṭisahasrāṇāṃ tejasā tulyavarcasam /
aṣṭānāṃ devayonīnāmatraiva bhuvanaṃ śṛṇu
kakubhaṃ nāma bhuvanaṃ sandhyāruṇasamaprabham /
mānasībhistu tatstrībhirmuditābhiḥ samākulam
sthitāstatra piśācāstu sandhyāruṇasamaprābhāḥ /
daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ tatra nivāsinām
svanando nāma vikrāntaḥ piśāceṣvīśvaro mahān /
sandhyāruṇasamacchāyo bandhūkakusumākṛtiḥ
kuṇḍalābharaṇopeto hārakeyūrabhūṣitaḥ /
kirīṭī cāṅgadī maulī hemacīnāmbaraḥ śubhaḥ
parivṛto bhūtagaṇaiḥ prabhūtaiḥ pārśvagaistathā /
nānārūpadharairdivyairdivyābharaṇabhūṣitaiḥ
divyamālyānulepaistu divyaiśvaryasamanvitaiḥ /
parivṛto mahātejā gaṇairiva mahāgaṇaḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rākṣāsaṃ bhuvanaṃ mahat /
kokilākaṇṭhasadṛśaṃ nīlajīmutasaṃnibham
tasmistu bhuvane divye divyaiśvaryasamanvite /
karālo rākṣaseśo vai jātyañjananibho mahān
kiriṭī kuṇḍalī dīptaḥ śobhate tu mahādyutiḥ /
jātyañjananibhaḥ śrīmān dāvāgniriva parvate
daśakoṭisahasrāṇi muditā nāma rākṣasāḥ /
bhṛṅgajīmūtavarṇābhā vasantyatra mahāprabhāḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yākṣaṃ vai bhuvanaṃ mahat /
jāmbūnadamayaṃ sarvaṃ divyaratnasamujjvalam
bhogaiśvaryasamutpannaṃ samantātparimaṇḍalam /
tasmiṃstu bhuvane bhadre subhadro nāma yakṣarāṭ
taptakāñcanavarṇābho makuṭādivibhūṣitaḥ /
śatakoṭisahasraistu yakṣairamitavikramaiḥ
tairvṛto bhrājate sarvaiḥ śarvaḥ sarvagaṇairiva /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi gāndharvaṃ bhuvanaṃ mahat
pītakauśītakīprakhyaṃ campakaistu samacchavi /
tasmiṃstu bhuvane divye surūpo nāma vai priye
gandharvadevādhipati gandhamādanasannibhaḥ /
taptajāmbūnadanibhastaruṇādityasaprabhaḥ
divyagandhānuliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ /
daśakoṭisahasraistu gandharvaiḥ parivāritaḥ
manaḥ śilābhaṅganibhairharitālanibhaistathā /
svakāntā nāma gandharvāścitramālyānulepanāḥ
citrāmbaradharāḥ sarve citrābharaṇabhūṣitāḥ /
tasmātparataraṃ vakṣye sthānamaindraṃ ca pārvati
bṛhadbhogamiti khyātaṃ tadūrdhvaṃ sarvakāmadam /
śaṅkhagokṣīradhavalaṃ śaratkundendusannibham
tasmiṃstu bhuvane divye divyāścaryaśatairyute /
vibhūtirnāma bhagavānmahendro bhuvaneśvaraḥ
candramaṇḍalasaṅkāśo muktāhāravibhūṣitaḥ /
śuklāmbaradharaḥ śrīmāñcchuklamālyānulepanaḥ
jvalatkirīṭo dīptābhyāṃ kuṇḍalābhyāmalaṃkṛtaḥ /
hārakeyūravāñchvetaḥ śvetoṣṇīṣavibhūṣitaḥ
bhūtijā nāma vai devā vibhūtyā parayā yutāḥ /
kirīṭinaḥ kuṇḍalino divyamālyavibhūṣitāḥ
daśakoṭisahasrāṇi devāścendrāḥ prakīrtitāḥ /
tairāvṛto mahātejā nakṣatrairiva candramāḥ
manojaṃ nāma bhuvanaṃ śaraccandranibhaṃ śubham /
śuklābhrakanibhaṃ dīptaṃ muktāhārasuvarcasam
amṛto nāma vai tatra candramāḥ paramaḥ sthitaḥ /
śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ śrīmāñcchuklāmbarodvahaḥ
kuṇḍalairdīptisaṃkāśairbhūṣitastu virājate /
divyagandhānuliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ
tatra vai raśmayo nāmnā raśmivyūhasamaprabhāḥ /
divyāḥ saumyāstu te jñeyāḥ somatejaḥ samudbhavāḥ
daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ vai saumyatejasām /
ata ūrdhvaṃ tu deveśi prājeśāṃ bhuvanaṃ mahat
tasmiṃstu bhuvane divye prajeśastvamitadyutiḥ /
viśvarūpo viśvavarṇo viśvālaṃkārabhūṣitaḥ
viśvarūpaparairdevairviśvātmā parivāritaḥ /
daśakoṭisahasrāṇi viśvānāṃ bhūritejasām
parivārya mahātmānaṃ śobhane paryupāsate /
brāhmaṃ caivamato jñeyaṃ śaṅkhagokṣīrasannibham
pitāmaho yatra devaḥ śuklapadmasthasaumyadṛk /
śuklāmbaradharaḥ śrīmāñchuklamālyānulepanaḥ
śuklayajñopavītī ca mahāhāravibhūṣitaḥ /
daśakoṭisahasraistu candrabimbasamaprabhaiḥ
brāhmairdevaiḥ parivṛtaḥ śāradābhrairivāṃśumān /
paiśācaṃ rākṣāsaṃ yākṣaṃ gāndharvaṃ tvaindrameva ca
saumyaṃ tathaiva prājeśaṃ brāhmaṃ vai bhuvanaṃ priye /
etāni surayonīnāṃ sthānānyeva purāṇi tu
avatīryātmajanmānaṃ dhyāyantaḥ saṃbhavanti hi /
parameśaniyogācca codyamānāśca māyayā
niyamitā niyatyā ca brahmaṇo vyaktajanmanaḥ /
vyajyante te ca sargādau nāmarūpairanekadhā
aṃśenaiva varārohe na tyajanti niketanam /
puryaṣṭakendriyaiḥ sārdhamātmā mantrairviśodhayet
pañcāṣṭakaṃ mūrtayo'ṣṭau buddhitattvamanukramāt /
viśodhyaivaṃ prayatnena krodhāṣṭakamataḥ param
saṃvartastvekavīraśca kṛtānto jananāśakaḥ /
mṛtyuhantā ca raktākṣo mahākrodhaśca durjayaḥ
nīlotpaladalābhāni teṣāṃ vai bhuvanāni tu /
ekaikasya parīvāraḥ koṭirdaśasahasrakam
krodheśvarāṣṭakādūrdhvaṃ sthitaṃ tejoṣṭakaṃ mahat /
balādhyakṣo gaṇādhyakṣastridaśastripurāntakaḥ
sarvarūpaśca śāntaśca nimeṣonmeṣa eva ca /
sahasraiḥ pañcadaśabhiḥ parivāro'bhidhīyate
agnirudrāḥ smṛtā hyate tejasā kṛṣṇavarṇakāḥ /
kūrmākārāṇi citrāṇi teṣāṃ vai bhuvanāni tu
ata ūrdhvaṃ samākhyātaṃ yogāṣṭakamanuttamam /
akṛtaṃ ca kṛtaṃ caiva raibhavaṃ brāhmameva ca
vaiṣṇavaṃ tvatha kaumāramaumaṃ śraikaṇṭhameva ca /
krīḍanti yoginastatra bhuvanaiḥ sphaṭikaprabhaiḥ
tataḥ sākṣādbhagavatī jaganmātā vyavasthitā /
umā tvameyā viśvasya viśvayoniḥ svayambhavā
taptajāmbūnadanibhā hyudayādityasaprabhā /
mahāpīṭhe maṇimaye siṃhāṣṭakayute śubhe
śatayojanavistīrṇe divyasragdhāmalālite /
divyakuṇḍalinī devī mahāhāravibhūṣitā
vijayāgre mahābhāgā śrīrivottamarūpiṇī /
jayā ca padmagarbhābhā sarvālaṃkārabhūṣitā
nandā ca padmapatrākṣī hārakeyūrabhūṣitā /
sarvābharaṇacitrāṅgī sunandā ca manoharā
parivārya pratīhāryaḥ sarvataḥ samupasthitāḥ /
triṃśatkoṭisahasrāṇi triṃśatkoṭiśatāni ca
mānasyo divyanāryastāstāṃ sadā paryupāsate /
vimānakoṭirekā ca rudrāṇāṃ bhūritejasām
aumā iti samākhyātāḥ vaimānā iti te'nyathā /
upāsate tu tāṃ devīṃ mātaraṃ tanayā iva
sāvatīryāṇḍamadhye tu mayā sārdhaṃ varānane /
anugrahārthaṃ lokānāṃ prādurbhūtā sanātanī
kalpe pūrve jaganmātā jagadyonirdvitīyake /
tṛtīye śāmbhavī nāma caturthe viśvarūpiṇī
pañcame nandinī nāma ṣaṣṭhe caiva gaṇāmbikā /
vibhūtiḥ saptame kalpe subhūtiścāṣṭame tathā
ānandā navame kalpe daśame vāmalocanā /
ekādaśe varārohā dvādaśe ca sumaṅgalā
kalpe trayodaśe devi mahātanurudāhṛtā /
kalpe caturdaśe caiva anantā nāma kīrtitā
bhūtamātā pañcadaśe ṣoḍaśe cottamā smṛtā /
sahasradhārā saptadaśe satī cāṣṭadaśe purā
cākṣuṣasya manoḥ kalpe dakṣasya duhitā śubhā /
avamānācca dakṣasya svāṃ tanuṃ tvajahāḥ purā
amāṃ kalāṃ tu candrasya punarāpūrya saṃsthitā /
punarhimavatārādhya duhitā tvātmanaḥ kṛtā
tvaṃ devi sādbhutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram /
māṃ bhartāraṃ punaḥ prāpya jātāsyaṅgaruhā priye
kailāsanilayaścāhaṃ tvayā sārdhaṃ varānane /
tvaṃ tanurvāmabhāgasya matto naiva viyujyase
dakṣādhvare punarjātā bhadrakālīti nāmataḥ /
ekānaṃśāparā mūrtiḥ satīśānādviniḥsṛtā
idaṃ caturyugaṃ prāpya dvāpare viṣṇunā saha /
mahiṣasya vadhārthāya utpannā kṛṣṇapiṅgalā
kātyāyanīti durgeti vividhairnāmaparyayaiḥ /
manuṣyāṇāṃ tu bhaktānāṃ varadā bhaktavatsalā
pūrvamavāvatīrṇāsi vindhyaparvatamūrdhani /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ varavarṇini
sucārviti tu vikhyātaṃ sahasrādityakāntimat /
kailāsaśikharākāraṃ śuddhasphaṭikasaprabham
mahāvimānakoṭībhirāvṛtaṃ cakravartinām /
tasmiṃstu bhuvane divye sūryakoṭisamadyutiḥ
sahasrabāhucaraṇaḥ sahasravadanekṣaṇaḥ /
umāpatirjagannāthaḥ sarvānugrahakṛdvaraḥ
bhogasthānaṃ samastaṃ vai tatrasthaṃ vāmabhāgataḥ /
śatayojanavistīrṇe nānāratnavibhūṣite
divyāstaraṇasaṃchanne ādityaśatasannibhe /
āsane parame divye ratnapadmavicitrite
upaviṣṭo mahātejā vṛṣabhairaṣṭabhirvṛtaḥ /
hemacīnāmbaradharo hārakeyūrabhūṣitaḥ
dhārayansupradīpte ca sūryamaṇḍalasannibhe /
sphuranmayūkhasaṃghāte kuṇḍale raśmisaṃkule
dhārayanmakuṭaṃ mūrdhni divyaratnavicitritam /
dedīpyamānamatyugraṃ kailāsaśikharopamam
pralambo'sya mahāhāraḥ prabhavadraśmisaṃkulaḥ /
gāṅgo himavataḥ śṛṅgātpatito nirjharo yathā
triṃśatkoṭisahasraistu triṃśatkoṭiśataistathā /
śūlibhirjaṭibhistryakṣairdivyābharaṇabhūṣitaiḥ
nānārūpadharairrudrairvṛto bhūtagaṇaistathā /
divyābhirmānasībhiśca nārībhiḥ parivāritaḥ
vimānaśatakoṭībhirāvṛtaḥ sarva eva tu /
mātaraḥ sapta rūpiṇyo nānālaṃkārabhūṣitāḥ
parivārya mahātmānaṃ samantātparyavasthitāḥ /
brāhmī kamalapatrābhā divyābharaṇabhūṣitā
āgneyyāṃ diśi deveśi sthitā vai śrīrivāparā /
śaṅkhagokṣīrasaṃkāśā tvaiśānyāṃ tu varānane
māheśvarī mahātejāstiṣṭhate surapūjitā /
kaumārī padmagarbhābhā hārakeyūrabhūṣitā
diśyuttarasyāṃ deveśi kāminīparyupāsitā /
snigdhanīlotpalanibhā hārakuṇḍalamaṇḍaitā
dakṣiṇasyāṃ diśi tu sā upāste parameśvaram /
vaiṣṇavīti ca vikhyātā śivena paramātmanā
nīlajīmūtasaṃkāśā sarvābharaṇabhūṣitā /
vāruṇyāṃ diśi deveśi vārāhī paryupasthitā
śaṅkhakundendudhavalā hārakuṇḍalamaṇḍitā /
aindryāṃ diśi ca sā devī indrāṇī paryupasthitā
karālavadanā dīptā sarvābharaṇabhūṣitā /
nairṛtyāṃ diśi cāmuṇḍā upāste parameśvaram
na tyajanti hi tā devaṃ sarvabhāvasamanvitam /
aṃśena mānuṣaṃ lokaṃ brahmaṇā cāvatāritāḥ
asurāṇāṃ vadhārthāya manuṣyāṇāṃ hitāya ca /
tapastaptvā mahāghoraṃ brahmaṇā lokadhāriṇā
ruroścaiva vadhārthāya mayāpi tvavatāritāḥ /
svacchandāstu parāścānyāḥ paravyomni vyavasthitāḥ
svacchandaṃ paryupāsīnāḥ parāparavibhāgataḥ /
umaiva saptadhā bhūtvā nāmarūpaviparyayaiḥ
evaṃ sa bhagavāndevo mātṛbhiḥ parivāritaḥ /
āste paramayā lakṣmyā tatrastho dyotayañjagat
asyopari tathā cāṣṭau mūrtayastasya dhīmataḥ /
śarvo bhavaśca bhagavān rudraḥ paśupatistathā
īśānaścaiva bhīmaśca mahādevogra eva ca /
etābhiḥ kurute śarvo mūrtibhiḥ sṛṣṭimuttamām
bhūmirāpo'nalo vāyurākāśaṃ sūrya eva ca /
somaśca yajamānaścetyaṣṭau sṛṣṭiriyaṃ smṛtā
sarvātmanā tu te tasminnanyatraikāṃśataḥ sthitāḥ /
evamasminsthito devo brahmalokordhvatastathā
merośca mūrdhanīśāno yogāṣṭakamatheṣyate /
śrīkaṇṭha iti nāmnā ca kailāsanilayastathā
śarvādyābhiśca tanubhiraṣṭābhirvyāpya tiṣṭhati /
ye tu māheśvaraṃ yogaṃ saguṇaṃ paryupāsate
bhaktyā ca brahmacaryeṇa satyena ca damena ca /
dṛṣṭvā dehasthamātmānaṃ te'tra yānti manīṣiṇaḥ
dṛṣṭvā ca maṇḍalaṃ tasya bhaktyā ca parayā bhṛśam /
muktadvaitā yatātmānastatra yānti manīṣiṇaḥ
teṣāṃ caivopariṣṭāttu suśivā dvādaśa sthitāḥ /
vāmo bhīmastatheśaśca śivaḥ śarvastathaiva ca
vidyānāmadhipaścaiva ekavīraḥ pracaṇḍadhṛt /
īśānaścāpyumābhartā ajeśo'nanta eva ca
tathā ekaśivaścāpi suśivā dvādaśa smṛtāḥ /
sarve kuṅkumasaṃkāśāḥ sūryakoṭisamaprabhāḥ
bhuvaneṣu vicitreṣu śaṅkhākāreṣu saṃsthitāḥ /
ata ūrdhvaṃ vīrabhadro maṇḍalādhipatiḥ prabhuḥ
tatsāyujyamanuprāpya tenaiva saha modate /
ata ūrdhvaṃ mahādevi mahādevāṣṭakaṃ viduḥ
mahādevo mahātejā vāmadevabhavodbhavau /
ekapiṅgekṣaṇeśānau bhuvaneśapuraḥsarāḥ
aṅguṣṭhamātrasahitā mahādevāṣṭake śivāḥ /
māyāñjanavinirmuktāḥ parameśānasaṃmatāḥ
buddhitattve samāsane bhuvaneśā mayoditāḥ /
athordhvaṃ guṇatattvaṃ tu tasmiṃścaiva vyavasthitam
gurupaṅktitrayaṃ divyaṃ guṇairantaritaṃ sthitam /
prathamā tamasaḥ paṅktirupariṣṭādvyavasthitā
teṣāṃ nāmāni kathyante yathāvadanupūrvaśaḥ /
śivaḥ prabhurvāmadevaścaṇḍaścaiva pratāpavān
prahlādaścottamo bhīmaḥ karālaḥ piṅgalastathā /
mahendro dinakṛccaiva pratodo dakṣa eva ca
kalevaraśca vikhyātastathā caiva kaṭaṅkaṭaḥ /
ambuhartā ca nārīśaḥ śveta ṛgveda eva ca
yajurvedaḥ sāmavedastvatharvā suśivastathā /
virūpākṣastathā jyeṣṭho vipro nārāyaṇastathā
gaṇḍo naro yamo mālī gahaneśaśca pīḍanaḥ /
prathamā paṅktiruddiṣṭā rudrairdvātriṃśatā smṛtā
rajasaścopariṣṭāttu dvitīyā paṅktirucyate /
śuklo dāsaḥ sudāsaśca lokākṣaḥ sūrya eva ca
suhotra ekapādaśca gṛhaścaiva śiveśvaraḥ /
gautamaścaiva yogīśo dadhibāhustathāparaḥ
ṛṣabhaścaiva gokarṇo devaścaiva maheśvaraḥ /
guhyeśānaḥ śikhaṇḍī ca jaṭī mālī tathograkaḥ
bhṛguḥ śikhi tathā śūlī sugatiśca supālanaḥ /
