Language

ENहिગુ
Scripture Library

svacchandatantram · Chapter 1

1.1

svacchandatantram
prathamaḥ paṭalaḥ
kailāsaśikharāsīnaṃ bhairavaṃ vigatāmayam /
caṇḍanandimahākālagaṇeśavṛṣabhṛṅgibhiḥ

1.2

kumārendrayamādityabrahmaviṣṇupuraḥsaraiḥ /
stūyamānaṃ maheśānaṃ gaṇamātṛniṣevitam

1.3

sṛṣṭisaṃhārakartāraṃ vilayasthitakārakam /
anugrahakaraṃ devaṃ praṇatārtivināśanam

1.4

muditaṃ bhairavaṃ dṛṣṭvā devī vacanamabravīt /
śrīdevyuvāca
yattvayā kathitaṃ mahyaṃ svacchandaṃ parameśvara

1.5

śatakoṭipravistīrṇaṃ bhedānantyavisarpitam /
catuṣpīṭhaṃ mahātantra catuṣṭayaphalodayam

1.6

na śaknuvanti manujā alpavīryaparākramāḥ /
alpāyuṣo'lpavittāśca alpasattvāśca śaṃkara

1.7

tadarthaṃ saṃgrahaṃ tasya svalpaśāstrārthavistaram /
bhuktimuktipradātāraṃ kathayasva prasādataḥ

1.8

kīdṛśaṃ vai guruṃ vidyātsādhakaṃ ca maheśvara /
bhayābhayapradātāraṃ śiṣyaṃ bhūmiṃ ca kīdṛśīm

1.9

mantrāṃścaiva samāsena kālaṃ caiva samāsataḥ /
yajanaṃ havanaṃ caiva adhivāsaṃ rajāṃsi ca

1.10

pañcagavyaṃ caruṃ caiva dantakāṣṭhaṃ ca maṇḍalam /
dīkṣā cādhvābhiṣekau ca samayānsādhanāni ca

1.11

kalimāsādya sidhyanti tathā brūhi maheśvara /
śrībhairava uvāca
sādhu sādhu mahābhāge yattvayā paricoditam

1.12

anugrahāya martyānāṃ sāmprataṃ kathayāmi te /
ādau tāvatparīkṣeta ācāryaṃ śubhalakṣaṇam

1.13

āryadeśasamutpannaṃ sarvāvayavabhūṣitam /
śivaśāstravidhānajñaṃ jñānajñeyaviśāradam

1.14

devakarmarataṃ śāntaṃ satyavādidṛḍhavratam /
sattvavadvīryasampannaṃ dayādākṣiṇyasaṃyutam

1.15

tyāginaṃ dambhanirmuktaṃ śivaśāstreṣu bhāvitam /
īdṛśaṃ tu guruṃ prāpya siddhimuktī na dūrataḥ

1.16

krodhanaścapalaḥ kṣudro dayādākṣiṇyavarjitaḥ /
kekaro danturaḥ kāṇaḥ pāpiṣṭhaḥ śāstravarjitaḥ

1.17

atidīrghastathā hrasvaḥ kṛśaḥ sthūlaḥ kṣayānvitaḥ /
tārkiko dambhasaṃyuktaḥ satyaśaucavivarjitaḥ

1.18

anyaśāstrarato yastu nāsau muktiphalapradaḥ /
śiṣyo dayānvito dhīro dambhamāyāvivarjitaḥ

1.19

devāgnigurubhaktaśca śāstrabhakto dṛḍhavrataḥ /
guruśuśrūṣaṇaparaḥ suśāntendriyasaṃyutaḥ

1.20

īdṛśo vai bhavecchiṣ.yaḥ so'trānugrahabhājanam /
māyānvitaḥ śaṭhaḥ krūro niḥsatyaḥ kalahapriyaḥ

1.21

kāmī ca lobhasampannaḥ śivabhaktivivarjitaḥ /
dūṣako guruśāstrāṇāṃ dīkṣito'pi na muktibhāk

1.22

santāpaṃ krodhane vindyāccapale capalāḥ śriyaḥ /
mantrasiddhiṃ haretkṣudra ācāryastu varānane

1.23

dayāhīnena daurbhāgyamadakṣe dasyupīḍanam /
kekareṇa bhavedvyādhirdanturaḥ kalikārakaḥ

1.24

kāṇo vidveṣajananaḥ khalvāṭaścārthanāśanaḥ /
śāstrahīne na siddhiḥ syāddīkṣādau vīravandite

1.25

dīrghe rājabhayaṃ jñeyaṃ hrasvaḥ putravināśanaḥ /
kṛśaḥ kṣayakaro jñeyaḥ sthūla utpātakārakaḥ

1.26

kṣayānvitena mṛtyuḥ syāttārkike vadhabandhanam /
dāmbhikaḥ pāpajanako veditavyo varānane

1.27

mantāstasya na siddhyanti yaḥ satyādivivarjitaḥ /
sarve te na śubhā devi iha loke paratra ca

1.28

sitaraktapītakṛṣṇāṃ bhūmiṃ plavaviśodhitām /
viśalyāṃ lakṣaṇairyuktāṃ sarvakāmārthasādhikām

1.29

sugandhigandhasaṃyuktāṃ puṣpaprakaralālitām /
sudhūpāmodabahalāṃ vitānopariśobhitam

1.30

ācāryastu śucirbhūtvā candanāgurucarcitaḥ /
sudhūpitaḥ prasannātmā khaṭikākarasaṃyutaḥ

1.31

prāṅmukhodaṅmukho vāpi ekacittaḥ samāhitaḥ /
mātṛkāṃ prastarettatra ādikṣāntāmanukramāt

1.32

ādiḥ ṣoḍaśabhedena sākṣādvai bhairavaḥ smṛtaḥ /
kavargaścaṭavargau ca tapayāḥ śastathaiva ca

1.33

saṃhāreṇa samopetau yonirvai bhairavī smṛtā /
mātṛkābhairavaṃ devamavargeṇa prapūjayet

1.34

bhairavī kādinā pūjyā mātṛvargaiḥ prapūjayet /
avarge tu mahālakṣmīḥ kavarge kamalodbhavā

1.35

cavarge tu maheśānī ṭavarge tu kumārikā /
nārāyaṇī tavarge tu vārāhī tu pavargikā

1.36

aindrī caiva yavargasthā cāmuṇḍā tu śavargikā /
etāḥ sapta mahāmātṛḥ saptalokavyavasthitāḥ

1.37

sarvān kāmānavāpnoti devyevaṃ bhairavo'bravīt /
ante'sya uddharenmantrān yathākramaniyogataḥ

1.38

trayodaśaṃ binduyutamanantāsanamuttamam /
anena yojayetsarvaṃ somasūryāgnimadhyagam

1.39

brahmaviṣṇumaheśānaṃ śavāntaṃ parikalpayet /
mūrtiṃ haṃsākṣareṇaiva bindubhinnena kalpayet

1.40

ardhacandrakṛtāṭopāṃ svasvanāṃ tuhinaprabhām /
tadūrdhve sakalaṃ devaṃ svacchandaṃ parikalpayet

1.41

oṃkāramuccaretpūrvamaghorebhyo anantaram /
tha ghorebhyo samālikhya tato'nyattu samālikhet

1.42

ghoraghoratarebhyaśca sarvataḥ śarva uccaret /
sarvebhyaḥ padamanyacca namaste rudra eva ca

1.43

rūpebhyaśca samālikhya namaskārāvasānakam /
mantrarājaḥ samākhyātaḥ aghoraḥ surapūjitaḥ

1.44

sakṛduccārito devi nāśayetsarvakilbiṣam /
janmakoṭīsahasraistu bhramadbhiḥ samupārjitam

1.45

smaraṇānnāśayeddevi tamaḥ sūryodaye yathā /
yakārādivakārāntāḥ saṃhāreṇa samāyutāḥ

1.46

bindumastakasambhinnā bhairavasya mukhāni ca /
brahmabhaṅgyā niyojyāni mūrdhādicaraṇāvadhi

1.47

punaścordhvaṃ mukhaṃ kalpyaṃ prāgdakṣiṇamathottaram /
aparaṃ kalpayitvā tu kalābhedena vinyaset

1.48

pūrvaṃ ca dakṣiṇaṃ caiva uttaraṃ paścimaṃ tathā /
ūrdhvamūrdhnā tu saṃyuktaṃ kṣakāraṃ tvīśarūpiṇam

1.49

evaṃ vaktraṃ caturdhā tu vaktreṣveva niyojayet /
pañcamaṃ yadbhavedvaktraṃ kṣakāreṇaiva nirdiśet

1.50

hṛdi grīvāṃsapṛṣṭhe tu nābhau ca jaṭhare tathā /
pṛṣṭhe corasi vinyasedaghoreṇa yathākramam

1.51

guhye tathā gude caiva tathorvorjānunorapi /
jaṅghayośca sphijoḥ kaṭyāṃ pārśvayorubhayorapi

1.52

vinyaseccaiva vāmena śarīre tu yathākramam /
pādau hastau tathā nāsāṃ śiraścaiva bhujāvatha

1.53

sadyena kalpayeddevi sarvametadyathākramam /
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ

1.54

tārā sutārā taraṇī tārayantī sutāraṇī /
īśānasya kalā pañca nirañjanapadānugā

1.55

nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca /
puruṣasya kalā hyetāścatasraḥ parikīrtitāḥ

1.56

tamā mohā kṣudhā nidrā mṛtyurmāyā bhayā jarā /
aghorasya kalā hyetā aṣṭau vai varavarṇini

1.57

rajā rakṣā ratiḥ pālyā kāmyā tṛṣṇā matiḥ kriyā /
ṛddhirmāyā ca rātriśca bhrāmiṇī mohanī tathā

1.58

manonmanī kalā hyetā vāmadeve trayodaśa /
siddhirṛddhirdyutirlakṣmīrmedhā kāntiḥ sudhā sthitiḥ

1.59

sadyojātakalāstvevamaṣṭau samparikīrtitāḥ /
punaśca sādhako devi sarvāṅgeṣu yathākramam

1.60

navatattvaṃ tritattvaṃ ca dhruveṇa parikalpayet /
vidyāṅgāni punarnyasya teṣāṃ mantrān śṛṇu priye

1.61

aghorebhyo samālikhya tha ghorebhyo dvitīyakam /
ghoraghoratarebhyaśca tṛtīyaṃ parikalpayet

1.62

sarvataḥ śarva sarvebhyo caturthaṃ parikalpayet /
namaste rudrarūpebhyaḥ pañcamaṃ ca vidhānataḥ

1.63

oṃkāramuccaretpūrvaṃ juṃ saśca tadanantaram /
netratrayaṃ prakalpeta vidyādehasya bhāmini

1.64

vidyāṅgāni vijānīyātnāmāni ca nibodha me /
sarvātmā tu brahmaśiro jvālinī piṅgalaṃ tathā

1.65

durbhedyaṃ pāśupatyaṃ ca jyotīrūpaṃ tathaiva ca /
kriyā jñānaṃ tathaivecchā tāsāṃ mantrānnibodha me

1.66

caturthasvarasaṃyuktaṃ hāntaṃ binduvibhūṣitam /
kriyāśaktiḥ samākhyātā sarvasṛṣṭiprakāśikā

1.67

śakārasya tṛtīyaṃ tu ṣaṣṭhayuktaṃ sabindukam /
jñānaśaktiḥ smṛtā hyeṣā prabodhajananī śubhā

1.68

kṣādiṃ dvisvarasambhinnaṃ tripañcena tu mūrchitam /
icchāśaktiḥ samākhyātā bhairavasyāmitātmikā

1.69

haṃsākhyo bindusaṃyuktaḥ ṣaṣṭhasvaravibheditaḥ /
bālendunādaśaktyantaḥ svacchando niṣkalaḥ smṛtaḥ

1.70

asyoccaraṇamātreṇa ye yuktāḥ sarvapātakaiḥ /
śuddhasphaṭikasaṃkāśāḥ padaṃ gacchantyanāmayam

1.71

sāntaṃ dīrghasvaraiḥ ṣaḍbhirbhinnajātivibheditam /
hṛcchiraśca śikhā varma locanāstraṃ prakalpayet

1.72

oṃkāro dīpanasteṣāmante jātiṃ prakalpayet /
namaḥ svāhā tathā vauṣaṭhuṃ vaṣaṭphaṭkrameṇa tu

1.73

eṣa bhairavarājastu sarvakāmārthasādhakaḥ /
hara īma akāraśca ṅādirosvarasaṃyutaḥ

1.74

yānta ekārasaṃyuktaḥ ṣādirlāntavibheditaḥ /
lādistrisvarasambhinno haṃso bindusamāyuktaḥ

1.75

ṣaṣṭhasvarasamopetaḥ phaṭkārāntavikalpitaḥ /
aghoreśvarīti vikhyātā svacchandotsaṅgagāminī

1.76

bhairavāṅgasamopetā vaktrapañcakasaṃyutā /
hānto yādiryakārānto rādiḥ ṣaṣṭhakalānvitaḥ

1.77

bindunādasamāyogātkapāleśaḥ prakīrtitaḥ /
sānto binduradho hyagniḥ ṣaṣṭhayuktastu kīrtitaḥ

1.78

śikhivāhanasaṃjñastu jñātavyo'sau varānane /
saṃhāraḥ ṣaṣṭhasaṃyuktaḥ ṣaḍantena samanvitaḥ

1.79

krodharājaḥ samākhyātaḥ /
tathānyaṃ kathayāmi te /
ñādiḥ ṣaṣṭhasvaropetastripadena samāyutaḥ

1.80

bindumastakasambhinno vikarālo varānane /
sāntaḥ śādyena saṃyuktaḥ ṣaṣṭhasvarayuto'pyadhaḥ

1.81

caturdaśasvarākrānto bindunādāntabhūṣitaḥ /
manmathaḥ kathito hyeṣa surasiddhanamaskṛtaḥ

1.82

yenedaṃ tu nijaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
hararādisamāyuktaḥ ūkārādhaḥ sabindukaḥ

1.83

meghanādeśvaro hyeṣa bhairavaḥ samprakīrtitaḥ /
kṣasāntarbindusaṃyuktaḥ pañcamena vibheditaḥ

1.84

someśvaraḥ samākhyāto janmamṛtyuvināśanaḥ /
kṣādiryāntasamopeto hāntenādhoniyojitaḥ

1.85

bhānto vādirlakārānto rādyo'dho rudrayojitaḥ /
bindvardhendusamāyukto nādaśaktisamanvitaḥ

1.86

vidyārājaḥ samākhyāto mahāpātakanāśanaḥ /
bhairavāṣṭakametaddhi parivāraḥ prakīrtitaḥ

1.87

lokapālāṃstathoddhṛtya svanāmapraṇavādikān /
namaskārāvamānāṃśca sāstrānsamparikalpayet

2.1

iti svacchandatantre mantroddhāraprakāśanaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ
dvitīyaḥ paṭalaḥ
athārcanaṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
śaucaṃ kṛtvā tataḥ snānaṃ kartavyaṃ tu mṛdambhasā

2.2

śucisthānānmṛdaṃ pūrvaṃ gṛhītvāstreṇa śodhitām /
prakṣālya jalatīraṃ tu sthāpayettāṃ varānane

2.3

bhāgadvayaṃ tato'streṇa kartavyaṃ tu kṛśodari /
bhāgārdhena kaṭiṃ corū jaṅghe pādau tathaiva ca

2.4

kṣālayeta yathānyāyaṃ trirantaritayogataḥ /
avaśiṣṭaṃ tu bhāgārdhaṃ gṛhītvāstrābhimantritam

2.5

saptavārānvarārohe arkadīptaṃ tu kārayet /
śiraḥprabhṛti pādāntamāguṣṭhya snānamācaret

2.6

uttīryodakamadhyāttu upaspṛśya yathākramam /
saṃdhyāyā vandanaṃ kuryācchāstradṛṣṭena karmaṇā

2.7

malasnānaṃ bhavedevaṃ vidhisnānaṃ pracakṣmahe /
bhāgārdhaṃ yatsthitaṃ pūrvaṃ tato bhāgatrayaṃ kuru

2.8

vāmahastasya pūrve ca dakṣiṇe cottare kramāt /
pūrvabhāgaṃ tato'streṇa saptavārāṃstu mantrayet

2.9

dakṣiṇasthaṃ tathā vaktrairabhimantrya varānane /
uttaraṃ cābhimantryaivaṃ devenāṅgayutena ca

2.10

pūrvabhāgaṃ gṛhītvā tu daśadikṣu vinikṣipet /
uttareṇa tu bhāgena jalaṃ caivābhimantrayet

2.11

bāhumātrapramāṇena bhairaveśamanusmaran /
ātmānaṃ guṇṭhayitvā tu dakṣabhāgena suvrate

2.12

snāyādrājopacāreṇa sugandhāmalakādibhiḥ /
prāṇāyāmābhiṣekau tu kartavyau bhairaveṇa ca

2.13

uttīryodakamadhyāttu tadvāsaḥ parivartayet /
upaspṛśya kṛtanyāso mūlamantramanusmaran

2.14

tīrthaṃ saṃgṛhya deveśi ātmano'gre nidhāpayet /
tatrastho vandayetsaṃdhyāṃ mārjanādiranukramāt

2.15

aghamarṣaḥ prakartavya upasthānaṃ divākare /
japaṃ kṛtvā nivedyaivaṃ praṇamya ca varānane

2.16

mantrāṇāṃ tarpaṇaṃ kṛtvā devānāmṛṣibhiḥ saha /
sarveṣāṃ bhūtasaṃghānāṃ tatastīrthaṃ tu saṃharet

2.17

mūlamantramanusmṛtya bhasmasnānamataḥ param /
malasnānaṃ prakartavyaṃ bhāvitenāntarātmanā

2.18

parivṛttya tato vāsaḥ saṃdhyāṃ prāgiva vandayet /
vidhisnānaṃ tataḥ kuryādbhairaveśamanusmaran

2.19

śiro vaktraṃ ca hṛdguhyaṃ pādāntaṃ ca vibhāgaśaḥ /
bhairaveṇāṅgayuktena samuddhūlyaṃ yathākramam

2.20

abhiṣekaṃ prakurvīta paraṃ tattvamanusmaran /
saṃdhyāyā vandanaṃ kuryādyathāpūrvaṃ varānane

2.21

tato yāgagṛhaṃ gatvā hastau pādau ca kṣālayet /
śikhāṃ baddhvā śikhāṃ smṛtvā upaspṛśya vidhānataḥ

2.22

sakalīkṛtadehastu puṣpamādāya suvrate /
diṅmātṛbhyo namaskṛtya dvāraṃ saṃprokṣya yatnataḥ

2.23

śivāmbhasāstramantreṇa vighnaproccāṭanaṃ bhavet /
dvāraśākhordhvato devaṃ gaṇeśaṃ ca śriyaṃ tathā

2.24

saṃpūjya gandhapuṣpādyairdhūpādibhiranukramāt /
arghyapādyopahāraiśca tato dvārasya cottare

2.25

nandigaṅge samabhyarcya mahākālaṃ ca dakṣiṇe /
kālindīṃ caiva saṃpūjya yathānukramayogataḥ

2.26

bhairavāstraṃ samuccārya puṣpaṃ saṃgṛhya bhāvitaḥ /
saptābhimantritaṃ kṛtvā jvaladagniśikhākulam

2.27

nārācāstraprayogeṇa praviśedgṛhamadhyataḥ /
nivāritaṃ tena sarvaṃ vighnajālamanantakam

2.28

tato rakṣārthamantraṃ ca daśadikṣu vinikṣipet /
madhye sampūjya brahmāṇaṃ gandhaiḥ puṣpairanukramāt

2.29

dakṣiṇāyāṃ tato mūrtau praṇavāsanasaṃsthitaḥ /
upaviśyāsanaṃ baddhvā svabhyastaṃ vai puraḥsthitam

2.30

gandhadigdhau karau kṛtvā astreṇa pariśodhayet /
kavacenāvaguṇṭhyaitau plāvayedamṛtena tu

2.31

parāṃ śaktiṃ tu saṃkṣobhya tato'nantaṃ prakalpayet /
mūrtiṃ nyasyānuvaktrāṇi svacchandaṃ parikalpayet

2.32

aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ vinyasedaṅgapañcakam /
bhairavānapi saṃkalpya paraṃ tattvamanusmaret

2.33

prāṇāyāmatrayaṃ kāryaṃ dehasaṃśuddhikāraṇam /
aśuddhaḥ svamarudrecyaḥ śuddhenāpūrayettanum

2.34

kumbhakaṃ recakaṃ kṛtvā vyomnyātmānaṃ nidhāpayet /
khadyotakanibhaṃ sūkṣmaṃ karaṇaistu vivarjitam

2.35

kāryeṇaiva vihīnaṃ ca māyāpradhvastagocaram /
śivīkāryastathātmaiva yathā bhavati tacchṛṇu

2.36

paraṃ bhāvaṃ tu saṃgṛhya tataḥ śoṣyā tanuḥ priye /
saṃhāreṇa yabhinnena rudrabījayutena ca

2.37

tenaiva dahanaṃ kāryamūrdhvādho'gniyutena ca /
adho viṣṇusamāyukto vāyuvarṇaḥ sabindukaḥ

2.38

utpūyanakaro hyeṣa plāvane vāruṇaḥ smṛtaḥ /
bindumastakasaṃbhinnaḥ śaktinyāsastato bhavet

2.39

ānayettaṃ yathānītaṃ plāvayedamṛtena tu /
malapradhvastacaitanyaṃ kalāvidyāsamāśritam

2.40

rāgeṇa rañjitātmāna kālena kalitaṃ tathā /
niyatyā yamitaṃ bhūyaḥ puṃbhāvenopabṛṃhitam

2.41

pradhānāśayasaṃpannaṃ guṇatrayasamanvitam /
buddhitattvasamāsīnamahaṅkārasamāvṛtam

2.42

manasā buddhikarmākṣaistanmātraiḥ sthūlabhūtakaiḥ /
praṇavena tu sarvaṃ taccharīrotpattikāraṇam

2.43

nyasetkrameṇa deveśi triṃśadekaṃ ca saṃkhyayā /
ṣaṭtattvī tvātmasaṃbaddhā jñātavyātra varānane

2.44

pradhānāvaniparyantaṃ śarīraṃ ca vinirmitam /
caturviṃśatitattvāni caitanyarahitāni tu

2.45

draṣṭavyāni varārohe puruṣādhiṣṭhitāni tu /
sacetanāni sarvāṇi jñātavyāni sadaiva hi

2.46

pañcaviṃśakametacca prākṛtaṃ samudāhṛtam /
tato mūrtiṃ nyaseddevi mūlamantrasulakṣitam

2.47

sakalaṃ bhairavaṃ nyasya dvātriṃśārṇaṃ sulocane /
mukhāni kalpayetpaścānmūrdhādicaraṇāvadhi

2.48

vaktrāṇi kalpayetpaścādūrdhvaṃ pūrvaṃ ca dakṣiṇam /
uttaraṃ paścimaṃ caiva yathāvatpravibhāgaśaḥ

2.49

kalābhedaṃ yathāpūrvaṃ śodhyādhvānaṃ prakalpayet /
navatattvaṃ tritattvaṃ ca vidyāṅgā locanatrayam

2.50

vargātītena kṣurikāmūrdhvādho'gnipradīpitām /
ṣoḍaśāntarhatā sā tu rakṣi"kā vighnanāśikā

2.51

navakaṃ kalpayetpūrvaṃ mūrdhni vaktre ca kaṇṭhake /
hṛdaye nābhideśe ca guhya ūrvośca jānutaḥ

2.52

pādāntaṃ caiva vinyasya svadhyānaguṇasaṃyutam /
kriyājñāne tathecchā ca dakṣe vāme ca madhyataḥ

2.53

vidyārājaḥ smṛto hyeṣa bhairavo mantranāyakaḥ /
niṣkalaṃ tu tathāvāhya aṅgānyevaṃ yathākramam

2.54

gandhairdhūpaistathā puṣpairvividhairbhakṣyabhojanaiḥ /
pūjayeddevadeveśaṃ manasaiva prakalpitaiḥ

2.55

ātmānaṃ bhairavaṃ dhyātvā tato hṛdyāgamācaret /
nābhau kandaṃ samāropya nālaṃ tu dvādaśāṅgulam

2.56

hṛdantaṃ kalpayedyāvattatra padmaṃ vicintayet /
aṣṭapatraṃ mahādīptaṃ kesarālaṃ sakarṇikam

2.57

kandaṃ śaktimayaṃ tatra nāle vai kaṇṭakāstu ye /
bhuvanāni ca tānyeva rudrāṇāṃ varavarṇini

2.58

māyātmako bhavedgranthiraśuddhādhvavyavasthitaḥ /
vidyāpadmaṃ mahādīptaṃ karṇikābījarājitam

2.59

puṣkarāṇi ca deveśi tatra vidyeśvarāḥ smṛtāḥ /
evaṃ dhyātvā mahāpadmaṃ sarvadevamayaṃ śubham

2.60

śaktinyāso bhavetpūrvaṃ kandaṃ tu tadanantaram /
aṅkuraṃ nālavinyāsamanantaṃ parikalpayet

2.61

tejomayaṃ mahāśubhraṃ sphuratkiraṇabhāsvaram /
dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca kramānnyaset

2.62

sitaraktapītakṛṣṇā āgneyyādīśadiggatāḥ /
pādakāḥ siṃharūpāste trinetrā bhīmavikramāḥ

2.63

śivaśaktimayā mantrā nyastavyā vīravindate /
adharmājñānāvairāgyamanaiśvaryaṃ ca prāgdiśaḥ

2.64

uttarāntaṃ niveśyaṃ tu gātrakāḥ sitavarṇakāḥ /
saṃdhānakīlakāścaiva atasīpuṣpasaṃnibhāḥ

2.65

vedā yugāśca te caiva jñātavyāḥ kramaśaḥ priye /
adhaśchādanamūrdhvaṃ ca raktaṃ śuklaṃ vicintayet

2.66

madhye tamo vijānīyādguṇāstvete vyavasthitāḥ /
sitaṃ padmaṃ vijānīyātkesarāṇi vicintayet

2.67

sitaraktaprapītāni mūlamadhyāgradeśataḥ /
karṇikā hemasaṃkāśā bījāni haritāni tu

2.68

vāmāṃ pūrvadale nyasya jyeṣṭhāṃ vahnidalāśritām /
raudrīṃ dakṣiṇapatre tu kālīṃ nairṛtagocare

2.69

kalavikaraṇīṃ devīṃ vinyasyedvāruṇe dale /
balavikaraṇīṃ devīṃ vāyavyadalamāśritām

2.70

balapramathanīṃ devīmuttare viniyojayet /
sarvabhūtadamanīṃ ca aiśānyāṃ viniyojayet

2.71

madhye manonmanīṃ devīṃ karṇikāyāṃ niveśayet /
śakracāpanibhaṃ devi dhyātavyaṃ śaktimaṇḍalam

2.72

madhye sūryasahasrābhāṃ cintayettu manonmanīm /
sūryādhvamaṇḍalaṃ patre somaṃ saṃyojya kesare

2.73

vahnimaṇḍalakaṃ devi karṇikāyāṃ niveśayet /
brahmā viṣṇurharaścaiva maṇḍaleṣvadhipāḥ smṛtāḥ

2.74

brahmā caturmukho raktaścaturbāhuvibhūṣitaḥ /
kṛṣṇājinottarīyaśca rājīvāsanasaṃsthitaḥ

2.75

kamaṇḍaludharo devi daṇḍahastastathaiva ca /
akṣamālādharo devaḥ padmahastaḥ sulocanaḥ

2.76

dhyātvā patreṣu taṃ nyasyetsarvakilviṣanāśanam /
atasīpuṣpasaṃkāśaṃ śaṅkhacakragadādharam

2.77

pītāmbaradharaṃ devaṃ vanamālāvibhūṣitam /
sphuranmukuṭamāṇikyaṃ kiṅkiṇījālamaṇḍitam

2.78

divyakuṇḍaladhartāraṃ garuḍāsanasaṃsthitam /
dhyātvā viṣṇuṃ mahātmānaṃ kesareṣu niveśayet

2.79

śaṅkhakundendudhavalaṃ śūlahastaṃ trilocanam /
daśabāhuṃ viśālākṣaṃ nāgayajñopavītinam

2.80

siṃhacarmaparīdhānaṃ śaśāṅkakṛtabhūṣaṇam /
nīlakaṇṭhaṃ vṛṣārūḍhaṃ rudraṃ dhyātvā varānane

2.81

niveśayetkarṇikāyāṃ mahāpātakanāśanam /
mahāpretaṃ nyasetpaścātprahasantaṃ sacetanam

2.82

raktavarṇaṃ sutejaskaṃ netratrayavibhūṣitam /
praṇavena nyasetsarvamāsanaṃ bhairavasya tu

2.83

gandhaiḥ puṣpaiḥ samabhyarcya tato mūrtiṃ prakalpayet /
kadambakusumākārāṃ tuṣārakiraṇatviṣam

2.84

mūrtyūrdhve bhairavaṃ devaṃ sakalaṃ parikalpayet /
dvātriṃśadvarṇakacitaṃ sphurattaḍidivojjvalam

2.85

vaktrāṇi kalpayeddevi svadhyānena maheśvari /
mūrdhādicaraṇaṃ yāvatpraṇavādinamontataḥ

2.86

aṣṭātriṃśatkalābhedaṃ śodhyādhvānaṃ prakalpayet /
navatattvaṃ tritattvaṃ ca navakaṃ bhairavābhidham

2.87

vidyāṅgā locanaṃ caiva kṣurikāṃ ca prakalpayet /
śaktitrayaṃ tato nyasyeddakṣadigvāmagocare

2.88

madhyapradeśe deveśi tato rūpamanusmaret /
tripañcanayanaṃ devaṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitam

2.89

candrakoṭipratīkāśāṃ candrārdhakṛtaśekharam /
pañcavaktraṃ viśālākṣaṃ sarpagonāsamaṇḍitam

2.90

vṛścikairagnivarṇābhairhāreṇa tu virājitam /
kapālamālābharaṇaṃ khaḍgakheṭakadhāriṇam

2.91

pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ śarahastaṃ pinākinam /
varadābhayahastaṃ ca muṇḍakhaṭvāṅgadhāriṇam

2.92

vīṇāḍamaruhastaṃ ca ghaṇṭāhastaṃ triśūlinam /
vajradaṇḍakṛtāṭopaṃ paraśvāyudhahastakam

2.93

mudgareṇa vicitreṇa vartulena virājitam /
siṃhacarmaparīdhānaṃ gajacarmottarīyakam

2.94

aṣṭādaśabhujaṃ devaṃ nīlakaṇṭhaṃ sutejasam /
ūrdhvavaktraṃ maheśāni sphaṭikābhaṃ vicintayet

2.95

āpītaṃ pūrvavaktraṃ tu nīlotpaladalaprabham /
dakṣiṇaṃ tu vijānīyādvāmaṃ caiva vicintayet

2.96

dāḍimīkusumaprakhyaṃ kuṅkumodakasaṃnibham /
candrārbudapratīkāśaṃ paścimaṃ tu vicintayet

2.97

svacchandabhairavaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam /
dhyāyate yastu yuktātmā kṣipraṃ sidhyati mānavaḥ

2.98

tataḥ paramabījena paraṃ paramakāraṇam /
suśāntaṃ niṣkalaṃ devaṃ sarvavyāpinirañjanam

2.99

āvāhayetsuhṛṣṭātmā tava devi vadāmyaham /
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyanādāntāntasamāśritam

2.100

niṣkampaṃ kāraṇātītamāvāhya parameśvaram /
saṃsthāpya vidhivaddevamaṅgaṣaṭkaṃ tato nyaset

2.101

pādyamācamanaṃ cārghaṃ svāgataṃ tadanantaram /
saṃnidhānaṃ ca deveśi niṣṭhurayā nirodhayet

2.102

gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpairdhūpayitvā tamarcayet /
mudrāṃ pradarśayetpaścāttridhā traikālyakarmaṇi

2.103

tataḥ snānādikaṃ karma kṛtvā caiva varānane /
paridhāpya suvastrāṇi netrapaṭṭodbhavāni ca

2.104

vilipyāgurukarpūrairmukuṭādyairvibhūṣayet /
puṣpairnānāvidhaiḥ śubhrairarcayedbhūṣayetpunaḥ

2.105

arghaṃ dattvā maheśāni punarmudrāṃ pradarśayet /
praṇamya bhairavaṃ devaṃ svacchandaṃ viśvanāyakam

2.106

tato hyābharaṇaṃ bāhye viniveśyaṃ varānane /
aiśānyāṃ pūrvato yāmyāmuttarāpyāvasānakam

2.107

vinyasetpañca vaktrāṇi pañcavaktrayutāni ca /
bāhubhirdaśabhiścaiva śaśāṅkamukuṭaiḥ saha

2.108

dhyātavyāni svarūpāṇi varābhayakarāṇi tu /
agnīśarakṣovāyavyacaturdikṣu ca taṃ nyaset

2.109

hṛcchiraśca śikhā varma astraṃ ca pravibhāgaśaḥ /
hṛdayaṃ raktavarṇābhaṃ śiro gorocanaprabham

2.110

taḍidvalayasaṃkāśāṃ śikhāṃ devīṃ vicintayet /
ādhūmraṃ kavacaṃ vidyātkapiśaṃ cāstrameva ca

2.111

jyotīrūpapratīkāśaṃ netraṃ madhye ca saṃsthitam /
pañcavaktrāḥ smṛtāḥ sarve daśabāhvindubhūṣitāḥ

2.112

nānābharaṇasaṃyuktā nānāsraggandhalepanāḥ /
nānāvastraparīdhānā mukuṭairujjvalaiḥ śubhaiḥ

2.113

ratnamālāvanaddhāśca hārakeyūrabhūṣitāḥ /
dviraṣṭavarṣakākārāḥ surūpāḥ sthirayauvanāḥ

2.114

bhairavādyāḥ smṛtā mantrāḥ pīṭheśāḥ pīṭhamardakāḥ /
yā sā pūrvaṃ mayā khyātā aghorī śaktiruttamā

2.115

bhairavaṃ pūjayitvā tu tasyotsaṅge tu tāṃ nyaset /
yādṛśaṃ bhairavaṃ rūpaṃ bhairavyāstādṛgeva hi

2.116

īṣatkarālavadanāṃ gambhīravipulasvanām /
prasannāsyāṃ sadā dhyāyedbhairavīṃ vismitekṣaṇām

2.117

dvitīyāvaraṇe devi vinyasedbhairavāṣṭakam /
kapālīśaṃ tu pūrvāyāmāgneyyāṃ śikhivāhanam

2.118

dakṣiṇe krodharājaṃ tu vikarālaṃ tu nairṛte /
manmathaṃ paścime bhāge meghanādeśvaraṃ tathā

2.119

vāyavye devi vinyasya somarājaṃ tathottare /
vidyārājaṃ tathaiśānyāṃ vinyasettu subhāvitaḥ

2.120

pañcavaktrāstrinetrāśca daśabāhvinduśekharāḥ /
kapālamālābharaṇāḥ sphuranmāṇikyamaṇḍitāḥ

2.121

pūrvaṃ pītaṃ smṛtaṃ devi raktamāgreyagocare /
dakṣiṇe nīlameghābhaṃ nairṛtyāṃ jvalanaprabham

2.122

śyāmaṃ cāparadigbhāge dhūmraṃ vāyavyagocare /
candrabimbaprabhaṃ saumye īśāne sphaṭikaprabham

2.123

tṛtīye caiva lokeśān sāstrānsaṃparikalpayet /
nāmāni teṣāṃ vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ

2.124

indrāgniyamanirṛtivaruṇāśca samīraṇaḥ /
somarājaḥ kuberaśca īśānaḥ parameśvaraḥ

2.125

bhairavāṣṭakarūpeṇa dhyātavyāstu varānane /
vajraṃ śaktistathā daṇḍaḥ khaḍgaḥ pāśastathaiva ca

2.126

dhvajo gadā triśūlaṃ ca lokapālayudhāni vai /
vajraṃ cānekavarṇāḍhyaṃ śaktiṃ hemasamaprabhām

2.127

daṇḍaṃ bhinnāñjanābhaṃ ca khaḍgaṃ nīlotpalaprabham /
kiṃśukābhaṃ tathā pāśaṃ dhvajaṃ śuklaṃ vicintayet

2.128

gadāṃ tu vidrumābhāṃ vai śūlaṃ vidyutsamaprabham /
saṃpūjyāvaraṇaṃ sarvaṃ saṃdhānaṃ mantranāyake

2.129

astrāṇi lokapālāśca bhairavāṣṭakameva ca /
pañca brahmānyathāṅgāni etānyāvaraṇāni tu

2.130

krameṇoccārayetsarvaṃ yāvattadgarbhamaiśvaram /
mūlamantreṇa kartavyaṃ nāḍīsaṃdhānameva ca

2.131

parāntaṃ yāvadābhāvya naivedyāni nivedayet /
ghārikā vaṭakāṃścaiva śaṣkulīrmodakāṃstathā

2.132

khaṇḍalaḍḍuśarāvāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca /
śālyodanaṃ mudgasūpamājyāktaṃ saṃprakalpayet

2.133

kauśalyāṃ maṇḍakāpūpāṃstathā kṣaudraśirāṃsi ca /
ghṛtāktāṃścillakāṃścaiva lavaṇānparikalpayet

2.134

avadaṃśānyanekāni kaṭūni madhurāṇi ca /
rasālāṃ ca dadhi kṣīramāsavaṃ vividhaṃ tathā

2.135

matsyamāṃsānyanekāni lehyapeyāni yāni ca /
agramāpūrayecchaṃbhorvittaśāṭhyavivarjitaḥ

2.136

paścādarghaḥ pradātavyaḥ surayā susugandhayā /
mudrāṃ pradarśayetpaścāttridhā traikālyakarmaṇi

2.137

praṇipātaṃ tataḥ kṛtvā japaṃ paścātsamācaret /
akṣamālāṃ tu saṃgṛhya gandhaiḥ puṣpaiḥ samarcitām

2.138

vāṅnirudvaḥ sucittātmā rājīvāsanasaṃsthitaḥ /
mūlamantraṃ samuccārya nāde līnaṃ vicintayet

2.139

unmīlyākṣāṇi saṃcintya tatastu japamārabhet /
akṣarākṣarasantānaṃ na drutaṃ na vilambitam

2.140

japaḥ prāṇasamaḥ kāryaḥ dinastho muktikāṅkṣibhiḥ /
saṃhāraḥ sa tu vijñeyaḥ śivadhāmaphalapradaḥ

2.141

vyomni prāpto yadā nādaḥ punareva nivartate /
śarvarī sā tu vijñeyā hṛdabjaṃ yāvadāgataḥ

2.142

sṛṣṭireṣā samākhyātā sarvasiddhiphalodayā /
ātmano bhairavaṃ rūpaṃ sadā bhāvyaṃ varānane

2.143

tasya vighnā vinaśyanti japaśca saphalo bhavet /
japtvā nivedayeddevi bhairavāya varānane

2.144

pūrakeṇa prayogeṇa tristhaṃ ca tritayānvitam /
trisiddhisiddhidaṃ devi sarahasyamudāhṛtam

2.145

śāntike mānaso japya upāṃśuḥ pauṣṭike smṛtaḥ /
saśabdaścābhicāre'sau prāgudagdakṣiṇāmukhaḥ

2.146

ātmā na śṛṇute yaṃ tu mānaso'sau prakīrtitaḥ /
ātmanā śrūyate yastu tamupāṃśuṃ vijānate

2.147

pare śṛṇvanti yaṃ devi saśabdaḥ sa udāhṛtaḥ /
aṣṭottaraśatenaiva akṣamālā samerukā

2.148

rudrākṣaśaṅkhapadmākṣaputrajīvakamauktikaiḥ /
sphāṭikī maṇiratnotthā sauvarṇī vaidrumī tathā

2.149

daśākṣamālā deveśi gṛhasthānāṃ prakīrtitāḥ /
sūtraṃ dhyātvā parāṃ śaktimadhvabhāgāṃstato maṇīn

2.150

vyaktisthānaṃ śivasyādhvā tatastaddharmiṇīṃ smaret /
saptaviṃśatibhiḥ kuryāddviguṇairvā caturguṇaiḥ

2.151

samaistu saṃhatairekaṃ śivatattvātmakaṃ mukhe /
na taṃ vilaṅghayedvidvān sṛṣṭisaṃhārakāraṇam

2.152

vīrasthānaratānāṃ hi vīrāṇāṃ varavarṇini /
mahāśaṅkhākṣasūtraṃ tu sarvakāmaphalapradam

2.153

gṛhasthena na kartavyamudvegajananaṃ param /
tasmāttu sphāṭikī mālā japtavyā sādhakottamaiḥ

2.154

sādhayedvividhānkāmānadhamānmadhyamottamān /
evaṃ hṛdambujāvastho yaṣṭavyo bhairavo vibhuḥ

2.155

sabāhyābhyantaraṃ kṛtvā paścādyajanamārabhet /
tatrārghapātramādau vai sauvarṇaṃ rājataṃ tathā

2.156

śāṅkhaṃ śāmbūkaṃ śauktaṃ vā tāmraṃ mṛṇmayameva vā /
padmapatrapalāśotthaṃ gṛhītvā kṣālya vāriṇā

2.157

astrajaptena deveśi pralipyāgurucandanaiḥ /
mṛṣṭadhūpena saṃdhūpya vāriṇāpūrayettataḥ

2.158

vastrapūtena śuddhena tāḍayedastramuccaran /
varmāvaguṇṭhitaṃ kṛtvā yāgaṃ tatraiva vinyaset

2.159

pūrvoktena vidhānena prokṣyastena samāsataḥ /
yāgārtho dravyasaṃghātaḥ tato yajanamārabhet

2.160

śaktiṃ nyasya tataścādau vyomākārāṃ sujājvalām /
sakalavyāpikāṃ sūkṣmāṃ śivādhārāṃ tu sarvagām

2.161

oṃkāradīpitāṃ devīṃ namaskārāvasānikām /
anantaṃ caiva vinyasya dharmaṃ jñānaṃ tathaiva ca

2.162

vairāgyaṃ ca tathaiśvaryamāgneyyādikrameṇa tu /
adharmaṃ ca tathājñānamavairāgyamanaiśvaram

2.163

saṃdhānakīlakāṃścaiva adhaśchādanamūrdhvagam /
padmaṃ sakesaraṃ devi karṇikāṃ puṣkarāṇi ca

2.164

maṇḍalatritayaṃ devāñśaktīścāpi śivāntakam /
mūrtiṃ brahmakalājālaṃ navatattvaṃ tritattvakam

2.165

bhairavāṣṭakavidyāṅgalocanaṃ kṣurikāṃ tathā /
śaktitrayaṃ paraṃ devamaṅgaṣaṭkasamanvitam

2.166

vinyasya bhāvayeddevi satataṃ vidhipūrvakam /
nirvartya tu yathānyāyaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

2.167

svāgataṃ cārdhyapādyaṃ ca sannidhānaṃ tathaiva ca /
rodhaṃ niṣṭhurayā kuryānmūlamantramanusmaran

2.168

pūjā suvipulā kāryā gandhadhūpasragādibhiḥ /
mudrāṃ pradarśayetpaścāttridhā traikālyakarmaṇi

2.169

tata āvaraṇaṃ bāhye viniveśyaṃ varānane /
īśapūrvayāmyasaumyavaruṇāntaṃ prakalpayet

2.170

vaktrāṇāṃ pañcakaṃ devi svadhyānaguṇasaṃyutam /
āgneyaiśānarakṣaḥsu sāmīraindradiśorapi

2.171

uttarāntaṃ niveśyaṃ tu aṅgānāṃ pañcakaṃ tathā /
netraṃ tu karṇikāyāṃ vai pūrvasyāṃ diśi saṃsthitam

2.172

svamantreṇa tu sarveṣāmardhyaṃ pādyaṃ samāhitaḥ /
mantrasaṃkarapuṣpāṇi na kuryātsādhakaḥ sadā

2.173

na bāhuṃ pṛṣṭhato vāpi mantrāṇāṃ parikalpayet /
paripāṭyā tu dātavyaṃ na mantrāṃllaṅghayetkvacit

2.174

svamudrāmantrasaṃyuktān yugapatparikalpayet /
ardhyaṃ pādyaṃ ca dhūpaṃ ca nityaṃ tāvatsamācaret

2.175

sarveṣāmeva mantrāṇāṃ vidhireṣa prakīrtitaḥ /
bhairavāṣṭakalokeśān sāstrānsaṃparikalpayet

2.176

bāhye śmaśānavinyāsaṃ praṇavādinamontagam /
pūrvādīśānaparyantaṃ kalpayeta vidhānataḥ

2.177

āmardakaṃ ca pūrvaṃ vai śmaśānādhipatiṃ vibhum /
śmaśānaiḥ sakabandhaiśca saśūlodbandhabhīṣaṇaiḥ

2.178

citibhiḥ prajvalantībhiḥ śivārāvaiḥ subhīṣaṇaiḥ /
agnikaṃ dakṣiṇe bhāge kālākhyaṃ paścime tathā

2.179

ekapādaṃ tathā saumye āgneyyāṃ tripurāntakam /
nairṛtyāmagnijihvaṃ tu vāyavyāṃ tu karālinam

2.180

aiśānyāṃ bhīmavaktraṃ tu śmaśāneśāḥ prakīrtitāḥ /
tarpayenmatsyamāṃsādyairāsavairvividhaistathā

2.181

gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ sarveṣāṃ tu pradāpayet /
praṇipātaṃ tataḥ kṛtvā japtvā mantraṃ subhāvitaḥ

2.182

recakena prayogena nivedya vidhipūrvakam /
huḍḍuṅkāranamaskārān kṛtvā caiva tato vrajet

2.183

agnikuṇḍasamīpaṃ tu arghahastaḥ subhāvitaḥ /
kuṇḍaṃ tu lakṣaṇopetaṃ prokṣayedastravāriṇā

2.184

kavacenāvaguṇṭhyaitadastradarbheṇa collikhet /
uddhṛtya prokṣayetpaścādastramantreṇa bhāmini

2.185

pūraṇaṃ tena kartavyaṃ samīkaraṇameva ca /
secanaṃ kuṭṭanaṃ caiva lepanaṃ tena kārayet

2.186

prokṣaṇaṃ śoṣaṇaṃ caiva tathāstreṇaiva kārayet /
pūjanaṃ gandhapuṣpādyaiḥ asinā cābhimantraṇam

2.187

vajrīkaraṇamastreṇa rekhāḥ pūrvāparāstrayaḥ /
yāmyasaumyamukhī caikā vajrametatprakīrtitam

2.188

़uoted, withattribution to the ṣvatantra, ad /ṃrg /Kড়/ ६:२--४ in the form:
vajrīkaraṇamastreṇa rekhāstisrastu pūrvagāḥ /
yāmyasaumyamukhā tvekā vajrametatprakīrtitam // २.१८७*१ //
asinaivāgnikuṇḍaṃ taddarbhaiḥ pūrvāgrasaṃstaraiḥ /
sabāhyābhyantaraṃ chādyaṃ gṛhahetvarthamīśvari

2.189

kuṇḍasya dakṣiṇe bhāge śuṣkagomayamāsanam /
darbheṇa viṣṭaraṃ puṣpaṃ praṇavena prakalpayet

2.190

svanāmapadasaṃyuktaṃ svadhyānena namontagam /
āmantraṇapadenaiva brahmāṇaṃ sthāpya pūjayet

2.191

puṣpādibhiḥ sudhūpādyairdhruveṇa tu yathākramam /
catuṣpathaṃ kuṇḍamadhye darbhābhyāṃ praṇavena tu

2.192

pūrvasaubhyāgrabhāgābhyāṃ viṣṭaraṃ tasya copari /
puṣpaṃ tasyopariṣṭāttu hṛdayenaiva pūjayet

2.193

vāgīśīṃ ca samāhūya praṇavādinamontagām /
nīlotpaladalaśyāmāmṛtumaccārulocanām

2.194

sarvalakṣaṇasaṃpūrṇāṃ sarvāvayavabhūṣitām /
dhyātvā caivaṃvidhāṃ devīṃ sthāpayetkuṇḍamadhyataḥ

2.195

ṛtukāla ivottānāṃ śirasaiśānasaṃsthitām /
pūjayedgaṃdhapuṣpādyairbhavamantramanusmaran

2.196

tato mudrāṃ darśayeta saṃnidhānāya mantravit /
tato'gnipātramādāya śivāmbho'streṇa prokṣayet

2.197

kavacenāvaguṇṭhyāpi praṇavenaiva pūjayet /
araṇyādisamudbhūtaṃ lokāgnyantaṃ vidhānataḥ

2.198

agniṃ tu śukravaddhyātvā caitanyaṃ praṇavena tu /
ṣaḍaṅgenaiva saṃpūjya amṛtatvaṃ dhruveṇa tu

2.199

ātmānaṃ bhairavaṃ dhyātvā agniṃ dhyātvā tu bījavat /
dhruveṇa kuṇḍabāhye tu tridhābhrāmyāvatārayet

2.200

yonau tu bījavatkṣiptvā bhairaveṇa śivāmbhasā /
astramuccārya saṃprokṣya yoniṃ pracchādayedbudhaḥ

2.201

darbheṇa dhruvamantreṇa akṣavāṭaṃ tato nyaset /
astreṇaiva caturdikṣu darbhaireva prakalpayet

2.202

saptavārāstramantreṇa darbheṇaiva tu kaṅkaṇam /
dakṣahaste tu badhnīyādastramantramanusmaran

2.203

rakṣārthamagnigarbhasya garbhādhānamato bhavet /

़ūOṭEḍin the /ṃrgV/ ad /Kড়/ ६:९ bthus:
yaduktaṃ śrīmatsvatantre---
saptavārāstrajaptena darbeṇaivāstrakaṅkaṇam /
badhnīyāddakṣiṇe haste mantramastramanusmaran /
rakṣārthamastragarbhasya iti
aparāsyatrirāhutyā pūjanaṃ hṛdayena tu

2.204

hṛdā trirāhutiṃ dattvā garbhādhānaṃ kṛtaṃ bhavet /
hṛdā vai jalabinduṃ tu darbhāgreṇātra pātayet

2.205

gandhapuṣpādibhiḥ pūjāṃ śikhayā kārayettataḥ /
trirāhutiṃ cottareṇa śikhayā ca trirāhutim

2.206

puṃsaḥ kalpanamevaṃ hi na strī garbhe tu janyate /
sīmantaṃ dakṣiṇāsyena darbhāgreṇa prakalpayet

2.207

grīvāmaṃsau kaṭiṃ caiva bāhū jaṅghe prakalpayet /
pratyaṅgāni ca saṃkalpya sīmantonnayanaṃ bhavet

2.208

gandhapuṣpādibhiḥ pūjā śirasā cāhutitrayāt /
pūrvamadhyāparānvahnau trīnbhāgānparikalpayet

2.209

mukhahṛtpādadeśāṃstu homāttacca tritattvakam /

़ūOṭEḍin the /ṃrgV/ ad /Kড়/ ६:११ --१२ thus:
yathoktaṃ śrīmatsvatantre---
pūrvamadhyāpare vahnestrīnbhāgānsamprakalpayet /
mukhahṛtpādadeśe tu tritattvāhutibhiḥ kramāt /
śirāṃsi pañcāhutyaiva ūrdhvāsyena tribhistribhiḥ

2.210

pañcavaktraṃ tu saṃkalpya madhyaprāgyāmyasaumyakam /
aparaṃ cāpyāhutibhiḥ pūrvāsyena trisaṃkhyayā

2.211

vaktrāṇāṃ niṣkṛtiṃ tadvadāhutīnāṃ trisaṃkhyayā /
netraṃ netreṇa saṃkalpya mukheṣvevaṃ trayaṃ trayam

2.212

āhutitritayenaiva tilaiḥ sarvaṃ tu kārayet /
tataḥ kalāsamūhaṃ ca pañca cātha catuṣṭayam

2.213

aṣṭāṅgāni tathā trīṇi daśa cāṣṭāvanukramāt /
śeṣāsyaiḥ saṃprakalpyaivaṃ kalāmūrtistato bhavet

2.214

aṅgāni vinyasetpaścāthṛdādyāni yathākramam /
trirāhutiṃ dakṣiṇena śirasā cāhutitrayam

2.215

sīmantonnayanaṃ hyevaṃ jātakarma tvathocyate /
astreṇa vījayedagnimastreṇaiva tu pūjayet

2.216

trirāhutiṃ tu pūrveṇa astreṇaivāhutitrayam /
evaṃ mantradvayenaiva jātakarma kṛtaṃ bhavet