aṭṭahāso dārukaśca lāṅgaliścātidaṇḍakaḥ
bhavanaśca tathā bhavyo lakuleśastathaiva ca /
triṃśadrudrāḥ samākhyātā dvitīyā paṅktiruttamā
sattvasya copariṣṭāttu tṛtīyā paṅktirucyate /
devo'ruṇo dīrghabāhuratibhūtiśca sthāṇukaḥ
sadyojātastathā jhiṇṭhi ṣaṇmukhaścaturānanaḥ /
cakrapāṇiśca kūrmākhyastvardhanārīśvarastathā
kapālī bhūrbhuvaścaiva vaṣaṭkārastathaiva ca /
vauṣaṭkārastathā svāhā svadhā ca parikīrtitaḥ
saṃvartakaśca bhasmeśaḥ kāmanāśana eva ca /
ekaviṃśatirudrāstu paṅktireṣā tṛtīyakā
jñānayogabalopetāḥ krīḍante daiśikottamāḥ /
saṃsārapāśanirmuktāḥ mahāmohavivarjitāḥ
trinetrā guravaḥ sarve śuddhasphaṭikanirmalāḥ /
sarvajñāḥ sarvagāścaiva lokānugrahakārakāḥ
gajākārāṇi divyāni sarveṣāṃ bhuvanāni tu /
buddheḥ prakṛtiparyante ye rudrāstānnibodha me
śatadvayaṃ saptakaṃ ca bhuvanānāṃ varānane /
antarbhūtāḥ sthitāścānye ye te noktā varānane
guṇānāmupariṣṭāttu pradhānaṃ parikīrtitam /
tatra ye saṃsthitā rudrāḥ kathayāmi samāsataḥ
krodheśvaraśca saṃvarto jyotiḥ piṅgalakrūradṛk /
pañcāntakaikavīrau ca śikhedasahiteśvarāḥ
tattve tu prākṛte rudra mahāvīryāḥ prakīrtitāḥ /
guṇānāṃ yā parākāṣṭhā tatpradhānamihocyate
ataḥ puruṣatattve tu bhuvanāni nibodha me /
ambā ca salilā oghā vṛṣṭiḥ sārdhaṃ ca tārayā
sutārā ca sunetrā ca kumārī ca tataḥ param /
uttamāmbhasikā caiva tuṣṭayo nava kīrtitāḥ
tārā caiva sutārā ca tārayantī pramodikā /
pramoditā modamānā ramyakā ca tataḥ param
sadāpramudikā caiva siddhyaṣṭakamudāhṛtam /
aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca
prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvaṃ yadudāhṛtam /
yatrakāmāvasāyitvamaṇimādyaṣṭakaṃ smṛtam
athordhvaṃ guruśiṣyāṇāṃ paṅktitrayamataḥ śṛṇu /
maskarī pūraṇaḥ kṛtsnaḥ kapilaḥ kāśa evaca
sanatkumāragautamavasiṣṭhādyāṃśakāstathā /
kaśyapo nāsiketuśca gālavo bhautikastathā
śākalyaśca samākhyāto durvāsāḥ paramastvṛṣiḥ /
vālmīkiśca guruśreṣṭhaḥ saparāśaragālavaḥ
pippalādāśca saumitrirvāyuputro bhadantakaḥ /
maskaryādibhadantāntā dṛṣṭādṛṣṭasya vādinaḥ
dvāviṃśatirguruvarāḥ prathamā paṅktiriṣyate /
jahnuśca tṛṇabinduśca munistārkṣyastathaiva ca
dhyānāśrayo'tha dīrghaśca hotā jāgara eva ca /
agastyo vasubhaumaśca upādhyāyaśca kīrtitaḥ
śukro bhṛgvagirā rāmo jamadagnisuto'dhvagaḥ /
sthūlaśirā bālakhilyo manuśceti prakīrtitaḥ
vajrātreyo viśuddhaśca śivaścārurathānugaḥ /
jahnvādicāruparyantā dvitīyā paṅktiriṣyate
haro jhiṇṭhī pratodaśca amareśaścaturthakaḥ /
kṛṣṇapiṅgeśarudraśca indrajidvṛṣakaḥ śivaḥ
yamaḥ krūraśca vikhyāto gaṅgādhara umāpatiḥ /
bhūteśvaraḥ kapālīśaḥ śaṅkaraśca tathaiva ca
ardhanārīśvaraścaiva piṅgalaśca tathāparaḥ /
mahākālaśca saṃvarto maṇḍalī tvekavīrakaḥ
tathā cānyaśca vikhyāto bhārabhūteśvaro dhruvaḥ /
jahnvādicāruparyantā ṛṣayaḥ pañcaviṃśatiḥ
harādayo dhruvāntāśca guravo viṃśatiḥ smṛtāḥ /
paṅktitrayaṃ samākhyātamṛṣīṇāṃ guruśiṣyayoḥ
nāḍīvidyāṣṭakaṃ devi kathayāmi tvataḥ param /
iḍā ca candriṇī gaurī śāntiḥ śāntikarī tathā
mālā ca mālinī caiva svāhā caiva svadhā tathā /
athopariṣṭāddeveśi vigrahāṣṭakamucyate
kāryaṃ ca karaṇaṃ caiva sukhaduḥkhakaraṃ tathā /
jñānaṃ sādhyaṃ ca vikhyātaṃ sādhanaṃ kāraṇaṃ tathā
dehapāśānato vakṣye dharmaṃ ca daśadhoditam /
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryamakalkatā
akrodho guruśuśrūṣā śaucaṃ santoṣa ārjavam /
evaṃ daśavidho dharmo yenokto dharmakṛnnaraḥ
vikārānṣoḍaśākhyāsye parabhāvena saṃsthitān /
raso gandhaśca rūpaṃ ca sparśaḥ śabdastathaivaca
tanmātrapañcakaṃ khyātamindriyāṇi nibodha me /
vākpāṇipādaṃ pāyuśca upasthaḥ karmasaṃjñakam
śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā pañcamī smṛtā /
buddhīndriyāṇi deveśi manaḥ ṣoḍaśakaṃ smṛtam
dehapāśāḥ samākhyātāḥ atobuddhiguṇānviduḥ /
dharmojñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca tataḥ param
adharmaśca tathājñānamavairāgyamanīśitā /
ahaṃkāraṃ ca trividhaṃ pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ
vaikārikaṃ taijasaṃ ca bhūtādiṃ ca yathākramam /
dīkṣākāle yathā śuddhistathā caiṣāṃ nibodha me
tamo rajastathā sattvaṃ śodhayedanupūrvaśaḥ /
śabdaḥ sparśastathā rūpaṃ raso gandhaśca pañcamaḥ
viṣayāśca samākhyātāḥ śodhanīyāḥ prayatnataḥ /
kāmaḥ krodhaśca lobhaśca mohaḥ paiśunyameva ca
janmamṛtyujarāvyādhikṣuttṛṭtṛṣṇāstathaiva ca /
viṣādaśca bhayaṃ caiva mado harṣaṇameva ca
rāgo dveṣaśca vaicittyaṃ kupitānṛtadrohitā /
māyā mātsaryadharmaśca adharmaścāsvatantratā
āgantukāśca bodhavyāḥ gaṇapāśānnibodha me /
devī nandimahākālau gaṇeśo vṛṣabhastathā
bhṛṅgī caṇḍīśvaraścaiva kārtikeyo'ṣṭamaḥ smṛtaḥ /
anantastritanuḥ sūkṣmaḥ śrīkaṇṭhaśca śivottamaḥ
śikhaṇḍī caikanetraśca ekarudrastathāparaḥ /
vidyeśvarātmakānpāśān dīkṣākāle viśodhayet
uktānuktāśca ye cātra anyatantroktalakṣaṇāḥ /
pauruṣeye tu śodhyāste tato mucyeta pudgalaḥ
athordhve niyatirjñeyā tasyāṃ rudrānnibodha me /
vāmadevastathā śarvastathā caiva bhavodbhavau
vajradehaḥ prabhuścaiva dhātā ca kramavikramau /
suprabhedaśca daśamo niyatyāṃ śaṅkarāḥ smṛtāḥ
yattaddhṛdi sthitaṃ padmamātmā tatra vyavasthitaḥ /
niyatidalamahaṅkāra kesaraṃ buddhikarṇikam
kālatattve śivā jñeyā kathayāmi samāsataḥ /
śuddho buddhaḥ prabuddhaśca praśāntaḥ paramākṣaraḥ
śivaśca suśivaścaiva dhruvaścākṣaraśambhurāṭ /
daśaite tu śivā jñeyāḥ kālatattve varānane
hemābhāḥ śaṅkarāḥ proktāḥ śivaḥ sphaṭikasannibhāḥ /
ekaikasya vinirdiṣṭā parivāro yaśasvini
koṭirekā tathānyāni sahasrāṇi tu ṣoḍaśa /
kūrmākārāṇi sarveṣāṃ proktāni bhuvanāni tu
ata ūrdhvaṃ hariharau rāgatattve nibodha me /
suhṛṣṭaḥ suprahṛṣṭaśca surūpo rūpavardhanaḥ
manonmano mahādhīraḥ vīreśāḥ parikīrtitāḥ /
rāgatattve pravakṣyāmi ye'nye rudrā vyavasthitāḥ
kalyāṇaḥ piṅgalo babhrurvīraśca prabbhavastathā /
medhātithiścchandakaśca dāhakaḥ śāstrakāriṇaḥ
pañcaśiṣyāstathācāryā daśaite saṃvyavasthitāḥ /
vidyātattvamataścordhvaṃ tasminvai bhuvanaṃ śṛṇu
vāmo jyeṣṭhaśca raudraśca kalo vikaraṇastathā /
balavikaraṇaścaiva balapramathanastathā
sarvabhūtadamanaśca tathā caiva manonmanaḥ /
kalātattve mahādevi mahādevatrayaṃ sthitam
mahādevo mahātejā mahājyotiḥ pratāpavān /
kalātattvaṃ samākhyātaṃ samāsena varānane
ete rudrā mahādevi trinetrāścandraśekharāḥ /
rudrakoṭisahasraistu samantātparivāritāḥ
śuddhasphaṭikasaṅkāśāḥ yogaiśvaryabalānvitāḥ /
rāge raktāstu vijñeyā jñānayogabalotkaṭāḥ
chatrākārāstu teṣāṃ vai gṛhā ratnavicitritāḥ /
upariṣṭādbhavenmāyā kathayāmi samāsataḥ
vyāpya yā vai tvadhodhvānaṃ vaiśvarūpyeṇa saṃsthitā /
tatra rudrā mahābhāgā dvādaśaiva mahābalāḥ
gahanaśca asādhyaśca tathā hariharaḥ prabhuḥ /
daśeśānaśca deveśi trigalo gopatistathā
adhaḥpuṭe tu vijñeyā māyātattve varānane /
kṣemeśo brahmaṇaḥ svāmī vidyeśānastathaiva ca
vidyeśaśca śaivaścaiva anantaḥ ṣaṣṭha ucyate /
ūrdhvamāyāpuṭasthāstu rudrā ete prakīrtitāḥ
eṣāṃ madhye tu bhagavānananteśo jagatpatiḥ /
udbhavaṃ bhāvayitvā tu svecchayā kurute prabhuḥ
sarvajñaḥ sarvakartā ca nigrahānugrahe rataḥ /
prathamena tu bhedena rudrā dvādaśa kīrtitāḥ
asmiṃstu ye yathā rudrā māyātattve vyavasthitāḥ /
tathāhaṃ kathayiṣyāmi bhedatrayavibhāgaśaḥ
gopatiśca tato devi adhogranthau vyavasthitaḥ /
granthyūrdhve saṃsthito viśvastrikalaḥ kṣema eva ca
brahmaṇo'dhipatiścaiva śivaśceti sa pañcamaḥ /
adha ūrdhvamanantastu pāśāścaivātra saṃsthitāḥ
pūrvaṃ vai kathitā devi ato ṛṣikulaṃ bhavet /
yonirvāgīśvarī caiva yasyāṃ jāto na jāyate
oṃkārasādhyadhātāro damaneśastataḥ param /
dhyānaṃ bhasmeśamevāhuḥ pramāṇāni tadūrdhvataḥ
pañcārthaṃ guhyamevāhū rudrāṅkuśamataḥ param /
hṛdayaṃ lakṣaṇaṃ caiva vyuhamākarṣameva ca
ādarśaṃ ca tathaiveha aṣṭamaṃ parikīrtitam /
ete parivṛtā devi rudrakoṭisahasrakaiḥ
nānāvarṇavicitrāśca nānābbharaṇabhūṣitāḥ /
nānānārīsahasraistu ramante patyuricchayā
trinetrāḥ śūlinaḥ sarve jaṭācandrakīrīṭinaḥ /
aluptaśaktivibhavā māyātattvādhikāriṇaḥ
bhuvaneṣu vicitreṣu yonyākāreṣu saṃsthitāḥ /
ataḥ paraṃ bhavenmāyā sarvajantuvimohinī
nirvairaparipanthinyā tayā bhramitabuddhayaḥ /
idaṃ tattvamidaṃ neti vivadantīha vādinaḥ
satpathaṃ tu parityajya nayati drutamutpatham /
gurudevāgniśāstrasya ye na bhaktā narādhamāḥ
asadyuktivicārajñāḥ śuṣkatarkāvalaṃbinaḥ /
bhramayatyeva tānmāyā hyamokṣe mokṣalipsayā
śivadīkṣāsinā cchinnā na prarohettu sā punaḥ /
athopari mahāvidyā sarvavidyābhavodbhavā
jagataḥ pralayotpattivibhūtinidhiravyayā /
sā eva paramā devī vāgīśīti nigadyate
aṣṭavargavibhinnā ca vidyā sā mātṛkaiva tu /
bhuvanāni pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ
vāmā jyeṣṭhā tathā raudrī kālī vikaraṇī tathā /
balavikaraṇī caiva balapramathanī tāthā
damanī sarvabhūtānāṃ tathā caiva manonmanī /
taptacāmīkarākārāḥ pañcavaktrāstrilocanāḥ
amoghavīryāḥ sarvajñāḥ sarvataḥ sarvadā sthitāḥ /
sarvajñānugatāḥ sarvāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ
sarvalakṣaṇasampannaḥ sarvaiśvaryasamanvitāḥ /
pradhānāḥ sapta koṭyastu mantrāṇāṃ yā vyavasthitāḥ
ekaikasya parīvāro lakṣāyutasahasraśaḥ /
padmākāreṣu divyeṣu krīḍanti bhuvaneṣu te
triguṇī brahmavetālī sthāṇumatyambikā parā /
rūpiṇī mardinī jvālā saptasaṅkhyāstadīśvarāḥ
vidyārājñyaḥ samākhyātāḥ dīkṣākāle viśodhayet /
bāhye tasyaiśvaraṃ tattvaṃ bhuvanānyatra me śṛṇu
aṣṭavidyeśvarairyukto vītamāyo nirañjanaḥ /
sthitisaṃhārakartā vai mokṣaiśvaryapradāyakaḥ
tasyāsanaṃ tu vistīrṇaṃ sahasradalasammitam /
tisraḥ koṭyo'rdhakoṭiśca mantrāstasyāsane sthitāḥ
tatrastha īśvaro devo varadaḥ sārvatomukhaḥ /
pañcavaktraḥ sutejasko daśabāhustrilocanaḥ
gokṣīradhavalaḥ saumyo nāgayajñopavītavān /
divyāmbaradharo devo divyagandhānulepanaḥ
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ /
triśūlapāṇīndumaulirjaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ
prasannavadanaḥ kānto yogaiśvaryapradāyakaḥ /
varadābhayahastaśca dhyeyo'sāvīśayogibhiḥ
tasyotsaṅgagatā vidyā sarvavidyāsamāsritā /
divyavastraparīdhānā divyamālyānulepanā
divyasragdāmamālābhirmuktāhārairvibhūṣitā /
muktāphalapratīkāśā pañcavaktrā trilocanā
ārādhitā vidhānena vedayejjñāninaḥ sadā /
prahasantīva sā bhāti maheśavadanekṣaṇāt
vidyeśvarānato vakṣye pūrvādīśāntagānkramāt /
anantaścaiva sūkṣmaśca tathā caiva śivottamaḥ
ekanetraikarudrau ca trinetraśca prakīrtitaḥ /
śrīkaṇṭhaśca śikhaṇḍī ca jñeyā vidyeśvarāḥ kramāt
ato rūpamavasthānaṃ tatra rudrānnibodha me /
dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaisvaryaṃ ca caturthakam
sūkṣmāvaraṇamūrdhve'taḥ tatra śaktitrayaṃ viduḥ /
vāmā jyeṣṭhā ca raudrī ca śaktayaḥ samudāhṛtāḥ
parivārastu tāsāṃ vai koṭyo'nekāstu saṅkhyayā /
sarve sarvagatā mantrāḥ sarvajñāḥ sarvakāmadā
śūddhasphaṭikasaṅkāśāstrinetrāḥ śūlapāṇayaḥ /
sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ
sarvaiśvaryasusampūrṇāścārucandrārdhaśekharāḥ /
śatapatrābjabhākāraiḥ śuddhahārenduraśmibhiḥ
nānāratnojjvalaiścitraiḥ prākāraistoraṇākulaiḥ /
īśvarānugatāḥ sarve tiṣṭhanti bhuvaneṣu te
tamārādhayituṃ devaṃ pūjyante sarvakarmasu /
vrataṃ pāśupataṃ divyaṃ ye caranti jitendriyāḥ
bhasmaniṣṭhā japadhyānāste vrajantyeśvaraṃ padam /
tatreśvarastu bhagavān devadevo nirañjanaḥ
adhikāraṃ prakurute śivecchāvidhicoditaḥ /
daśa pañca ca śodhyāni bhuvanānīśvare kramāt
tālukordhve vijānīyāddīkṣākāle varānane /
śuddhāvaraṇamūrdhvaṃ tu tasmiñcchaktidvayaṃ smṛtam
jñānaṃ kriyā ca vikhyātaṃ dve vidye cāpyataḥ param /
bhāvasaṃjñāpyabhāvākhyā tasmiñcchaktidvaye smṛte
tejeśaśca dhruveśaśca pramāṇānāṃ paraṃ padam /
pramāṇāvaraṇe cordhve kathayāmi ca mānataḥ
brahmā rudraḥ pratodaśca anantaśca caturthakaḥ /
suśuddhāvaraṇaṃ cordhve tatra rudratrayaṃ viduḥ