2.217

़ūOṭEḍin the /ṃrgV/ ad /Kড়/ ६:१२ --१३ thus:
yaduktaṃ tatraiva---
astreṇa vījayedvahnimastreṇaiva tu pūjayet /
trirāhutiprayogeṇa jātakarma kṛtaṃ bhavet /
astreṇa prokṣayetkuṇḍaṃ sadyaḥ sūtakaśuddhaye /
vaktrāṇyuddhāṭayetpaścādvaktreṇaivāhutitrayāt /
vaktrāṇi śodhyānyasinā āhutitrayayogataḥ

2.218

vaktrābhighāro vaktraistu vaktre vaktre trayaṃ trayam /
prokṣayetkuṇḍapārśvāni sāstreṇaiva śivāmbhasā

2.219

darbhānāstīrya pūrvāgrān dakṣiṇottarasaṃsthitān /
saumyāgrānpūrvavāruṇyoḥ paridhīnviṣṭarāṃstathā

2.220

astramantreṇa te sarve brahmāṇaṃ pūrvaviṣṭare /
rudra ca dakṣiṇe sthāpya viṣṇuṃ paścimaviṣṭare

2.221

sadāśivaṃ cottare'tha svanāmapadacihnitam /
ādau dhruvaṃ smareddevi namaścānte prakalpayet

2.222

gandhapuṣpādibhiḥ pūjyāḥ svarūpaṃ teṣvanusmaret /
mekhalopari lokeśān pūjayetpraṇavena tu

2.223

rakṣārthaṃ jātabālasya brahmādyāḥ pūjitāstu ye /
tataḥ kaṅkaṇakaṃ muktvā dakṣahastavyavasthitam

2.224

puṣpaṃ saṃgṛhya devena śivāgnernāma kalpayet /
kavacenopacāraṃ tu gandhapuṣpādidhūpakaiḥ

2.225

ūrdhvāsyenāhutīstisraḥ kavacena trayaṃ punaḥ /
śivanāmāṅkitaṃ vahniṃ janayitvā surāṃstataḥ

2.226

visarjayettu svasthānaṃ sāvitrīṃ praṇavena tu /
puṣpādibhiḥ samabhyarcya homaireva tribhistribhiḥ

2.227

dhāmnaivedhmāstu hotavyā hastamātrapramāṇataḥ /
caturviṃśatisaṃkhyātāḥ śivāgnestarpaṇāya tu

2.228

srukstruvau saṃpratāpyāgnau śivāmbho'streṇa prokṣayet /
kavacenāvaguṇṭhyaitau śivāgnau bhrāmayettridhā

2.229

astreṇa mārjayedadbhirdarbhāgreṇātha saṃspṛśet /
punaragnau paribhrāmya prokṣayettau śivāmbhasā

2.230

darbhamadhyena saṃspṛśya bhūyo'gnau bhrāmya tāpayet /
śivāmbhasā mārjayitvā darbhamūlena saṃspṛśet

2.231

sruksruvābhyāṃ tato mūlaṃ sthāpayettāvadhomukhau /
darbhāṇāṃ pṛṣṭhataḥ pūjyau dakṣiṇe'gneḥ sadā budhaiḥ

2.232

ājyasaṃskaraṇaṃ kuryādājyādhiśrayaṇādikam /
ājyaṃ saṃprokṣya cāstreṇa kavacenāvaguṇṭhayet

2.233

śivāgnau tāpyamastreṇa udvāsyaṃ kavacena tu /
kuṇḍasya parito devi tridhā bhrāmya tu sthāpayet

2.234

yonisaṃsthaṃ cājyapātramudplavaṃ saṃplavaṃ tataḥ /
darbhāgradvayamādāya prādeśaṃ madhyagranthitam

2.235

pavaitrametadvihitamutplavaṃ tena saṃplavam /
aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu gṛhītvaitatpavitrakam

2.236

parāṅmukhaṃ tu trīnvārān saṃmukhaṃ trīṃstathaiva ca /
astreṇaiva tu mantreṇa avadyotaḥ śivāgninā

2.237

darbholmukaṃ tu saṃgṛhya ājyapātraṃ nirīkṣayet /
nīrājanaṃ tataḥ kuryātparyagnikaraṇaṃ tataḥ

2.238

dhāmnāstramantramuccārya tamagnāvulmukaṃ kṣipet /
dhāmnaiva vidhinā mantrī prokṣayedastravāriṇā

2.239

abhimantrya ṣaḍaṅgena amṛtatvaṃ śivena tu /
sakṛduccārayogena pūjayedbhairaveṇa tu

2.240

vaktrasaṃdhānakaṃ vaktrairāhutitritayena tu /
aparāsyena tadvaktrasaṃdhānaṃ tu samācaret

2.241

evaṃ saumyasya vaktrasya saṃdhānaṃ tu kṛtaṃ bhavet /
trirāhutiprayogeṇa dakṣiṇasyāpyayaṃ vidhiḥ

2.242

pūrvavaktre'pyathaivaṃ syādūrdhvavaktraṃ śivānvitam /
trirāhutiprayogeṇa vaktrasaṃdhiḥ prakīrtitaḥ

2.243

mukhyamūrdhvaṃ smṛtaṃ vaktraṃ guṇatvamitareṣu tu /
muktikāmasya dīkṣāyāmūrdhvavaktrasya mukhyatā

2.244

pādalepāñjanādyā vai siddhīstu vividhāśca yāḥ /
sadāśivāntagāḥ sarvāḥ pūrvavaktre tu homayet

2.245

māraṇoccāṭanādau tu vidveṣe stambhane tathā /
dakṣiṇe caiva vaktre tu homātsiddhiḥ parā bhavet

2.246

śāntikaṃ pauṣṭikaṃ caiva saubhāgyākarṣaṇāni ca /
saubhāgyārohasiddhiṃ tu uttare homayetsadā

2.247

paścime nityakarmāṇi viniyogaḥ prakīrtitaḥ /
ājyabhāgo hi hotavya ūrdhvavaktre tu paścime

2.248

ājyapātrasya madhye tu darbho vai bhairaveṇa tu /
nyasitavyo varārohe tato vai vartmakalpanā

2.249

uccārya bhairavaṃ pātre saṃpātaṃ pātya vartmanā /
nāḍītrayeṇa yugapatpātre bhāgatrayaṃ nyaset

2.250

suṣumnāṃ madhyamārgasthāṃ dakṣe piṅgāṃ prakalpayet /
iḍābhāge tu yattejo vāme saumyaṃ prakalpayet

2.251

evaṃ tribhāgaṃ saṃkalpya sruvamāpūrya homayet /
bhairaveṇaiva mantreṇāgnaye svāhāntameva ca

2.252

agnibhāgāttu saṃgṛhya sruveṇājyāhutiṃ kṣipet /
somabhāgastu somāya svāhetyante samuccaran

2.253

dhāmādipraṇavādyaṃ ca sruveṇājyāhutiṃ kṣipet /
agnīṣometi saṃjñe dve svāhānte dhāma cāditaḥ

2.254

praṇavādyājyamadhyāttu sruvamāpūrya homayet /
śuklapakṣe vidhirhyeṣa kṛṣṇapakṣe'nyathā bhavet

2.255

somabhāge bhavetsūryo hyagnisaṃjñā tu pūrvavat /
agneḥ sūryasya madhyādvai āhutiṃ pratipādayet

2.256

yataḥ sūryasya madhye vai amāvasyāṃ viśecchaśī /
prāśanārthamato homo vaktrāṇāṃ bhairaveṇa tu

2.257

cūḍādyā ye tu saṃskārā agnerbālāntasaṃsthitāḥ /
prāpaṇārthāya sarveṣāṃ pūrṇāmekāṃ pradāpayet

2.258

bhairavaṃ tu samuccārya śivāgniḥ sarvasiddhidaḥ /
agniṃ tu proddharetpaścātpātre saṃsthāpya rakṣayet

2.259

kuṇḍasya cottare bhāge viṣṭarasya ca bāhyataḥ /
praṇītaṃ kalpayettatra camasaṃ vāripūritam

2.260

puṣpākṣatatilairyuktaṃ pavitraṃ tatra vinyaset /
praṇavādi samāvāhya viṣṇunāma tato namaḥ

2.261

āmantraṇapadenaiva viṣṇuṃ saṃsthāpya pūjayet /
svāgatāsanapādyārghaiḥ tato vijñāpayettu tam

2.262

paśvarthaṃ yajña ārabdha ātmārthaṃ vātha sādhakaiḥ /
bhagavaṃstvatprasādena yāge niśchidratāstu naḥ

2.263

tato'gnau yajanaṃ kṛtvā bhairavaṃ tu prapūjayet /
sthaṇḍiloktavidhānena anantādīnprakalpayet

2.264

dhyātvā vaktrāṇi pañcādau yena yatkarma vāñchitam /
tanmukhyavaktraṃ saṃkalpya mukhaṃ kuṇḍapramāṇataḥ

2.265

bhāvayennava jihvāsatu vaktrevaktre pratiṣṭhitāḥ /
prāgādyaṣṭau madhya ekā kāmyārthe diggatāstu yāḥ

2.266

rājyārthā dāhajananī mṛtyudā śatrukārikā /
vaśīkartryuccāṭanī syādarthadā muktidāyikā

2.267

sarvasiddhipradā madhye tasmānmadhye tu homayet /
pūṇā tu bhairaveṇaiva jihvānāṃ kalpanāya ca

2.268

punaḥ pūrṇāhutiṃ caiva bhairaveṇa pradāpayet /
jvālāgraṃ tu hṛdāgṛhya vahnicaitanyakalpitam

2.269

ātmahṛtsthaṃ tu saṃkalpya yogapīṭhaṃ tu kalpayet /
madhyajihvānusāreṇa agninābhau tu kandakam

2.270

nālaṃ hṛdavadhi dhyātvā padmaṃ tatra vicintayet /
patrāṣṭakasamopetaṃ sitavarṇaṃ sutejasam

2.271

anantaṃ kalpayettatra dharmādicaraṇāntikam /
oṃkāreṇa śivāntaṃ ca agnimūrtiṃ prakalpayet

2.272

śikhā hṛdi sthitā yā tu dhruveṇotkīlayetpunaḥ /
recakeṇa kṣipedvahnau sā mūrtirbhairavātmikā

2.273

mūrtibhūtaṃ prakalpyaivamaṣṭātriṃśatkalāyutam /
śodhyādhvānaṃ tu vinyasyeddīkṣākāle varānane

2.274

bhairavaṃ pūjayitvā tu śāstradṛṣṭena karmaṇā /
vaktrasaṃdhiśca vaktrabhyāṃ śivavaktrāgnivaktrayoḥ

2.275

saṃdhāya caivaṃ jihvābhyāṃ nāḍīsaṃdhirato bhavet /
mūlamantraṃ samuccārya agnināsāvinirgatam

2.276

sthaṇḍilasthaśivālīnamekārthaṃ caiva saṃdhayet /
śuddhājyenāhutiśatamaṣṭotkṛṣṭaṃ varānane

2.277

bhairavasya tu hotavyaṃ vaktrāṅgānāṃ daśāṃśakam /
bhairavāṣṭakalokeśān daśamāṃśena homayet

2.278

mūlamantraṃ samuccārya pūrṇāmekāṃ prapātayet /
bhairavāpyāyanārthāya tathā pūrṇāṃ prapātayet

2.279

punarnyūnātiriktārthaṃ niśchidrakaraṇāya ca /
paścāddhomaḥ prakartavyo yathecchaṃ tu varānane

2.280

sarvakāmaprado homastilaiḥ śasto ghṛtānvitaiḥ /
dhānyairdhanārthasiddhyarthaṃ ghṛtaguggulahomataḥ

2.281

jāyate vipulā siddhiradhamā madhyamottamā /
śvetāravindairājyāktaiḥ bilvaiśca śriyamāpnuyāt

2.282

kśīrāktatilahomena śāntikarma varānane /
sitaraktapītakṛṣṇaiḥ śamanākṛṣṭipauṣṭikam

2.283

māraṇaṃ ca varārohe krameṇa parikalpayet /
kundapuṣpaiḥ sutārthāya aśokaiḥ priyasaṃgamaḥ

2.284

jātikuṭmalakaiḥ kanyā gāndharvī bakulodbhavaiḥ /
nāgaistu nāgakanyā vai siddhārthaiḥ siddhakanyakā

2.285

caṇyakaiścāpyapsaraso narendraḥ phalguṣeṇa tu /
ghṛtāktena varārohe samantrī sapurohitaḥ

2.286

rājñī putrasamopetā vaśaṃ yāti varānane /
yakṣiṇī vaśamāyāti puṣpaiścaiva kadambajaiḥ

2.287

vidyādharī kuyyakaiśca sādhayennātra saṃśayaḥ /
mṛgīṃ baddhvā tilairhomaḥ padmabilvairadhiṣṭhitam

2.288

bhakṣyairgrāsapramāṇaistu dhanyaiḥ prasṛtisaṃmitaiḥ /
evaṃ homānusāreṇa sādhako vidhisaṃsthitaḥ

2.289

pūjāhomarato nityaṃ yānyānkāmānsamīhate /
tāṃstānsa sādhayatyeva bhairavasya vaco yathā

3.1

iti śrīsvacchandatantre dvitīyaḥ paṭalaḥ
tṛtīyaḥ paṭalaḥ
adhivāsaṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
vāriṇā suviśuddhātmā kṛtakṛtyaḥ prasannadhīḥ

3.2

bhasmoddhūlitadehastu mudrālaṅkārabhūṣitaḥ /
jihmajenopavītena savāsā vā digambaraḥ

3.3

sugandhigandhaliptāṅgaḥ puṣpasragdāmabhūṣitaḥ /
divyābharaṇasampannaḥ suprasannaḥ subhāvitaḥ

3.4

sudhūpitaḥ sutāmbūlaścandanāgurucarcitaḥ /
mahadvārapradeśe tu sthitvā prāgiva bhāvitaḥ

3.5

dvārādhyakṣān pūjayitvā puṣpaprakṣepaṇaṃ tataḥ /
humphaṭkāraprayogeṇa tālāśabdaṃ vidhāya ca

3.6

pārṣṇyadhohastasaṃyogādvighnaproccāṭanāya vai /
pārṣṇyā bhūmigatān hanyāttālayā cāntarikṣagān

3.7

mantrairdivyān viśodhyaivaṃ yāgaharmyaṃ viśettataḥ /
rakṣāṃ pūrvavadastreṇa paritaḥ parikalpayet

3.8

varmaṇā māyārūpeṇācchādyaiva tu makhālayam /
tato dakṣiṇadigbhāge upaviśya varānane

3.9

karanyāsaṃ yathāpūrvaṃ dahanotpūyane tathā /
plāvanāpyāyane caiva sakalīkaraṇaṃ tathā

3.10

pūrvavanmānasaṃ yāgamantardehe samācaret /
śaktyādhāramanantaṃ ca dharmādicaraṇāvadhi

3.11

gātrakāṇi tvadharmādyastathā sandhānakīlakān /
adhaśchādanamūrdhvaṃ ca padmakesarakarṇikāḥ

3.12

puṣkarāṇi ca śaktīśca maṇḍalānmaṇḍalādhipān /
śivāntamāsanaṃ dadyātpūrvarūpaṃ dhruveṇa tu

3.13

mūrtibrahmakalāvyūhaṃ navatattvaṃ tritattvakam /
dvātriṃśadakṣaraṃ devaṃ bhairavāṣṭakameva ca

3.14

vidyāṅgāni tathā devīṃ kṣurikāṃ locanatrayam /
śaktitrayaṃ paraṃ devamaṅgaṣaṭkasamanvitam

3.15

mudrāmantrāṃśca dravyāṇi yathāsthānaṃ prakalpayet /
saṃkalpya ca yathānyāyaṃ yathāyogaṃ prakalpayet

3.16

sadyojātaṃ ca vāmaṃ ca aghoraṃ ca yaduktavān /
puruṣeśau ca devasya dalasthāṃścopakalpayet

3.17

hṛdayādīṃstataḥ pañca diśāsu vidiśāsu ca /
pūrvato yāvadīśāntaṃ bhairavāvaraṇaṃ bahiḥ

3.18

lokapālāṃstadastrāṇi pūrvādīśāntakāvadhi /
astrāṇi lokapālāṃśca bhairavāṣṭakameva ca

3.19

pañcabrahmāṇyathāṅgāni etānyāvaraṇāni hi /
krameṇoccārayetsarvān yāvattadgarbhamaiśvaram

3.20

mantrasandhānametaddhi paramīkaraṇaṃ śṛṇu /
uccārayettato devaṃ hrasvadīrghaplutānvitam

3.21

tāvaduccārayenmantraṃ yāvannirvāṇagocaram /
adhaḥśakteryāvadūrdhvaṃ somasūryapathāntarā

3.22

piṅgalāmadhyamārgeṇa varṇoccārakrameṇa tu /
devatāpañcakaṃ śaktiṃ vyāpinīṃ samanonmane

3.23

bhedayitvā kramātsarvaṃ yāvadvai nidhanāntikam /
nistaraṅgaṃ niradhvākhyaṃ sakalavyāpi conmanam

3.24

tadadhyāsyānulomyena hṛtpadme viniveśayet /
sarveṣvāvaraṇeṣvevaṃ devi tadvyāpakaṃ nyaset

3.25

tena cādhiṣṭhitāḥ sarve sarvakāmaphalapradāḥ /
yathā svarūpasaṃsthānavarṇā ye kathitā mayā

3.26

tathā te viniyoktavyā mānase mānasena tu /
karṇikāyāṃ tu saṃsthāpya dvidhāvasthaṃ ca bhairavam

3.27

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ sarvamantrairalaṃkṛtam /
tatrāpi parito jñeyamanirdeśyamanāmayam

3.28

yatra nāsti dvidhābhāvo na mantrādiprakalpanā /
oṃkārabindunādānāṃ vilayaṃ taṃ vinirdiśet

3.29

tatsthānaṃ durlabhaṃ matvā sambhavenna kadācana /
yasya nāgraṃ ca mūlaṃ ca diśo vidiśastathā

3.30

na śabdo nāpi cākāśaṃ dhyātvā tattu vimucyate /
prathamaṃ mānasaṃ yāgaṃ paścāddravyasamanvitam

3.31

ya evaṃ satataṃ kuryāddaiśiko yāgatatparaḥ /
svahaste sthaṇḍile liṅge maṇḍale caruke tathā

3.32

jale cāgnau ca sampūjya samyagdīkṣāphalaṃ labhet /
akṛtvā mānasaṃ yāgaṃ yo'nyaṃ yāgaṃ samārabhet

3.33

aśivaḥ sa tu vijñeyo na mokṣāya vidhīyate /
ātmayāge kṛte caiva dehaśuddhiḥ prajāyate

3.34

adhiṣṭhitaṃ śivenaiva tamācāryaṃ vinirdiśet /
ātmanirdahanaṃ caiva mānasaṃ ca yaduktavān

3.35

viditvā samyagācāryaḥ pāśahā sa śivaḥ smṛtaḥ /
yatra yatra sthito deśe yaścaivaṃ tu vidhiṃ yajet

3.36

brahmahāpi sa mucyeta kiṃ punaḥ śivatatparaḥ /
sarvāvasthāgataścaiva viṣayairanurañjitaḥ

3.37

sakṛtsampūjya mucyeta kiṃ punaryo dine dine /
etattantroktavidhinā yaduktaṃ vidhipūrvakam

3.38

ijyādi cānyatantre'pi tadvaitatkāmikaṃ bhavet /
nānāsiddhiguṇairyuktaṃ nānākāmaphalapradam

3.39

yogasiddhiśca jāyeta muktiṃ ca labhate dhruvam /
sadāśivo'pi jānāti devāścaivāsurādayaḥ

3.40

evaṃ tu mānasaṃ yāgaṃ kṛtvā bāhyaṃ samācaret /
parāṃ vṛttimanudhyāyan dravyāṇyādau vilokayet

3.41

sitacandanakarpūraṃ sudhūpaṃ sitavāsasī /
puṣpāṇi divyagandhīni tilavrīhighṛtādikam

3.42

cūtapallavadarbhāṃstu siddhārthān khaṭikāṃ tathā /
karaṇīṃ kartarīṃ caiva pāśabandhanasūtrakam

3.43

vārdhānīṃ śivakumbhaṃ ca tathedhmān paridhīnapi /
samidho dantakāṣṭhaṃ ca carusthālīṃ srucaṃ sruvam

3.44

taṇḍulāṃśca tathā kṣīramevamādīnyanekaśaḥ /
tato'rghapātramādāya kṣālayedastravāriṇā

3.45

kavacenāvaguṇṭhyaiva praṇavena tu pūjayet /
udakādibhiraṣṭāṅgaḥ pūrayettu varānane

3.46

udakaṃ kṣīrakusumaṃ kuśasarṣapataṇḍulāḥ /
praṇavenāsanaṃ sarvaṃ tato mūrtiṃ nyasetpriye

3.47

bhairavāvaraṇairyuktāṃ pūjayettāṃ yathākramam /
gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpairmantrasandhānapūrvakam

3.48

mantavyaṃ paramaṃ tattvaṃ tataścaivāmṛtībhavet /
pātrāṇāṃ tritayaṃ kalpyaṃ nirodhārthe vidhau tathā

3.49

paśvarghe ca prakalpyaivaṃ śivahastaṃ prakalpayet /
mantrasandhānakaṃ prāgvannāḍīsandhānameva ca

3.50

mūlamantramanusmṛtya hṛtkaṇṭhatālumadhyagam /
bhrūmadhyaṃ śabdakūṭaṃ tatturyasthānaṃ vibhedayet

3.51

vāmadakṣiṇamadhye tu viṣuvatsthena bhedayet /
dvādaśāntaṃ paraṃ nītvā karastho mantravigrahaḥ

3.52

tasyāpyanena nyāyena vilomena viśeddhṛdi /
ātmano recakenaiva pūrakeṇa viśeddhṛdi

3.53

nāḍīsandhānametaddhi śivena parikīrtitam /
vyāpakaṃ tu śivaṃ dhyāyenmantramūrtimadhiṣṭhitam

3.54

darbhaṃ saṃgṛhya cāstreṇa saptavārābhimantritam /
pañcagavyāya pātraṃ tu śodhayettu śivāmbhasā

3.55

astreṇa kṣālayettacca kavacenāvaguṇṭhayet /
darbhāsanaṃ dhruveṇaiva maṇḍalaṃ tu prakalpayet

3.56

tasyopari nyasetpātraṃ gomayādīni cāharet /
pṛthakpātrasthitānyeva prokṣyāstreṇa śivāmbhasā

3.57

gomayaṃ tu hṛdāmantrya gomūtraṃ śirasā dadhi /
śikhayā varmaṇā kṣīramastreṇājyaṃ kuśodakam

3.58

dhāmnā ca mantrayetpaścādgomayādīni yojayet /
pūrvasaṃskṛtapātre tu svamantrairgomayādikam

3.59

saṃyojya mantrayetpaścāttaireva hṛdayādibhiḥ /
praṇavena tu saṃkalpya anantaṃ mūrtivigraham

3.60

dhāmāṅgāni ca bāhye tu sampūjyāvaraṇasthitim /
mantrasandhānakaṃ kṛtvā amṛtīkaraṇaṃ tathā

3.61

śivāmṛtaṃ tatsaṃcintya sampūjya sthāpayettataḥ /
astrābhimantritaṃ darbhaṃ gṛhītvollekhanaṃ kuru

3.62

yāvadbhūmau samantāttu saumyāsyo dakṣiṇe sthitaḥ /
tataścaivoddharecchalyamājalāntaṃ vyavasthitam

3.63

recitaṃ bhāvayecchuddhaṃ mauktikādyaiḥ prapūrayet /
samīkaraṇamastreṇa kavacena tu secanam

3.64

ākoṭanamathāstreṇa tato mārjanalepane /
astreṇa pañcagavyena gandhatoyena copari

3.65

śivāmbhasāstrayuktena vikirāṇyabhimantrayet /
saptakṛtvo'stramantreṇa sthitvā mantre tu prāgdiśaḥ

3.66

ūrdhvādho vikireddhānyānyastrabhūtāni cintayet /
cāmareṇa suśubhreṇa astramantreṇa saṃharet

3.67

aiśānyabhimukhānyeva nairṛtyā yāvadaiśvaram /
pañcagavyena samprokṣya gandhāmbhobhiḥ śivāmbhasā

3.68

dhruveṇa śriyamāvāhya padmahastāṃ sulocanām /
śuklapuṣpāṇi muñcantīṃ sarvalakṣaṇasaṃyutām

3.69

nīlotpaladalaśyāmāṃ yāgaharmyāvalokinīm /
brahmasthānopaviṣṭāṃ tu dvārābhimukhabhadradām

3.70

gandhapuṣpādibhiḥ pūjya śivakumbhaṃ prakalpayet /
aiśānīṃ diśamāśritya pañcagavyena maṇḍalam

3.71

gandhodakena saṃlipya śivāmbho'streṇa prokṣayet /
anantādyāsanaṃ dattvā dhruveṇāmaṇḍalāvadhi

3.72

sarvadoṣavinirmuktaṃ kumbhaṃ candanalepitam /
svastikādyaiścārcayitvā yavasiddhārthadūrvabhiḥ

3.73

sitasūtreṇa saṃveṣṭya vastrapūtena cāmbhasā /
sampūrya sarvataśchannaṃ cūtāśvatthādipallavaiḥ

3.74

ratnagarbhauṣadhīyuktaṃ sahadevādibhirgaṇaiḥ /
prokṣya cāstreṇa saṃgṛhya kavacenāvaguṇṭhitam

3.75

āsanasyopari nyasyenmūlamantramanusmaran /
kalādhvabhairavādīni nyasyārghādīn prakalpayet

3.76

mudrāṃ baddhvā hṛdādīni pūjyānyagnidalādiṣu /
gandhapuṣpapavitrādyaiḥ sitavastreṇa bhūṣayet

3.77

vāmabhāge tu kumbhasya pañcagavyena maṇḍalam /
śivāmbhasā tu samprokṣya praṇavenāsanaṃ nyaset

3.78

samprokṣya ca śivāmbhobhirvārdhānīṃ maṅgalānvitām /
kumbhavaccārcayitvā tāmāsanasyopari nyaset

3.79

gandhapuṣpapavitrādyaiḥ pūjayitvā tu vārdhanīm /
uccāryāstraṃ krameṇāgre dravyāṇāṃ vārdhanīṃ nayet

3.80

acchinnāmanulomena jaladhārāṃ tu pātayan /
tatsthānāttu samuddhṛtya yāvatkoṇaṃ tu śāṅkaram