ekākṣaḥ piṅgalo haṃsaḥ kathitaṃ tu samāsataḥ /
śivāvaraṇamūrdhvaṃ tu tatraiko dhruvasaṃjñakaḥ
saṃsthito rudrarājasya mokṣāvaraṇamūrdhvataḥ /
ekādaśaiva rudrāṃśca kathayāmi samāsataḥ
brahmadankidiṇḍimuṇḍāḥ saurabhaśca tathaivaca /
janmamṛtyuharaścaiva praṇītaḥ sukhaduḥkhadaḥ
vijṛmbhitaḥ samākhyātā stālūrdhve tu vyavasthitāḥ /
punarūrdhve dhruvaṃ jñeyaṃ nirañjanapadaṃ śubham
īśaśaktitrayaṃ mūrdhni kathitaṃ cānupūrvaśaḥ /
icchāśaktyabhidhānāyāḥ antarbhūtāḥ prakīrtitāḥ
prabuddhāvaraṇaṃ cordhve kathayāmi samāsataḥ /
prītaḥ pramuditaścaiva pramodaśca pralambakaḥ
viṣṇurmadana evātha gahanaḥ prathitastathā /
rudrāṣṭakaṃ samākhyātaṃ vijñeyaṃ prāgdiśaḥ kramāt
samayāvaraṇaṃ cordhve kathayāmi samāsataḥ /
prabhavaḥ samayaḥ kṣudro vimalaśca śivastathā
tato ghanaḥ samākhyāto nirañjanastataḥ param /
rudroṅkārastu pañcaite tālūrdhve tu vijānata
ekonaṣaṣṭirbhuvanaṃ jñānaśaktyāditaḥ kramāt /
rudroṅkārāntamityetaddīkṣākāle viśodhayet
ekaikasya parīvāraḥ koṭyo'nekāḥ sahasraśaḥ /
trinetrā varadāḥ sarve śuddhasāmarthyavigrahāḥ
śuddhasphaṭikasaṅkāśā daśabāhvinduśekharāḥ /
triśūlapāṇayaḥ sarve jaṭāmukuṭamaṇḍitāḥ
sarve sarvaguṇopetāḥ sarvajñāḥ sarvadeśvarāḥ /
sārvalakṣaṇasaṃpūrṇāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ
rudrakanyāsamākīrṇā divyairūpairmanoharaiḥ /
saṃkriḍante puravaraiḥ śivecchāvidhicoditāḥ
īśvarasya tathordhve tu adhaścaiva sadāśivāt /
suśivāvaraṇaṃ cordhve tasmiñjñeyaḥ sadāśivaḥ
tripañcanayano devaścandrārdhakṛtaśekharaḥ /
vaktrapañcakasaṃyukto daśabāhurmahābalaḥ
śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ sphuranvai dīptatejasā /
siṃhāsanopaviṣṭastu śvetapadmāsanasthitaḥ
pañcabrahmāṅgasahitaḥ sakalādyaiḥ samanvitaḥ /
daśabhiśca śivairyukto rudrāṣṭādaśakānvitaḥ
sakalo niṣkalaḥ śūnyaḥ kalāḍhyaḥ khamalaṅkṛtaḥ /
kṣapaṇaśca kṣayāntasthaḥ kaṇṭhyauṣṭhyaścāṣṭamaḥ smṛtaḥ
bhruvormadhye tu vijñeyo devadevaḥ sadāśivaḥ /
sakalādyairvṛto devaḥ oṃkāreśādibhiḥ kramāt
oṃkāreśaḥ śivo dīptaḥ kāraṇeśo daśeśakaḥ /
suśivaścaiva kāleśaḥ sūkṣmarūpaḥ sutejasaḥ
śarvaśca daśamaḥ proktaḥ ūrdhvāntaṃ saṃvyavasthitāḥ /
rudrāścāṣṭādaśa bahiḥ teṣāṃ nāmāni vai śṛṇu
vijayastvatha niḥśvāsaḥ svayambhūścāgnivīrarāṭ /
rauravo mukuṭo visaraścandro bimbaḥ pragītavān
lalitaḥ siddharudraśca santānaḥ śarva eva ca /
paraśca kiraṇaścaiva pārameśvara eva ca
sādākhyastu samākhyātaḥ sakalo mantravigrahaḥ /
sarvakāraṇamadhyakṣaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ
bhuktimuktipradātā ca sādhakānāṃ kriyāvatām /
koṭayaḥ saptamantrāṇāmāsane tasya saṃsthitāḥ
āsanaṃ lakṣapatrāḍhyaṃ candrakoṭyayutaprabham /
vāmādyairvibhupūrvaiśca pañcavaktraistrilocanaiḥ
tārādyaiḥ śaktibhedaiśca prāgdiśaḥ parivāritam /
jñānaśaktiḥ kriyāśaktirvāme dakṣiṇataḥ sthite
icchāśaktiḥ parādevi yayā sarvamadhiṣṭhitam /
utpattisthitisaṃhārāṃstirobhāvamanugraham
yayā karoti deveśaḥ sarvadā sarvamadhvani /
tasyotsaṅgagatā sā tu nityaṃ caivātmavartinī
sā cecchā devadevasya śivasya paramātmanaḥ /
sa evāpararūpeṇa pañcamantramahātanuḥ
icchārūpadharaḥ śrīmān devadevaḥ sadāśivaḥ /
śaktayastasya yāḥ proktāḥ tathā vai mantranāyakāḥ
ekaikaṃ parito devi padmairarbudakoṭibhiḥ /
tathā kharvanikharvaiśca pratirūpairmahābalaiḥ
vidyārūpaiḥ svarūpāḍhairaprameyaguṇānvitaiḥ /
sarvalakṣaṇasaṃpannaiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ
hāsyalāsyavilāsāḍhyairbhrūkṣeponmadavibhramaiḥ /
candrakoṭiśataprakhyaiḥ prasravadbhirivāmṛtam
tābhiḥ sārdhaṃ sadā rudrāḥ prakīḍantīcchayā prabhoḥ /
puravaraiḥ sarvatobhadraiścandrakoṭisamaprabhaiḥ
māyādharmavinirmuktā nirmalā vigatajvarāḥ /
adhikāraṃ prakurvanti sarvajñāmoghaśaktayaḥ
adhikārakṣaye śāntā jāyante sarvagāḥ śivāḥ /
parapreryāḥ punarbhūyo na bhavanti kadācana
suśivāvaraṇaṃ khyātaṃ mantragarbhaṃ varānane /
bindvāvaraṇamūrdhve'taścandrakoṭisamaprabham
tatra padmaṃ mahādīptaṃ daśakoṭisamanvitam /
tatra padme sthito devaḥ śāntyatīto mahādyutiḥ
pañcavaktro viśālākṣo daśabāhustrīlocanaḥ /
taḍitsahasrapuñjābhaḥ sphuranmāṇikyamaṇḍitaḥ
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca /
parivāraḥ smṛtastasya śāntyatītasya suvrate
tasya vāme tu digbhāge śāntyatītā vyavasthitā /
pañcavaktrāḥ smṛtāḥ sarvā daśabāhvinduśekharāḥ
bindutattvaṃ samākhyātaṃ purakoṭyarbudairvṛtam /
ardhacandrastadūrdhve tu tadūrdhve tu nirodhikā
ete dve tu mahāsthāne pañcapañcakalānvite /
jyotsnā jyotsnāvatī kāntiḥ suprabhā vimalā śivā
ardhacandre sthitāhyetā nirodhinyāṃ śṛṇu priye /
rundhanī rodhanī raudrī jñānabodhā tamopahā
ardhamātraḥ smṛto binduḥ svarūpaśca catuṣkalaḥ /
tasyāpyardhamardhacandrastvaṣṭāṃśaśca nirodhikā
nirodhayati devānsā brahmādyāṃstu varānane /
nirodhinīti vikhyātā tāṃ bhittvā tu varānane
sādākhyaparabhāvena pañcamantrakahātanuḥ /
tasyordhve tu smṛto nādaḥ sa kiñjalkarajaḥ prabhaḥ
mahadbhiḥ puruṣairvyāptaḥ sūryakoṭyayutaprabhaiḥ /
teṣāṃ vai nāyikā vaksye bhuvane pañcasaṅkhyayā
indhikā dīpikā caiva rocikā mocikā tathā /
ūrdhvagā tu samākhyātā kalātveṣā tu pañcamī
tasminpadmaṃ suvistīrṇamūrdhvageśaḥ sthitaḥ prabhuḥ /
candrārbudapratīkāśaḥ pañcavaktrastrilocanaḥ
candrārdhaśekharaḥ śānto daśabāhurmahātanuḥ /
indhikādivṛto devaḥ śūlapāṇirjaṭādharaḥ
ūrdhvagā tu kalā tasya nityamutsaṅgagāminī /
tataḥ suṣumṇābhuvanaṃ suṣumṇā tatra saṃsthitā
suṣumṇeśaḥ sthitastatra candrakoṭyayutaprabhaḥ /
daśabāhustrinetraśca śvetapadmoparisthitaḥ
śaśāṅkaśekharaḥ śrīmān pañcavaktro mahātanuḥ /
iḍā ca piṅgalā caiva vāmadakṣiṇataḥ sthite
suṣumṇā tu varārohe tuṣārakaṇadhūsarā /
śvetapadmakarā devī padmamālāvibhūṣitā
pañcavaktrā suśobhāḍhyā trinetrā śūladhāriṇī /
tasyotsaṅgagatā devī dhyātavyā sādhakādibhiḥ
grathitastu tayā sarvastvadhvāyamadha ūrdhvagaḥ /
nāḍyādhārastu nādo vai bhittvā sarvamidaṃ jagat
adhaḥśaktyā vinirgataya yāvadbrahmāṇamūrdhvataḥ /
nāḍyā brahmabile līnastvavyaktadhvanirakṣaraḥ
nadate sarvabhūteṣu śivaśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ /
evaṃ jñātvā varārohe śodhayettaṃ śivādhvare
tato brahmabilaṃ jñeyaṃ rudrakoṭyarbudānvitam /
tatra brahmā paro jñeyaḥ śaśāṅkaśatasaprabbhaḥ
daśabāhustrinetraśca pañcavaktrenduśekharaḥ /
triśūlapāṇirbhagavāñjaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ
brahmāṇi tu parā śaktiryā sā mokṣapathe sthitā /
dvāraṃ yā mokṣamārgasya rodhayitvā vyavasthitā
mokṣamārgapradātrī ca brahmotsaṅge ca saṃsthitā /
tāṃ bhittvātra varārohe gantavyamūrdhvataḥ priye
ata ūrdhvaṃ sthitā śaktiḥ prasuptabhujagākṛtiḥ /
ādhāro bhuvanānāṃ sā tāṃ pravakṣyāmi suvrate
sūkṣmā caiva susūkṣmā ca tathā cānyāmṛtāmitā /
vyāpinī madhyato jñeyā śeṣāḥ pūrvāditaḥ kramāt
pañcavaktrāstrinetrāśca sutejaskā mahābalāḥ /
śaktitattvaṃ samākhyātaṃ śivatattvaṃ śṛṇu priye
puraśreṣṭhairanekaistu samantātparivāritam /
hemaprākāraracitaṃ ratnamāṇikyamaṇḍitam
aśeṣabhogasampannaṃ sarvakāmaguṇodayam /
bhuvanāni pravakṣyāmi tatraiva saṃsthitāni tu
vyāpakaṃ vyomarūpaṃ ca anantānāthanāśritam /
kāraṇānāṃ pañcakaṃ ca śivatattve vyavasthitam
tatra padmaṃ suvisthīrṇamanantānantasambhavam /
tasya padmasya madhyastho devaścāyamanāśritaḥ
pañcavaktradharaḥ śāntaḥ sarvajñaḥ parameśvaraḥ /
daśabāhurmahādīptaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ
sarvānugrahakartā ca praṇatārtivināśanaḥ /
bhuktimuktipradātā ca sūryakoṭyarbudaprabhaḥ
sphuranmukuṭamāṇikyaḥ samantādupaśobhitaḥ /
divyāmbaradharo devo divyagandhānulepanaḥ
padmāsanonnatoraskaḥ śaśāṅkakṛtaśekharaḥ /
ābaddhamaṇiparyaṅkaścāmarotkṣepavījitaḥ
rudrakoṭyarbudānīkaiḥ samantādupaśobhitaḥ /
vyāpinī vyomarūpā cānantānāthātvanāśritā
pañcavaktrā mahāvīryā daśabāhvinduśekharāḥ /
trinetrāḥ śūlahastāśca kāraṇaiśca samanvitāḥ
pūrvādyuttaraparyantā etāścaiva vyavasthitāḥ /
anāśrito madhyagastu saṃsthitaḥ prabhuravyayaḥ
anāśritakalā devī tasyotsaṅge ca saṃsthitā /
evaṃ vai śivatattvaṃ tu kathitaṃ tava sundari
śodhayitvā tataścordhvaṃ śaktiścaiva parā smṛtā /
samanā nāma sā jñeyā manaścordhvaṃ na jāyate
paripāṭyā sthitānāṃ tu pṛthivyādiśivāvadhau /
sarveṣāṃ kāraṇānāṃ ca kartṛbhūtā vyavasthitā
bibhartyaṇḍānyanekāni śivena samadhiṣṭhitā /
tatrāruḍhastu kurute śivaḥ paramakāraṇam
sṛṣṭisthitisamāhāraṃ tirobhāvamanugraham /
hetukartā maheśānaḥ sarvakāraṇakāraṇam
samanā nāma yā śaktiḥ sā tasya karaṇaṃ smṛtam /
tayādhitiṣṭheddeveśo hyadhaḥkāraṇapañcakam
anāśritasya devasya kāraṇaṃ seyamāśritā /
sa vai prerayate bhūyastvanāthaṃ tu jagatpatim
anāthaścāpyananteśamananto vyomarūpiṇam /
vyomavyāpī mahādevo vyāpinaṃ bodhayetprabhum
vyāpinī karaṇaṃ tasya kartā vai vyāpyasau prabhuḥ /
karmarūpā sthitā māyā yadadhaḥ śaktikuṇḍalī
nādabindvātmakaṃ kāryamityādijagadudbhavaḥ /
yatsadāśivaparyantaṃ pārthivādyaṃ ca suvrate
tatsarvaṃ prākṛtaṃ jñeyaṃ vināśotpattisaṃyutam /
yā sā śaktiḥ purā proktā samanā tvadhvamūrdhani
sphuratsūryasahasrābhakiraṇānantabhāsvarā /
dhyātvā caitāṃ samāvāhya sthāpayettu vidhānavit
upacāraṃ tataḥ kṛtvā vāgīśyāvāhanaṃ tathā /
sthāpanaṃ pūjanaṃ caiva paśoryāgaṃ tathaiva ca
garbhadhāritvajanane adhikāraṃ tathaiva ca /
yogaṃ bhogaṃ layaṃ caiva niṣkṛtiṃ tadanantaram
bhuvanādhipahomaṃ ca bhuvanādhipavāsinām /
bhuvanānāṃ yathāyogaṃ homaṃ kṛtvā varānane
tritattvaṃ śadhayeccāto'vayavāṃśca yathākramam /
viśleṣapāśacchedau ca kṛtvā pūrṇāṃ tu pātayet
prāyaścittaṃ tato hutvā kartarīmabhimantrayet /
śikhāṃ cchitvā samarpyaitāṃ śiśuṃ saṃsnāpayedguruḥ
ācāryaḥ prayato bhūtvā sakalīkaraṇādikam /
sruco'gre tu śikhāṃ kṛtvā hutvā snāyādanantaram
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā ācāryastu varānane /
śiśorapi vidhiṃ kṛtvā śivakumbhaṃ samarcayet
bhairavaṃ madhyadeśasthaṃ bhairavāgniṃ samarcayet /
pūrṇāṃ sampūrya vidhivadvāmamantramanusmaran
pūrvoktalakṣaṇenaiva proccarettaṃ prayatnataḥ /
heyādhvānamadhaḥ kurvannecayettaṃ varānane
yāvatsā samanā śaktiḥ tadūrdhve conmanā smṛtā /
nātra kālaḥ kalāścāro na tattvaṃ na ca devatāḥ
sunirvāṇaṃ paraṃ śuddhaṃ guruvaktraṃ taducyate /
tadatītaṃ varārohe paraṃ tattvamanāmayam
guruvaktraprayogeṇa tasminyojyeta śāśvate /
niṣkampe kāraṇātīte viraje nirmale śubhe
sarvajñe parame tattve vyomātīte hyatīndriye /
ityadhvā caiṣa vai proktaḥ samāsena mayānaghe
jñātvā caivaṃ mahādevi prayāti paramaṃ padam /
dehe deve ca śiṣye ca kalaśe hyagnimadhyataḥ /
evaṃ jñātvā varārohe mucyate mocayatyapi
iti svacchandatantre daśamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ
ekādaśaḥ paṭalaḥ
śrīdevyuvāca
adhvāyaṃ tu mayā jñātastvatprasādātsurādhipa /
jagatsṛṣṭistvayā deva sūcitā na tu varṇitā
adhvasṛṣṭiṃ mahādeva kathayasva prasādataḥ /
śrībhairava uvāca
yo'sau sūkṣmaḥ paro devaḥ kāraṇaṃ sarvagaḥ śivaḥ
nimittakāraṇaṃ so'tra kathitastava suvrate /
akāmātsaṃsṛjetsarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam
svatejasā varārohe vyoma saṃkṣobhya līlayā /
upādānaṃ tu tatproktaṃ saṃkṣubdhaṃ samavāyataḥ
tasmācchūnyaṃ samutpannaṃ śūnyātsparśasamudbhavaḥ /
tasmānnādaḥ samutpannaḥ pūrvaṃ vai kathitastava
aṣṭadhā sa tu deveśi vyaktaḥ śabdaprabhedataḥ /
ghoṣo rāvaḥ svanaḥ śabdaḥ sphoṭākhyo dhvanireva ca
jhāṅkāro dhvaṅkṛtaścaiva aṣṭau śabdāḥ prakīrtitāḥ /
navamastu mahāśabdaḥ sarveṣāṃ vyāpakaḥ smṛtaḥ
nadatyasau sadā yasmātsarvabhūteṣvavasthitaḥ /
tasmātsadāśivo devo vyakto vai dṛkkriyātmakaḥ
nādādbinduḥ samutpannaḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ /
sa caiva daśadhā jñeyo daśatattvaphalapradaḥ
daśadhā varṇarūpeṇa daśadaivatasaṃyutaḥ /
bindoḥ sadāśivo jñeyaḥ so'ṣṭabhedāṅgasaṃyutaḥ
pañcabrahmakalābhiśca vidyāṅgaiḥ śaktibhiryutaḥ /