3.81

ācāryaḥ kalaśaṃ paścādbhairaveṇa samuddharet /
nayedvārdhānimārgeṇa tasmin saṃsthāpayetpunaḥ

3.82

vārdhānīṃ sthāpayetpaścādastramantramanusmaran /
viśeṣapūjāmubhayorgandhapuṣpapavitrakaiḥ

3.83

mantrasandhānakaṃ kuryānnāḍīsandhimathobhayoḥ /
vikirān saṃhitān pūrvaṃ vārdhānyāḥ kalpayedadhaḥ

3.84

akṣatāstrāṇyanekāni śarakuntāsimudgarāḥ /
cakrapaṭṭisavajrāditriśūlāntānyanekaśaḥ

3.85

yogauko vyāpya sarvaṃ tu tiryagūrdhvamadhaḥ sthitāḥ /
vārdhānyastrasya sarve te raśmibhūtā vyavasthitāḥ

3.86

śiṣyasya dakṣiṇe haste vārdhānyastraṃ tu saṃhitam /
tenaitaṃ yajñarakṣārthaṃ yāgādau kalaśaṃ nyaset

3.87

naivedyaṃ vividhaṃ dattvā nutvā vijñāpayedvibhum /
bhagavaṃstvatprasādena yāgaṃ nirvartayāmyaham

3.88

sannidhānaṃ sadā tubhyamavighnārthaṃ sadā bhava /
anujñātotthito yāyādarghahasto digīśvarān

3.89

svanāmapadavinyāsānoṃkārādinamontagān /
gandhapuṣpapavitrādyaiḥ pūjayettān prayatnataḥ

3.90

indrādyanantaparyantāṃllokapālān prapūjayet /
tato maṇḍalakaṃ madhye yāgabhūmau prakalpayet

3.91

pañcagavyena liptvādau gandhatoyena copari /
śivāmbhasāstramantreṇa samprokṣya tvavaguṇṭhayet

3.92

brahmasthānasya pūrveṇa gurūn pūjya vināyakam /
vāyavye pūjayeddevi gandhapuṣpairanukramāt

3.93

athaitāṃstu namaskṛtya ājñāṃ dattāṃ vibhāvayet /
tatastu madhyadeśasthaṃ yogapīṭhaṃ prakalpayet

3.94

pūrvoktena vidhānena bhairaveśaṃ varānane /
pūjayitvā pavitrādyaistrirāvaraṇasaṃyutam

3.95

svadhyānaguṇasaṃyuktaṃ mudrālaṅkārabhūṣitam /
mantrasandhānakaṃ pūrvaṃ nāḍīsandhānameva ca

3.96

paramīkaraṇaṃ kuryādvyāpakena pareṇa tu /
naivedyān vividhākārān dattvā mudrāṃ pradarśayet

3.97

praṇipātaṃ japaṃ kṛtvā nivedya vidhipūrvakam /
paścādbaliḥ pradātavyo mātṛṇāṃ bhūtasaṃhate

3.98

bhūteśvarāṇāṃ deveśi kṣetrapālasya sarvataḥ /
tataḥ snāyādathoddhūlya athavācamya suvrate

3.99

tato'gnikuṇḍaṃ gatvā tu pūrvavacchodhanaṃ tathā /
bhairavaṃ pūjayettatra vidhidṛṣṭena karmaṇā

3.100

agneḥ santarpaṇaṃ kuryātsahasreṇa śatena vā /
tataścaruṃ ca śrapayetsthālīṃ saṃgṛhya nirvraṇām

3.101

śivāmbhasā tu prakṣālya kavacenāvaguṇṭhayet /
candanādyairvilimpettāṃ mṛṣṭadhūpena dhūpayet

3.102

sūtreṇa veṣṭayetkaṇṭhe varmabhūtena suvrate /
darbheṇāstrasvarūpeṇa kalpayenmaṇḍalaṃ priye

3.103

prokṣya caiva śivāmbhobhiḥ kavacenāvaguṇṭhayet /
āsanaṃ tatra vinyasyedanantādiśivāntakam

3.104

mūrtibhūtāṃ nyasetsthālīṃ tatrasthaṃ bhairavaṃ yajet /
trirāvaraṇasaṃyuktaṃ gandhapuṣpairanukramāt

3.105

mānasena prayogeṇa bhāvapuṣpairvarānane /
cullīṃ samprokṣya cāstreṇa kuṇḍavaccārcayettataḥ

3.106

tatra sthālīṃ samāropya paścādagniṃ nyasedadhaḥ /
kṣīraṃ prokṣya śivāmbhobhistaṇḍulāṃśca samāsataḥ

3.107

mantreṇāṣṭaśatenaiva prakṣipya pācayecchanaiḥ /
mūlamantreṇa deveśi ekacittaḥ samāhitaḥ

3.108

cālanodghāṭanādīni astramantreṇa kārayet /
taptābhidhāraṃ susvinne aṅgaiścaiva prakalpayet

3.109

tribhistribhirghṛtenaiva sruveṇa juhuyātpriye /
bhūmau maṇḍalakaṃ kṛtvā praṇavenāvatārayet

3.110

sthālīmājyopaliptāṃ tu śītāghāraṃ ca homayet /
bhairaveṇa ṣaḍaṅgena vaṣaḍjātiyutena ca

3.111

maṇḍalaṃ kuṇḍasāmīpye kṛtvā darbhāsanaṃ nyaset /
sthālyāṃ tasyopari nyasya sampātaṃ mantrasaṃhitām

3.112

ḍwivedi printssthā(lyāṃ līṃ) tasyopari
japannekaikayāhutyā pātayedbhairaveṇa tu /
aṣṭotkṛṣṭaśatenaiva parāmṛtamanusmaran

3.113

rajasyādau tato devi kartaryāṃ karaṇau tathā /
khaṭikātilājyasampātaṃ mūlamantreṇa kārayet

3.114

tribhāgaṃ kalpayitvā taṃ caruṃ sthālyāṃ tu saṃsthitam /
śivāgnisādhakebhyaśca śivāyāgraṃ nivedayet

3.115

dvitīyaṃ homayedagnau sādhakebhyastṛtīyakam /
caruṃ pātre tu saṃgṛhya pūjayedbhairaveṇa tu

3.116

puṣpadhūpādibhirnītvā dhāmnaitaṃ vinivedayet /
hṛdādyāvaraṇasthānāṃ daśamāṃśaṃ nivedayet

3.117

kalaśe'pyevamevaṃ tu agnau homyaścaruḥ srucā /
bhairavasya śataṃ homyamaṅgānāṃ tu daśāṃśakam

3.118

sādhakebhyastu yaccheṣaṃ pidhāya sthāpayetpriye /
vināyake śataṃ homyaṃ bhūparigrahaṇe tathā

3.119

adhivāse tathaiveha aṣṭottaraśataṃ hutiḥ /
prāyaścittanimittaṃ tu anulomavilomake

3.120

nyūnātirikte deveśi aṣṭottaraśataṃ hutiḥ /
bhairavaṃ pūjayitvātha prārthyānujñāṃ varānane

3.121

śiśoḥ karma prakartavyaṃ yathā bhavati tacchṛṇu /
dvāre maṇḍalakaṃ kṛtvā darbhaṃ tasyopari nyaset

3.122

praṇavenāsanaṃ kalpyaṃ śiṣyaṃ tasminniveśayet /
samapādaṃ stabdhakāyaṃ saumyānanakṛtāñjalim

3.123

guruḥ pūrvamukho'streṇa prokṣayettaṃ śivāmbhasā /
bhasmanā tāḍayenmūrdhni astramantreṇa cālabhet

3.124

nābhyūrdhvaṃ trīṃstathā vārānnabhyadhastrīn prakalpayet /
śivaṃ nyāsāṅgasahitaṃ pūjayedbhairaveṇa tu

3.125

vastraṃ samprokṣya cāstreṇa kavacenāvaguṇṭhayet /
pūjayedbhairaveṇaiva mukhaṃ pracchādayettathā

3.126

hastābhyāṃ taṃ gṛhītvātha viśejjavanikāntaram /
devasyābhimukhaṃ kṛtvā puṣpaṃ prāṇau pradāpayet

3.127

prakṣepayettato dhāmnā mukhamudghāṭya darśayet /
vidyāmantragaṇaiḥ sārdhaṃ kāraṇaṃ sasadāśivam

3.128

ajñānapaṭanirmuktaḥ prabuddhaḥ paśurīkṣate /
daṇḍavaddharaṇīṃ gatvā praṇipatya punaḥ punaḥ

3.129

kṛtakṛtyaḥ prahṛṣṭātmā prahṛṣṭanayanaṃ śiśum /
utthāpya hastān saṃgṛhya dakṣiṇāṃ mūrtimānayet

3.130

tatra maṇḍalakaṃ kṛtvā puṣpeṇa praṇavāsanam /
tasyopari śiśuṃ nyasya ūrdhvakāyamudaṅmukham

3.131

guruḥ pūrvānanaḥ sthitvā prokṣaṇādīni kārayet /
upaveśya tataḥ kṛtvā sakalīkaraṇe vidhim

3.132

viśeṣaphalasiddhyarthaṃ mumukṣoḥ sādhakasya vā /
gandhadigdhau karau kṛtvā astreṇa pariśodhayet

3.133

kavacenāvaguṇṭhyaitau plāvayedamṛtena tu /
anantamāsanaṃ kalpyaṃ bhairavāṅgāni vinyaset

3.134

vyomnyātmānaṃ yojayitvā śiśoḥ śoṣyā tanuḥ priye /
āgneyīṃ dhāraṇāṃ dhyātvā nirdahyāstreṇa taṃ śiśum

3.135

dhūmajvālāvinirmuktaṃ dagdhakāyaṃ vibhāvayet /
bhasmībhūtaṃ tataḥ śāntaṃ plāvayedamṛtena tu

3.136

vyomavaccintayeddehaṃ caitanyaṃ kanakāgnivat /
śaktinyāsaṃ nyasetpūrvaṃ kamalaṃ praṇavena tu

3.137

tasyopari tadātmānaṃ dhyāyejjyotirmayaṃ śubham /
mūrtimantraṃ samuccārya mūrtibhūtaṃ prakalpayet

3.138

pūrvoddhṛtena mantreṇa plāvayedamṛtena tu /
mantranyāso yathāpūrvamaṣṭātriṃśatkalāvadhi

3.139

kalādhvānaṃ nyasetpaścācchāntyatītādyanukramāt /
sphaṭikābhā tathā kṛṣṇā raktā śuklā ca pītakā

3.140

śāntyatītādikā jñeyāstattvabhūtāstu tāḥ kalāḥ /
dhāmnāvāhya tathāṅgāni nyasyāntaḥkaraṇaṃ bhavet

3.141

ātmāntaḥkaraṇe yadvattadvatpūjāṃ samārabhet /
dhāma proccārya sandadhyātsabāhyābhyantaraṃ punaḥ

3.142

śivahaste vibhuṃ dhyātvā mantragrāmaṃ sujājvalam /
dhāmoccārya ca sandhāya śiṣyamūrdhni karaṃ nyaset

3.143

adhomukhena hṛtpṛṣṭhe śivahastena cālabhet /
utthāpya dattvā puṣpaṃ tu añjalau bhairaveṇa tu

3.144

praveśyābhyarcayecchambhuṃ śivamuccārya nikṣipet /
nirgatya vandayeddevaṃ daṇḍavattriḥ pradakṣiṇam

3.145

śivakumbhāgnimadhyasthaṃ sthaṇḍilasthaṃ ca vandayan /
śivapūjāgnikāryādau sakalīkṛtavigrahaḥ

3.146

nānyathā prāksvarūpeṇa pūjanārho bhavettu saḥ /
nītvā kuṇḍasamīpaṃ taṃ śiṣyahastāviyogataḥ

3.147

ātmasavye'tha digbhāge maṇḍalaṃ praṇavena tu /
praṇavenāsanaṃ dattvā tasyopari śiśuṃ nyaset

3.148

upaveśya kare darbhaṃ bhairaveṇa samarpayet /
mūlaṃ śiṣyasya hastasthaṃ sāgramācāryajaṅghayoḥ

3.149

piṅgalā madhyamā nāḍī śiṣyadehādvinirgatā /
saivātra darbhabhūtā tu gurunāḍyāṃ layaṃ gatā

3.150

nāḍīsandhānahetvarthaṃ bhairaveṇāhutitrayam /
tayā nāḍyā praveṣṭavyaṃ śiṣyasya hṛdaye sakṛt

3.151

grahaṇākarṣaṇārthaṃ tu gṛhṇanmuñcan punaḥ punaḥ /
dīkṣākāle yataścaivaṃ tadarthaṃ nāḍisaṃhatiḥ

3.152

śiṣyasyātha śirobhūmau bhairaveṇa vidhāya tu /
sampātaṃ sarvamantraistu dhruveṇājyāhutiṃ kṣipet

3.153

mūlamantraṃ samuccārya svā ityagnau prapātayet /
heti śiṣyasya śirasi sampātaḥ śivacoditaḥ

3.154

śiṣ.yadehe tu ye mantrāḥ sabāhyābhyantaraṃ sthitāḥ /
kuṇḍasthāḥ pūjitā ye tu dhāmādyāvaraṇāntagāḥ

3.155

yugapattarpaṇaṃ teṣāṃ sampātastena kīrtitaḥ /
ekaikasyātra mantrasya āhutitritayena tu

3.156

utthāpya ca tataḥ śiṣyaṃ tadarthaṃ mantratarpaṇam /
bhairavāya śataṃ hutvā hṛdādau daśakaṃ hutiḥ

3.157

dhāmnā cotthāya hotavyaṃ pūrṇāhutyānutarpayet /
mantrāṇāṃ dīpanaṃ kuryāddhāmādyastrāvadhi kramāt

3.158

huṃkāradvayamadhye tu mūlamantraṃ samuccaran /
praṇavādiphaḍantena āhutīḥ pratipādayet

3.159

hṛdādīnāṃ ca sarveṣāṃ jātiruktātra dīpane /
pāśānāṃ bandhanārthāya mantrāṇāṃ dīpanaṃ smṛtam

3.160

mantrāḥ karaṇabhūtāstu paśukāryasya sādhane /
ācāryaḥ karaṇaṃ proktaḥ śivarūpo yataḥ smṛtaḥ

3.161

krūrakārye tu kartavye mantrān sandīpya yojayet /
krūrajātyanurūpeṇa vācakān yojayetsadā

3.162

bhrukuṭīkarālavadanān vācyarūpān vicintayet /
saumyajātiyutān saumye saumyarūpān vicintayet

3.163

pāśakarma tato vakṣye kanyākartitasūtrakam /
triguṇaṃ triguṇīkṛtya pāśabandhanasūtrakam

3.164

śivāmbho'streṇa samprokṣya kavacenāvaguṇṭhayet /
pūjayitvā vidhānena gandhapuṣpādidhūpakaiḥ

3.165

prasārayedgṛhītvā tanmūrdhādyaṅguṣṭhakāvadhi /
śiṣyasya stabdhadehasya nāḍībhūtaṃ vicintayet

3.166

suṣumnā madhyamā nāḍī sarvanāḍīsamanvitā /
oṃkārādi svanāmnā tu namaskārāvasānakam

3.167

śiṣyadehasthitāṃ nāḍīṃ sūtre saṃgṛhya yojayet /
gandhapuṣpādibhiḥ pūjya kavacenāvaguṇṭhayet

3.168

sannidhānāhutīstisraḥ svanāmapadajātikāḥ /
śivāmbho'streṇa samprokṣya śiṣyasya hṛdayaṃ punaḥ

3.169

tāḍayedastrapuṣpeṇa hṛdi citsaṃhṛtā bhavet /
huṃkāroccārayogena recakena viśeddhṛdi

3.170

nāḍīrandhreṇa gatvā tu caitanyaṃ bhāvayecchiṣoḥ /
kadambagolakākāraṃ sphurattārakasannibham

3.171

hṛtsthaṃ chittvāstrakhaḍgena humphaṭkārāntajātinā /
dhāmnā cāṅkuśarūpeṇa karṣecchaktyavadhi kramāt

3.172

dvādaśāntaṃ tu saṃgṛhya sampuṭya hṛdayena tu /
saṃhāramudrayā yojyaṃ sūtre nāḍīprakalpite

3.173

vyāpakaṃ bhāvayitvā tu kavacenāvaguṇṭhayet /
bhairaveṇāhutīstisraḥ sannidhānasya hetave

3.174

dvitīyaḥ sūtradehastu pāśā yatra sthitāstvime /
bandyāścedyāstathā dāhyāḥ sūtrasthāne na vigrahe

3.175

pāśāstu trividhā bhāvyā māyīyāṇavakarmajāḥ /
caitanyarodhakāstvete kāryakāraṇarūpiṇaḥ

3.176

malaḥ karma nimittaṃ tu naimittikamataḥ param /
ādhārarūpaṃ naimittaṃ śarīrabhuvanādikam

3.177

nimittamabhilāṣākhyaṃ vicitrairheturūpakaiḥ /
tāṃścāvalokayetsūtre bandhyabandhanahetutaḥ

3.178

pāśānāṃ tāḍanaṃ kāryaṃ humphaṭkārāntajātinā /
svanāmapraṇavādyena śāntyatītādyanukramāt

3.179

puṣpeṇa tāḍayenmūrdhni grāhyaṃ hūmādi yojayet /
huṃpha.kārāntayogenāgṛhya saṃhāramudrayā

3.180

dhāmnā tu yojayetsūtre namaskārāntayoginā /
evaṃ śāntyādikān pāśān sthānātsaṃgṛhya yojayet

3.181

bhāvayettrividhān pāśān pañcatattvādhvavyāpakān /
trayāṇāṃ vyāpikā śaktiḥ kriyākhyā pārameśvarī

3.182

śāntyatītādibhedena pañcasaṃjñāpratiṣṭhitā /
ādheyagraha ādhāraṃ gṛhītaṃ bhāvayetpaśoḥ

3.183

gandhapuṣpādibhiḥ pūjya sūtre pāśāṃśtu tarpayet /
śāntyatītākrameṇaiva āhutīnāṃ trayaṃ trayam

3.184

sannidhānāya pāśānāmataḥ pāśāṃstu dīpayet /
svanāmajātiphaṭkāradhāmabhiśca trayaṃ trayam

3.185

viśleṣakaraṇārthaṃ tu pāśānāṃ dīpanaṃ bhavet /
dīptāḥ pāśāstato bandhyāstāḍanagrahaṇādinā

3.186

sūtrasthāṃstāḍayetpuṣpaiḥ svadehasthāniva kramāt /
dhāmnā ca sampuṭīkṛtya svanāmnā ca sakṛtsakṛt

3.187

bandhane tu prayogo'yaṃ sūtre granthīn pradāpayet /
bandhane parimāṇaṃ ca karmaṇo viṣayasya ca

3.188

ṣaṭtriṃśattattvamadhyastho bhuṅkte bhogaṃ na cānyathā /
pāśān saṃsthāpya pātre tu saṃpātaṃ juhuyātsakṛt

3.189

pātrasampuṭamadhyasthān sthaṇḍile vinivedayet /
nītvā samarpayetkumbhe pāśān saṃrakṣa he vibho

3.190

darbhaṃ vimocayecchiṣyaṃ puṣpaṃ pāṇau pradāpayet /
shtaṇḍile śivakumbhe ca śivāgnau ca prapūjayet

3.191

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā daṇḍavannipatedbhuvi /
utthāpya pañcagavyādīn dadyādvai bhairaveṇa tu

3.192

gomayena śucau deśe kāryaṃ maṇḍalakatrayam /
ekasminmaṇḍale viṣṭaḥ pañcagavyaṃ śiśuḥ pibet

3.193

upaviśya dvitīye tu carukaṃ prāśayedbudhaḥ /
ācamya dantakāṣṭhaṃ tu tṛtīye maṇḍale sthitaḥ

3.194

bhakṣayitvā ca deveśi tataścaiva vinikṣipet /
pūrvaṃ paścāttathaiśordhvaṃ cottarasyāṃ ca śobhanam

3.195

anyasyāmaśubhaṃ viddhi tasya homaḥ śataṃ bhavet /
ācāryo juhuyātpaścātprāyaścittaṃ śivena tu

3.196

vidhernyūnātiriktasya cittavikṣepakarmaṇi /
aṣṭottaraśataṃ hutvā prāyaścittādviśuddhyati

3.197

paścātsantarpayeddhomasahasreṇa śatena vā /
mantrāṃśca daśabhāgena vahnau naivedyadāpanam

3.198

viśeṣapūjanaṃ cārghaṃ mudrābandhaṃ varānane /
stotraṃ vādyaṃ tataḥ kṛtvā caruṃ prāśya visarjayet

3.199

nirodhārgheṇa cārghaṃ tu dattvā caiva varānane /
recakena tu saṃgṛhya bhairavaṃ tamanusmaran

3.200

muṣṭinā pūritaṃ nītvā pūjayitvā varānane /
agniṣṭhaṃ vai pūrakeṇa gṛhītvā sthāpayetpunaḥ

3.201

tatrasthaṃ pūjayitvā ca kalaśe tu vinikṣipet /
kusumādibhirabhyarcya kumbha eva tu bhairavam

3.202

prakṣipya caiva nirmālyaṃ gomayena spṛśetpriye /
śivāmbhasā tu samprokṣya śiṣye śayyāṃ prakalpayet

3.203

gṛhiṇo darbhaśayyāṃ tu yatervai bhasmanā priye /
pūrvāśirā gṛhī kāryo yatirvai dakṣiṇāśirāḥ

3.204

tatra sthitasya śiṣyasya śikhābandhaṃ varānane /
siddhārtharocanādyaiśca rakṣāṃ kuryādasiṃ smaran

3.205

bhasmanā rocanādyaiśca astraprākāracintanam /
kavacenāvaguṇṭhyaiva śiṣyaṃ tu svāpayettataḥ

3.206

tataścaiva tu nirgatya balikarma samārabhet /
balistu kalpitaḥ pūrvaṃ sarvabhūteṣvathādarāt

3.207

taṃ tu saṃgṛhya deveśi pūrvādīśāntakaṃ kṣipet /
bhūtā ye vividhākārā divyabhaumāntarikṣagāḥ

3.208

pātālatalasaṃsthāśca śivayāge subhāvitāḥ /
dhruvādisarvabhūtāśca aindrādyāśāsthitāśca ye

3.209

svāhākārasamāyogāttṛpyantūccārayan kṣipet /
namaskāreṇa sampūjya gandhairdhūpairanukramāt

3.210

pūrvādīśānaparyantamadhaścordhvaṃ samantataḥ /
koṇasthān kṣetrapālāṃśca patitāñchvapacānapi

3.211

baliṃ dattvā tu sarvebhya ācamya ca varānane /
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā krameṇa prāśayeccarum

3.212

sahāyaiḥ sahito vīra ekacittaḥ samāhitaḥ /
prāṅmukha udaṅmukho vā maṇḍalasthaḥ pṛthakpṛthak

3.213

pañcagavyaṃ pibetpūrvaṃ carukaṃ dantadhāvanam /
prāśyaivaṃ sakalīkṛtya rakṣāṃ pūrvavadeva ca

3.214

yāgabūmau svapetpāścācchiṣyaiḥ saha varānane /
bhairavadhyānayogena samādhau jāgradeva vā

4.1

svacchandatantre'dhivāsapaṭalastṛtīyaḥ
caturthaḥ paṭalaḥ
adhivāsānantarabhāvinīṃ dīkṣāṃ prastāvayituṃ śrībhairava uvāca
pratyūṣe vimale kṛtvā śaucādyān purrvavatkramāt /
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā pūrvavatpraviśedgṛham

4.2

śiṣyaśca śucirācāntaḥ puṣpahastaḥ (...) guruṃ tataḥ /
praṇamya śirasā (...) hṛṣṭo guroḥ svapnānnivedayet

4.3

śubhān svapnān pravakṣyāmi aśubhāṃśca varānane /
svapneṣu madirāpānamāmamāṃsasya bhakṣaṇam

4.4

krimiviṣṭhānulepaṃ ca rudhireṇābhiṣecanam /
bhakṣaṇaṃ dadhibhaktasya śvetavastrānulepanam

4.5

śvetātapatraṃ mūrdhasthaṃ śvetasragdāma bhūṣaṇam /
siṃhāsanaṃ rathaṃ yānaṃ dhvajaṃ rājyābhiṣecanam

4.6

ratnāṅgābharaṇādīni tāmbūlaṃ phalameva ca /
darśanaṃ śrīsarasvatyoḥ śubhanāryavagūhanam

4.7

narendrairṛṣibhirdevaiḥ siddhavidyādharairgaṇaiḥ /
ācāryaiḥ saha saṃvādaṃ kṛtvā svapne prasiddhyati

4.8

nadīsamudrataraṇamākāśagamanaṃ tathā /
bhāskarodayanaṃ caiva prajvalantaṃ hutāśanam

4.9

grahanakṣatratārāṇāṃ candrabimbasya darśanam /
harmyasyārohaṇaṃ caiva prāsādaśikhare'pi vā

4.10

narāśvavṛṣapotebhataruśailāgrarohaṇam /
vimānagamanaṃ caiva siddhamantrasya darśanam

4.11

lābhaḥ siddhacaroścaiva devādīnāṃ ca darśanam /
guṭikāṃ dantakāṣṭhaṃ ca khaḍgapādukarocanāḥ

4.12

upvītāñjanaṃ caiva amṛtaṃ pāratauṣadhīḥ /
śaktiṃ kamaṇḍaluṃ padmamakṣasūtraṃ manaḥśilām

4.13

prajvalatsiddhadravyāṇi gairikāntāni yāni ca /
dṛṣṭvā siddhyati svapnānte kṣitilābhaṃ vraṇaṃ tathā

4.14

kṣatajārṇavasāṃgrāmataraṇaṃ vijayaṃ raṇe /
jvalatpitṛvanaṃ ramyaṃ vīravīreśibhirvṛtam

4.15

vīravetālasiddhaiśca mahāmāṃsasya vikrayam /
mahāpāśoḥ saṃvibhāgaṃ labdhvā devebhya ādarāt

4.16

ātmanā pūjayan devaṃ japan dhyāyan stuvannapi /
suhutaṃ cānalaṃ dīptaṃ pūjitaṃ vā prapaśyati

4.17

haṃsasārasacakrāhvamayūraśavarohaṇam /
mātṛbhirbhairavaścaiva mātṛrudragaṇaiḥ saha

4.18

bhairavaṃ bhairavīṃ dṛṣṭvā siddhyatyatra na saṃśayaḥ /
śubhāḥ svapnā mayākhyātā aśubhāṃśca nibodha me

4.19

tailābhyaṅgastathā pānaṃ viśanaṃ ca rasātale /
andhakūpe ca patanamatha paṅke nimajjanam

4.20

vṛkṣavāhanayānebhyaḥ patanaṃ harmyaparvatāt /
kartanaṃ karṇanāsābhyāmatha vā hastapādayoḥ

4.21

patanaṃ dantakośānāmṛkṣavānaradarśanam /
vetālakrūrasatvānāṃ tathaiva kālapūruṣāḥ

4.22

kṛṣṇordhvakeśā malināḥ kṛṣṇamālyāmbaracchadāḥ /
raktākṣī strī ca yaṃ svapne puruṣaṃ tvavagūhayet

4.23

mriyate nātra saṃdeho yadi śāntiṃ na kārayet /
gṛhaprasādabhedaṃ ca śayyāvastrāsaneṣu ca

4.24

ātmano'bhibhavaṃ saṃkhya ātmadravyāpahāraṇam /
kharoṣṭraśvasṛgāleṣu kaṅkagṛdhrabakeṣu ca

4.25

mahiṣolūkakākeṣu rohaṇaṃ ca pravartanam /
bhakṣaṇaṃ pakvamāṃsasya raktamālyānulepanam

4.26

kṛṣṇaraktāni vastrāṇi vikṛtātmā prapaśyati /
hasanaṃ valganaṃ svapne mlānasragdāmadhāraṇam

4.27

svamāṃsotkartanaṃ bandhaṃ kṛṣṇasarpeṇa bhakṣaṇam /
udvāhaṃ ca tathā svapne dṛṣṭvā naiva prasidhyati

4.28

aśubhā hyevamākhyātā vijñeyā deśikottamaiḥ /
śubhāstatrānumedyāstu aśubheṣu tu homayet

4.29

aṣṭottaraśataṃ dhāmnā prāyaścittādviśuddhyati /
pūrvavatsakalīkṛtya vighnoccāṭanarakṣaṇam

4.30

veṣṭanaṃ pūrvavatkuryācchivambhaḥ śivahastakam /
lokapālāṃstu saṃpūjya śivakumbhaṃ ca sthaṇḍilam

4.31

agnikāryaṃ yathāpūrvaṃ pūrṇāhutiprapātanam /
prāyaścittaṃ tataḥ paścāddusvapnārthaṃ yaduktavān

4.32

evaṃ pūjādikaṃ kṛtvā visṛjya sthaṇḍilacchivam /
nirmālyāpanayaṃ kṛtvā bhūmiṃ saṃśodhya pūrvavat

4.33

nityakarma tataḥ kuryātpūjāhomajapādikam /
nityāhnike samāpte tu naimittikamathācaret

4.34

upalipya śivāmbhobhirbramhmasthānaṃ prapūjayet /
bhāvena gandhapuṣ.pādyaiḥ tato maṇḍalamālikhet

4.35

karaṇīṃ khaṭikāṃ caiva bhairaveṇa prapūjayet /
dhāmnā tu rajasāṃ pātaḥ sitādyaśvāgamoditaḥ

4.36

niṣpanne maṇḍale snātvā nityakarma samācaret /
nityakarmasamāptau tu kuryānnaimittikaṃ budhaḥ

4.37

snānādi pūrvamantraiḥ sakalīkaraṇādikam /
ātmarakṣāstraprākāradvārapālādipūjanam

4.38

vighnoccāṭanadigbandhau bhūpātālakhavāsinām /
astraprākāramāropya kavacenāvaguṇṭhanam

4.39

udaṅmukhaṃ tūpaviṣṭaḥ karaśuddhyādi pūrvavat /
śivāmbhaḥ śivahastaṃ ca arghatrayaprakalpanam

4.40

lokapālāṃstu saṃpūjya śivakumbhaṃ prapūjayet /
maṇḍalasyāgrato bhūtvā maṇḍalaṃ prokṣya cāsinā

4.41

varmaṇā veṣṭayetpaścātpraṇavenābhimantrayet /
aṣṭottaraśataṃ dhāmnā rajodoṣairviśuddhyati

4.42

caturdikṣvastraṃ saṃpūjya dvāre gandhādibhiḥ kramāt /
prākāraṃ bhāvayedastraṃ maṇḍalaṃ praviśettataḥ

4.43

gurūn saṃpūjya vighneśaṃ puṣpādyaiḥ praṇavena tu /
anantamāsanaṃ prāgvacchivāntaṃ praṇavena tu

4.44

mūrtyādi pūrvannyasyeddhṛdādyāvaraṇāntagam /
pūrvoktavidhinā pūjya naivedyāni nivedayet

4.45

nirodhārgheṇa cārdhaṃ tu datvā caiva nirodhayet /
japadhyānādikaṃ kṛtvā agniṣṭhaṃ bhairavaṃ yajet

4.46

nāḍīsaṃdhānakaṃ triṣṭhaṃ kṛtvā saṃtarpayedvibhum /
ātmano niṣkaloccāraṃ kṛtvā kumbhe niveśayet

4.47

kalaśasthasya vāmena rocayetpūrayettataḥ /
maṇḍalasthasya savyena punarvāmena rocayet

4.48

agniṣṭhasya tu tattejo dakṣiṇena viśan smaret /
evaṃ sādhanakaṃ kṛtvā tatastarpaṇamārabhet

4.49

daśabhāgavibhāgena hutvā pūrṇāhutiṃ kṣipet /
prāyaścittaviśuddhyarthaṃ kuryādaṣṭottaraṃ śatam

4.50

vidheḥ pūrṇātiriktasya dhāmnā pūrṇāhutiṃ tataḥ /
ācāryoṭhārdhahastastu maṇḍalaṃ praviśettataḥ

4.51

saṃpūjya parameśānaṃ puṣpādyairardhapaścimam /
mudrāṃ baddhvā praṇamyādau jānubhyāmavaniṃ gataḥ

4.52

vijñāpayeta paśvarthaṃ prārabdhyoyaṃ makhottamaḥ /
snānādhivāsanādyaṃ yanmaṇḍale'gnau ca yatkṛtam

4.53

vidhānaṃ puṣkalaṃ samyaktvatprasādādihāstu tat /
idānīṃ śiṣyadehe tu sakalīkaraṇādikā

4.54

yojanyantādhvaśuddhistu tvatprasādātprasiddhyatu /
evamastvityanujñātaḥ parameśena vīrarāṭ

4.55

labdhānujñaḥ prahṛṣṭātmā niṣkrāmenmaṇḍalādbahiḥ /
paśvarthāya kṛtaṃ yattu tadgṛhītvārdhapātrakam

4.56

dhāmnastu dakṣiṇe bhāge kārayenmaṇḍalaṃ guruḥ /
praṇavāsanaṃ kuśairnyasya śuciṃ śiṣyaṃ niveśayet

4.57

śivāmbho'streṇa saṃtāḍya bhasmanā ca kuśaiḥ kramāt /
maṇḍale kalpite śiṣyaṃ mūrtibhūtaṃ prakalpayet

4.58

upaviśya karanyāsaṃ nirdāhādyastrapūrvakam /
sabāhyābhyantaraṃ nyāsaṃ mantrasaṃdhānameva ca

4.59

śivahastaḥ pradātavyo dhyātvā devaṃ sujājvalam /
mūrdhni saṃpātayettejaḥ pāśāṅkuravināśanam

4.60

utthāpya ca tato nītvā maṇḍalaṃ tu praveśayet /
vastraṃ saṃprokṣya toyena kavacenāvaguṇṭhayet

4.61

pūjayedgandhapuṣpādyairbhairaveṇābhimantrayet /
netre baddhā tu netreṇa puṣpaṃ pāṇau pradāpayet

4.62

akāmānnikṣipetpuṣpaṃ devasyābhimukhaṃ sthitaḥ /
puṣpapātavaśānnāma kuryādvai sādhakasya ca

4.63

mumukṣorgururicchātaḥ nāma vai sādhakasya vā /
mukhamudghāṭya taṃ śiṣyaṃ śivāya praṇipātayet

4.64

pradakṣiṇamataḥ kṛtvā maṇḍalegnau praṇamya ca /
agnikuṇḍasamīpe tu ācāryaḥ paśunā saha

4.65

ātmasavyetha digbhāge maṇḍalaṃ praṇavena tu /
pūrvannāḍisaṃdhānaṃ tadarthaṃ cāhutitrayam

4.66

saṃpātābhihutiṃ kṛtvā aṇutarpaṇameva ca /
pūrṇāhutiṃ tato dattvā prāyaścittāni homayet

4.67

dhāmnā cāṣṭaśataṃ paścātpātayedāhutitrayam /
jātyuddhāre dhruveṇaiva dvijatvāpādane tathā

4.68

bījāhāre tathā deśabhāvaśuddhau dvijo bhavet /
praṇavenāhutīstisro rudrāṃśāpādane tathā

4.69

astreṇa prokṣayecchiṣyaṃ puṣpayuktena tāḍayet /
recakena tato gatvā śiṣyadehe viśeddhṛdi

4.70

oṃkārādi śivaṃ japtvā astramantraṃ phaḍantagam /
viśleṣakaraṇaṃ kṛtvā caitanyasya vidhānataḥ

4.71

chedayedastramantreṇa kavacenāvaguṇṭhayet /
aṅkuśena samākṛṣya dvādaśānte tu kārayet

4.72

tatrasthaḥ pudgalo grāhyaḥ saṃpuṭyaiva dhruveṇa tu /
saṃhāramudrayā samyakpūrakeṇa viśeddhṛdi

4.73

saṃskubhya sarasīkṛtya recayetpudgalaṃ punaḥ /
tyajantaṃ devatāṣaṭkaṃ tataścāpi svakaṃ padam

4.74

tatrasthaṃ pudgalaṃ gṛhya saṃpuṭya ca bhavena tu /
saṃhāramudrayoddhṛtya śiṣyasya hṛdi yojayet

4.75

bhairaveṇābhimantrya evamupavītaṃ śiśordadet /
ādhānādyāvadantyeṣṭiṃ dvijatve saṃskṛto bhavet

4.76

piṇḍasyāpādanaṃ jāteḥ āhutitritayena tu /
caitanyasyāpi saṃskāramādhānāntyeṣṭitaḥ param

4.77

sūkṣmavijñānataḥ kṛtvā dvijatve saṃskṛto bhavet /
śatahomaṃ sahasraṃ vā hutvā pūrṇāhutiṃ tataḥ

4.78

samayī saṃskṛto hyevaṃ vacaneṣyārhatā bhavet /
śravaṇe'dhyayane home pūjanādau tathaiva ca

4.79

caryādhyānaviśuddhātmā labhate padamaiśvaram /
atha dīkṣādhvaśuddhyarthaṃ bhuktimuktiphalārthinām

4.80

vidhānamucyate sūkṣmaṃ pāśavicchattikārakam /
guruḥ saṃpṛcchate śiṣyaṃ dvividhaṃ phalakāṅkṣiṇam

4.81

phalamākāṅkṣase yādṛktādṛksādhanamārabhe /
vāsanābhedataḥ prāptiḥ sādhyamantrapracoditā

4.82

mantramudrādhvadravyāṇāṃ homaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ /
vāsanābhedato bhinnaḥ śiṣyāṇāṃ ca gurostathā

4.83

sādhako dvividhastatra śivadharmyekataḥ sthitaḥ /
śivamantraviśuddhādhvā sādhyamantraniyojitaḥ

4.84

jñānavāṃścābhiṣiktaśca mantrārādhanatatparaḥ /
trividhāyāstu siddhervai so'trārhaḥ śivasādhakaḥ

4.85

dvitīyo lokamārgastha iṣṭāpūrtavidhau rataḥ /
karmakṛtphalamākāṅkṣañśubhaikastho'śubhojjhitaḥ

4.86

tasya kāryaṃ sadā mantrairaśubhāṃśavināśanam /
gṛhastho vā yatirvāsāvāśramaikatamasthitaḥ

4.87

mumukṣurdvividhaḥ prokto nirbījo bījavānpunaḥ /
bālabāliśavṛddhastrībhogabhugvyādhitātmanām

4.88

eṣāṃ nirbījikā dīkṣā samayadivivarjitā /
vidvaddvandvasahānā tu sabījā kīrtitā priye

4.89

dīkṣānugrāhikā teṣāṃ samayācārasaṃyutā /
viśeṣasamayācārā mantrākhye ye prakīrtitāḥ

4.90

te'tra pālyāḥ prayatnena mokṣasiddhimabhīpsatā /
sabījā sā tuvijñeyā putrakācāryayoḥ sthitā

4.91

gṛhastho vāśramī vātha yatiḥ saṃkalpya dīkṣayet /
pāśasūtrakamādāya śiṣyadehe'valambayet

4.92

adhvānaṃ saṃdhayedagnau dhāmnā caiva vicakṣaṇaḥ /
kumbhamaṇḍalavahnisthaścādhvātmasthaḥ śiśośca yaḥ

4.93

sūtrasthaścāpi caikatra adhvasaṃdhiḥ prakīrtitaḥ /
ṣaḍvidhasyādhvamārgasya sādhāraṇagatasya tu

4.94

kuṇḍe saṃkalpya saṃśodhyamadhvasaṃdhau tu homayet /
mūlamantrāṣṭaśatikamadhvasaṃdhānahetutaḥ

4.95

adhvāvalokanaṃ paścādvyāpyavyāpakabhedataḥ /
bhuvanavyāptitā tattveṣvanantādiśivāntake

4.96

vyāpakāni ca ṣaṭtriṃśatmantravarṇapadātmakāḥ /
tattvāntarbhāvinaḥ sarve vācyavācakayogataḥ

4.97

kalāntarbhāvinaste vai nivṛttyādyāśca tāḥ smṛtāḥ /
hṛdādyā vācakāstāsāṃ bījāmantrāḥ prakīrtitāḥ

4.98

ekikasyāḥ kalāyāśca pṛthagvyāptiṃ vibhāvayet /
pṛthivyādikalā jñeyā brahmādyāḥ kāraṇāśca te

4.99

evaṃ vyāptiṃ bhāvayitvā adhvopasthāpanaṃ bhavet /
trirāhutiṃ dhruveṇaiva adhvaśuddhirato bhavet

4.100

agnau tu pūjite deve adhvanyāse kṛte sati /
tadeva pādādārabhya pṛthivyādikramānnyaset

4.101

dhāmādhiḥ praṇavādiśca nivṛttyai ca namaḥ punaḥ /
upasthāpanamantro'yaṃ vyāptiṃ dhyātvādhvasaṃsthitām

4.102

nivṛttyabhyantare pṛthvī śatakoṭipravistarā /
tasyāṃ ca bhuvanānāṃ ca śatamaṣṭottarāvadhi

4.103

aṣṭāviṃśatiḥ padāni varṇa eko'tra saṃsthitaḥ /
mantrau dvāveva vijñeyau adhvaṣaṭkaṃ vibhāvayet

4.104

puṣpagandhādinā pūjya saṃnidhāvāhutitrayam /
māyīyā bhuvanākārā malāḥ karma ca saṃsthitāḥ

4.105

śarīrabhuvanākārā māyīyāḥ parikīrtitāḥ /
bhogahetuśca karma syādabhilāṣo malo'tra tu

4.106

evaṃ pāśatrayaṃ bhāvyaṃ dīkṣāyāmadhvasaṃsthitam /
tadviśuddhyai ca dīkṣā ca kriyate sā yathāvidhi

4.107

ādau śaktiṃ nyaseddevi kalātattvasamanvitām /
hṛdā saṃkalpya vāgīśīṃ vyāpikāṃ sarvayoniṣu

4.108

śatarudrādyanantāntaṃ yonayo vividhāḥ sthitāḥ /
samakālamṛtutvena vāgīśīṃ saṃnidhāpayet

4.109

dhruveṇa pūjayetpuṣpairgandhadhūpairanukramāt /
oṃkāreṇāhutistisro vāgīśīsaṃnidhāpane

4.110

śiṣyaṃ saṃprokṣya cāstreṇa tāḍayedastramuccaran /
recakenātmano gatvā chindyāttasyāsinā hṛdaḥ

4.111

dhāmnākṛṣya tadātmānaṃ dvādaśānte nidhāpayet /
dhruveṇa tatsthaṃ saṃpuṭya caitanyaṃ mudrayātmani

4.112

pūrayedbhairaveṇaiva kumbhayedrecayettataḥ /
dvādaśāntāttu saṃgṛhya yojayedbhavamudrayā

4.113

ātmānamīśvaraṃ dhyātvā māyāṃ vāgīśvarīmapi /
saṃyojya tasyāṃ caitanyaṃ śarīrāṇyadhvani sṛjet

4.114

prākkarmavāsanāśeṣaphalabhogatvahetave /
yugapadbhinnabhogāni deśakālaśarīrataḥ

4.115

mantraśaktyā vipacyante pudgalāśca tathāvidhāḥ /
bhinādehā visṛjyante garbhe vāgīśiyoniṣu

4.116

dhāmnā ca yojayitvā ca juhuyādāhutitrayam /
yugapatsarvagarbheṣu dehā vividharūpakāḥ

4.117

bhairavecchāsusaṃpannaḥ śatarudrādyanantagāḥ /
garbheṣu garbhaniṣpatti bhairaveṇāhutitrayam

4.118

hutvā tu jananaṃ kāryaṃ punastenāhutitrayāt /
sarvayoniṣu dehāste yugapadvṛddhimāgatāḥ

4.119

bhoganiṣpattaye karma vyāparasahakāraṇam /
tadabhāvānna bhogaḥ syāttadarthaṃ mārjanaṃ smṛtam

4.120

arjite [ārjite] sati bhoktavyo bhogo duḥkhasukhātmakaḥ /
layaḥ paramayā prītyā sukhaduḥkhādike'pyalam

4.121

tisṛbhistisṛbhirhomaṃ dhāmnaiva triṣu kārayet /
āhutīnāṃ śataṃ homyaṃ dhāmnā niṣkṛtaye punaḥ

4.122

yatkarmabhogyarūpaṃ tu jātyāyurbhogalakṣaṇam /
niṣkṛtyante viśuddhyettadbhūlokasamavasthitam

4.123

saṃsārā daśacatvāraḥ saṃskārā aṣṭabhiḥ saha /
catvāriṃśaddvijatvāya vakṣyante bhuvanādhvani

4.124

yonirbījaṃ tathā bhāva āhāro deśa eva ca /
eteṣāṃ śodhanaṃ devi rudrāṃśāpādanaṃ tathā

4.125

atrāvalokanaṃ kṛtvā niṣ.kṛtyāmeva śuddhyati /
viṣayā bhuvanākārā ye kecidbhogyarūpiṇaḥ

4.126

bhuktakarmaphalāśeṣā niṣkṛtistena sā smṛtā /
viśleṣo niṣkṛterbhogātbhogābhāve sa hi smṛtaḥ

4.127

bhoktṛtvaṃ viṣayāsaktirmalakāryaṃ prakīrtitam /
bhoktṛtvābhāvastatraiva śarīreṇa tu yatkṛtam

4.128

viśleṣaḥ kriyate tasya paśormantraiḥ śivājñayā /
dhāmnā cāhutayastisro viśleṣakaraṇāya ca

4.129

āhutitritayaṃ dhāmnā pāśacchede'pi dāpayet /
pāśā dehe tu māyīyāḥ kalādyā bhūtakāvadhi

4.130

śarīrakaraṇākārāḥ puruṣārthaprasiddhaye /
bhogābhāvādvipadyante śarīrāṇi sahasradhā

4.131

pāśacchede vidhistasya mantraiśca vidhicoditaiḥ /
evaṃ pāśatrayasyāpi viśleṣo dīkṣayocyate

4.132

śarīraśeṣabhaṅgena ekacaitanyabhāvanā /
pūrṇāhutiṃ śivenaiva vauṣaḍjātiyutena ca

4.133

śuddhatattvāgrasaṃsthaṃ taccaitanyaṃ kanakaprabham /
uddhārāyāhutīstisraḥ punardhāmnā tu dāpayet

4.134

tasmāttattvādgṛhītvā tu caitanyaṃ malasaṃyutam /
mudrayā prāgvidhānena ātmasthaṃ pūrayedddhṛdi

4.135

kumbhitvā recya saṃgṛhya dvādaśāntāddhruveṇa tu /
śiṣyadehe niveśyaitannāḍīrandhreṇa pūrvavat

4.136

tatsthīkaraṇahetvarthaṃ dhāmnā caivāhutitrayam /
kalāśuddhyavasāne tu brahmāṇaṃ kāraṇādhipam

4.137

svanāmapraṇavāhvānapūrvaṃ saṃtarpya cārpayet /
śabdasparśo tyajettasmin dhruvādyau nāmasaṃyutau

4.138

svāhākāraprayogena tau brahmaṇi nivedayet /
tisṛbhistisṛbhirhomātpuryaṣṭāṃśaṃ nivedayet

4.139

āmantraṇavibhaktyā tu śrāvaṇāṃ tasya kārayet /
brahmāṇaṃ pūjayitvā tu homaṃ kṛtvā visarjayet

4.140

dhruveṇābhyarcya vāgīśīṃ saṃtarpya ca visarjayet /
hutvāvalokayettatra viśuddhaṃ pāśajālakam

4.141

prākkarmabhāvikasyātha abhāvaṃ bhāvayettadā /
mumukṣornirapekṣatvātprārabdhrekaṃ na śodhayet

4.142

sādhakasya tu bhūtyarthaṃ prākkarmaikaṃ tu śodhayet /
prākkarmāgāmi caikasthaṃ bhāvayitvā ca dīkṣayet

4.143

śivadharmiṇyasau dīkṣā lokadharmiṇyato'nyathā /
prāktanāgamikasyāpi adharmakṣayakāriṇī

4.144

lokadharmiṇyasau jñeyā mantrārādhanavarjitā /
prārabdhadehabhede tu bhuṅkte sa hyaṇimādikān

4.145

bhuktvā vrajedūrdhvaṃ guruṇā yatra yojitaḥ /
sakale niṣkale vāpi śiṣyācāryavaśādbhaved

4.146

nirvāṇe'pi sabījāyāṃ karmābhāvādvipadyate /
samayācārapāśaṃ hi dīkṣitaḥ pālayettu yaḥ

4.147

taṃ pāśaṃ naiva śuddhyeta sā sabījā prakīrtitā /
samayācārapāśaṃ tu nirbījāyāṃ viśodhayet

4.148

dīkṣāmātreṇa muktiḥ syādbhakrimātrādguroḥ sadā /
sadyonirvāṇadā dīkṣā nirbījā sā dvitīyakā

4.149

atītanāgatārabdhapāśatrayaviyojikā /
dīkṣāvasāne śuddhiḥ syāddehatyāge paraṃ padam

4.150

evaṃ bhāvānusāreṇa śiṣyāṇāṃ guruṇā sadā /
phalaṃ tu vividhākāraṃ niṣpādyeta sudīkṣayā

4.151

acintyā mantraśaktirvai parameśamukhodbhavā /
kriyā kāle prayoktavyā guruṇā bhaktipūrvikā

4.152

viṣāṇamiva pāśānāṃ mantraiḥ kavalanaṃ dhruvam /
karoti mantratattvajñaḥ śivāveśī guruḥ kṣaṇāt

4.153

kalāsaṃdhānakaṃ kuryācchuddhāśuddhadvirūpagam /
śuddhamuccārayedhrasvamaśuddhaṃ dīrghameva ca

4.154

ekatvaṃ bhāvayitvā tu līnaṃ śuddhaṃ vibhāvayet /
praṇavādinivṛttistu pratiṣṭhā tadanantaram

4.155

namaskārastadante tu kalāsaṃdhānakaṃ smṛtam /
āvāhya sthāpya saṃpūjyāhutīstisraḥ prapātayet

4.156

kalāsaṃdhānametaddhi vyāptiṃ tasyāvalokayet /
gulphādārabhya nābhyantaṃ śiṣyadehe'dhvakalpanam

4.157

pratiṣṭhāyā bhavedvyāptiścaturviṃśatitattvikā /
ṣaṭpañcāśadbhuvanikā trayoviṃśativarṇikā

4.158

jñeyaikaviṃśatipadā trimantrā ca vidhīyate /
mukhyā hyete smṛtāḥ pāśāḥ sūkṣmānantarvibhāvayet

4.159

anyattantraprasiddhiṃ tu tanmātrendriyaśodhanam /
ṣaṭkośānviṣayān pañca tadantarbhāvayetsadā

4.160

viśeṣasthāpanaṃ kṛtvā pūjyā gandhādibhistataḥ /
bhairaveṇāhutīstisraḥ tasyā vāgīśikalpanā

4.161

svanāmāvāhanādyasya ardhahomādi pūrvavat /
prokṣaṇaṃ tāḍanaṃ cheda ākarṣagrahaṇe tathā

4.162

dhāmnāpūrya kumbhayitvā chittvātha grāhayetpunaḥ /
yojanaṃ garbhadhāritvaṃ jananaṃ pūrvavatkramāt

4.163

aiśvarīṃ mūrtimāsthāya tāḍanādīni kārayet /
adhikārasthathā bhogo layo niṣkṛtireva ca

4.164

śivarūpeṇa kartavyāḥ niṣkṛtiḥ śirasā punaḥ /
viśleṣaśca hṛdā homyaḥ pāśacchedastathāsinā

4.165

pūrṇāhutisamuddhāraṃ pūrvavadbhairaveṇa tu /
sadāśivatanau sthitvā viśleṣādīni kārayet

4.166

ātmasthaṃ pūrakeṇaiva tatsthaṃ recakavṛttitaḥ /
svanāmnoccārayedviṣṇuṃ dhyātvāvāhya tu sthāpayet

4.167

pūjayetpuṣpagandhādyaiḥ tarpaṇāhutitrayam /
rasaṃ puryaṣṭakāṃśaṃ tu arpayedviṣṇave sadā

4.168

visarjayettato viṣṇuṃ vāgīśīṃ ca visarjayet /
kalāsaṃdhiryathāpūrvaṃ hrasvadīrghaprayogataḥ

4.169

abhāvaṃ bhāvayettasmin pāśajāle tvanantake /
kalādvayavinirmuktaḥ paśurūrdhvagamotsukaḥ

4.170

tasyedānīṃ tṛtīyasyāṃ vidyāyāṃ yojya śodhayet /
sthāpayitvā saṃpūjya juhuyādāhutitrayam