pañcabhiśca mahājñānairmūrtibhiśca samanvitaḥ
sa evāpararūpeṇa paramātmā śivo'vyayaḥ /
dvidhāvasthaḥ sa ca jñeyaḥ soccāroccāravarjitaḥ
mudrāmantrasvarūpeṇa sa eva ca punardvidhā /
kriyājñānasvarūpeṇa icchārūpasvarūpataḥ
śabdāvabodharūpeṇa vasturūpasvarūpataḥ /
sthūlaḥ sūkṣmaḥ paraścaiva parātīto nirañjanaḥ
vyomarūpasvarūpeṇa samanonmana eva ca /
unmanātīto deveśi śivo jñeyaḥ śivāgame
unmanāsamanāsthānaṃ śivena samadhiṣṭhitam /
pañcakāraṇarūpeṇa tadadhaḥ punareva saḥ
kāraṇaṃ pañcakaṃ devi adhiṣṭhāya tvadhastataḥ /
vyāpakaḥ śaktimūrdhastho biladvāramanāśritaḥ
anantaśca suṣumneśastvanāthaścordhvagastathā /
vyomarūpī mahādevi bindvīśaḥ parikīrtitaḥ
anāśritaḥ svayaṃ brahmā samadhiṣṭhāya saṃsthitaḥ /
anātho viṣṇurityuktastvananto rudra eva ca
vyomarūpīśvaraḥ prokto vyāpī caiva sadāśivaḥ /
vyāpakaśca punardevi hāṭakaḥ parameśvaraḥ
vidyāmantragaṇairyuktaḥ saptapātālanāyakaḥ /
anantaścaiva deveśi rudraḥ kālāgnivigrahaḥ
anātho'nantarūpeṇa sthitaścādhvani dhārakaḥ /
anāśrito mahādevi sthito vai hūhukaḥ prabhuḥ
svaśaktyāśritaḥ sa bhavāṃstena gītastvanāśritaḥ /
tasyāśritaṃ jagatsarvamunmanyantaṃ varānane
saṃsthitaścāmbhaso mūrdhni śaktyādhārastu hūhukaḥ /
aptattvaṃ caiva tadadha āgneyaṃ tadanantaram
vāyavyaṃ nābhasaṃ caiva tanmātrāṇīndriyāṇi ca /
viṣayāśca manaścaiva ahaṃkārastvanukramāt
bauddhaṃ gauṇaṃ ca deveśi prākṛtaṃ pauruṣaṃ tathā /
niyatiḥ kālarāgau ca vidyā caiva kalā tathā
māyātattvaṃ tathā vidyā īśvaraśca sadāśivaḥ /
bindvardhendunirodhī ca nādo nāḍī tvataḥ param
adho brahmabilaṃ devi śaktitattvaṃ tataḥ param /
pañcakāraṇasaṃyuktā vyāpinī ca tataḥ param
samanā unmanā caiva prakriyāṇḍairyutā priye /
evaṃ vai prakriyāṇḍaṃ tu adhordhvaṃ saṃvyavasthitam
evaṃvidhānyadho'dho vai ūrdhvordhvaṃ ca samantataḥ /
yathā ātmāṇavo devi asaṃkhyātā vyavasthitāḥ
evaṃ vai prakriyāṇḍāni tvasaṃkhyeyānyanekaśaḥ /
ekena varṇiteneha sarvo'dhvā varṇitaḥ priye
yathā hyekaṃ tathā sarvaṃ prakriyāṇḍaṃ sthitaṃ priye /
sarveṣāṃ prakriyāṇḍānāṃ svasvarūpeṇa suvrate
vyāpakastu śivaḥ sūkṣmaḥ sabāhyābhyantaraṃ sthitaḥ /
sarvātiśayanirmuktaḥ sarvakāraṇavarjitaḥ
sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ prapañcātītagocaraḥ /
nirmalo vimalaḥ śāntastvadha ūrdhvaṃ vyavasthitaḥ
ākāśasya yathā nordhvaṃ na madhyaṃ nāpyadhaḥ kvacit /
evaṃ sarvagato devaḥ śivaḥ paramakāraṇam
vyāpya devi jagatsarvaṃ vyomasu vyomavatsthitaḥ /
evaṃ jñātvā varārohe na bhūyo janmabhāgbhavet
kāraṇānāṃ punarvyāptiṃ kathayāmi samāsataḥ /
tattve tu pārthive brahmā adhiṣṭhātā vyavasthitaḥ
aptattve tu sthito viṣṇū rudrastejasi saṃsthitaḥ /
īśvaro vāyutattve tu ākāśe tu sadāśivaḥ
ādityaśca smṛto brahmā somo viṣṇuśca suvrate /
grahāṇāmadhipo rudro nakṣatrāṇāṃ tatheśvaraḥ
yajamānastu deveśi svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ /
sadyojātastu vai brahmā vāmo viṣṇuḥ prakīrtitaḥ
aghoro rudra ityuktastathā puruṣa īśvaraḥ /
īśānastu varārohe svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ
sadyojātastu ṛgvedo vāmadevo yajuḥ smṛtaḥ /
aghoraḥ sāmavedastu puruṣo'tharva ucyate
īśānaśca suraśreṣṭhaḥ sarvavidyātmakaḥ smṛtaḥ /
laukikaṃ devi vijñānaṃ sadyojātādvinirgatam
vaidikaṃ vāmadevāttu ādhyātmikamaghorataḥ /
puruṣāccātimārgākhyaṃ nirgataṃ tu varānane
mantrākhyaṃ tu mahājñānamīśānāttu vinirgatam /
tathā tattvavibhāgena punaśca śṛṇu suvrate
caturviṃśatitattvāni brahmā vyāpya vyavasthitaḥ /
pradhānāntaṃ tu deveśi pauruṣaṃ tu janārdanaḥ
niyateratha māyāntaṃ rudro vyāpya vyavasthitaḥ /
vidyā tathaiśvaraṃ tattvaṃ vyāptaṃ caiveśvareṇa tu
ūrdhvaṃ sadāśivo devaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ /
tattvatrayavibhāgena punarvakṣyāmi suvrate
ātmatattve tu vai brahmā māyānte ca vyavasthitaḥ /
vidyātattve tathā viṣṇuryāvatsādākhyagocaram
śivatattve tathā rudro vijñeyastu varānane /
sādākhyamūrdhvamadhvānaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ
raudryā adhiṣṭhitātmā vai sa rudraḥ parikīrtitaḥ /
vyāptaśca vāmayā viṣṇurjyeṣṭhayā ca pitāmahaḥ
jñānaśaktiḥ smṛto brahmā kriyāśaktirjanārdanaḥ /
icchāśaktiḥ paro rudraḥ sa śivaḥ parigīyate
viṣṇuḥ sadāśivo devo brahmā caiveśvarastathā /
sadāśivaḥ śivāddevi utpannaḥ prabhurīśvaraḥ
tasmādvidyā tato māyā vidyāyāḥ punarīśvaraḥ /
jñānaśaktikarāgreṇa svecchayā parameśvaraḥ
sapta koṭīstu mantrāṇāṃ sṛjejjñānakriyātmikāḥ /
te ca sādākhyaparyante pārthivādye tu suvrate
anugrahaṃ prakurvanti dehināṃ bhuvane sthitāḥ /
śivaśaktisamāviṣṭāstrinetrāścandramaulayaḥ
rudramūrtibhireko'sau śivaḥ paramakāraṇam /
jagadvyāpya sthito māyī śūlapāṇiranekadhā
jñānaśaktyā punaścaiva samālokya varānane /
icchāśaktyā samāviṣṭaḥ kriyāśaktyā tu suvrate
māyātattvaṃ jagadbījaṃ nityaṃ vibhutayāvyayam /
tatsthaṃ kṛtvātmavargaṃ tu yugapatkṣobhayetprabhuḥ
helādaṇḍāhatāyāśca badaryā vā phalāni tu /
tiryagūrdhvamadhastācca nirgacchanti samāsataḥ
muktestu bhājanaṃ ye'tra anudhyātāḥ śivena tu /
ūrdhvaṃ gacchanti te sarve śivaṃ paramanirmalam
vidyāyā bhājanaṃ tiryaṅmantrarūpā bhavanti vai /
saṃsārabhājanaṃ ye tu malakarmakalānvitāḥ
adhastātte vrajantyatra ghore'dhvanyatidāruṇe /
tasmātkalā samutpannā vidyā rāgastathaiva ca
kālo niyatitattvaṃ ca puṃstattvaṃ prakṛtistathā /
sattvaṃ rajastamaścaiva prakṛtestu guṇāstrayaḥ
sattvaṃ prakāśajanakaṃ pravṛttijanakaṃ rajaḥ /
tamo'vaṣṭambhakaṃ proktaṃ vijñeyaṃ tu guṇatrayam
sattvaṃ brahmā rajo viṣṇustamo rudraḥ prakīrtitaḥ /
brahmatve sṛjate lokān viṣṇutve sthitikārakaḥ
rudratve saṃharetsarvaṃ jagadetaccarācaram /
jāgratsvapnasuṣuptaṃ ca tisro'vasthāśca tadgatāḥ
guṇebhyo dhiṣaṇā jātā bhāvabhedaiḥ samanvitā /
brahmā tatrādhipatyena buddhitattve vyavasthitaḥ
sarvajñaṃ ca tamevāhurbauddhānāṃ paramaṃ padam /
guṇeṣvārahatānāṃ ca pradhānaṃ vedavādinām
pauruṣaṃ caiva sāṃkhyānāṃ sukhaduḥkhādivarjitam /
ṣaḍviṃśakaṃ ca deveśi yogaśāstre paraṃ padam
vrate pāśupate proktamaiśvaraṃ paramaṃ padam /
mausule kāruke caiva māyātattvaṃ prakīrtitam
kṣemeśo brahmaṇaḥ svāmī teṣāṃ tatparamaṃ padam /
tejeśo vaimalānāṃ ca pramāṇe ca dhruvaṃ padam
dīkṣājñānaviśuddhātmā dehāntaṃ yāva caryayā /
kapālavratamāsthāya svaṃ svaṃ gacchati tatpadam
japabhasmakriyāniṣṭhāste vrajantyaiśvaraṃ padam /
sarvādhvāno viniṣkrāntaṃ śaivānāṃ tu paraṃ padam
buddhitattvādahaṅkāraḥ punarjātastridhā priye /
sāttviko rājasaścaiva tāmasaśca prakīrtitaḥ
bhūtādirvaikṛtaścaiva taijasaśca tridhā sthitaḥ /
tanmātrāṇyatha bhūtādestebhyo bhūtānyajījanat
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ /
etāni pañca khyātāni tanmātrāṇi krameṇa tu
śabdādvyoma samutpannaṃ sparśadvāyustathā punaḥ /
rūpāttejaḥ samutpannamāpo jātā rasātpunaḥ
gandhāttu pṛthivī jātā samāsātkathitaṃ tava /
karmendriyāṇi jātāni tasmādvaikārikādatha
vākpāṇipādaṃ pāyuśca upasthaśceti pañcamam /
buddhīndriyāṇi pañcaiva taijasāttu bhavantyatha
śrotraṃ tvakcakṣuṣau jihvā nāsikā caiva pañcamī /
ubhayātma manaḥ proktaṃ vyāptṛ sarvendriyāṇi tu
ātmopakārakāṇyeva kathitāni yathārthataḥ /
ātmā caivāntarātmā ca bāhyātmā caiva sundari
nirātmā parātmātmaitān kathayāmi samāsataḥ /
abudhaśca budhaścaiva budhyamānastathaiva ca
prabuddhaḥ suprabuddhaśca punaśca kathayāmi te /
pradhānasāmyamāśritya sukhaduḥkhavivarjitaḥ
yadā tasmin sthitvā devi tadātmā tu sa ucyate /
puryaṣṭakasamāyogātparyaṭetsarvayoniṣu
antarātmā sa vijñeyo nibaddhastu śubhāśubhaiḥ /
buddhikarmendriyairyukto mahābhūtaiḥ samāvṛtaiḥ
bāhyātmā tu tadā devi bhuṅkte'sau viṣayān sadā /
bhūtabhāvavinirmuktastattvadharmakalojjhitaḥ
maladharmaikayuktātmā māyādharmatiraskṛtaḥ /
nirātmā tu tadā jñeyaḥ paramātmātha kathyate
malakarmakalādyaistu nirmuktaśca yadā priye /
sarvādhvasamatītaśca māyāmohojjhitaśca yaḥ
nirmalatvaṃ yadā yāti padaṃ paramamavyayam /
paramātmā tadā devi procyate prabhuravyayaḥ
abudhaṃ ca punardevi kathayāmi samāsataḥ /
tattvabhūtātmasaṃhāre kalākṣityantagocare
māyāsāmyaniśāyāṃ vai saṃhṛtya parameśvaraḥ /
nirvyāpāro bhavettāvadyāvadvai nodaya punaḥ
sukhaduḥkhādyabhāvaśca hyātmavargasya karmaṇaḥ /
malanidrāvimūḍhātmā ruddhacaitanyadṛkkriyaḥ
na vijānāti śabdādīnātmānaṃ ca varānane /
kāraṇaṃ na vijānāti na ca sthānaṃ svakaṃ priye
sarvametanna jānati yato luptākṣadṛkkriyaḥ /
abudhastiṣṭhate tatra yāvanmāyā aharmukham
abudhastu samākhyātaḥ budhaṃ caiva nibodha me /
paripākagate karmaṇīśvarecchākaroddhṛte
prakāśaṃ nāyanaṃ yadvadanugṛhṇāti bhāskaraḥ /
karaṇānyanugṛhṇāti tadvadīśvara ātmanām
kalonmīlitacaitanyo vidyādarśitagocaraḥ /
rāgo'sya rañjakatvena viṣayānandalakṣaṇaḥ
kālo vai kalayatyenaṃ tuṭyādipralayāvadhiḥ /
niyatirniścitaṃ nityaṃ yojayecca śubhāśubhe
paramāṇusahasrāṃśānna ca nyūnaṃ na cādhikam /
pumbhāvaṃ tamanuprāpya tattve ca puruṣāhvaye
puraṃ pradhānamityuktaṃ prapañcānekasaṃkulam /
tatpuraṃ poṣayedyasmāttasmādvai puruṣaḥ smṛtaḥ
yataḥ śrīkaṇṭhanāthastu niyatyā karmataḥ paśum /
pradhānapāśajāleva veṣṭayedasamañjasam
buddhistriguṇabandhena buddhvā vaikārikeṇa tu /
tanmātrendriyabandhena dṛḍhaṃ bhūtaiśca veṣṭitaḥ
baddhaḥ saṃcarati hyevaṃ māyādyavanigocare /
saṃsārī procyate tasmātsaṃsaredyatpunaḥ punaḥ
śadbādiviṣayā yasmādvidyante viṣayī tataḥ /
viṣayāḥ paramityāha nānābhedairvisarpitāḥ
nānākarmavipākaiśca bhuṅkte tadbhāvabhāvitaḥ /
evaṃ bhuṅkte tu vai yasmāttasmādbhoktā sa ucyate
tasmiṃstajjño varārohe kṣetre vai kārṣako yathā /
mahābilāṣamālokya kṛṣedvai lobhalāṅgalaiḥ
vapecca mohabhāvena manovākkāyikaṃ sadā /
dharmādharmamayaṃ bījaṃ pravikīrya samantataḥ
tasmādvai aṅkurotpattiḥ sukhaduḥkhaphalodayā /
vardhate kāmakrodhena siktā rāgāmbunā bhṛśam
yasmin deśe ca kāle ca vayasā yādṛśena ca /
uptaṃ śubhāśubhaṃ karma tatkāle labhate phalam
bhuṅkte tu vividhākāraṃ pūrvakarmavaśādbudhaḥ /
yasmādevaṃ vijānāti tasmātkṣetrajña ucyate
viṣayānbudhyate yasmādbudhastasmātprakīrtitaḥ /
tadevāniṣṭarūpeṇa yadā bhāvayate pumān
budhyamānastu sa tadā adhunā kathayāmi te /
yadā jugupsate bhogān śubhāṃścaivāśubhāṃstathā
kṛtrimāneva manyeta paraṃ vairāgyamāśritaḥ /
māyādyavaniparyantamindrajālaṃ tu budhyate
putramitrakalatrāṇi suhṛtsvajanabāndhavāḥ /
yadarjitaṃ mayā dravyaṃ śubhenāpyaśubhena vā
tadbhokṣyante tvime sarve nirātaṅkā nirākulāḥ /
ekākī cāhamevaiṣa yāsyāmi yamasādanam
tasmācca na śubhā hyete vairiṇo'narthakāriṇaḥ /
svāmīyamapyayaṃ dehaṃ nityameva jugupsate
śukraśoṇitasambhūtaṃ viṣayoragadūṣitam /
nānāvyādhisamākīrṇaṃ jarāmṛtyubhayākulam
so'hamasmi malākīrṇe kathamatra ramāmyaham /
nityamudvignacittastu cintayedvai punaḥ punaḥ
kathaṃ muktirbhavedasmātsaṃsārādduratikramāt /
evaṃ prabuddho deveśi tallayastatparāyaṇaḥ
sarvārambhavinirmuktaḥ pramuktaḥ procyate tadā /
prabuddhastu samākhyātaḥ suprabuddhaṃ tu me śṛṇu
dīkṣājñānena yogena caryayāpyatha suvrate /
yadā prāptaḥ paraṃ sthānamadhvātītaṃ nirāmayam
virajo vimalaṃ śāntaṃ prapañcātītagocaram /
niṣkampaṃ kāraṇātītaṃ sarvajñaṃ sarvatomukham
sutṛptānādisambuddhaṃ svatantraṃ nityameva hi /
aluptaśaktivibhavaṃ suprabuddhaṃ sanātanam
tasmin yuktastadātmā vai tadguṇaistu samanvitaḥ /
suprabuddhaḥ sa evokto bhairavasya vaco yathā
na cādhikāritā dīkṣāṃ vinā yogo'sti śāṅkare /
adhunā kathayiṣyāmi bhāvabhedān varānane
karaṇāni daśa trīṇi kāryaṃ ca daśadhā priye /
ekādaśendriyavadhā ahaṅkārastu vai tridhā
buddhiraṣṭavidhā caiva pañcadhā tu viparyayaḥ /
nāmānyeṣāṃ vibhāgena kathayāmi yathākramam
pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca
२-pāda verse
gandho rasaśca tanmātre rūpatanmātrameva ca /
sparśaḥ śabdaśca pañcaiva tanmātrāṇīritāni tu
etatte daśadhā kāryaṃ kīrtitaṃ nāmasaṃkhyayā /
vākpāṇipādaṃ pāyuṃ ca upasthaṃ ca tathā viduḥ
śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā ceti kīrtitam /
bahiṣkaraṇakaṃ devi daśadhā saṃvyavasthitam
manohaṃkārabuddhyākhyaṃ tridhāntaḥkaraṇaṃ smṛtam /
mūkatā kauṇyapaṅgutvaṃ tathānutsargatāpi ca
nirānandaśca vijñeyo badhiratvaṃ tathaiva ca /
śīrṇatā caiva gātrasya tathā cāndhatvameva ca
anāsvādastvagandhaśca anavasthā manasyatha /
itīndriyavadhāḥ khyātā ekādaśa tu tatkramāt
taijaso vaikṛtākhyaśca bhūtādiśca tṛtīyakaḥ /
ahaṅkārastridhā prokto mayā ta varavarṇini
dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca caturthakam /
adharmaṃ ca tathājñānamavairāgyamanaiśvaram
aṣṭāvete samākhyātā buddherdharmādayo guṇāḥ /
tamo moho mahāmohastāmisro'nyo viparyayaḥ
andhatāmisramityāhurevaṃ pañca viparyayāḥ /
bhāvabhedāḥ samākhyātāḥ pañcāśatte yathākramam
punaścāṣṭau tu ye buddherbhedā dharmādayaḥ sthitāḥ /
teṣāṃ bhedā yathā bhinnāstathāhaṃ kathayāmi te
badhnāti saptadhā sā tu puṃsaḥ saṃsāravartmani /
mocayejjñānabhāvena sāṃkhyajñānaratānnarān
jñānaṃ ca sāttvikaṃ proktaṃ trayo'nye rājasāḥ smṛtāḥ /
tāmasāścāpyadharmādyāścatvāro vai varānane
dharmaśca daśadhā prokto jñānaṃ caivāṣṭadhā smṛtam /
vairāgyaṃ navadhā caivamaiśvaryaṃ cāṣṭadhā viduḥ
eta eva viparyastā adharmādyāḥ prakīrtitāḥ /
akrodho guruśuśrūṣā śaucaṃ santoṣa ārjavam
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryamakalkatā /
evaṃ daśavidho dharmaḥ kathitastu varānane
tāraṃ sutāraṃ taraṇaṃ tārakaṃ ca pramodakam /
pramuditaṃ ramyakaṃ ca sadāpramuditaṃ tathā
etajjñānaṃ samākhyātaṃ samāsātparameśvari /
ambhā ca salilā odhā vṛṣṭisaṃjñā tathāparā
sutārā ca supārā ca sunetrā ca parā smṛtā /
aṣṭamī ca kumārī syāduttamāmbhasikā tathā
vairāgyaṃ navadhā caiva kathitaṃ tu mayā tava /
aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca
prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvaṃ ca tathā param /
yatrakāmāvasāyitvamaṣṭamaṃ parikīrtitam
aiśvaryamaṣṭadhā caiva kathitaṃ tu varānane /
krodhaścāguruśuśrūṣā aśaucaṃ ca tataḥ param
asantoṣo'nārjavaṃ ca hiṃsā cāsatyameva ca /
steyamabrahmacaryaṃ ca tathā caiva sakalkatā
evameṣa samākhyāto daśadhādharmasaṃgrahaḥ /
atāramasutāraṃ ca atāraṇamathāpi ca
atārakaṃ ca deveśi caturthaṃ parikīrtitam /
apramodo'pramuditamaramyakamathāpi ca
asadāpramuditaṃ tadajñānaṃ caivamaṣṭadhā /
anambhā asalilā ca anoghāvṛṣṭireva ca
asutāramasupāramasunetramataḥ param /
akumārī ca vijñeyānuttamāmbhasikā tathā
anaṇimālaghimā caivāmahimā maheśvari /
aprāptiraprākāmyaṃ cānīśitvaṃ ca tathaiva ca
avaśitvaṃ tathā caivāyatrakāmāvasāyitā /
anaiśvaryaṃ ca deveśi aṣṭadhā parikīrtitam /
anaiśvaryādibhiścaite paiśācādyā adhiṣṭhitāḥ
yathā krameṇa teṣvaṣṭau saṃsthitān kathayāmi te /
anaiśvaryaṃ hi paiśāce avairāgyaṃ ca rākṣase
yākṣe caiva tadajñānaṃ gāndharve'dharma eva ca /
dharmaṃ caiva tathaindre tu jñānaṃ saumye pratiṣṭhitam
prājāpatye tu vairāgyamaiśvaryaṃ brahmaṇi sthitam /
catuṣṣaṣṭiguṇaṃ caitatpade brāhme vyavasthitam
ṣaṭpañcāśadguṇaṃ tacca prājāpatye vyavasthitam /
aṣṭacatvāriṃśadguṇaṃ saumye vai parikīrtitam
catvāriṃśadguṇaṃ caiva māhendraiśvaryamucyate /
dvātriṃśadguṇitaṃ devi gāndharvaiśvaryamucyate
caturviṃśaguṇaṃ yākṣaṃ ṣoḍaśaṃ rākṣasaṃ smṛtam /
aiśvaryamaṣṭaguṇitaṃ paiśācaṃ parikīrtitam
evaṃ sthitaṃ tadaiśvaryaṃ devayoniṣu suvrate /
anye saptasvarūpeṇa saṃsthitā devayoniṣu
eta eva susaṃkīrṇā mānuṣeṣu vyavasthitāḥ /
pradhānaguṇabhāvena sthāvarāntaṃ vyavasthitāḥ
guṇatrayasya vyāptiṃ vai kathayāmi yathāsthitām /
sattvenādhiṣṭhitā devā brahmādyā maghavāntakāḥ
gandharvayakṣamanujā daityāścaiva tu rājasāḥ /
yātudhānāḥ piśācāśca tāmasāḥ parikīrtitāḥ
rajaḥsattvotkaṭā jñeyā ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ /
anyonyābhibhavāste ca pṛthivyāṃ saṃvyavasthitāḥ
atyantatamasāviṣṭāḥ sthāvarāśca sarīsṛpāḥ /
pādapādavihīnāśca tāmasāḥ parikīrtitāḥ
sarīsṛpādyā vijñeyāḥ sthāvarāntāstu suvrate /
eṣāmantargatāścānyā anantā eva yonayaḥ
mānuṣeṣu tathānantā bhedānantyavyavasthayā /
na śakyā gadituṃ tā vai karmānantyaprabhedataḥ
guṇāstu mānuṣe loke dharmādyā eva saṃsthitāḥ /
dharmādyeṣu nibaddhāni yāni jñānāni suvrate
adharmādyeṣu yāni syustāni te kathayāmyaham /
hetuśāstraṃ ca yalloke nityānityaviḍambakam
vādajalpavitaṇḍābhiḥ vivadante hyaniścitāḥ /
hetuniṣṭhāni vākyāni vastuśūnyāni suvrate
jñānayogavihīnāni devatārahitāni tu /
dharmārthakāmamokṣeṣu niścayo naiva jāyate
ajñānena nibaddhāni tvadharmeṇa nimittataḥ /
nirayaṃ te pragacchanti ye tatrābhiratā narāḥ
avairāgyādanaiśvaryaṃ bhuñjate niraye sadā /
catvāraste varārohe duḥkhadā narake sadā
mohakāḥ sarvajantūnāṃ yataste tāmasāḥ smṛtāḥ /
dharmeṇaikena deveśi baddhaṃ jñānaṃ hi laukikam
dharmajñānanibaddhaṃ tu pāñcarātraṃ ca vaidikam /
bauddhamārahataṃ caiva vairāgyeṇaiva suvrate
jñānavairāgyasambaddhaṃ sāṃkhyajñānaṃ hi pārvati /
jñānaṃ vairāgyamaiśvaryaṃ yogajñānapratiṣṭhitam
atītaṃ buddhibhāvānāmatimārgaṃ prakīrtitam /
lokātītaṃ tu tajjñānamatimārgamiti smṛtam
lokāśca paśavaḥ proktāḥ sṛṣṭisaṃhāravartmani /
teṣāmatītāste jñeyā ye'timārge vyavasthitāḥ
kapālavratino ye ca tathā pāśupatāśca ye /
sṛṣṭirna vidyate teṣāmīśvare ca dhruve sthitāḥ
yasmānmokṣaṃ gamiṣyanti apunarbhavakāraṇam /
laukikānāṃ punaḥ sṛṣṭiḥ punaḥ saṃhāra eva ca
saṃsāracakramārūḍhā bhramanti ghaṭayantravat /
dharmādyarakasaṃyuktamaṣṭāraṃ cakrakaṃ priye
īśvarādhiṣṭhitaṃ devi nityatyādaṇḍakāhatam /
malakarmakalāviddhaṃ bhramate kālavegataḥ
laukikādyeṣu jñāneṣu ye teṣvabhiratāḥ priye /
hetuśāstraparā ye tu ye cānye pāpakarmiṇaḥ
te sarve cāsya cakrasya nāntaṃ paśyanti mohitāḥ /
laukikādyeṣu ye sādhyā atimārgāntagocare
līlayā sādhayetsarvān śivajñāne mahodaye /
na sarvaiḥ sādhyate tadvai yato'tīva sunirmalam
yato yojayate devi abhāve parame pade /
abhāvaṃ bhāvanātītaṃ prapañcātītagocaram
manobuddhyādinirmuktaṃ hetuvādavivarjitam /
pratyakṣādipramāṇaiśca vyatītaṃ prabhu cāvyayam
sarvatarkāgamātītaṃ pāśamantravivarjitam /
sarvajñaṃ sarvagaṃ śāntaṃ nirmalaṃ nirupaplavam
sarvaśaktyātmakaṃ hyekaṃ svatantrānāthanādimat /
sarvātiśayanirmuktamanādibhavavarjitam
sarvajñānapadātītaṃ śaivaṃ jñānaṃ paraṃ smṛtam /
evaṃ sṛṣṭāni tattvāni jñānāni ca varānane
tattvairetairjagatsarvaṃ visṛṣṭaṃ sacarācaram /
bhuvanāni vicitrāṇi śataśo'tha sahasraśaḥ
tattvābhyantarasaṃsthāni śāstrāṇi vividhāni ca /
vijñānaṃ kuhakaṃ śilpaṃ siddhisandohalakṣaṇam
sarvaṃ tattveṣu boddhavyaṃ sarvatattveṣu dṛśyate /
prakriyā śivadīkṣā ca tattvairetairhi labhyate
nāsti dīkṣāsamo mokṣo na vidyā mātṛkā parā /
na prakriyāparaṃ jñānaṃ nāsti yogastvalakṣakaḥ
tatsarvaṃ kathitaṃ devi śivajñānamahodadhau /
evaṃ sṛṣṭiḥ samākhyātā sthitiḥ saṃhāra ucyate
mānuṣākṣinimeṣasya aṣṭamāṃśaḥ kṣaṇaḥ smṛtaḥ /
kṣaṇadvayaṃ tuṭirjñeyā taddvayaṃ tu lavaḥ smṛtaḥ
lavadvayaṃ nimeṣastu jñātavyo gaṇitakramāt /
daśa pañca nimeṣāśca kāṣṭhā caiva prakīrtitā
triṃśatkāṣṭhāḥ kalā jñeyā muhūrtastriṃśadeva tāḥ /
muhūrtastu punastriṃśadahorātrastu mānuṣaḥ
ahorātraśataiścaiva tribhiḥ ṣaṣṭyadhikaiḥ priye /
saṃvatsarastu vijñeyo mānuṣaḥ kamalekṣaṇe
saṃvatsaraśataṃ pūrṇamāyurjñeyaṃ tu mānuṣam /
daśa pañca tvahorātrāḥ pakṣastu parikīrtitaḥ
pakṣadvayena māsastu ṛturdviguṇa eva saḥ /
ṛtudvayena kālaḥ syādayanaṃ ca tribhistribhiḥ
tābhyāṃ dvyābhyāṃ varārohe varṣaṃ tu parigīyate /
dakṣiṇaṃ cāyanaṃ rātriruttaraṃ cāyanaṃ dinam
pitṝṇāṃ tadahorātramanenābdastu pūrvavat /
evaṃ daivastvahorātrastatrāpyabdādi pūrvavat
dvādaśābdasahasrāṇi vijñeyaṃ tu caturyugam /
caturbhistu kṛtaṃ devi sahasraistu yathākramam
tretā jñeyā tribhirdevi dvābhyāṃ vai dvāparaḥ smṛtaḥ /
sahasreṇaiva varṣāṇāṃ vijñeyastu kaliḥ priye
sandhyādvayasya mānaṃ tu kathayāmi yuge yuge /
śatāni catvāri kṛte tvādirantaśca kīrtyate
trete śatatrayaṃ jñeyaṃ dvāpare tu śatadvayam /
kalau cāpi śataṃ jñeyaṃ sandhyāmānamidaṃ smṛtam
laukikena tu mānena punaśca kathayāmi te /
tricatvāriṃśallakṣāṇi sahasrāṇi ca viṃśatiḥ
laukikena tu mānena tviyaṃ saṃkhyā caturyuge /
ekaikasya punardevi yugasya kathayāmi te
daśa sapta ca lakṣāṇi sahasrāṇyaṣṭaviṃśatiḥ /
kṛtasyaitadbhavenmānaṃ tretāyāṃ kathayāmi te
ṣaṇṇavatiḥ sahasrāṇi lakṣāṇi dvādaśaiva tu /
tretāyugasya mānaṃ tu dvāparasya nibodha me
catuṣṣaṣṭiḥ sahasrāṇi hyaṣṭau lakṣāṇi suvrate /
dvāparasya tu mānaṃ ca kalestu kathayāmi te
dvātriṃśattu sahasrāṇi lakṣāṇāṃ ca catuṣṭayam /
etanmānaṃ kaleḥ proktaṃ samāsāttava suvrate
varṣaistu mānavairdevi mānametadyuge yuge /
caturyugaikasaptatyā bhavenmanvantaraṃ punaḥ
sandhyāmānavihīnaṃ tu yugairmānaṃ prakīrtitam /
yugairmānaṃ] conj. ḍwivedi; yugairmalaṃ Kṣṭṣ
etaddivyena mānena mānaṃ manvantare smṛtam
varṣamānaiḥ punaścaiva laukikaiḥ kathayāmi te /
saptaṣaṣṭistu lakṣāṇi triṃśatkoṭyo varānane
sahasraviṃśatirjñeyaṃ mānaṃ manvantare priye /
caturdaśabhirdeveśi kalpo manvantare bhavet
manvantare vyatikrānte cānyasmin punarāgate /
pañca varṣasahasrāṇi madhye sandhyā bhavetsadā
ādau sahasraṃ sarveṣāmante cāpi punastathā /
kalpo brahmadinaṃ proktaṃ caturyugasahasrakam
varṣamānena divyena punaśca kathayāmi te /
koṭirekā tu varṣāṇāṃ lakṣāṇāṃ caiva viṃśatiḥ
divyenaiva tu mānena brahmaṇastu dinaṃ bhavet /
ṣaṇṇavatyā sahasraistu sandhyākālaḥ prakīrtitaḥ
laukikena tu mānena adhunā kathayāmi te /
varṣavṛndāni catvāri tvarbudatrayameva ca
koṭidvayaṃ ca deveśi dinaṃ paitāmahaṃ smṛtam /
sandhyā koṭitrayaṃ caiva pañca lakṣāṇi kīrtitā
catvāriṃśattathā ṣaṣṭiḥ sahasrāṇi tathaiva ca /
paścimaḥ sandhirevaṃ hi pūrvasandhyāpi tatsamā
narakaiḥ saha saptānāṃ pātālānāṃ tathā priye /
lokānāṃ caiva saptānāṃ sthitireṣā prakīrtitā
saṃhāraṃ ca punardevi śṛṇuṣva kathayāmi te /
brahmaṇaḥ svadinānte vai kalpaḥ saṃhāra ucyate
dinenaikena brāhmeṇa indrāścaiva caturdaśa /
rājyaṃ kṛtvā kramādyānti manvantaravyavasthayā
tataḥ saṃharate viśvaṃ saptalokāntagocaram /
supte pitāmahe devi ūrdhvaṃ kālāgnirīkṣate
tasya vai dakṣiṇaṃ vaktraṃ mahājvālāṃ vinikṣipet /
tasmādvaktrānmahājvālā lakṣayojanavistṛtā
ūrdhvaṃ prayāti sā dīptā tīvravegā suduḥsahā /
lokeṣu ye sthitā lokā ye ca pātālavāsinaḥ
sukhaduḥkhobhaye kṣīṇe mohaṃ bhūyiṣṭhamāgate /
sattāmātrāstu te sarve bhavanti brahmaviṣṭape
yāvannodayanaṃ bhūyaḥ sukhaduḥkhādikarmaṇām /
tāvattiṣṭhanti te mūḍhā yāvadbrahmā na budhyate
rudralokādhipatayaḥ pātālapatayaśca ye /
kūṣmāṇḍahāṭakādyāstu te tisṭhantyatinirmalāḥ
nirvyāpārāstu te tāvadyāvatsṛṣṭiḥ punarbhavet /
śūnyabhūteṣu lokeṣu jvālā dahati durdharā
sā dahennarakān devi pātālāni samantataḥ /
trīṃllokāṃścaiva dahati bhūrbhuvaḥsvaḥpadāntikān
dhūmena ca trayo lokā vinaśyanti varānane /
mahojanastapaḥsaṃjñāḥ satyaloko'pi suvrate
tiṣṭhanti mohitātmāno nidrayā te mṛtopamāḥ /
evaṃ dagdghā jagatsarvaṃ jvālā vaktraṃ viśetpunaḥ
tato vānti mahāvātā brahmaniḥśvāsasambhavāḥ /
nāśayanti ca tadbhasma jagaddāhodbhavaṃ priye
brahmaprasvedajaṃ vāri tajjagatplāvayetpunaḥ /
tenaiva vāriṇā devi jagadekārṇavaṃ bhavet
niśākṣaye punaḥ sthitvā sukhaduḥkhaphalodaye /
karmataḥ sarvalokasya brahmā lokapitāmahaḥ
śūnyabhūtāṃ samālokya bhagavān prabhuricchayā /
ṣaḍvidhāṃ kurute sṛṣṭiṃ yathāpūrvavyavasthayā
prathamāṃ tāmasīṃ sṛṣṭiṃ karoti tamasotkaṭān /
narakān vividhākārān paśūn vai sthāvarāntagān
tamorajaḥsamāveśānmānavān saṃsṛjetpunaḥ /
rajaḥsattvasamāviṣṭaḥ sṛjenmunivareśvaram
gatanidraḥ prabuddhaśca sattvaniṣṭho jagatpatiḥ /
sṛjeddevān salokāṃśca pūrvayaiva vyavasthayā
tato rudrendrasūryendunakṣatrāṇi graheśvarāḥ /