4.171

evaṃ tu saṃmukhīkṛtya prāgivādhvāvalokanam /
puṃstattvādyāvanmāyāntaṃ vidyāyā vyāptiriṣyate

4.172

sapta tattvāni bhuvanasaptaviṃśatireva ca /
padaviṃśatirākhyātā varṇāḥ sapta prakīrtitāḥ

4.173

mantrau dvau ṣaḍvidhādhvānaṃ jñātvā vāgīśikalpanam /
praṇavena samāvāhya vyāpinīṃ sarvayoniṣu

4.174

samakālamṛtutvena dhyātvā saṃpūjya tarpayet /
tataḥ śivāmbhasā śiṣyaṃ prokṣya cāstreṇa tāḍayet

4.175

tenaiva cāstrabhūtena huṃphaṭkārayutena tu /
ātmano revakenaiva śiṣyadehe viśeddhṛdi

4.176

astramantreṇa saṃchedya viśeṣāśleṣyāstreṇa karṣayet /
dvādaśāntāttu saṃgṛhya ātmasthaṃ pūrvavatkuru

4.177

pūrakeṇātha saṃkumbhya recayitvā tu yojayet /
pūrvavaddvyāpakaṃ tasya caitanyaṃ sarvayoniṣu

4.178

yogādyaṃ layaparyantaṃ dhāmnā caivātra pūrvavat /
śikhayā śatahomāttu vidyāyā niṣkṛtirbhavet

4.179

praṇavādi tato rudramāvāhya sthāpya pūjayet /
tato'sya vinyaseddevi gandharūpe dhruvāhutī

4.180

puryaṣakāṃśaṃ vinyasya visarjya rudradevatām /
vāgīśīṃ ca visarjyaivaṃ kalāsaṃdhiśca pūrvavat

4.181

hrasvadīrghavibhāgena vidyāṃ śāntau niyojayet /
saṃdhānārthaṃ tu mūlena juhuyādāhutitrayam

4.182

svanāmnāvāhanaṃ śāntervidhipūrvaṃ nivedanam /
prameyabhāvanāṃ kṛtvā pūjayetkusumādibhiḥ

4.183

trirāhutiṃ tu mūlena vidyātattvātsadāśivam /
tattvānāṃ tritaye vyāptirvarṇānāṃ traya eva ca

4.184

padaikādaśikā jñeyā purāṇi daśa sapta ca /
mantrau dvau ṣaḍvidho'dhvaivaṃ mukhyāḥ pāśā ime smṛtāḥ

4.185

sūkṣmapāśānanekāṃśca tadantarbhāvayetsadā /
vagīśīṃ kalpayettatra pūrveṇa vidhināhutiḥ

4.186

pūjanaṃ mūlamantreṇa tataḥ prokṣaṇatāḍanam /
chedākarṣagrahaṃ caiva yogadhāritvajanma ca

4.187

adhikārastathā bhogo layo vai pūrvavadbhavet /
sarve te mūlamantreṇa āhutitritayena tu

4.188

niṣkṛtau śatahomaṃ tu kavacena tu kārayet /
viśleṣaṃ pāśachedaṃ tu kuryādastreṇa daiśikaḥ

4.189

uddhārakaraṇātmasthatatsthīkārānbhavena tu /
svanāmnā praṇavādyena īśamāvāhya pūjayet

4.190

saṃpūjya hutvā saṃtarpya buddhyahaṃkṛtidyaṃśakam /
svanāmnā praṇavādyaṃ tu svāhānte buddhimarpayet

4.191

ahaṃkāraṃ tathāpyevaṃ hutvedaṃ kṣamayettataḥ /
vāgīśīṃ pūjayitvā tu tarpayitvā visarjayet

4.192

kalāsaṃdhānakaṃ pūrvaṃ śāntyatīte tu yojayet /
hrasvadīrghavibhāgena juhuyādāhutitrayam

4.193

dhruveṇa tattvasaṃdhānaṃ kartavyaṃ vidhivedinā /
kalopasthāpanaṃ paścāddhruveṇa juhuyātpriye

4.194

trirāhutiprayogeṇa svanāmapadamuccaran /
śāntyatītāṃ samāvāhya sthāpayetpūjayetpunaḥ

4.195

vyāptimālokya cādhvasthāṃ śivatattvagatāśca ye /
bindurnādastathā śaktiḥ śivatattve vyavasthitāḥ

4.196

padamekaṃ mantra eko varṇāḥ ṣoḍaśa kīrtitāḥ /
bhuvanāni tu sūkṣmāṇi śāntyatīte tu bhāvayet

4.197

śodhanīyā varārohe yāvatte śivaraśmayaḥ /
śivasyordhve śivo jñeyo yatra yukto na jāyate

4.198

ṣaḍadhvā caikato jñeyaḥ tasya saṃkhyāṃ punaḥ śṛṇu /
kalāśca pañca vijñeyāstattvaṣaṭtriśadeva tu

4.199

sacaturviṃśati jñeyaṃ bhuvanānāṃ śatadvayam /
ekāśītipadānyatra varṇārdhaśatikā smṛtā

4.200

mantrā ekādaśā jñeyā ityetaccādhvamaṇḍalam /
etasmiñśuddhimāpane muktimāpnoti dīkṣitaḥ

4.201

dhruveṇāvāhya vāgīśīṃ vinyasetpūrvavaddhutiḥ /
saṃpūjya kusumādayistu tadyonau pūrvavatpaśum

4.202

dhruveṇa sarvaṃ kartavyaṃ jananādilayāntakam /
niṣ.kṛtau śatahomaṃ tu mūlamantreṇa kalpayet

4.203

viśleṣapāśacchedābhyāṃ prāgvatkuryāddhruveṇa tu /
graheṇātmasthatatsthatvaṃ praṇavena paśoḥ smṛtam

4.204

sadāśivamathāvāhya mūlamantraṃ samuccaran /
namaskāreṇa saṃsthāpya puṣpaiḥ saṃpūjya tarpayet

4.205

manaḥ puryaṣṭakāṃśaṃ tu vinyasetkāraṇeśvare /
praṇavādi samuccārya manaḥsaṃjñāṃ namastathā

4.206

vinyasya pūjayetpaścātsaṃjñāsvāhāntameva ca /
āhutitritayaṃ hutvā puryaṣṭāṃśādviśuddhyati

4.207

tato visarjayeddevaṃ kāraṇaṃ ca sadāśivam /
puṣpādibhiḥ samabhyarcya vāgīśīṃ tadanantaram

4.208

tā tu saṃpūjya saṃtarpya vijñāpyā bhaktibhāvitā /
kṣamasva devadeveśi paśvarthaṃ kheditā mayā

4.209

idānīṃ noparoddhavyaṃ gaccha devi svaviṣṭapam /
visarjyaivaṃ kalā bhāvyā śāntyatītā layaṃ gatā

4.210

svaśaktyādhāraparyante susūkṣmābhāvasaṃsthite /
ātmatattvavibhāgena dhāmnā vai juhuyācchatam

4.211

saśaboccārayogena ātmatattve tu homayet /
māyātattvāvadhi jñeyaṃ daiśikena mahādhvare

4.212

vidhivaikalyakarmārthaṃ prāyaścittaviśuddhaye /
vidyātatve tu hotavyaṃ śatamaṣṭottaraṃ priye

4.213

upāṃśūccarayogena vidyātattve tu homayet /
sadāśivāntamadhvānaṃ vidyātattvaṃ vinirdiśet

4.214

mantroccaravolomena prāyaścittaṃ tu yadbhavet /
tadviśuddhyai sa homaḥ syādvidyātattve tu yaḥ kṛtaḥ

4.215

manovijñānavaikalyātprāyaścittaṃ tu yadbhavet /
tacchuddhyarthaṃ śive tattve mūlamantreṇa homayet

4.216

mānasena prayogena śaktyante'dhvani saṃsthitam /
tattvatrayaviśuddhyante śikhācchedaṃ tu kalpayet

4.217

adhvāntasthāṃ parāṃ śāntāmanaupamyāmanāmayām /
vyāpinīṃ sarvatattvānāṃ sarvakāraṇakāraṇam

4.218

dhyātvā śiśoḥ śikhāgre tu puṣpāgre jalabinduvat /
kartarīṃ śikhayāmantrya śikhayā cchedayecchikhām

4.219

śikhāṃ samarpya cānyasya nirgacchetsa saśiṣyakaḥ /
snānaṃ samācarecchiṣyaḥ gurorācamanaṃ bhavet

4.220

snānamuddhūlanaṃ vātha ācaretsvecchayā guruḥ /
praviśya sakalīkṛtya pūrṇayā juhuyācchikhām

4.221

hutvā nirgamya cācamyākṣālya sruksruvakartarīḥ /
praviśya sakalīkṛtya śivahastānupūjanam

4.222

tatastu maṇḍale paścātpūjayetparameśvaram /
puṣpādibhiraśeṣaistu tato vijñāpayecchivam

4.223

bhagavaṃstvatprasādena adhvaṣṭakavyavasthitam /
paśuṃ saṃgṛhya saṃśodhya śikhācchedāvasānakam

4.224

tvanmukhoktavidhānaṃ tu leśato vartitaṃ mayā /
tvacchaktyaiva tu gantavyamāśu dhruvapadaṃ śivam

4.225

idānīṃ yojane karma tavājñānuvidhāyinaḥ /
ājñā me dīyatāṃ nātha śiṣyaṃ saṃyojayāmyaham

4.226

labdhānujñātamātmānaṃ prahṛṣṭo nirgataḥ purāt /
ardhahasto vrajedagniṃ śiṣyamāhūya prokṣayet

4.227

pūrvavaccāsanasthasya sakalīkaraṇādikam /
antaḥkaraṇavinyāsaṃ nāḍīsaṃdhānapūrvakam

4.228

pūjanaṃ tarpaṇaṃ cāgnau mantrāṇāṃ ca śivasya ca /
daśabhāgavibhāgena yathā dravyānusārataḥ

4.229

mantrānsaṃśodhayetpaścātsakalīkaraṇe sthitān /
sakṛdāhutiyogena adhikāro vivarjyatām

4.230

sakalīkaraṇatvena na kadācitpaśoḥ punaḥ /
yojanīyaṃ prayogaṃ tu adhunā kathayāmi te

4.231

jñātvā cārapramāṇaṃ tu prāṇasaṃcārameva ca /
ṣaḍvidhādhvavibhāgaṃ tu prāṇaikatra yathāsthitam

4.232

haṃsoccāraṃ tu varṇaiśca kāraṇatyāgameva ca /
śūnyaṃ samarasaṃ jñeyaṃ tyāgaṃ saṃyogamudbhavam

4.233

bhedanaṃ ca padārthānāṃ bhāvaprāptivaśātpunaḥ /
ātmavidyāśivavyāptimevaṃ jñātvā tu yojayet

4.234

tadvibhāgaṃ pravakṣyāmi yathā jñāyeta tattvataḥ /
ṣaṭtriṃśadaṅgulaścāro hṛtpadmādyāvaśaktitaḥ

4.235

tuṭiṣoḍaśamānena kālena kalitaḥ priye /
saṃcarantaṃ vibhāgena yathāvattaṃ śṛṇuṣva me

4.236

hṛtpadmādyāvadayanaṃ bhāgamekaṃ tyajettu saḥ /
nāsikāgre dvitīyaṃ tu śaktyante tu tṛtīyakam

4.237

tatrastho vinivarteta yāvattattvaṃ na vindati /
vidite tu pare tattve tatrastho'pi na bādhyate

4.238

śaktyā cādho yadā gacchedabudhastu tadā bhavet /
hṛdgataḥ punaruttiṣṭhedbudhyamānaḥ sa ucyate

4.239

śaktiṃ prāpya budho jñeyaḥ vyāpinyaṃśe prabuddhatā /
atītaḥ suprabuddhastu unmanastvaṃ tadā bhavet

4.240

na kālo na kalā cāro na tattvaṃ naca kāraṇam /
sunirvāṇaṃ paraṃ śuddhaṃ gurupāramparāgatam

4.241

tadvoditvā vimucyeta gatvā bhūyo na jāyate /
adhvaṣṭkaṃ yathā prāṇe saṃsthitaṃ kathayāmi te

4.242

āpādānmūrdhaparyantaṃ citeḥ saṃvedanaṃ hi yat /
bhuvanādhvā sa vijñeyastattvādhvā ca tathaiva hi

4.243

kalākalitasaṃtānaḥ prāṇaḥ saṃcarate sadā /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca adhobhāge pravartike

4.244

vidyā śāntistathā cordhve śāntyatītā tvadhiṣṭhikā /
tadatītaḥ paro bhāvaḥ tadūrdhvam. padamavyayam

4.245

evaṃ bindukalā jñeyā nādaśaktyātmikāśca yāḥ /
vyāpinyādyātmikā yāśca vyāpyavyāpakabhedataḥ

4.246

prāṇaikasaṃsthitāḥ sarvāḥ ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ /
kalādhvaivaṃ samākhyāto varṇādhvānaṃ nibodha me

4.247

varṇāḥ śabdātmakāḥ sarve jagatyasmiṃścarācare /
sthitāḥ pañcaśatā bhedaiḥ śāstreṣvānantyakoṭiṣu

4.248

śabdātprāṇaḥ samākhyātastasmādvarṇāstu prāṇataḥ /
utpadyante layaṃ yānti yatra śabdo layaṃ gataḥ

4.249

śabdātīto varārohe tattvena saha yujyate /
yuktaḥ sarvagato devi dharmādharmavivarjitaḥ

4.250

nādho nirīkṣate bhūyaḥ śivatattvaṃ gato yadā /
adho vai yātyadharmeṇa dharmeṇordhvaṃ vrajetpunaḥ

4.251

vijñānena dvayaṃ tyaktvā sarvagastu bhavediha /
varṇādhvaivaṃ samākhyātaḥ padādhvā procyate'dhunā

4.252

ekāśītipadānyeva vidyārājasthitānyapi /
varṇātmakāni tānyatra varṇāḥ prāṇātmakāḥ sthitāḥ

4.253

tasmādevaṃ padānyatra tāni prāṇakrameṇa tu /
padādhvaivaṃ samākhyātaḥ mantrādhvānaṃ nibodha me

4.254

mantrikādaśikā yā tu sā ca haṃse vyavasthitā /
padikādaśikā sā ca prāṇe carati nityaśaḥ

4.255

akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca /
ardhacandro nirodhī ca nādo nādānta eva ca

4.256

śaktiśca vyāpinī caiva samanaikādaśī smṛtā /
unmanā ca tato'tītā tadatītaṃ nirāmayam

4.257

mantrā evaṃ sthitāḥ prāṇe haṃsoccārastathocyate /
hakārastu smṛtaḥ prāṇaḥ svapravṛtto halākṛtiḥ

4.258

akāreṇa yadā yukta ukāracaraṇena tu /
makāramātrayā yukto varṇoccāro bhavetsphuṭaḥ

4.259

binduḥ śiraḥsamāyogātsusvaratvaṃ prapadyate /
nādo'sya vadanaṃ proktaḥ vadanaṃ śabdamīrayet

4.260

anenaiva ca yogena haṃsaḥ puruṣa ucyate /
brahmaviṣṇvīśamārgeṇa caranvai sarvajantuṣu

4.261

śaktitattve layaṃ yāti vijñānenordhvatāṃ vrajet /
vyāpinīṃ samanāṃ tyaktvā vrajedunmanayā śivam

4.262

śivatattvagato haṃso na caretvyāpako bhavet /
haṃsoccāraḥ samākhyātaḥ kāraṇaiśca samanvitaḥ

4.263

hakāraḥ prāṇaśaktyātmā akāro brahmavācakaḥ /
hṛdi tyāgo bhavettasya ukāro viṣṇuvācakaḥ

4.264

kaṇṭhe tyāgo bhavettasya makāro rudravācakaḥ /
tālumadhye tyajettaṃ tu binduścaiveśvaraḥ svayam

4.265

tyāgastatra bhruvormadhye nāde vācyaḥ sadāśivaḥ /
lalāṭānmūrdhaparyantaṃ tyāgastasya vidhīyate

4.266

śaktivyāpinīsamanāstāsāṃ vācyaḥ śivo'vyayaḥ /
mūrdhamadhye tyajecchaktiṃ tadūrdhve vyāpinīṃ tyajet

4.267

samanāmunmanāṃ tyaktvā ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ /
sūkṣmasūkṣmatarairbhāvairevamevaṃ tyajetpriye

4.268

sthūlasthūlatarairbhāvairnānāsiddhiphalapradaiḥ /
sūkṣmo'tyantaṃ paro bhāvastvabhāvaḥ sa vidhīyate

4.269

unmanā tvaparo bhāvaḥ sthūlastasyāparo mataḥ /
tasyāparaṃ punaḥ śūnyaṃ saṃsparśaṃ ca tato'param

4.270

śabdo jyotiḥ tato mantrāḥ kāraṇā bhuvanāni ca /
pañcabhūtātmabhuvanaṃ kāraṇaiḥ samadhiṣṭhitam

4.271

bhuvanaṃ cintayedyastu vakṣyamāṇaikarūpakam /
bhuvaneśatvamāpnoti śivaṃ dhyātvā tu tanmayaḥ

4.272

brahmādikāraṇānāṃ ca sādhane vigrahaṃ smaran /
pūrvoktalakṣaṇaṃ yaśca tanmayatvamavāpnuyāt

4.273

mantriśca mantrasiddhistu japahomārcanādbhavet /
pūrvoktarūpakadhyānātsiddhyantyatra na saṃśayaḥ

4.274

jyotirdhyānāttu yogīndro yogasiddhimavāpnuyāt /
tanmayatvaṃ yadāpnoti yogināmadhipo bhavet

4.275

śabdadhyānācca śabdātmā vāṅmayāpūrako bhavet /
sparśadhyānācca sparśātmā jagataḥ kāraṇaṃ bhavet

4.276

śūnyadhyānācca śūnyātmā vyāpī sarvagato bhavet /
samanadhyānayogena yogī sarvajñatāṃ vrajet

4.277

unmanyā tu paraṃ sūkṣmamabhāvaṃ bhāvayetsadā /
sarvendriyamanotītastvalakṣyo'bhāva ucyate

4.278

abhāvaṃ bhāvyaṃ bhāvena bhāvaṃ kṛtvā nirāśrayam /
sarvopādhivinirmuktamabhāvaṃ labhate padam

4.279

eṣa te kāraṇatyāgaḥ kālatyāgaṃ nibodha me /
tuṭiṣoḍaśasaṃyuktaḥ prāṇastu samudāhṛtaḥ

4.280

tuṭadvayaṃ samāśritya ekaiko bhairavaḥ sthitaḥ /
ahorātravibhāgena kurvantyudayameva te

4.281

navamastu paro devaḥ tejasastūdayanti te /
sarvaṃ kālaṃ tyajetprāṇe yathāvatkathayāmi te

4.282

tuṭayaḥ ṣoḍaśaivoktāḥ kālasya karaṇaṃ tu tāḥ /
tadādiḥ saṃsthitaḥ kālaḥ sarvaṃ carati vāṅmayam

4.283

tuṭirlavo nimeṣaśca kāṣṭhā caiva kalā tathā /
muhūrtaścāpyahorātraḥ pakṣo māsa ṛtustathā

4.284

ayanaṃ vatsaraścaiva yugaṃ manvantaraṃ tathā /
kalpaścaiva mahākalpaḥ śaktyante taṃ parityajet

4.285

vyāpinyante paraḥ kālaḥ sa tadaṅgī tyajettu tam /
sa ca saptadaśo jñeyaḥ parārdhaparataḥ sthitaḥ

4.286

parārdhaḥ corr.
so'pi cāṣṭādaśo devi samanānte tu taṃ tyajet /
sarvakālaṃ tu kālasya vyāpakaḥ paramo'vyayaḥ

4.287

unmanyante pare yojyo na kālastatra vidyate /
nityo nityodito vyāpī ādirūpaṃ na saṃtyajet

4.288

taṃ ca nityoditaṃ prāpya tanmayo jāyate sadā /
kālatyāgo bhavedevaṃ śūnyabhāvastvathocyate

4.289

ūrdhvaśūnyamadhaḥśūnyaṃ madhyaśūnyaṃ tṛtīyakam /
śūnyatrayaṃ calaṃ hyetattadadho madhya ūrdhvataḥ

4.290

caturthaṃ vyāpinīśūnyaṃ samanāyāṃ ca pañcamam /
unmanāyāṃ tathā ṣaṣṭhaṃ ṣaḍete sāmayāḥ sthitāḥ

4.291

tattvenādhiṣṭhitāḥ sarve sāmayā api siddhidāḥ /
ṣaṭśūnyāni parityajya saptame tu layaṃ kuru

4.292

tacchūnyaṃ tu paraṃ sūkṣmaṃ sarvāvasthāvivarjitam /
aśūnyaṃ śūnyamityuktaṃ śūnyaṃ cābhāva ucyate

4.293

abhāvaḥ sa samuddiṣṭo yatra bhāvāḥ kṣayaṃ gatāḥ /
sattāmātraṃ paraṃ śāntaṃ tatpadaṃ kimapi sthitam

4.294

yatra yatra ca nādādisthūlā anye'pi saṃsthitāḥ /
tatra tatra paraṃ śūnyaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam

4.295

tadeva bhavati sthūlaṃ sthūlopādhivaśātpriye /
sthūlasūkṣmaprabhedena tadekaṃ saṃvyavasthitam

4.296

tatprāpya tanmayatvaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ /
śūnyabhāvaḥ samākhyātaḥ sāmarasyaṃ nibodha me

4.297

ātmanyekaḥ samaraso mantre jñeyo dvitīyakaḥ /
tṛtīyaṃ nāḍigaṃ kuryācchaktau kuryāccaturthakam

4.298

vyāpinyāṃ pañcamaṃ proktaṃ samanāyāṃ tu ṣaṣṭhakam /
tātvaḥ samaraso devi saptamastu vidhīyate

4.299

śiṣyātmānaṃ tu saṃgṛhya pūrvoktavidhinā kramāt /
paścādātmani saṃyojya lolībhūtaṃ vicintayet

4.300

pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā samānena nirodhayet /
yāvatyo nāḍayo devi tiryagūrdhvamadhaḥsthitāḥ

4.301

samānena samākṛṣṭā ekībhūtā bhavanti tāḥ /
tāsu ye vāyavaste'pi prāṇe samarasīgatāḥ

4.302

nāḍayastu suṣumnāyāmekībhūtā vyavasthitāḥ /
tato vai uccarenmantraḥ nāde līnaṃ vicintayet

4.303

mantra ātmā tathā nāḍī evaṃ samarasībhavet /
vāmadakṣiṇamadhye tu tato nādaṃ pramocayet

4.304

setubandhaṃ ca taṃ mārgaṃ yatra gatvā na jāyate /
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraḥ śiva eva ca

4.305

ete'tra samatāṃ yānti anyathā tu pṛthakpṛthak /
tasminsamuccarennādaṃ yāvacchaktau layaṃ gataḥ

4.306

śaktimadhyagato nādaḥ śaktyātmā tu vidhīyate /
sarvaṃ śaktimayaṃ tatra sarvaṃ samarasībhavet

4.307

tadūrdhvaṃ vyāpinīṃ prāpya sarvaṃ tanmayatāṃ vrajet /
samantādvyāpnuyādyasmādvyāpinītyabhidhīyate

4.308

tadūrdhvaṃ samanāṃ vyāpya tanmayatvaṃ vrajetpunaḥ /
sā ca sarvagatā jñeyā sāmarasyena saṃsthitā

4.309

ṣaṣṭhaṃ samarasaṃ tyaktvā saptamaṃ tu tato vrajet /
taṃ prāpya tanmayatvaṃ hi nātra kāryā vicāraṇā

4.310

sa ca sarveṣu bhūteṣu bhāvatatvendriyeṣu ca /
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva cetanācetanasthitam

4.311

adhvānaṃ vyāpya sarvaṃ tu sāmarasyena saṃsthitaḥ /
prasahya cañcalītyeva yogināmapi yanmanaḥ

4.312

yasya jñeyamayo bhāvaḥ sthiraḥ pūrṇaḥ samantataḥ /
mano na calate tasya sarvāvasthāgatasya tu

4.313

yatra yatra mano yāti jñeyaṃ tatraiva cintayet /
calitvā yāsyate kutra sarvaṃ śivamayaṃ yataḥ

4.314

viṣayeṣu ca sarveṣu indriyārtheṣu ca sthitaḥ /
yatra yatra nirūpyeta nāśivaṃ vidyate kvacit

4.315

evāṃ samarasaṃ jñātvā nāsau muhyetkadācana /
yasyaivaṃ sarvato bhāvaḥ so'pi sarvagato bhavet

4.316

evaṃ samarasaḥ prokto viṣuvattu nibodha me /
prathamaṃ prāṇaviṣuvanmātraṃ jñeyaṃ dvitīyakam

4.317

tṛtīyaṃ nāḍiviṣuvatpraśāntaṃ ca caturthakam /
pañcamaṃ śaktiviṣuvatṣaṣṭhaṃ vai kāla ucyate

4.318

saptama tattvaviṣuvatpravibhāgastvathocyate /
ātmānaṃ ca manaḥ prāṇe saṃyojya viṣuvadbhavet

4.319

prāṇe viṣuvadākhyātaṃ māntraṃ viṣuvaducyate /
mantramuccārayettāvadyāvannānyamanā bhavet

4.320

parāparavibhāgena mantrātmā tu taducyate /
māntraṃ viṣuvadityuktaṃ nāḍisthaṃ tannibodha me

4.321

sarvāsāmeva nāḍīnāṃ madhye yā saṃvyavasthitā /
suṣumnā nāma sā jñeyā nābheḥ śaktyā śivaṃ gatā

4.322

tatra pravāhayennādaṃ nāḍīviṣuvaducyate /
praśāntaṃ viṣuvaccaivamadhunā kathayāmi te

4.323

ayane ṣaḍaṅgulaścāraḥ kāraṇānyaṅgule'ṅgule /
tānyadhastātparityajya kāraṇāni ṣaḍeva tu

4.324

saptame tu praśāntaṃ vai praśāntendriyagocaram /
praśāntaḥ stimito jñeyaḥ stimito niścalaḥ smṛtaḥ

4.325

niścalo nistaraṅgaśca sthiraḥ pūrṇaḥ samantataḥ /
evaṃbhāvaṃ samāsthāya dīkṣā kāryā tu daiśikaiḥ

4.326

etatpraśāntaviṣuvatśaktyupādhiṃ nibodha me /
śaktimadhyagato nādo nādordhvaṃ ca caredyadā