adhikāraṃ prakurvanti sve sve viṣayagocare
dine dine sṛjatyevaṃ saṃharecca dinakṣaye /
dinamānaṃ ca yatproktaṃ rātrisaṃkhyā ca tāvatī
ahorātreṇa cānena abdaṃ vai pūrvavatsmṛtam /
abdānāṃ tu śate pūrṇe mahākalpaḥ sa ucyate
brāhme varṣaśate devi divyānyabdāni me śṛṇu /
ekanavatikoṭistu tathā lakṣāṇi viṃśatiḥ
tathā saptaiva kharvāṇi nikharvāṣṭakameva ca /
brāhmaṃ varṣaśataṃ caitajjñātavyaṃ kālavedinā
daivikena tu mānena mānamitthaṃ prakīrtitam /
laukikena tu mānena punaścaiva nibodha me
dvātriṃśadabdakoṭyastu tathā kharvāṣṭakaṃ priye /
kharvadvayaṃ ca deveśi nikharvāḥ pañca eva tu
śaṅkutrayaṃ padmamekaṃ sāgaratrayameva ca /
Kṣemarāja recordsthatBhullaka reads:
...thābdakoṭyastu ekaṃ caivārbudaṃ priye /
kharvāśītastathā caiva nikharvāṇāṃ ca pañcakam /
catuṣṭayaṃ ca śaṅkūnāṃ triṃśatsāgara eva ca /
etaddevi samākhyātaṃ jñātavyaṃ ca mumukṣubhiḥ
etallaukikamānena brāhmamabdaśataṃ smṛtam /
ekaṃ daśaguṇaṃ pūrvaṃ śataṃ daśaguṇaṃ tu tat
śataṃ daśaguṇaṃ kṛtvā sahasraṃ parikīrtitam /
sahasraṃ daśaguṇitamayutaṃ taddhi kīrtitam
daśāyutāni lakṣaṃ tu niyutaṃ daśatāni ca /
daśa tāni ca koṭiḥ syāddaśa koṭistathārbudam
arbudairdaśabhirvṛndaṃ kharvaṃ daśabhireva taiḥ /
daśabhistairnikharvaṃ tu śaṅkuḥ syāddaśa tāni tu
śaṅkubhirdaśabhiḥ padmaṃ daśa padmāni sāgaraḥ /
sāgarairdaśabhirmadhyamantyaṃ tairdaśabhiḥ smṛtam
antyaṃ daśāhataṃ kṛtvā parārdhaṃ parikīrtitam /
evamaṣṭādaśaitāni sthānāni gaṇitasya tu
mahākalpasya paryante brahmā yāti pare layam /
viṣṇośca taddinaṃ proktaṃ rātrirvai tatsamā bhavet
anena parimāṇena tasyābdaṃ tu vidhīyate /
varṣāṇāṃ ca śate pūrṇe so'pi yāti pare layam
viṣṇorāyuryadevoktaṃ rudrasyaitaddinaṃ bhavet /
dine dine sṛjatyanyau brahmaviṣṇū prajāpatī
brāhmī ca vaiṣṇavī śaktiradhikārapadaṃ gatā /
yaṃ cādhitiṣṭhatyātmānaṃ tatsaṃjñāṃ sa prapadyate
tadādhikāraṃ kurute icchayā paramātmanaḥ /
brahmaviṣṇvindrarudrāśca vidyeśā īśvarastathā
lokādhipāśca deveśi tathā ca bhuvanādhipāḥ /
grahādimātaro rudrā yoganakṣatrarāśayaḥ
śaktiyuktāstu te sarve bhavanti tadadhiṣṭhitāḥ /
tatparākramavīryāstu svakīye tu pade sthitāḥ
śivasyaikā mahāśaktiḥ śivaścaiko hyanādimān /
sā śaktirbhidyate devi bhedairānantyasambhavaiḥ
evaṃ vai kurute sṛṣṭiṃ rudraścaiva dine dine /
saṃhāraṃ ca dinānte vai rātrirvai tatsamā bhavet
dinarātripramāṇenā-nena syādvatsaro'sya ca /
vatsarāṇāṃ śate pūrṇe śatarudradinakṣayāt
so'pi yāti paraṃ sthānaṃ yadgatvā niṣkalo bhavet /
tasmin sthāne punaścānyastatsamaśca prabhurbhavet
raudraśaktisamāyogādbrahmaviṣṇvindranāyakaḥ /
śatarudrāstu deveśi svābdānāṃ tu śatakṣaye
te prayānti paraṃ tattvaṃ tato'ṇḍaṃ tu vinaśyati /
sarvabhūtaguṇādhāraṃ sarvatattvālayālayam
saparvatavanodyānadvīpasāgaramaṇḍitam /
vimānamālākulitaṃ grahanakṣatramaṇḍitam
devadānavagandharvasiddhavidyādharoragaiḥ /
ṛṣibhirmānuṣādyaiśca saptalokanivāsibhiḥ
narakaiścaiva pātālairyuktaṃ bhuvanamaṇḍitam /
aśeṣabhuvanādhāramaṇḍamapsu pralīyate
tataḥ kālāgnirudraśca kālatattve layaṃ vrajet /
aptattvāttu samārabhya yāvanmāyāntagocaram
tatsarvaṃ saṃharetkālaḥ svayameva carācaram /
tadūrdhvaṃ śuddhamadhvānaṃ yāvacchaktyantagocaram
tatsarvaṃ saṃharedghoramaghoro ghoranāśanaḥ /
triṣvevaṃ saṃsthito rudraḥ kālarūpī maheśvaraḥ
tataḥ saṃharate toyamamareśaśatātyaye /
evaṃ bhūtādyāvaraṇapatayaśca śatātyaye
saṃharanti ca deveśi sṛjanti ca parasparam /
Kṣemarāja recordshere anotherreading: kvacittu---
evaṃ bhūtapatīnāṃ tu prāpte varṣaśatātyaye /
yātaistairniṣkalasthānaṃ tato bhūtāni śāṅkari /
saṃharanti ca deveśi sṛjanti ca parasparam /
āpastejasi līyante tattejaścānile punaḥ
tathānilo'mbaraṃ prāpya saha tenaiva līyate /
tanmātreṣu pralīyante yathotpannāni ca kramāt
tanmātrāṇyapyahaṅkāre sendriyāṇi yathākramam /
sa buddhau sā ca gahane guṇasāmye pralīyate
guṇasāmyamanirdeśyamapratarkyamanaupamam /
tasmin jagadaśeṣaṃ tu prasuptamiva tiṣṭhati
paramāṇupramāṇena līnaṃ saṃtiṣṭhate jagat /
ṣaḍviṃśakasya rudrasya caitaddinamiha smṛtam
prajāḥ prajānāṃ patayaḥ pitaro mānavaiḥ saha /
sāṅkhyajñānena ye siddhāḥ vedena brahmavādinaḥ
chandaḥ sāmāni coṅkāro buddhistaddevatāḥ priye /
ahni tiṣṭhanti te sarve parameśasya dhīmataḥ
dinānte tu pralīyante rātryante viśvasambhavaḥ /
ṣaṭtriṃśattu sahasrāṇi brahmaṇāṃ pralayodbhavāḥ
avyakte ca dinaṃ proktaṃ rudrāṇāṃ tannivāsinām /
tasmin saṃharate sarvaṃ pradhānasya dinakṣaye
rātryante ca sṛjedbhūyaḥ śrīkaṇṭho viśvanāyakaḥ /
tasyāpyanena nyāyena parimāṇasthitirbhave
yasmātpralayakoṭyaśca vyatītāśca sahasraśaḥ /
tato niyatikālau ca rāgo vidyā kalā tathā
parasparaṃ layaṃ yānti kramātsarve svamānataḥ /
kalādyavaniparyantaṃ gahaneśadinakṣaye
nānābhuvanavinyāsaracanādivibhūṣitam /
saguṇādhāraparyantarudrakṣetrajñasaṅkulam
gahaneśe layaṃ yāti mūlaprakṛtikāraṇe /
rātryante jāyate bhūyo gahaneśapracodanāt
ahorātrastvayaṃ proktaḥ prākṛtaḥ parameśvari /
pralayaśca sa evokto bhūtānāṃ parameśvari
prādhānikaparārdhena daśadhāguṇitena tu /
māyā saṃharate sarvaṃ punaścaiva sṛjejjagat
māyākālaparārdhasya śatadhāguṇitasya ca /
īśvaraḥ kurute sṛṣṭiṃ punaśca saṃharejjagat
tataḥ sadāśivo devaḥ svamānena ca saṃharet /
sṛjate ca punarbhūya ātmīye devyaharmukhe
mahāpralaya evoktaḥ sādākhye tu dinadvaye /
bindutattve layaṃ yāti pañcamantramahātanuḥ
binduṃ caivārdhacandraṃ tu bhittvā caiva nirodhikām /
nādatattve layaṃ yāti gṛhītvā sacarācaram
nādaḥ sauṣumnamārgeṇa bhittvā brahmabilaṃ priye /
śaktitattve layaṃ yāti śaktitattvadinakṣaye
parārdhaḥ sa tu vijñeyaḥ kālastu varavarṇini /
tacca śivatattvasthasya vyāpīśasyāpyaharmukham
tataśca saṃsṛjedbhūyo vyāpī vyomasvarūpiṇi /
līyate so'pyananteśe so'nāthe so'pyanāśrite
śaktikālaparārdhasya koṭidhāguṇitasya ca /
anāśritasya devasya dinametatprakīrtitam
anena parimāṇena parārdhaguṇitena tu /
so'pi yāti paraṃ sthānaṃ kāraṇaṃ svamanāśrayam
sa kālaḥ sāmyasaṃjñaśca janmamṛtyubhayāpahaḥ /
tato'pyūrdhvamameyastu kālaḥ syātparamāvadhiḥ
nityo nityodito devi akalyaśca na kalyate /
sa cādhaḥ kalayetsarvaṃ vyāpinyādiṃ dharāvadhim
tuṭyādibhiḥ kalābhiśca devyadhvānaṃ carācaram /
ūrdhvamunmanaso yacca tatra kālo na vidyate
na kalyaḥ kalyate kaścinniṣkalaḥ kālavarjitaḥ /
yaḥ śāṅkaryunmanātītaḥ sa nityo vyāpako'vyayaḥ
tasyādau yādṛśaṃ rūpaṃ kalpānte caiva tādṛśam /
arūpā rūpanirmuktaḥ so'nādirbhavavarjitaḥ
sarvajñaḥ sarvakartā ca dānādiguṇavarjitaḥ /
sa evāpararūpeṇa unmanyā mūrdhni saṃsthitaḥ
devadevo jagannāthaḥ paramātmā śivo'vyayaḥ /
paryānukramayogena so'kāmātsṛjate jagat
devyuvāca
akāmasya kriyā nāsti niṣkriyaśca sṛjetkatham /
evaṃ praśnavaraṃ guhyaṃ kathayasva prasādataḥ
bhairava uvāca
ādityasya maṇeryadvattāpitādraviraśmibhiḥ /
vahniḥ saṃjāyate tasmādravestatra na kāmitā
maṇerapi na kāmitvaṃ tadvaddevasya ceṣṭitam /
ādityavacchivo jñeyaḥ śaktirmaṇiriva sthitā
ṛtukālamitādvṛkṣātkālo'ṅkuraniyojakaḥ /
yadvacchivasamāyogāttadvacchakterjagatsthitiḥ
iti svacchandatantre ekādaśaḥ paṭalaḥ samāptaḥ
dvādaśaḥ paṭalaḥ
sṛṣṭiḥ sthitiśca saṃhārastattvānāṃ kathitastvayā /
jagatsaṃbhavahetuśca tvatprasādācchrutaṃ mayā
tattvavijñānamākhyāhi siddhisteṣu yathā bhavet /
pṛthivyādi śivāntaṃ ca kathayāmi samāsataḥ
pṛthvī kaṭhinarūpeṇa śṛṇu dehe yathā sthitā /
māṃse'sthiṣu tathā caiva snāyulomanakheṣu ca
majjāntreṣu ca vijñeyā pṛthvī pañcaguṇotkaṭā /
kaphāsṛgāmamūtreṣu rasasvedavasāsu ca
śukre ca saṃgrahe caiva sthitā āpaścaturguṇāḥ /
pacane dahane caiva tejasyūṣmaṇi saṃsthitam
tejastvevaṃ sthitaṃ devi prakāśe ca trilakṣaṇam /
vāyurucchvāsaniḥśvāsasparśanavyūhalakṣaṇaḥ
mūtroccāravisargeṣu annapānapraveśane /
vāyurebhiḥ sthito dehe vijñeyastu dvilakṣaṇaḥ
ekalakṣaṇamākāśaṃ kathayāmi yathā sthitam /
suṣirātmakaṃ tu vijñeyaṃ navadhā cchidralakṣaṇam
śabdātmakaṃ guṇaṃ hyetatkathitaṃ tava suvrate /
vāgindriyaṃ vadedvāṇīṃ sā ca vāṇī caturvidhā
saṃskṛtā prākṛtī caiva apabhraṣṭānunāsikā /
chedanaṃ bhedanaṃ dānaṃ vyadhanaṃ śilpayojanam
grahaṇaṃ vijayaścaiva sarvaṃ hastendriye sthitam /
samanimnonnatāścaiva loṣṭakaṇṭakavālukāḥ
kardamo jaladurgāṇi rathyāṭṭālakaparvatāḥ /
pādendriyeṇa gamyante deśāntaragamāgame
utsarge pardite caiva pāyurvai ceṣṭate sadā /
ānandakṛdupasthaśca gamyāgamyapravartakaḥ
karmasvetāni vartante tena karmendriyāṇi tu /
buddhīndriyāṇi deveśi vartante buddhiyogataḥ
ṣaḍjākhyarṣabhagāndhāramadhyamāḥ pañcamaḥ priye /
dhaivato niṣadhaścaiva svarāḥ sapta prakīrtitāḥ
gāndhāro madhyamaḥ ṣaḍjastrayo grāmāśca pārvati /
saptasvarāstrayo grāmā mūrchanāścaikaviṃśatiḥ
tāna ekonapañcāśadityetatsuramaṇḍalam /
sūkṣmaśabdāḥ smṛtā hyete carācararavasthitāḥ
sthūlāṃścaiva pravakṣyāmi yathāvattānnibodha me /
bherīpaṭahaśaṅkhottho mṛdaṅgapaṇavotthitaḥ
veṇugomukhaśabdaśca mandalo darduro dhvaniḥ /
tantrīvādyāni citrāṇi karavādyāni yāni ca
saṃyogajaviyogotthāḥ kāṣṭhapāṣāṇavārijāḥ /
apabhraṃśo'nunāsikyaḥ saṃskṛtaḥ prākṛto ravaḥ
saptasvarapratiṣṭhāni vyaktāvyaktāni caiva hi /
uktānuktāni gṛhṇāti śravaṇendriyayogataḥ
śabdo'sya viṣayo hyeṣa yena budhyeta pudgalaḥ /
mṛduṃ ca kaṭhinaṃ caiva karkaśaṃ śītalaṃ tathā
uṣṇaṃ ca picchilaṃ loṣṭaṃ kardamaṃ vālukāstathā /
śarakuntāsighātādi tāḍanaṃ chedanaṃ tathā
etāni vai vijānāti sparśanaṃ ca tvagindriyam /
sparśo'sya viṣayo hyeṣa yena budhyeta pudgalaḥ
cakṣurindriyakarmāṇi kathyamānāni me śṛṇu /
sitaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ haritadhūmrakam
kapilaṃ piṅgalaṃ babhru anyānyapi viśeṣataḥ /
naranārīpaśumṛgāñjyotiḥ sthāvarajaṅgamam
rūpākṛtiviviktāni cakṣuḥ paśyati sarvadā /
rūpākhyo viṣayo hyasya yenātmā pratibuddhyate
madhurāmlarasaṃ caiva lavaṇaṃ kaṭu tiktakam /
kaṣāyamiśraṃ svāduṃ ca jihvā vedayate rasam
raso'sya viṣayo hyeṣa yena buddhyeta pudgalaḥ /
surabhirdivyagandhaśca durgandhaścāpyanekadhā
ubhau jighrati nāsāgre viṣayo gandhasaṃjñitaḥ /
yenāsau budhyate kṣetrī ahaṅkāreṇa mohitaḥ
saṃkalpe ca vikalpe ca daśadhākṣeṣu dhāvati /
anivāritasandehamajayyaṃ sarvadehinām
manaśca kathitaṃ hyetaddharmādharmanibandhakam /
svarūpadharmaṃ vakṣyāmi tanmātrāṇāṃ yathārthataḥ
gandhaṃ tu gandhatanmātraṃ nāsikāgreṇa jighrati /
jihvayā rasatanmātraṃ rasaṃ gṛhṇāti saṃsthitam
cakṣuṣā rūpatanmātraṃ rūpaṃ gṛhṇātyupāgatam /
gṛhṇāti sparśatanmātraṃ tvacā sparśamupāgatam
śabdaṃ ca śabdatanmātraṃ gṛhṇāti śravaṇena tu /
sūkṣmastanmātradharmo'yaṃ bhūtānāṃ prakṛtikramāt
vaikārikastataścordhvaṃ budhyate yena pudgalaḥ /
ahaṃ vidvānahaṃ bhogī tvahaṃ jāto mahākule
ahaṃ dātā ca bhoktā ca tejasvī balavānaham /
ahaṃ yoddhā ca saṃgrāme śatravaśca mayā jitāḥ
dharmaśīlaśca guṇavān śreyaskartā hyahaṃ param /
ahaṃ pāpī durācāro mūrkhaścāhaṃ durākṛtiḥ
na dattaṃ na mayā bhuktaṃ matsamo nāsti duḥkhitaḥ /
ityahaṅkāracittānāṃ mamatvavaśavartinām
ahaṅkāro nibadhnāti saṃsāre dṛḍhabandhanaiḥ /
trividhasyāpyayaṃ dharmo'haṅkārasya prakīrtitaḥ
buddhidharmāṃstato vakṣye dharmādīṃstava suvrate /
dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca catuṣṭayam
adharmaśca tathājñānamavairāgyamanaiśvaram /
badhnāti saptadhā sā tu jñānabhāvena mohayet
buddhiścādhyavasāyaṃ ca karoti vividheṣvapi /
dharmādīnāmathāṣṭānāṃ lakṣaṇāni śṛṇu priye
upavāso japo maunamakrodho'steyamārjavam /
satyaṃ śaucaṃ ca dānaṃ ca dayā kṣāntiśca sarvadā
vidyābhyāsaśca lajja ca indriyāṇāṃ ca nigrahaḥ /
iṣṭāpūrtaṃ tīrthasevā pitṛṇāṃ caiva tarpaṇam
abhayaṃ sarvasattvebhyo jīvitasya ca rakṣaṇam /
dhīguṇaḥ prathamo hyeṣa dharma ityabhidhīyate
dharmakarmanibaddhānāṃ saṃsāramanuvartinām /
punarmārtyaṃ punaḥ svargyaṃ tīryaktvaṃ ca punaḥ punaḥ