4.327

tāvattu śaktiviṣuvatkālākhyaṃ tu nibodha me /
tuṭiḥ ṣoḍaśakā yā tu prāṇānte saṃvyavasthitā

4.328

kālo bhrūkṣepamātrastu tatrānte kīrtito mayā /
taṃ parāparabhāgena punareva tridhā kuru

4.329

aparaḥ ṣoḍaśo yāvatkālaḥ saptadaśaḥ paraḥ /
parāparastu yaḥ kālaḥ sa priye'ṣṭādaśaḥ prabhuḥ

4.330

prāṇa evaṃ tridhā kālaṃ kṛtvā caiva tyajetpunaḥ /
aparaḥ śaktimūrdhastho vyāpinyāṃ ca dvitīyakaḥ

4.331

tṛtīyaḥ samanāsthāne tatkālaviṣuvatsmṛtam /
etatṣaṣṭhaṃ samākhyātaṃ saptamaṃ tātvvamucyate

4.332

unmanā parato devi tatrātmānaṃ niyojayet /
tasminyuktastato hyātmā tanmayaśca prajāyate

4.333

tattvākhyaṃ viṣuvaddevi sarveṣāṃ parataḥ sthitam /
viṣuvadevaṃvidhaṃ jñātvā ko na mucyeta bandhanāt

4.334

viṣuvatte samākhyātaṃ padārthabhedanaṃ śṛṇu /
tyāgaṃ cānubhavaṃ caiva yojanaṃ ca pare pade

4.335

padārthaikādaśī jñeyā unmanāntaḥ paro bhavet /
bhedayejjñānaśūlena jñānaṃ jñeyasya jñāpakam

4.336

jñāpakaṃ bodhamatulaṃ dīpavadyotanaṃ yataḥ /
dīpahasto yathā kaściddravyamālokya cāharet

4.337

evaṃ jñānena ca jñeyaṃ tasmin kuryāttu saṃsthitam /
jñānaṃ vai lakṣaṇaṃ proktaṃ jñeyatatvasya suvrate

4.338

lakṣaṇaṃ guṇa ākhyātaḥ kalā tattvasya sarvadā /
na guṇena vinā tattvaṃ na tattvena vinā guṇaḥ

4.339

guṇaṃ gṛhṇanti sarvatra na tattvaṃ gṛhyate kvacit /
gṛhyate hyanumānena pratyak.ānubhavena ca

4.340

arthipratyarthibhāvena āgamena tu labhyate /
āgamo jñānamiyuktamanantāḥ śāstrakoṭayaḥ

4.341

śāstraṃ śabdātmakaṃ sarvaṃ śabdo haṃsaḥ prakīrtitaḥ /
haṃsayogaḥ purākhyātaḥ mātrāsaṃkhyā tvathocyate

4.342

mātrāyogo yathā cāsya pramāṇaṃ hṛdayādis.u /
nābherūrdhvaṃ vitastyante kaṇṭhādhastātṣaḍaṅgule

4.343

hṛdayaṃ madhyadeśe tu caturaṅgulasaṃmitam /
caturviṃśatitattvaistu brahmā tatra vyavasthitaḥ

4.344

kaṇṭhamaṣṭāṅgulaṃ viddhi viṣṇustatra vyavasthitaḥ /
tattvāṣṭakena saṃyuktaḥ tadūrdhvaṃ caturaṅgulam

4.345

māyātattvaṃ samāśritya rudrastālutale sthitaḥ /
aṅguladvayamānaṃ tu bhruvormadhyaṃ prakīrtitam

4.346

tatreśvaraḥ sthito devi tattvadvayasamanvitaḥ /
ekādaśāṅgule caiva mūrdhvaṃ devaḥ sadāśivaḥ

4.347

tattvadvayasamāyukto yāvadbrahmabilaṃ gataḥ /
tadūrdhvaikāṅgulā śaktiḥ śivastatra vyavasthitaḥ

4.348

tvakcheṣe vyāpinī proktā samanā conmanā tataḥ /
tatparaṃ tu paraṃ tattvaṃ pramāṇaparivarjitam

4.349

mātrāsaṃkhyā ca yogaścādhunā haṃsasya kathyate /
akāraśca hakāraśca dvāvetāvekataḥ sthitau

4.350

vibhaktirnānayorasti mārutāmbarayoriva /
ekamātraḥ sa vijñeyo hṛdayātsaṃpravartate

4.351

ukārastu dvimātro vai kaṇṭhasthāne samuccaret /
trimātrastu makāro vai tālumadhyagataścaret

4.352

binduścaivārdhamātrastu mātrārdhaṃ hi sa ucyate /
bhruvormadhye sa uccārastasya devi vidhīyate

4.353

taccheṣāccārdhacandrastu pādamātrastvasau bhavet /
nirodhī cārdhapādastu lalāṭānte samuccaret

4.354

nādaḥ ṣoḍaśakāṃśastu mūrdhāntaṃ yāvaduccaret /
dvātriṃśadaṃśā śaktistu ṣaṭtriṃśānte samuccaret

4.355

vyāpinī catuḥṣaṣṭyaṃśā śaktestu parataḥsthitā /
samanā conmanā cordhvamamātraḥ paramo'vyayaḥ

4.356

mātrāsaṃkhyā ca yogaśca pramāṇaṃ parikīrtitam /
evaṃ jñātvā varārohe padārthān bhedayettataḥ

4.357

bhedayenmatraśūlena mudrābhāvayutena ca /
mantro vai jñānaśaktiśca mudrā caiva kriyātmikā

4.358

bhāvaśca mana ityuktaṃ tanmano buddhipūrvakam /
paraśca manasā gamya icchāśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ

4.359

yatra yatra bhavedicchā jñānaṃ tatra pravartate /
kriyākaraṇasaṃbandhāttattvasyoccāraṇaṃ bhavet

4.360

kriyākaraṇahīnasya na caivoccāraṇaṃ bhavet /
kriyā karaṇabhedena sā caiva trividhā smṛtā

4.361

ekenoccārayettattvaṃ karaṇena vicakṣaṇaḥ /
nāḍīścātha dvitīyena dvārāṇi ca nirodhayet

4.362

tṛtīyaṃ karaṇaṃ divyaṃ kṛtvā vai tattvamuccaret /
pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā sarvadvārāṇi rodhayet

4.363

gudadvāreṇa ruddhena ruddhānyatra bhavanti hi /
dvāramekaṃ tataścordhve pravahattadvicintayet

4.364

nāḍayo granthipadmāśca ye'dhomukhagatāḥ priye /
te kumbhakena saṃruddhā vikasanti samantataḥ

4.365

karaṇaṃ tu tataḥ kṛtvā lakṣaṇaṃ tasya vai śṛṇu /
jihvā tu tāluke yojyā kiṃcidūrdhvaṃ na saṃspṛśet

4.366

īṣatprasārya vaktraṃ tu kiṃcidoṣṭhau na saṃspṛśet /
dantapaṅktī tathaiveha dṛṣṭiścādhordhvavarjitā

4.367

kāyaṃ samunnataṃ kṛtvā karaṇaṃ divyamucyate /
divyaṃ ca karaṇaṃ kṛtvā tattvasyoccāraṇaṃ kuru

4.368

kumbhitaścaiva yaḥ prāṇo recayettaṃ śanaiḥ śanaiḥ /
nāḍayo granthipadmāśca dehe yāḥsaṃvyavasthitāḥ

4.369

recakena samākṣiptā ūrdhvasroto bhavanti te /
tato vai jñānaśūlena granthīnbhindan samuccaret

4.370

bhitvā hṛtpadmagranthiṃ tu tataḥ śabdaḥ prajāyate /
yadākāśasamāyogātghoṣaśabdopamo bhavet

4.371

kaṇṭhastho viramecchabdaḥ kaṇṭhaṃ prāpya varānane /
bhindataḥ kaṇṭhadeśaṃ tu śabdo dhugadhugāyate

4.372

tālumadhyagataḥ prāṇo yadā bhavati suvrate /
bindatastālugranthiṃ tu śabdo ghumaghumāyate

4.373

evaṃ te'nubhavāḥ proktāḥ prāṇe carati suvrate /
trayaste'ṣṭakalāḥ proktā uparyuparitaḥ kramāt

4.374

tiṣṭhetsa yatra vai prāṇa ātmā tadgatimāpnuyāt /
tattadrūpaṃ bhavettasya sthānabhāvānurūpataḥ

4.375

bhruvormadhyaṃ yadā gacchetsphoṭaśabdastu jāyate /
binduṃ bhedayato devi śabdo dhumadhumāyate

4.376

kapirvai nārikīlena ācāryaḥ saha bindunā /
abhinnena kuto mokṣaṃ sabāhyābhyantaraṃ priye

4.377

bhitvā binduṃ tato devi ardhacandraṃ vibhedayet /
bhidyataścārdhacandrasya lalāṭe jhimijhimāyate

4.378

ardhacandraṃ tu bhittvā vai bhedayettu nirodhinīm /
tasyāstu bhidyamānāyāḥ śabdaḥ simisimāyate

4.379

sthanatrayamidaṃ devi pañcapañcakalānvitam /
prāṇasya caratastatra yasminsthāne sa tiṣṭhati

4.380

tattadrūpo bhavedātmā tāṃ tāṃ gatimavāpnuyāt /
nirodhinīṃ bhedayitvā tato nādaṃ vrajedbudhaḥ

4.381

vaṃśaśabdasamaḥ śabdastatra sūkṣmaḥ prajāyate /
bhedayennādasaṃsthānaṃ brahmarandhraṃ sudurbhidam

4.382

bhidyato brahmarandhrasya śabdaḥ śumaśumāyate /
śaktimadhyagataḥ prāṇo vaṃśanādāntasaṃnibhaḥ

4.383

tāṃ vai tu bhedayecchaktiṃ durbhedyāṃ sarvayoginām /
bhidyate ca yadā śaktiḥ śāntaḥ śumaśumastataḥ

4.384

śaktiṃ bhitvā tato devi yaccheṣaṃ vyāpinī bhavet /
anubhāvo bavettatra sparśo yadvatpipīlikā

4.385

sthānatrayamidaṃ devi pañcapañcakalānvitam /
yatra yatra caretprāṇastattadrūpamavāpnuyāt

4.386

yatra yatrāvatiṣṭheta tāṃ tāṃ gatimavāpnuyāt /
tasmādvai suprayatnena bhitvā yāti parāṃ gatim

4.387

bhitvā vai vyāpinīṃ devi samanāyāṃ manastyajet /
manasā tu manastyaktvā jīvaḥ kevalatāṃ vrajet

4.388

jīvo vai kevalastatra ātmajñānakriyānvitaḥ /
bandhanāśeṣanirmuktaḥ sattāmātrasvarūpakaḥ

4.389

samastādhvapadātītaḥ śuddhavijñānakevalaḥ /
gṛhāṇāti nāparaṃ bhāvaṃ na paraṃ ca śivātmakam

4.390

parāparavinirmuktaḥ svātmanyātmā vyavasthitaḥ /
ātmavyāptirbhavedeṣā śivavyāptirataḥ param

4.391

bandhanāśeṣabhāvena sarvādhvopādhivarjitā /
aviditvā paraṃ tattvaṃ śivatvaṃ kalpitaṃ tu yaiḥ

4.392

ta ātmopāsakāḥ śaive na gacchanti paraṃ śivam /
ātmatattvagatiṃ yānti ātmatattvānurañjitāḥ

4.393

tasmādātmā parityājyo yadīcchecchivamātmanaḥ /
ātmatattvaṃ tatastyājyaṃ vidyātatve niyojayet

4.394

unmanā sā tu vijñeyā manaḥ saṃkalpa ucyate /
saṃkalpaḥ kramato jñānamunmānaṃ yugapatsthitam

4.395

tasmātsā tu parā vidyā yasmādanyā na vidyate /
vindate hyatra yugapatsārvajñyādiguṇān parān

4.396

vedanānādidharmasya paramātmatvabodhanā /
varjanā paramātmatve tasmādvidyeti socyate

4.397

tatrastho vyañjayettejaḥ paraṃ paramakāraṇam /
parasmiṃstejasi vyakte tatrasthaḥ śivatāṃ vrajet

4.398

supradīpte yathā vahnau śikhā dṛśyeta cāmbare /
dehaprāṇasthito hyātmā tadvallīyeta tatpade

4.399

tadvadevābhimānastu kartavyo daiśikottamaiḥ /
ahameva paro haṃsaḥ śivaḥ paramakāraṇam

4.400

matprāṇe sa tu paśvātmā līnaḥ samarasīgataḥ /
mantrakaraṇakriyāyogādyojayāmi pare śive

4.401

evaṃ yo vetti tattvena agnivaddehamadhyataḥ /
yadvadvahniśikhātītā tadvadyojayate pare

4.402

tasminyuktaḥ pare tattve sārvajñyādiguṇānvitaḥ /
śiva eko bhaveddevi avibhāgena sarvataḥ

4.403

tattvatrayaṃ paraṃ khyātamaparaṃ cādhvamadhyagam /
bhedanaṃ tu padārthānāṃ tyāgānubhavayojanam

4.404

pūrvoktaṃ ca idaṃ sarvaṃ jñātvā tattve niyojayet /
saṃkṣepeṇa tu tattvasya vyāptiṃ śṛṇu sureśvari

4.405

vidyātattvāspadaṃ baddhvā bindutattvāsane sthitaḥ /
nādaśaktitanuścaiva vyāpinīkaraṇānvitaḥ

4.406

sarvajñatvāvabodhena samanāntaścarā tu sā /
tritatvaṃ yatparaṃ proktaṃ tena cāpūritā tanuḥ

4.407

aparā sā tanuḥ
sthūlā ṣaṭviṃśattattvakalpitā /
tattvatrayaṃ paraṃ yacca sarvatattvādhvavarjitam

4.408

tena cāpūritāśeṣaṃ sā tattvādhvaparā tanuḥ /
evamācarate yastu ācāraṃ tu śivātmakam

4.409

śivena sahacāritvādācāryastena cocyate /
tasya darśanasaṃbhāṣāsparśanātsmaraṇādapi

4.410

bhavatyevaiśvarī vyāptirna bhavettadadhogatiḥ /
tena saṃyojito jantuḥ brahmahāpi śivo bhavet

4.411

tatastena samo nāsti jagatyasmiṃścarācare /
śiva ācāryarūpeṇa lokānugrahakārakaḥ

4.412

tasmānna mānavīṃ buddhiṃ kārayeddeśakaṃ prati /
ācāryasya ca mantrasya śivajñāne śivasya ca

4.413

nānātvaṃ naiva kurvanti vidyeśāścakranāyakāḥ /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vai vīravandite

4.414

ācāryatve niyuktā ye te sarve tu śivāḥ smṛtāḥ /
anyathā prāksvarūpeṇa ye paśyanti narādhamāḥ

4.415

narake te prapacyante sādākhyaṃ vatsaratrayam /
na tena saha saṃbhāṣā kartavyā tu śivārthinā

4.416

kṛtvā saṃbhāṣaṇaṃ tena narakaṃ so'pi gacchati /
tasmācchivasamāḥ sarve draṣṭavyā muktimicchatā

4.417

bhuktimuktiphalāvāptirbhavatyeva tadājñayā /
ācāryaḥ svajānānāṃ ca kulakoṭisahasraśaḥ

4.418

jñānajñeyaparijñānātsamastāstārayiṣyati /
evamuktavidhānajño bhāvajñaścāpi daiśikaḥ

4.419

pūrṇāhutyaikayaivāsau paśūnyojayate pare /
pūrṇāhutiprayogaṃ tu kathayāmyadhunā tava

4.420

ūrdhvakāya ṛjugrīvaḥ samapādo vyavasthitaḥ /
nābhisthāne sruco mūlamuttānāgramukhaṃ samam

4.421

srucyupari sruvaṃ devi kṛtvā caivamadhomukham /
puṣpaṃ dattvā srugagre tu darbheṇa sahitau karau

4.422

muṣṭinā caiva hastābhyāṃ gṛhītvā yatnato'pi ca /
agrato dakṣiṇaṃ hastaṃ vāmaṃ vai pṛṣṭataḥ priye

4.423

muṣṭibhyāṃ saṃgṛhītvā vai uttānakarayogataḥ /
tato ghṛtena saṃplāvya abhimānaṃ tu kārayet

4.424

ahameva paraṃ tattvaṃ parāparavibhāgataḥ /
tattvamekaṃ hi sarvatra nānyaṃ bhāvaṃ tu kārayet

4.425

yatkumbhe'dhvātra vinyastaḥ ṣaṭprakāro varānane /
maṇḍale'gnau śiśorantaḥ sādhāraṇavikalpitaḥ

4.426

srucyadhvānaṃ tamāropya prāṇasthaṃ nāḍimadhyagam /
prāṇadhāre samīkṛtya srucā dhārāṃ vinikṣipet

4.427

vasudhāraprayogeṇa prakṣipejjātavedasi /
nābhisthāne sruco mūlaṃ nayannāsāntagocaram

4.428

yathā yathā tyajeddhārāṃ tathā prāṇaṃ samuccaret /
prāṇo'pi varṇatāṃ yāti ṣaḍvidhādhvamayastu saḥ

4.429

ṣaḍvidhedhvani nāto'nyaḥ prameyo vidyate kvacit /
tasmānmāntre parāmarśe heyopādeyataḥ sthitāḥ

4.430

varṇaiḥ kāraṇaṣaṭkaṃ tu ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ /
akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca

4.431

ardhacandro nirodhī ca nādaścaivordhvagāminī /
śaktiśca vyāpinī hyetāḥ samanā ca tataḥ param

4.432

samanāntaṃ varārohe pāśajālamanantakam /
kāraṇaiḥ ṣaḍbhirākrāntaṃ mantrasthaṃ heyalakṣaṇam

4.433

atra pāśopari hyātmā vyomavadbindu[ccitsu]nirmalaḥ /
śivatattvaguṇāmodācchivadharmāvalokakaḥ

4.434

pāśāvalokanaṃ tyaktvā svarūpālokanaṃ hi yat /
ātmavyāptirbhavedeṣā śivavyāptistato'nyathā

4.435

sarvajñyādiguṇā ye'rthā vyāpakānbhāvayedyadā /
śivavyāptirbhavedeṣā caitanye heturūpiṇī

4.436

ato dharmisvabhāvo hi śivaḥ śāntaśca paṭhyate /
unmanāśca manogrāhyaḥ ātmabodhe sthitonmanāḥ

4.437

vyāpāraṃ mānasaṃ tyaktvā bodharūpeṇa yojayet /
tadā śivatvamāyāti paśurmukto bhavārṇavāt

4.438

pare caiva niyuktasya sruvamāpūrayetpunaḥ /
sruco randhreṇa taddravyaṃ yāvadvahnau prayujyate

4.439

bahisthāṃ kumbhakaṃ tāvatpare tattve tu bhāvayet /
bahirnirodhabhāvena sāmarasyaṃ śivena ca

4.440

anyathā na bhaveddevi nadīvega ivārṇave /
sthitaḥ sa sāgaredbhistu sindhuḥ samarasībhavet

4.441

punarvibhāgaṃ nāpnoti tathātmā tu śivārṇave /
srucastu pūraṇaṃ yāvattāvatkālaṃ samādiśet

4.442

anenaiva tu kālena bahiḥ kumbhakavṛttinā /
ātmā samarasatvena śivībhavati sarvagaḥ

4.443

guṇānāpādayetpaścātṣaṭaṅgaparimāhutīn /
yathā nṛpatve saṃprāpte kalaśaiścābhiṣicyate

4.444

vandibhiśca guṇāste'pi khyāpyante vasudhātale /
tathā śivatve saṃprāpte guṇānāpādayedbudhaḥ

4.445

sarvajño vai bhava svāhā paritṛptastathaiva ca /
anādibodho bhava ca tataḥ svātantryaśaktikaḥ

4.446

tathā tvaluptaśaktiścānantaśaktistataḥ punaḥ /
guṇānāpādya sarvāṃstānmūlamantramanusmaret

4.447

oṃhūmātmapadopetaṃ sarvajñāyetyapaścimam /
svāhākāraprayogeṇa āhutīḥ pratipādayet

4.448

tisraḥ pañca daśaikā vā tilairvātha ghṛtena vā /
dadyāttato'bhiṣekaṃ tu mūlamantreṇa suvrate

4.449

paraṃ śaktyamṛtaṃ kṣobhya śiṣyamūrdhni nipātayet /
turyadvāraṃ viśettaddhi sabāhyābhyantaraṃ smaret

4.450

mantraśaktibhirugrābhiḥ śeṣanirdahanādibhiḥ /
śarīraṃ śoṣyate tābhistadarthamabhiṣecanam

4.451

dīkṣānirvartanātpūrvaṃ puṣpaṃ pāṇau pradāpayet /
darbhaṃ vimocayitvā ca śivāgnau kalaśe gurau

4.452

pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā daṇḍavannipatedbhuvi /
kṛtakṛtyaḥ prahṛṣṭātmā bhavottīrṇaḥ sunirmalaḥ

4.453

protphullanayanaḥ śāntastṛptātmānaṃ tu bhāvayet /
iyaṃ nairvāṇakī dīkṣā nirbījā vā sabījikā

4.454

yeṣāṃ sabījikā dīkṣā kuryātteṣvabhiṣecanam /
śrutaśīlasamācārān deśakatve niyojayet

4.455

athābhiṣeka ācārye śivayogādanantaram /
pañcabhiḥ kalaśairbhadre sitacandanalepitaiḥ

4.456

śivakumbhavadabhyarcya ratnagarbhāmbupūritaiḥ /
ṛddhivṛddhyādibhiḥ pūtairoṣadhyakṣatapūritaiḥ

4.457

sitapadmamukhodgāraiścūtapallavasaṃyutaiḥ /
pṛthivyādīni tattvāni pañca pañcasu vinyaset

4.458

kalaśeṣu mahādevi punaścaiva kalā nyaset /
nivṛttyādyāḥ kalāḥ pañca teṣu caivātra vinyaset

4.459

ekaikakalaśo vyāpyo hyanantādiśivāntakaḥ /
pūjayedbhairavaṃ devaṃ sarvasaṃbhārakaiḥ kramāt

4.460

ṣaḍaṅgāvaraṇopetaṃ mantrasaṃdhānasaṃyutam /
bhairaveṇābhimantreta ekaikaṃ kalaśaṃ priye

4.461

aṣṭottaraśatenaiva paratattvamanusmaran /
vāruṇyāṃ saumyayamyāyamendryāmaiśyāṃ tathaiva ca

4.462

saṃpūjyaivaṃ vidhānena abhiṣekaṃ samācaret /
yāgaharmyasya aiśānyāṃ pīṭhaṃ saṃkalpyayebudhaḥ

4.463

tatra maṇḍalakaṃ kṛtvā svastikādivibhūṣitam /
vitānoparisaṃchannaṃ dhvajaiśca pariśobhitam

4.464

tatrāsanaṃ nyaseddevi śrīparṇīcandanodbhavam /
tatrānantāsanaṃ nyasya mūrtibhūtaṃ śiśuṃ nyaset

4.465

pūrvavatsakalīkṛtya aiśānyabhimukhaṃ sthitam /
gandhapuṣpādinābhyarcya nirbhartsyaḥ kāñcikaudanaiḥ

4.466

mṛdbhasmagomayaiḥ piṇḍairdūrvāṅkurasamāśritaiḥ /
siddhārthadadhitoyaiśca nirājanasamanvitaiḥ

4.467

nirbhartsyaivaṃ vidhānena abhiṣekaṃ pradāpayet /
pṛthivyādighaṭāsayirvā dhāmānusmṛtya secayet

4.468

kramāddhyātvā kalaśeṣu ācāryaḥ susamāhitaḥ /
abhiṣikto'nyavāsastu paridhāpyācanettataḥ

4.469

praviśya dakṣiṇāṃ mūrtiṃ yogapīṭhaṃ prakalpayet /
saṃsthāpya sakalīkṛtya adhikāraṃ prakalpayet

4.470

uṣṇīṣaṃ mukuṭādyāṃśca chatraṃ pādukamāsanam /
hastyaśvaśivikādyāṃśca rājāṅgāni hyaśeṣataḥ

4.471

karaṇīṃ kartarīṃ khaṭikāṃ sruksruvau darbhapustakam /
akṣasūtrādikaṃ dattvā caturāśramasaṃsthitāḥ

4.472

dīkṣyānugrahamārgeṇa dīkṣā vyākhyā tvayā sadā /
adyaprabhṛti kartavyetyadhikāraḥ śivājñayā

4.473

utthāpya hastau saṃgṛhya maṇḍale tu praveśayet /
jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatvā saṃpūjya bhairavaṃ tataḥ

4.474

vijñāpya bhagavannevamabhiṣiktastvadājñayā /
ācāryapadasaṃsthena tavānujñāvidhāyinā

4.475

kartavyaṃ yattadāyātamadhikāraṃ tu deśake /
śivatattvārthakathanaṃ śivasya purataḥ shitaḥ

4.476

nirgatya bhavanādaganau kalādhvānaṃ tu homayet /
mantratarpaṇakaṃ kṛtvā kalānāṃ pañca cāhutīḥ

4.477

pañca pañcasu sarvāsu hutvā pūrṇāhutiṃ guruḥ /
arghapūjādikaṃ kṛtvā praṇamya khyāpayetprabhoḥ

4.478

abhiṣikto mayācāryastadarthaṃ mantratarpaṇam /
hṛdādyaiḥ pañcabhiścāṅgairdakṣiṇaṃ lāñchayetkaram

4.479

darbholmukaṃ śivāgnau tu kānīyasyādi lāñchayet /
puṣpaṃ pāṇau pradadyāttu maṇḍalāgnau prapātayet

4.480

bhairavaṃ kalaśaṃ cāgniṃ namaskṛtya tu daṇḍavat /
labdhādhikāro hṛṣṭātmā dṛṣṭādṛṣṭaphalānvitaḥ

4.481

sa guruḥ śivatulyastu śivadhāmaphalapradaḥ /
śāntyante bhūtidīkṣā ca sadāśivapadātmikā

4.482

śivadharmiṇyasau jñeyā lokadharmiṇyatoṇyathā /
śivadharmiṇyasau yeṣāṃ sādhakānāṃ prakīrtitā

4.483

teṣāṃ kṛtvābhiṣekaṃ tu sādhakatve niyojayet /
sādhakasyābhiṣeko'yaṃ vidyādīkṣāta uttaraḥ

4.484

vidyādīkṣā bhavetsā tu vāsanābhedataḥ sthitā /
karmabhedo na vidyeta sarvatrādhvani saṃsthitaḥ