dharmabhāvaḥ samākhyātaḥ jñānabhāvaṃ ca me śṛṇu /
caturviṃśatikaḥ piṇḍaḥ karaṇendriyasaṃyutaḥ
prākṛtaḥ sa tu vijñeyo dharmādharmapravartakaḥ /
akartā nirguṇaścāhaṃ na me bandho'sti prākṛtaḥ
prakṛtyā kāritaṃ manye vāsanādeva mucyate /
sāṅkhyajñānaṃ mayā proktaṃ prakṛteryena mucyate
muktaṃ prakṛtibandhāttaṃ punarbadhnāti ceśvaraḥ /
baddhaḥ saṃsarate bhūyo yāvaddevaṃ na vindati
īśvaraṃ sṛṣṭikartāraṃ sarvajantunibandhakam /
vairāgyātsantyajetputrān dārāniṣṭānsusaṃmatān
hastyaśvarathayānāni suhṛdbhogadhanāni ca /
upavāsaṃ japaṃ tīrthaṃ pañcāgniṃ jalaśāyitām
upāsyaitāni ghorāṇi dehaṃ santyajati kṣaṇāt /
girivṛkṣajalāgnibhyaḥ prahārodbandhanāśanaiḥ
vairāgyaṃ tu samāśritya kurute sāhasānyapi /
aiśvaryabhāvamāpanno dravyaistṛptiṃ na gacchati
na dārairna dhanairbhāgaiḥ parivārairna vāhanaiḥ /
tapo vratāni mantrāṃśca aiśvaryārthe tu sādhayet
yuddhaṃ dyutaṃ tathā māyāṃ cauryaṃ cānṛtahiṃsanam /
anyānyapi tvayuktāni visrambhacchalaghātitām
aiśvaryabhāvamāpannaḥ karoti ca bahūnyapi /
prāṇihiṃsārato nityaṃ caurikānṛtadambhavān
yācako duḥkhadātā ca bhaveccādharmaceṣṭitam /
nāstidharmo na cādharmaḥ svargaṃ mokṣaṃ ca ko gataḥ
ajñānabhāvamāpannaḥ sarvaṃ mithyeti bhāṣate /
nityaṃ duḥkhī parapreṣyo bhāraṃ yānaṃ vahannapi
kṛcchrajīvī ca satatamavairāgye na khidyate /
rājyaṃ kṛtvā tu sāmantaḥ sāmantyādgrāmabhugbhavet
grāmādbhraṣṭastadardhena vartate'sāvanīśvaraḥ /
na śocati na codvignaḥ krīḍate pūrvarājyavat
anaiśvaryasya bhāvo'yamevaṃ te samudāhṛtaḥ /
avyaktaṃ triguṇaṃ vakṣye saṃsārasya pravartakam
yasmācca jagadutpattiḥ prakṛtistena cocyate /
asya dharmaṃ pravakṣyāmi rajaḥ sattvatamo'bhidham
prakāśabhāvaḥ sattvaṃ ca dharmaḥ sattvasamāśritaḥ /
saṃvibhāgī ca satataṃ nityaṃ sattvopakārakaḥ
kṣamādayāsamāyukto jñānavijñānapāragaḥ /
prītirdānaṃ dhṛtirmedhā tapaḥ śaucaṃ damastathā
ṛtavāksamadṛṣṭiśca divyabuddhiprabodhanam /
yasminnete sadā dharmā bhavanti puruṣottame
sa sāttvikastu vijñeyaḥ rajodharmāṃśca me śṛṇu /
nistriṃśaścātilobhī ca vidveṣī krodhanastathā
kāmī harṣasamāviṣṭo duḥkhārtaḥ paryaṭetsadā /
mānī dambhasamāyukto'pyahaṅkāre vyavasthitaḥ
nityaṃ yuddharataḥ śūraḥ rājasaṃ guṇalakṣaṇam /
kāmakrodhābhibhūtatvaṃ lobhena ca samanvayaḥ
īrśyā dambho viṣādaśca mada unmāda eva ca /
nidrālasya makarmitvaṃ daurmedhyājñānite tathā
adharmatābuddhimattvaṃ nāstikyaṃ chalacittatā /
tamaḥ cihnāni caitāni dṛśyante yatra mānave
tāmasaḥ sa tu vijñeyaḥ puruṣaḥ kaluṣāśayaḥ /
etatriguṇamavyaktaṃ triguṇaṃ sāmudāhṛtam
etatsamyagviditvā tu mucyate prākṛtairguṇaiḥ /
guṇadharmā na caivāhaṃ buddhyahāṃkṛdguṇo nahi
karaṇendriyahīnaśca bhūtatanmātravarjitaḥ /
akartā nirguṇaścāhaṃ cinmātraḥ puruṣaḥ smṛtaḥ
mānasaṃ vācikaṃ caiva śārīraṃ karma yatkṛtam /
prakṛtyā kāritāṃ manye akartā puruṣaḥ smṛtaḥ
evaṃ saṃnyasya karmāṇi vartate naca nityaśaḥ /
nāhaṃ kartā na me bandha evaṃ budhyeta yo naraḥ
prakṛteḥ sa vimucyeta yāvanna sṛjatīśvaraḥ /
sāṅkhyajñānena saṃmūdho muktirityabhimanyate
na hi muktirbhavettasya kaṃcitkālaṃ videhatā /
tiṣṭhetprakṛtinirmuktaḥ sṛṣṭisaṃhāravarjitaḥ
yāvatkarotyasau sṛṣṭimīśvaraḥ parameśvaraḥ /
tāvatprakṛtibandhena saṃsāre kṣipyate punāḥ
kṣiptaḥ saṃsarate bhūyaḥ saṃsāre ghorasāgare /
dharmādhārmanibaddhastu sāṅkhyajñānena mohitaḥ
ahaṃ kartā ca bhoktā ca īśvarobalavānaham /
mamatvenaiva saṃmūḍho bhrāmyate ghaṭayantravat
sāṅkhyajñānaṃ mayā proktaṃ śṛṇu dhyānādhidaivatam /
pṛthvīṃ kaṭhinarūpeṇa catuḥ sāgaramekhalām
saparvatavanākīrṇāṃ mṛgapakṣisamākulām /
susthitāṃ pītavarṇābhāmūbījena samanvitām
dhyātvā tatsiddhimabhyeti viṣasattvānnivārayet /
acālyaḥ sarvabhūtānāṃ yathaiva vasudhā bhavet
jalāpūritasarvāṅgo jaladhyānena pūrayet /
evamabhyasyamānastu viṣasattvānvināśayet
tṛṣṇādāhavinirmukta ītibhiśca vivarjitaḥ /
jagadāpūrayetsiddhaḥ pūrvabījasamanvitaḥ
kuryātkarmasahasrāṇi svabījena tu bījitaḥ /
kṛṣṇareṇvātmako vāyurdhyeyo bījena saṃyutaḥ
pūrayedvai jagaddehān siddhaścāścaryakārakaḥ /
suṣirātmakaṃ svadehaṃ tu jagacca suṣirātmakam
dhyāyetprakṛtibījena citrakarmāṇi kārayet /
vāgindriye tathā vahnirdhyāto vāksiddhidāyakaḥ
indraḥ pāṇāvabhidhyātaḥ bāhuśālī tvajeyakaḥ /
pādayordūrasaṃcāraṃ dhyāto viṣṇuḥ prayacchati
pāyau mitraḥ sito dhyātaḥ pāyuvyādhivināśakaḥ /
śiśne prajāpatiṃ śyāmaṃ dhyāyedyuktena cetasā
jitendriyaśca bhavati tvicchayā ramate śatam /
śrotrendriye diśaścitrā dhyāyedvījena saṃyutāḥ
sakṛduktaṃ ca gṛhṇāti digyātrā caiva siddhyati /
mārutaṃ kṛṣṇarūpeṇa dhyāyettu tvaci saṃsthitam
yaḥ sa daṃṣṭrādyabhedyaḥ syātna kvaciñjāyate vyathā /
ādityaṃ cakṣuṣi dhyāyejjihvāyāṃ varuṇaṃ tathā
nāsāyāṃ pṛthivīṃ pītāṃ manasīnduṃ tathaiva ca /
pītakaṃ gandhatanmātraṃ rasatanmātrakaṃ sitam
raktaṃ tu rūpatanmātraṃ kṛṣṇaṃ tu sparśasaṃjñitam /
arūpaṃ śabdatanmātraṃ dhyātavyaṃ bindurūpi ca
viṣayeṣvīpsitāṃ siddhiṃ jānāti ca vicintitam /
vaikārike tathā rudro dhyātavyaḥ siddhimicchatā
dhyānātsiddhimavāpnoti muktāhaṅkārabandhanām /
brahmāṇaṃ buddhisaṃsthaṃ tu dhyāyedyuktena cetasā
smaranvai pūrvabījena jñānaughaḥ saṃpravartate /
divyā ca jāyate buddhiḥ saṃśayocchittikārikā
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca pratyakṣaṃ saṃprajāyate /
prakṛtiḥ kṛṣṇavarṇā tu raktaśuklā virājate
raktaṃ ca hṛdayaṃ tasyāḥ bahupādabhujānanā /
dhyātavyā tattvabījena yadīcchetsiddhimātmanaḥ
siddhaścaiva svatantraśca divyadṛṣṭiśca jāyete /
ṣaṇmāsābhyāsayogena divyā dṛṣṭiḥ pravartate
trailokye yatpravarteta pratyakṣaṃ tasya jāyate /
eṣa te prākṛto yoga uktaḥ mokṣakaraḥ paraḥ
ataḥ paraṃ tu puruṣaḥ padmamadhye vyavasthitaḥ /
citsvarūpaśca sarveṣu dehamāpūrya saṃsthitaḥ
sa jīva iti vikhyāto yena jīvati tatpuram /
nirgatena mṛtā yena acetāḥ śīryate tanuḥ
badhyate mucyate'sau vai sukhaduḥkhāni vetti ca /
na tasya rūpaṃ varṇo vā pramāṇaṃ dṛśyate kvacit
na śakyaḥ kathituṃ vāpi sūkṣmaścānantavigrahaḥ /
vālāgraśatabhāgasya śatadhā kalpitasya tu
tasya sūkṣmataro jīvaḥ sa cānantyāya kalpate /
ādityavarṇaṃ rukmābhamabbindumiva puṣkare
paśyanti tārakamiva yogino divyacakṣuṣā /
rāgavidyākalopetaḥ kālabaddho hi rūpavān
śyāmavarṇena vijñeyā sthitā jīvasya devatā /
dakṣiṇena sitāṅgī tu vāmenāsitarūpiṇī
tadvarṇāni ca vaktrāṇi maṇḍalāni viśeṣataḥ /
karmabandhena badhnāti sukhaduḥkhaṃ prayacchati
niyatiṃ ca vijānīyādanivāryāṃ surāsuraiḥ /
pūrvabījasahadhyānā dvirūpeṇa samanvitā
dhyānātsiddhimavāpnoti niyateśca vimucyate /
trinetraṃ ca caturvaktraṃ kṛṣṇavarṇaṃ caturbhujam
saṃharantaṃ durādharṣamanantaṃ kālamīśvaram /
svabījadhyānarūpajñaḥ kālena nahi kalyate
cakravatparivartante kāladhyānavivarjitāḥ /
evaṃ kālaṃ sadā dhyāyetdhyeyasiddhiśca jāyate
rāgaṃ tu raktavarṇaṃ vai vidyāṃ śyāmāṃ sulocanām /
sitavarṇāṃ kalāṃ dhyāyeccetanyonmīlinīṃ tu tām
kṛṣṇavarṇā ca raktākṣī dīrghadantā sulocanā /
kacordhvapiṅgakeśī ca sthūlakāyā mahodarī
yā pātayati bhūtāni brahmādyāni punaḥ punaḥ /
nirvairaparipanthitvānmāyā granthirduruttarā
sāṅkhyavedapurāṇajñā anyaśāstravidaśca ye /
na tāṃ laṅghayituṃ śaktā ye cānye mokṣavādinaḥ
kliśyanti māyayā bhrāntā amokṣe mokṣalipsayā /
svabījadhyānayogena pūrvadhyānasvarūpataḥ
dīkṣāsinā ca tāṃ chittvā viśanti śivamavyayam /
caturvarṇā bhavedvidyā sā varṇavyāpinī smṛtā
sitaraktapītakṛṣṇā dhyātavyā suṣirātmikā /
ākāśavāyumārūḍhā rūpayauvanaśālinī
svabījena tu sā dhyeyā tatsiddhiścaiva jāyate /
divyā siddhiramoghā tu siddhavidyaśca jāyate
veda lokāṃstataḥ sarvān kāmarūpī sa gacchati /
kuṅkumābhaṃ ca nāreśaṃ trinetraṃ tu jaṭādharam
pūrvānanamabhidhyāyetvāyubhakṣasya yatphalam /
tatpuṇyaphalamāpnoti aśvamedhāyutasya ca
jagacca vaśamāyāti kramate siddhimeti ca /
ṣaḍbhirmāsairasandehaḥ dakṣiṇaṃ ca tathaiva hi
nīlāmbudapratīkāśaṃ piṅgabhrūśmaśrulocanam /
bhrukuṭīkarālavaktraṃ ca kapālāhi vibhūṣitam
bahurūpajaṭādhāraṃ dakṣiṇaṃ tasya cintayet /
sukhaduḥkhavināśāya ītijvaravināśanam
viṣagrahādi sarvaṃ tu dhyānānnāśayate kṣaṇāt /
agnivajjvalate yogī jarāmṛtyuvivarjitaḥ
kramate sarvalokānvai siddhaśca samatāṃ vrajet /
sitaṃ trinayanaṃ devi sākṣāsūtrakamaṇḍalu
paścimaṃ vadanaṃ dhyāyeddivyasiddhipradāyakam /
hatvā prāṇisahasrāṇi paradāraśatāni ca
alepako viśuddhātmā siddhiṃ prāpya śivo bhavet /
trinetramuttaraṃ vaktraṃ raktotpalasamadyuti
dhyānāttasya jagatsarvaṃ vaśameti na saṃśayaḥ /
tapate varṣate caiva sṛjate saṃharatyapi
īpsitāṃ labhate siddhiṃ yo'bdamekaṃ tu cintayet /
sitamūrdhvaṃ sadā dhyāyecchūlahastaṃ jaṭādharam
vyāghracarmapārīdhānaṃ sākṣāsūtrakamaṇḍalu /
vīṇāḍamaruhastaṃ ca nāgayajñopavītakam
candramūrdhordhvaliṅgaṃ ca dhyāyennityaṃ maheśvaram /
anenaiva tu dehena sarvajñaḥ kāmarūpavān
ghaṇṭānādasya vā dhyānātsiddhiḥ ṣāṇmāsikī bhavet /
īpsitā martyaloke tu siddhistasya prajāyate
liṅgadhyānaṃ tu yaḥ kuryātpūrvabījena saṃyutam /
māsenaikena paśyetsa sūkṣmaṃ liṅgaṃ tanūpari
śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ taddṛṣṭvā tu vimucyate /
siddhistu mānuṣe loke ṣaṇmāsena prajāyate
trailokyadarśane buddhiḥ pratyakṣā tasya jāyate /
ākrāmetsarvalokāṃśca īśvareṇa samo bhavet
somārkau cakṣuṣī syātāṃ cakre vai dhī rathasya tu /
tanmātrāṇi hayāstasya manaḥ sārathi coditaḥ
ahaṃkāro bhavedyoddhā guṇaścāsya mahādhanuḥ /
indriyāṇi śarāstasya mṛgo dharmaḥ prakīrtitaḥ
evaṃ sa krīḍate yogī paramātmani hṛtsthite /
puṇyapāpairvartamāna icchayā parameśvari
nāhaṃ kartā na me bandhaḥ sarvamīśvarakāraṇam /
matvā ceśvaravijñānaṃ sarvakarmaṇi santyajet
dharmādharmasya kartṛtve prerako hṛdi saṃsthitaḥ /
tamahaṃ śaraṇaṃ prāpto na me bandho'sti kaṛtṛtā
sadāśivo'ṣṭabhedena pūrvabījasamanvitaḥ /
dhyeyaḥ pūrvoktarūpeṇa tatsiddhiphalamicchatā
nādaṃ vai vyāpakaṃ dhyāyedahorātrāyaneṣu ca /
dakṣiṇottarasaṃkrāntyā viṣuvajjñasya mokṣadaḥ
vaṃśadhvanisamaprakhyaḥ śāntanādastu sa smṛtaḥ /
sadāśivaḥ sa vijñeyaḥ dhyānātsiddhiphalaṃ śṛṇu
māsamātreṇa tejasvī vāgīśastu dvitīyake /
tṛtīye paśyate siddhān divyadṛṣṭiścaturthake
siddhistu mānuṣe loke vatsarārdhe na saṃśayaḥ /
divyāsiddhistathābdena sāyujyaṃ tu dvitīyake
ṣaṇmukhīkaraṇaṃ kṛtvā dhyāyeddevaṃ sadāśivam /
aṅguṣṭhābhyāṃ śrutī netre tarjanīmadhyamākramāt
śeṣābhyāṃ vṛṇuyādghrāṇe ṣaṇmukhe kila baddhadhīḥ /
daśadhā varṇarūpeṇa dṛśyate ca sadāśivaḥ
sitaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ haritapiṅgalam /
nīlaṃ citrakavarṇaṃ tu sphaṭikābhaṃ manoramam
dṛṣṭvā sarvāṇi rūpāṇi tyajettani vicakṣaṇaḥ /
ekameva tu gṛhṇīyādanye tu guṇarūpakāḥ
candramaṇḍalasaṅkāśaṃ vidyutpuñjanibhekṣaṇam /
tārakācalitākāraṃ bindumevaṃ vilakṣayet
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca /
ābhiḥ kalābhiḥ saṃyukto dhyātavyo bindurīśvaraḥ
bindudhyānaṃ samākhyātaṃ śaktilakṣaṃ nibodha me /
khaṃ vīkṣya mīlitākṣo yadudyadbhāskarasannibham
īkṣate ca mahattejaḥ śaktiḥ prabhvīti sā smṛtā /
pītā raktā tathā kṛṣṇā sphaṭikābhā manoramā
draṣṭavyā pāramā śaktiḥ tāṃ dṛṣṭvā śivatāṃ vrajet /
vyāpinīṃ ca tataścordhve pañcarūpāṃ vicintayet
kāraṇaiḥ svaiḥ samopetāṃ dhyātvā svacchandatāṃ vrajet /
samanāmunmanāṃ coktāṃ dhyāyedyuktena cetasā
dhyānātsiddhimavāpnoti vyāpakaḥ prabhurakhyayaḥ /
tataścordhve śivaḥ śāntaḥ pūrvaṃ vai kathito mayā
cakṣuṣā yaśca dṛśyeta vāco vā yaśca gocaraḥ /
manaścintayate yāni buddhiryāni vyavasyati
ahaṃkṛtāni yānyeva yacca vedyatayā sthitam /
yaśca nāsti sa tatraiva tvanveṣṭavyaḥ prayatnataḥ
yatra tatra sthito deśe yatra tatrāśrame rataḥ /
sukhāsīnaḥ saṃyatātmā ekacittaḥ samāhitaḥ
svacchandaṃ samanusmṛtya abhāvaṃ bhāvayetsadā /
bhāvanāttasya tattvasya tatsamaścaiva jāyate
ye dharmāstasya cākhyātāḥ pūrvaṃ te varavarṇini /
taistu dharmaiḥ samāyukti yogī vai bhavati priye
svarūparūpakadhyānaṃ tattvānāṃ kathitaṃ mayā /
evaṃ jñātvā ca dhyātvā ca siddhyate mucyate'pi ca
iti svacchandatantre dvādaśaḥ paṭalaḥ
trayodaśaḥ paṭalaḥ
śrīdevyuvāca
sāraṃ yadasya tantrasya yāgaṃ tu parameśvara /
tamākhyāhi samāsena sādhakānāṃ hitāya vai
śrībhairava uvāca
mūlabījākṣaraṃ mantranāyakaṃ paramīśvaram /
praṇavāsanamārūḍhamaṅgavaktraiḥ samanvitam
pūrvoktadravyasaṃghātaiḥ pūjayetparameśvaram /
sa eva homavinyāsaḥ dīkṣā saiva prakīrtitaḥ
daśalakṣaṃ japedyastu ekacittaḥ samāhitaḥ /
samudragasarittīre sahāyaiḥ parivarjitaḥ
homayennaramāṃsasya lakṣamekaṃ saguggulam /
jitendriyaikacittastu brahmacarye vyavasthitaḥ
asādhyaṃ sādhayeddevi nātra kāryā vicāraṇā /
yāni kānīha karmāṇi catuṣpīṭhasthitāni ca
adhamānyatha madhyāni hyuttamāni varānane /
tāni siddhyanti deveśi bhairavasya vaco yathā
athātaḥ sampravakṣyāmi kārikākośamuttamam /
yaṃ jñātvā devadeveśi vicarantīha sādhakāḥ
abhimukhakhaḍgani pātitaśūraśiraḥ śoṣitaṃ samādāya /*
raktālaktakalikhitaṃ sādhyatanau mantrayuktamabhidhānam
*
pretānale sutaptaṃ vidhāya niśi yatkṛte śataṃ japati /*
asurendracakravartinamasurendraguruṃ vā tamānayatyanilavegāt
*
pretālaktakalikhitaṃ naraśirasi pretavahnisantaptam /*
yamalokādapyacirādānayati balena pūrvavatsādhyam
*
mṛtanāryā vāmapadādudbaddhāyāstu pāṃsulīṃ samādāya /*
rudhirālaktakarocanayā sādhyatanuṃ mantrasaṃyuktām
*
khadirānale sutaptāṃ rātryardhe sammukho japaśatena /*
ānayati śacīmahalyāmathavā divasasya śatabhāgāt
*
udbaddhastrītanuvāmāṅghreḥ pāṃsulīṃ samādāya /*
pretālaktakanijarudhirarocanābhirvilikhya sādhyatanum
*
pretānale sutaptāṃ śatābhijaptāṃ svanāmamantrayutām /*
kṛtvā yakṣasurāsurapannaganārīḥ samānayatyāśu
*
nijavāmakare'laktakarocanayā sādhyanāma parilikhitam /*
mantravidarbhitametajjapaśatayuktaṃ sutāpitaṃ rātrau
*
khadirānale vidhūme'suragurumapyānayatyanilavegāt /*
sādhyamabhidhānalikhitaṃ bhūmitale gairikeṇa raktena
*
gandhodvartitavāmahastena tu tattvabījayuktena /*
ākramya bhūmilikhitaṃ sādhyābhimukho'rdharātrakāle tu
*
kṣitipatimapi sāmātyaṃ cānayati nimeṣaśatabhāgāt /*
nṛkapālamadhyalikhitaṃ rocanayā raktamiśrayā sādhyam
*
nāma ca tasya lalāṭe mantreṇa vidarbhitaṃ samālikhya /*
gandhodakena liptaṃ nṛkapālaṃ vai dvitīyamādāya
*
kṛtvā kapālasampuṭamatha mṛtasūtreṇa veṣṭayetsamyak /*
khadirāṅgārasutaptaṃ sikthakaliptaṃ tu tatpunaḥ kṛtvā
*
yāvatsikthakametatkapālalagnaṃ vilīyate tāvat /*
surapatimapyākarṣati japaśatayogānnimeṣamātreṇa
*
bhittau gairikalikhitaṃ mantrārṇavidarbhitaṃ tadabhidhānam /*
sādhyābhimukho rātrau vāmakarākrāntamatha japan kruddhaḥ
*
kroṅkārāṅkuśayogādānayati surāsurān kṣipram /*
raṇaśastraghātapatitaṃ narapiśitaṃ trimadhusaṃyutaṃ juhuyāt
*
viparītacakramudrāṃ baddhvā sādhyaṃ tu nikṣipenmadhye /*
sampīḍitakarasampuṭavihvalavaktraṃ karāntare dhyātvā
*
ānayati mahāpuruṣaṃ kṣitipatimapi divasaśatabhāgāt /*
śitaśastrapātarahitadhvajanaraśīrṣaṃ pragṛhya lakṣamayutam
*
tatra trirūpagaditaṃ dhāma likhitvābhipūjayedyastu /*
tasya haripavanakamalajadhanadayamendrāḥ sasiddhagandharvāḥ
*
vividhavarasiddhijātaṃ vidadhati vicitrāstathāparāḥ siddhīḥ /*
vyaktāvyaktaṃ tathā vyaktamavyaktaṃ tu trirūpakam
*
dhāmacārādhayetsamyaktatra yastu vicakṣaṇaḥ /
jāyate trividhā siddhirgirirājatanūdbhave
suniścitamateḥ samyaggirirājasya tasya vai /
raktacandanadhūliṃ tu rājikāṃ lavaṇaṃ tathā
pādadhūliṃ tu sādhyasya ekīkṛtya tu peṣayet /
japan svacchandadevaṃ tu nirmathnaṃśca karadvayam
citāgnau juhuyāccūrṇaṃ cāṇḍālāgnāvathāpi vā /
sādhyasyābhimukho bhūtvā prayogamimamācaret
śatamekaṃ japedyāvattāvadākarṣayennṛpam /
vaśamāyāti bhūnātha ātmanā ca dhanena ca
siddha eṣa prayogastu nānyathā te vadāmyaham /
tāmeva dhūliṃ saṃgṛhya lohacūrṇavimiśritām
śmaśānacīrake baddhvā saptajaptāṃ catuṣpathe /
nikhanyāṣṭāṅgulaṃ bhūmau ripunāmasamanvitām
nikṣipedyasya nāmnā tāṃ sa kṣaṇātstambhito bhavet /
tāmeva dhūliṃ saṃgṛhya pañcakonmattasaṃyutām
baddhvā tāṃ pretavastreṇa ripunāmasamanvitām /
śatajaptāṃ tu tāṃ kṛtvā śmaśāne nikhaneddrutam
bhavatyunmattakaḥ sādhya uddhṛtāyāṃ tu mucyate /
uddhṛtaṃ vastramādāya kṣīreṇa pariśodhayet
pratyānayanametaddhi siddhameva na saṃśayaḥ /
atha raktāśvamārasya kusumāni samāharet
śatamaṣṭottaraṃ teṣāṃ śatajaptaṃ tu kārayet /
sakṛjjaptena puṣpeṇa liṅgamūrdhani tāḍayet
evaṃ dine dine kuryāddaśāhaṃ susamāhitaḥ /
tatastvekādaśaitāni saṃgṛhya kusumāni tu
mahānadīṃ tato gatvā tatraikaikaṃ pravāhayet /
ānupūrvyeṇa sarvāṇi sakṛjjaptvā tu mantravit
yatteṣāṃ paścimaṃ puṣpaṃ pratisrotaḥ prayāti hi /
tadgṛhītvāmbusammiśraṃ dantairaspṛṣṭamāpibet
tato'śvamārakusumaṃ raktaṃ vai śatamantritam /
tarjanyagre tu tatkṛtvā aṅguṣṭhenākramedbudhaḥ
bhrāmayetsavyataḥ puṣpaṃ yasya nāmnā tu mantravit /
svacchandaṃ japamānastu tamākarṣayate drutam /
apasavyaṃ bhrāmayitvā punastasya visarjanam
iti svacchandatantre trayodaśaḥ paṭalaḥ
caturdaśaḥ paṭalaḥ
śrībhairava uvāca
mudrāṇaṃ lakṣaṇaṃ vakṣye asmiṃstantre yathāsthitam /
uttānamañjaliṃ kṛtvā kapālaṃ parikīrtitam
tiryakkṛtvā karaṃ vāmaṃ kaniṣṭhādyaṅgulitrayam /
aṅguṣṭhenākrameddevi ṛjvīṃ kṛtvā pradeśinīm
parāṅmukhaṃ karaṃ kṛtvā skandhadeśe niveśayet /
khaṭvāṅgaṃ kīrtitaṃ hyetatkhaḍgamudrāṃ nibodha me
aṅguṣṭhenākrameddevi sakaniṣṭhāmanāmikām /
madhyamāṃ tarjanīṃ cordhvaṃ khaḍgamudrā prakīrtitā
muṣṭiṃ baddhvā kaniṣṭhāṃ ca prasāryeta varānane /
ātmanaḥ sammukhaṃ kṛtvā spharaste kathito mayā
muṣṭiṃ baddhvā tu deveśi tarjanyūrdhvaṃ tu kuñcayet /
aṅkuśaḥ kathito hyeṣa pāśamudrāṃ nibodha me
tarjanīṃ vartulāṃ kṛtvā mūle'ṅguṣṭhasya yojayet /
pāśastu kathito hyeṣa duṣṭajālanibandhakaḥ
muṣṭiṃ baddhvā varārohe samprasārya pradeśinīm /
nārācastu samākhyātaḥ samāsāttava bhairavi
muṣṭiṃ baddhvā prasāryeta tarjanyaṅguṣṭhakaṃ priye /
agre nikuñcayetkiñcitpinākaṃ parikīrtitam
agraprasārito hastaḥ śliṣṭaśākho varānane /
parāṅmukhaṃ tu taṃ kṛtvā tvabhayaḥ parikīrtitaḥ
vāmaṃ bhujaṃ prasāryaiva jānūpari niveśayet /
prasṛtaṃ darśayeddevi varaḥ sarvārthasādhakaḥ
ghaṇṭākāraṃ karaṃ vāmaṃ kṛtvā caiva tvadhomukham /
dakṣahastasya tarjanyā ghṛṣedghaṇṭā prakīrtitā
kaniṣṭhikāṃ samākrāmedaṅguṣṭhena samāhitaḥ /
prasārya cāṅgulīstisrastriśūlaṃ parikīrtitam
daṇḍo vai muṣṭibandhena vajramudraṃ nibodha me /
vāmahastamadhaḥ kṛtvā uttānaṃ tu samāhitaḥ
dakṣaṃ cādhomukhaṃ kṛtvā tvaṅguṣṭhaṃ ca kaniṣṭhikām /
ubhayorapi saṅghṛṣya vajramudrāṃ pradarśayet
ḍamaruṃ muṣṭibandhena dakṣahastasya suvrate /
suṣireṇa samāyuktaṃ darśayettu varānane
mudgaraṃ tu pravakṣyāmi hastau dvau samprasārayet /
mudgaraḥ kathito hyeṣa vallakīṃ ca nibodha me
hastau prasārayeddevi uttānau tu samāhitaḥ /
anāme kuñcayitvā tu vīṇāmudrā prakīrtitā
prasārayedaṅgulīstu kaniṣṭhānāmamadhyamāḥ /
aṅguṣṭhenākramedādyāṃ paraśuḥ samudāhṛtāḥ
etā mudrā mahādevi bhairavasya pradarśayet /
āvāhane nirodhe ca tathā caiva visarjane
kapālaṃ caiva khaṭvāṅgamanukteṣu pradarśayet /
kapālaṃ dhavalaṃ jñeyaṃ khaṭvāṅgaṃ ca tathaiva hi
triśūlaṃ caiva nārācaṃ khaḍgo nīlotpalaprabhaḥ /
spharaṃ raktaṃ pinākaṃ ca kṛṣṇaṃ samparikīrtitam
ghaṇṭā hemaprabhā jñeyāṅkuśo marakataprabhaḥ /
pāśo bhinnāñjananibhaḥ sphaṭikābho'bhayaḥ smṛtaḥ
varaścittaprasādena dhyātavyo varavarṇini /
ḍamaruṃ hemasaṅkāśaṃ vīṇāṃ caitatsamaprabhām
daṇḍaṃ raktaṃ vijānīyādvajraṃ pītaṃ vicintayet /
rājāvartanibho devi mudgaraḥ paraśustathā
mudrāpīṭhaṃ samākhyātaṃ caturvargaphalodayam /
praṇavāsanamārūḍhā oṃkārādyā varānane
svanāmakṛtavinyāsā namaskārāvasānikāḥ /
sādhayanti mahādevi phalāni vividhāni tu
nirvighnakaraṇaṃ khyātaṃ mudrāṇāṃ lakṣaṇaṃ priye /
veditavyaṃ prayatnena sādhitavyaṃ mahātmanā
iti svacchandatantre caturdaśaḥ paṭalaḥ
pañcadaśaḥ paṭalaḥ
śrībhairava uvāca
japadhyānādiyuktasya caryāvratadharasya ca /
chummakāḥ sampravakṣyāmi sādhakasya varānane
bhairavastu smṛto dhāma sarvadastu guruḥ smṛtaḥ /
sādhakastu girirjñeyaḥ putrako vimalaḥ smṛtaḥ
samayī kāntadehastu bhaginyo baladarpitāḥ /
madyaṃ tu harṣaṇaṃ jñeyaṃ muditā tu surā smṛtā
matysā jalacarā jñeyā māṃsaṃ ca balavardhanam /
jātaṃ prarūḍhamityāhurmṛtaṃ caiva parāṅmukham
raktaṃ tvamṛtamityāhuḥ padmanālo'ntrasañcayaḥ /
śukraṃ candraḥ samākhyātaḥ snāyuḥ sūtraṃ prakīrtitam
śmaśānaṃ ḍāmaraṃ jñeyaṃ rākṣasastu bhayaṅkaraḥ /
piśāco romajananaḥ ruhā jñeyā rajasvalā
rātriṃ vai cchādikāṃ viddhi prakāśaśca dinaṃ bhavet /
nayane cañcale jñeye jihvāṃ saṃgrāhikāṃ viduḥ
karau dhanakarau jñeyau pādau sahacarau viduḥ /
liṅgaṃ santoṣajananaṃ bhagaḥ prītivivardhanaḥ
śastraṃ vibhāgajananaṃ kartarī kāryasādhikā /
dūtī saṃvāhikā jñeyā dhūpo hlādana ucyate
gandhaḥ santoṣajanano rājāno dhārakāḥ smṛtāḥ /
paśurvibodhako jñeyaścarukaḥ sārvakāmikaḥ
annaṃ sādhanamityuktaṃ vasā maṇḍamihocyate /
diśāṃ mukhaṃ tu śravaṇaṃ tvakca saṃvedanī smṛtā
ghrāṇaṃ susthitamityuktaṃ mukhaṃ tu pravicārakam /
paśu pracāro vijñeyaḥ mātā dhātrīti kathyate
pitaraṃ sṛṣṭikartāraṃ bhrātaraṃ pālakaṃ viduḥ /
bhaginī śubhakarī jñeyā sakhī sarvārthasādhikā
mitraṃ guṇānāṃ jananaṃ guṇanāśaṃ ripuṃ viduḥ /
chitsphijau kīrtito devi dṛṣṭiścakṣuḥ prakīrtitam
daśanāḥ khaṇḍakā jñeyā ādhāra udaraṃ smṛtam /
hṛdayaṃ guhyamityuktaṃ kaṭhinaṃ tvasthi viddhi hi
medo vasāṃ vijānīyātmajjā puṣṭikaraḥ smṛtaḥ /
viṣṭhāṃ vidūṣikāṃ viddhi mūtraṃ snāva ihocyate
kāleyakaṃ tu kusumaṃ dhūmaṃ dhṛtikaraṃ viduḥ /
melakaṃ caiva saṅghātaḥ putraḥ soddyotakaḥ smṛtaḥ
duhitā hlādikā jñeyā kṣubdhaṃ vai calitaṃ viduḥ /
dūṣako jāra ityuktaḥ pītaṃ vanditameva ca
bhakṣitaṃ prāptamityāhuścharditaṃ vikṛtīkṛtam /
dūṣitaṃ karṣitaṃ jñeyaṃ sammataṃ samayaṃ viduḥ
mahallo rakṣako jñeyaśchagalastu kaniṣṭhakaḥ /
vinayo dehakarma syātsādhanaṃ tu japaḥ smṛtaḥ
homitaṃ siddhijananaṃ vibhāgo rocakaḥ smṛtaḥ /
kadambaṃ vṛndamityāhurviralo'śliṣṭa ucyate
vimalaḥ śiṣya ityukta icchā cājñā prakīrtitā /
devatādarśanaṃ yattatlabdhaṃ śastrahataṃ viduḥ
niśācaro biḍālaḥ syātnakhinaśca vidārakāḥ /
ānītaṃ sāritaṃ jñeyaṃ rakṣitaṃ pihitaṃ tathā
śikhāṃ saṃspṛśate yā tu sā tu śaktiṃ vinirdiśet /
śiraḥ pradarśayedyā tu sā ca binduṃ vinirdiśet
lalāṭaṃ darśayedyā tu īśvaraṃ sā vinirdiśet /
tālukaṃ darśayedyā tu tayā rudraḥ prakīrtitaḥ
jihvāṃ pradarśayedyā tu vidyāṃ sātha vinirdiśet /
sapta koṭayastu mantrāṇāṃ tasyā jñeyāstu suvrate
ghaṇṭikāṃ darśayedyā tu tasyānantaḥ pradarśitaḥ /
kaṇṭhaṃ tu saṃspṛśeyā sā kālatattvaṃ vinirdiśet
hṛtpadmaṃ darśayedyā tu puruṣaṃ sā vinirdiśet /
nābhiṃ pradarśayedyā tu prakṛtiṃ sā vinirdiśet
tasyādhastādbuddhitattvaṃ yadi syāddarśanaṃ priye /
yadā guhyaṃ spṛśeddevi ahaṃkāro'dhidaivatam
kaṭiṃ sandarśayedyā tu vyoma tatrādhidhaivatam /
ūrukau darśayeddevi pavanaṃ sā vinirdiśet
jānunī darśayedyā tu tayā tejaḥ prakīrtitam /
jaṅghe pradarśayedyā tu varuṇaṃ sā vinirdiśet
śarīraṃ darśayeddevi sarvavedamayaṃ priye /
pūjāgnijapayuktasya dhyānayuktasya mantriṇaḥ
samayācārayuktasya kālāṃśakavidaḥ priye /
kriyopetasya deveśi yoginyastu varapradāḥ
darśayanti mahādhvānaṃ nānābhogasamanvitam /
girirājasya deveśi yaṃ gatvā phalamaśnute
bhairaveṇa samājñaptāḥ śaktayastu varānane /
anyāśca siddhīrvividhā adhamā madhyamottamāḥ
anyatantrasamutthāśca sādhayanti na saṃśayaḥ /
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ melakaṃ tu varānane
satatābhyāsayogena dadate carukaṃ svakam /
yasya samprāśanāddevi vīreśasadṛśo bhavet
tasmāddhyānārcane homaṃ japaṃ ca varavarṇini /
kurvanti bhāvitātmānastataḥ siddhyanti mantriṇaḥ
Original text: svacchandatantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0