4.485

kṛtāni yāni karmāṇi sarvāṇyadhvagatāni tu /
tāni saṃśodhya vidhivatkalāpañcasthitāni tu

4.486

yojanyavasare bhedo vimarśaḥ sādhakasya tu /
prārabdaṃ karma pāścātyaṃ na caikasthaṃ tu bhāvayet

4.487

sādhakasya tu bhūtyarthaṃ prākkarmaikaṃ tu śodhayet /
dhāma proccārya sakalaṃ sadāśivatanau nyaset

4.488

vidyādehasvarūpeṇa dhyātvā devaṃ sadāśivam /
pūrṇāhutiprayogena aṇimādiguṇairyutam

4.489

aṇimādiguṇāvāptau mūlamantrasvasaṃjñayā /
aṣṭāvevāhutīrdattvā abhiṣiñcettu sādhakam

4.490

kalaśaiḥ pañcabhiḥ kuryātnivṛtyādyāstriṣu nyaset /
śāntyatītāṃ pañcame ca śāntiṃ paścāccaturthake

4.491

śāntyā tu saṃpuṭīkṛtya pṛthivyādyaiśca pañcabhiḥ /
ekaikakalaśe paścātsādhyamantraṃ tu vinyaset

4.492

vidyāṅgaiḥ sakalīkṛtya vidyāṅgāvaraṇaṃ nyaset /
saṃmantryāṣṭaśatenaiva ekaikaṃ kalaśaṃ tataḥ

4.493

bahirmaṇḍalake nyasya āsanaṃ praṇavena tu /
sādhakaṃ tatra saṃsthāpya sakalīkaraṇaṃ tataḥ

4.494

nirbhatsya pūrvavatsarvaiḥ sādhyamantreṇa secayet /
nivṛtyāditribhiḥ kumbhaiḥ snāpayetpūrvadiṅmukham

4.495

śāntyatītaṃ ghaṭaṃ paścādgṛhītvā secayecchiśum /
śāntiṃ paścāttu gṛhṇīyātsaṃpuṭenābhiṣecayet

4.496

sādhakasyābhiṣeko'yamanulomavilomataḥ /
abhiṣicya praveśyainaṃ dakṣiṇāṃ mūrtimāsthitam

4.497

praṇavenāsanaṃ dattvā sakalīkaraṇaṃ bhavet /
sādhakasyādhikārārthamakṣamālādi kalpayet

4.498

mantrakalpākṣasūtraṃ ca khaṭikāṃ chatrapāduke /
uṣṇīṣarahitaṃ datvā praviśya śivasaṃnidhau

4.499

vijñāpya parameśānaṃ sādhako'yaṃ mayā kṛtaḥ /
bhūyātsiddhistvadājñātastriprakārasya bhaktitaḥ

4.500

sādhyamantraṃ dadetpaścātpuṣpodakasamanvitam /
tasya haste samarpyeta siddhyarthaṃ sādhakasya tu

4.501

praṇamyobhau gṛhītvā tu mantraṃ hṛdi niveśayet /
prahṛṣṭavadanaḥ śiṣyo guruścāpi praharṣavān

4.502

agnyāgāre sāvadhānau tarpayenmantrasaṃhitām /
sahasraṃ vā śataṃ vāpi sādhyamantrasya tarpaṇam

4.503

evaṃ saṃtarpayitvā tu puṣpaṃ pāṇau pradāpayet /
tristhaṃ saṃpūjya devaṃ tu tato'pi triḥpradakṣiṇam

4.504

praṇamya bhaktiyuktātmā aṇimādiphalaṃ labhet /
utthāpya sādhakaṃ brūyātsamayānpāhi yatnataḥ

4.505

dīkṣāvasāne te devi śrāvaṇīyā vipaścitā /
evaṃ dīkṣāṃ tu nirvartya sarvadaiva varānane

4.506

ātmatyāgaḥ prakartavyo yathā bhavati tacchruṇu /
vaijñānakī prākṛtī vā ācāryasya yadṛcchayā

4.507

vaijñānikīṃ susūkṣmāṃ tu vidhinānena kārayet /
tilājyādisamāyuktā adhvavāgīśikalpanā

4.508

kalābhiḥ pañcabhirvyāptamadhvānaṃ yugapannyaset /
pūjāhomopacārādyān kṛtvātmānaṃ niyojayet

4.509

śiṣyacaitanyavatyogādadhvānaṃ yugapannyaset /
puṣpādyaiḥ pūjayitvā taṃ yogārthamāhutitrayam

4.510

garbhadhāritvajanane arjane bhogatallaye /
yugapaddhomayeddevi mūlamantreṇa suvrataḥ

4.511

āhutīnāṃ trayaṃ homyaṃ pratikarma varānane /
hotavyā niṣkṛtirbhinnā pañcasthānakalātmasu

4.512

śatamekaṃ tadarthaṃ vā niṣkṛtiḥ parikīrtitā /
viśleṣapāśacchedādye dhāmnaiva yugapaddhutiḥ

4.513

uddhāre cātmatattvasthe pūrṇāhutiṃ tu pātayet /
ātmānaṃ yojayettattve śive paramakāraṇe

4.514

guṇān pūrvavadāpādya amṛtānpūrvavatkuru /
ātmadīkṣā samāptau tu prāyaścittanivṛttaye

4.515

atha vijñānarūpeṇa sakṛduccāralakṣaṇā /
heyopādeyapāśānāṃ yugapadbhairaveṇa tu

4.516

śāśvatī saṃsthitiḥ paścātsūkṣmadīkṣā prakīrtitā /
viśeṣapūjanaṃ homaṃ yathāśakti prakalpayet

4.517

vādyagītasunṛtyādyaiḥ stutibhiḥ pūjayeddharam /
triḥ pradakṣiṇamāvartya kalaśāgnisamaṇḍalam

4.518

aṣṭāṅgapatanaṃ kṛtvā vijñapetparameśvaram /
bhagavanpaśuhetvarthaṃ yenmayāvāhito bhavān

4.519

tatkṣantavyaṃ sadā deva vidhisthasya mama prabho /
vidhinyūnamakāmasya pūjā śāstoditā yathā

4.520

na bhavedatibhūyiṣṭhā prākṛtairdravyasaṃcayaiḥ /
avalambya bhaktimātraṃ vidhānaṃ yatkṛtaṃ mayā

4.521

tatsarvaṃ saphalaṃ me'stu suprasanne vibho tvayi /
prasannavadano hṛṣṭo varaṃ dattaṃ vibhāvayet

4.522

upaviśya tato yāgaṃ saṃhareta kramātpriye /
agraṃ saṃprārthya gṛhṇīyātsthāpayeccāstrarakṣitam

4.523

viśeṣapūjanaṃ cārdhaṃ praṇipātaṃ tataḥ punaḥ /
nirodhārdhaṃ tato gṛhya ardhaṃ savyāpasavyataḥ

4.524

datvā visarjayeddevaṃ dhāmamantramanusmaran /
ātmano recakaṃ kṛtvā puṣpaṃ devāya ni.kṣipet

4.525

saṃhāriṇyā ca saṃgṛhya mantrān pārśvavyavasthitān /
vidyudvaccalitān dhyātvā dhāmadehe tu vinyaset

4.526

vidyādehaṃ bhairavasya tallīnaṃ binduvigrahe /
binduṃ tu nādaśaktisthaṃ śaktirūpaṃ tu grāhayet

4.527

śaktirūpaṃ vyapakena praṇavobhayasaṃpuṭam /
saṃhāriṇyā tu saṃgṛhya dvādaśāte tu yojayet

4.528

pūrakeṇa hṛdi nyasya svasthānasthaṃ tu bhāvayet /
sakalaṃ niṣkalaṃ rūpaṃ tathā sakalaniṣkalam

4.529

bhinnāvasthaṃ tu mantreṣu hṛtsthaṃ tatsaṃsmaretpriye /
visarjanavidhirhyevamagnāvevaṃ prapūjayet

4.530

aṣṭottaraśataṃ hutvā pūrṇāhutiṃ prapātayet /
ardhāmācamanaṃ datvā praṇipatya kṣamāpayet

4.531

maṇḍalasthaprayogena recakāpūrakeṇa tu /
saṃgṛhya mantrasaṃghātaṃ yathāsthānaṃ prakalpayet

4.532

jāgarayettadāgniṃ tu nityakarmanimittataḥ /
nirmālyanayanaṃ kuryādrajāṃsyapaharetpriye

4.533

tataḥ praviśya vasudhāṃ prokṣayettaṃ śivāmbhasā /
bahirnirgatya bhūtānāṃ balikarma tu pūrvavat

4.534

ācamya sakalīkṛtya liṅginastarpayettataḥ /
guruṃ saṃpūjayecchiṣyo yathāvibhavavistaraiḥ

4.535

deśādhyakṣo grāmaśataṃ maṇḍaleśastadardhakam /
śatabhukpañca vai dadyādgrāmaṃ viṃśatibhuktathā

4.536

dadyāttu grāmabhukkṣetraṃ kṣetrabhoktā tu viṃśatim /
yena yena gurustuṣyettatsarvaṃ vinivedayet

4.537

tatastvanṛṇatāṃ yāti vittaśāṭhyavivarjitaḥ /
tatastu samayāñśrāvyastantre bhairavanirgate

4.538

carukaṃ prāśayetpaścāccumbakaḥ sādhakaiḥ saha /
vāṅniruddhaḥ prasannātmā pṛthakpātravyavasthitaḥ

4.539

anukrameṇa dātavyaḥ tataḥ siddhimavāpnuyāt /
anenaiva vidhānena dīkṣitā ye varānante

4.540

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdraścānye'thavā priye /
sarve te samadharmāṇaḥ śivadharme niyojitāḥ

4.541

sarve jaṭādharāḥ proktā bhasmoddhūlitavigrahāḥ /
ekapaṅktibhujaḥ sarve samayinastu varānane

4.542

putrakāṇāṃ bhavedekā sādhakānāṃ tathā bhavet /
cumbakānāṃ bhavedekā na prāgjātivibhedataḥ

4.543

ekaiva sā smṛtā jātirbhairavīyā śivāvyayā /
tantrametatsamāśritya prāgjātiṃ na hyudīrayet

4.544

putrakāṇāṃ sādhakānāṃ tathā samayināmapi /
prāgjātyudīraṇāddevi prāyaścittī bhavennaraḥ

4.545

dinatrayaṃ tu rudrasya pañcāhaṃ keśavasya ca /
pitāmahasya pakṣaikaṃ narake pacyate tu saḥ

4.546

avivekī bhavettasmādyadīccheduttamāṃ gatim /
avivekena deveśi siddhirmuktirdhruvaṃ bhavet

5.1

svacchandatantre caturthaḥ paṭalaḥ
pañcamaḥ paṭalaḥ
kalādīkṣā sureśāna kathitā parameśvara /
tattvadīkṣā samāsena kathayasva prasādataḥ

5.2

samāsātkathayiṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane /
ṣaṭtriṃśattattvamukhyāni yathā śodhyāni pārvati

5.3

pṛthivyādiśivāntāni svavyāptyānuguṇaiḥ saha /
yathā śuddhyānti deveśi tathā te kathayāmyaham

5.4

vidyārājasya ye varṇā navasaṃkhyopalakṣitāḥ /
vācakāste ca tattvānāṃ kathayāmyanupūrvaśaḥ

5.5

dharitryādipradhānāntamūkāro vācakaḥ smṛtaḥ /
puruṣasya yakāro vai rāgatattvānvitasya ca

5.6

Cf. ṇiśvāsa, uttara १:७--८
niyāmikāṃ vakāreṇa vidyātattvasamanvitām /
kālaṃ kalāṃ lakāreṇa kalpayettu varānane

5.7

māyātattvaṃ makāreṇa vidyātattvaṃ kṣakārataḥ /
repheṇa caiśvaraṃ tattvaṃ hakāreṇa sadāśivaḥ

5.8

praṇavena tathā śaktirnyasitavyā varānane /
vyāpinīṃ samanāṃ cordhvaṃ tatraiva tu viśodhayet

5.9

śodhayitvā krameṇaiva mūlamantreṇa suvrate /
yojya ātmā pare tattve unmanātītasarvage

5.10

nirābhāse pare śānte īśāne cāvyaye tvaje /
ṣaṭtriṃśattattvamākhyātaṃ navatattvaṃ pracakṣmahe

5.11

prakṛtiḥ puruṣaścaiva niyatiḥ kāla eva ca /
māyā vidyā tatheśaśca sadāśivaśivau tathā

5.12

śodhayitvā tu vidhivadvyāptyātmānaṃ niyojayet /
pañcatattvī yadā śodhyā vaktramantrāstu vācakāḥ

5.13

dharitryādi khaparyantaṃ śodhayettatkrameṇa tu /
kalānāṃ yāvatī vyāptistattvānāṃ tāvadeva hi

5.14

tritattvamadhunā vakṣye yathā śodhyaṃ varānane /
akāra ātmatattvasya vācakaḥ parikīrtitaḥ

5.15

māyāntaṃ tadvijānīyātvidyākhyasyāpyukārakaḥ /
sakalāvadhi tajjñeyaṃ śivasya tu makārakaḥ

5.16

khasvaraḥ khasvarūpasya śivatattvasya vācakaḥ /
śodhayitvā krameṇaiva pare tattve niyojayet

5.17

tattvadīkṣā samākhyātā caturbhedavyavasthitā /
paradīkṣāṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ

5.18

vidyārāje tu ye varṇā navasaṃkhyopalakṣitāḥ /
pṛthagbhedena teṣāṃ tu vinyāsaṃ kathayāmi te

5.19

navanābhaṃ puraṃ kṛtvā navapadmopalakṣitam /
navahastaṃ likhedveśma aṣṭaparvādhikaṃ budhaḥ

5.20

saptabhāgīkṛtaṃ tattu dakṣiṇottarabhājitam /
caturaśraṃ vibhajyādau matsyaiścaivātra cihnitam

5.21

koṣṭhakaikonapañcāśatsūtreṇa tu samālikhet /
madhyame koṣṭhake sūtraṃ dvātriṃśāṅgulasammitam

5.22

samālikhya mahādevi caturbhāgavibhājite /
prathame karṇikāṃ kuryātkesarāṇi dvitīyake

5.23

tṛtīye dalasandhīṃśca dalāgrāṇi caturthake /
dikṣu rekhāṣṭakaṃ dattvā pratidikṣu tathaiva ca

5.24

bhrāmayeccaturo vṛttāṃścaturaṅgulasammitān /
dvābhyāṃ pratidigrekhābhyāṃ madhye sūtraṃ nidhāpya tat

5.25

sūtrāgraṃ tu tato bhrāmyamardhacandravidhānataḥ /
madhyasūtraṃ ca dātavyaṃ kiñjalkasthaṃ vipaścitā

5.26

pūrvapatraṃ prasādhyavamitarāṇyevameva hi /
kesarāṇi ca saṃlikhya caturviṃśatisaṃkhyayā

5.27

patrāgrato nyasellekhāṃ vartulāṃ tu suśobhanām /
tasyāntaṃ caturaśraṃ tu kartavyaṃ tatpramāṇataḥ

5.28

pūrvaṃ brahma prasādhyaṃ tu viṣuvatsthena helinā /
pūrvapaścāttataṃ sūtraṃ śaṅkunā sādhayetpriye

5.29

dvādaśāṅgulamānena madhye śaṅkuṃ praropya tam /
pārśveṣu bhrāmayedrekhāṃ ṣoḍaśāṅgulasammitām

5.30

pūrvāhne grāhayecchāyāmaparasthāṃ sucihnitām /
aparasthena sūryeṇa prākchāyāṃ lāñchayetpriye

5.31

dhruveṇottaradakṣasthāṃ lāñchayettu varānane /
tataḥ samālikhetpadmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam

5.32

dikkoṣṭhakāṃśca saṃgṛhya aṣṭasaṃkhyopalakṣitam /
śeṣā lopyā varārohe ekāntaritayogataḥ

5.33

padmāṣṭakaṃ tato dikṣu bāhye dvārāṇi cālikhet /
vīthyardhasammitāṃ devi śobhāṃ caiva prakalpayet

5.34

upaśobhāṃ ca tanmānāṃ kapolāntaṃ samālikhet /
tathā kaṇṭhaṃ ca tanmānaṃ dvārametatprakīrtitam

5.35

dvārāṣṭakavibhāgena navanābhaṃ puraṃ smṛtam /
snātvā tu vidhivaddevi praviśedbhavanaṃ guruḥ

5.36

pūrvoktena vidhānena sakalīkaraṇādikam /
tataḥ sampūjayeddevaṃ bhairavaṃ parameśvaram

5.37

praṇavenāsanaṃ dattvā śivāntaṃ varavarṇini /
madhye sampūjayeddevaṃ svacchandaṃ parameśvaram

5.38

pūrvoktena vidhānena aṅgaṣaṭkasamanvitam /
patrāṣṭake nyasedvarṇān pūrvādīśāṃśtataḥ kramāt

5.39

sadāśivaṃ hakāreṇetyevamādi varānane /
prakṛtyantaṃ vijānīyānmadhye pīṭheśakalpanā

5.40

dikpadmakarṇikāsaṃsthānaṣṭau devān prapūjayet /
tatsthāne bhairavaḥ pūjyaḥ śeṣā varṇairyathākramam

5.41

śodhayecca prakṛtyādiśivāntaṃ surasundari /
īśānadiśa ārabhya madhyapīṭhaṃ viśodhayet

5.42

yojayettu pare tattve śive paramakāraṇe /
evaṃ varṇāstathā mantrān bhuvanāni viśodhayet

5.43

kālāgnyādi śivāntaṃ tu kalāvidhi samāśrayet /
samayān śrāvayetpaścāttantrāmnāyotthitān priye

5.44

na nindedbhairavaṃ devaṃ śāstraṃ vānyasamudbhavam /
sāṃkhyaṃ yogaṃ pāñcarātraṃ vedāṃścaiva na nindayet

5.45

yataḥ śivodbhavāḥ sarve hyapavargaphalapradāḥ /
smārtaṃ dharmaṃ na nindettu ācārapathadarśakam

5.46

brahmādidevatā yāśca mātaraścumbako giriḥ /
vīrāścaiva bhaginyaśca gāvo bhūtagaṇāstathā

5.47

devadravyaṃ na hiṃsyāttu siddhānte yadvyavasthitam /
gurorannaṃ na bhuñjīta adattaṃ parameśvari

5.48

madyaṃ māṃsaṃ tathā matsyānanyāni ca varānane /
sācārāśca nirācārāṃlliṅgino na jugupsayet

5.49

carukaṃ prāśayannityaṃ gurūn sampūjayetsadā /
upaskarānmahādevi pādena tu na saṃspṛśet

5.50

saṃhitāṃ cintayennityaṃ bhaktānāṃ śrāvayetsadā /
āhnikaṃ na vilumpettu sandhyākarma varānane

5.51

adīkṣitānāṃ purato noccarecchāstrapaddhatim /
trikālaṃ pūjayeddevaṃ japadhyānarataḥ sadā

5.52

samayān pālayannityamubhayārthaphalepsayā /
ato vijñānadīkṣāṃ tu pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ

5.53

adhyātmagaticāreṇa kevalena viśodhikām /
śiṣyātmānaṃ gṛhītvā tamātmaprāṇe niyojayet

5.54

abhimānaṃ tathoccārya kuryādvai pūrvavattadā /
udghātaiśca tato'dhvānaṃ śiṣyasya tu viśodhayet

5.55

tataḥ samuccaraṃstattvaṃ pṛthivyādyaṃ tu suvrate /
bhinnābhinnasvarūpeṇa ekaikaṃ tu yathākramam

5.56

sasvaraṃ hyakṣaroccāraṃ devatābhiḥ samanvitam /
bindunā śaktisaṃyogādudghātaḥ prathamaḥ smṛtaḥ

5.57

devatātrayanirmuktaḥ caturthāntasamanvitaḥ /
udghātaḥ sa tu deveśi dvitīyaḥ parikīrtitaḥ

5.58

haṃsākṣarasamuccāraḥ sudīrgho bindusaṃyutaḥ /
ardhacandrānnirodhinyāmudghātastu tṛtīyakaḥ

5.59

bhinnodghātau yadā devi nādāntastu tadā bhavet /
udghātaḥ sa tu deveśi caturthaḥ parikīrtitaḥ

5.60

sa eva cākṣaroccāro vyāpinyante vyavasthitaḥ /
udghātaḥ sa tu deveśi pañcamaḥ parikīrtitaḥ

5.61

pañcodghātāṃstato dattvā pṛthivīṃ śodhayedbudhaḥ /
akārokāramakārāntamevaṃ śuddhyati nānyathā

5.62

śuddhe'tha pārthive tattve cintitavyaṃ tu yogibhiḥ /
jalībhūtaṃ tadevaitadātmanā saha yogataḥ

5.63

jalībhūte punarmantrī tadeva caturuccaret /
bindvantaṃ dhāraṇāyuktaṃ śiṣyādātmani cintayet

5.64

śodhite toyasaṃghāte tejobhūtaṃ vicintayet /
tejodghātāstrayasteṣu nirodhyantamavasthitāḥ

5.65

nāsti tejastato vāyurudghātadvayaśodhitaḥ /
ākāśe līyamānaṃ tamudghātena tu cintayet

5.66

naṣṭe vāyau tataḥ śūnyamudghātaikena yojayet /
vyāpinī sā tu vijñeyā pañcamānte vyavasthitā

5.67

samanāyāṃ tato hyātmā tattvavyāpī sa ucyate /
ātmavyāpī tataścordhvaṃ sarvavyāpī tataḥ punaḥ

5.68

tattvāntasaṃsthito hyātmā udghātaikena yogavit /
yojayetparame tattve unmanātītasarvage

5.69

yojanāṃ tu pare tattve śṛṇu devi vadāmyaham /
mantramuccārayeddevi hrasvaṃ dīrghaṃ plutaṃ param

5.70

parāparavibhāgena yāvattattvaṃ paraṃ gatam /
tridevaṃ bindusaṃyuktamardhacandraṃ nirodhikām

5.71

nādaṃ ca śaktisaṃyuktaṃ vyāpinīsamanonmanāḥ /
unmanā ca paraścaiva sarvavyāpī śivo'vyayaḥ

5.72

jñātvā sarvamaśeṣeṇa vidhimeṣāṃ yathākramam /
tadā tu yojayenmantrī anyathā naiva yojayet

5.73

bindusthaṃ tritayaṃ śabde caturtho bindureva hi /
brahmā viṣṇustathā rudraḥ trimāṇaṃ varṇa ucyate

5.74

īśvaro bindudevastu kaṇṭhe śabdaḥ pravartate /
tatra śabdaḥ kriyāntasthaḥ kriyāśaktiriti smṛtā

5.75

sa śabdastāluke devi īritaḥ sampravartate /
tasya kiṃcidgataḥ śabdo nāsikānte pravartate

5.76

jñānaśaktistuvijñeyā yatnataḥ parameśvari /
mūrdhasthānagataḥ śabdo lalāṭāntamavasthitaḥ

5.77

varṇaḥ śabdagataḥ teṣāmudghātaḥ sa tu kīrtitaḥ /
tatrasthā vinivartante śivajñānavivarjitāḥ

5.78

pañcadhāvasthito bindurardhacandro nirodhikā /
tasyātīto bhavennādaḥ avicchinnastvasau bhavet

5.79

īṣatprasārite vaktre devadevaḥ sadāśivaḥ /
caturvidho bhavecchabdo yaḥ suvegavahaḥ smṛtaḥ

5.80

pañcamo na vahecchabdaḥ ūrdhvagāminyasau smṛtā /
tasyātītā bhavecchaktiḥ pañcadhā tu vyavasthitā

5.81

sparśastatra bhaveddevi ātmavittatra pūrvavat /
vyāpinī parataścaiva pañcadhā tu vyavasthitā

5.82

vālāgramāśritaṃ sparśaṃ kadācidvetti vā na vā /
vyāpinī sā samuddiṣṭā na jñānaṃ parameśvari

5.83

tasyāpi samanātītā manastatra na kārayet /
unmanāpadamārohan śuddhātmā tu tato bhavet

5.84

śiṣyātmānaṃ guruvara unmanyante niyojayet /
tatra yuktaḥ pare śānte mahāśāntimavāpnuyāt

5.85

gurupāramparāyātaḥ sampradāyaḥ prakāśitaḥ /
yojane tu pare tattve upāyaḥ kathitastava

5.86

evaṃ jñātvā varārohe sarvakarmāṇi kārayet /
tattvādhvānaṃ kalādhvānaṃ bhuvanādhvānameva ca

5.87

varṇamantrapadādhvānaṃ kṛtvaivaṃ śuddhyati priye /
eṣā vai dhāraṇādīkṣā kartavyā yoginātra tu

5.88

mantrasiddhena vā devi kṛtā vai sukṛtā bhavet

6.1

iti svacchandatantre tattvadīkṣāprakāśanaṃ nāma pañcamaḥ paṭalaḥ
ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
samayācārayuktasya sādhakasya varānane /
jāyate vividhā siddhiḥ girigahvaramāśrite

6.2

suśuddhe bhūpradeśe tu sarvaśalyavivarjite /
pracchanne vijane ramye bhairavaṃ tatra pūjayet

6.3

japitvākṣaralakṣaṃ tu bahurūpasya suvrate /
pañcapraṇavasaṃyogājjapataḥ siddhyate dhruvam

6.4

mucyate na tu sandeho bhedanātpraṇavasya tu /
hrasvaṃ dīrghaṃ plutaṃ sūkṣmamatisūkṣmaṃ paraṃ śivam

6.5

praṇavaṃ pañcadhā jñātvā bhittvā mokṣo na saṃśayaḥ /
praṇavaḥ pañcadhāvasthaḥ haṃsena saha saṃyuktaḥ

6.6

yatkiñcidvāṅmayaṃ loke śivajñāne pratiṣṭhitam /
śivajñānaṃ ca tatrasthaṃ haṃsaḥ praṇavasaṃyutaḥ

6.7

vinā praṇavasaṃyogājjīva eko vyavasthitaḥ /
yathāprakṛti saṃyukto na ca tiṣṭhati caikataḥ

6.8

tathā ṣaṣṭhena sambhinno dehe jīvaḥ pravartate /
coditastu yadā tena tadā cordhvaṃ pravartate

6.9

pratyakṣamapi tattattvaṃ mahāmāyāvimohitāḥ /
kathitaṃ nābhijānanti vinā śāstreṇa codanām

6.10

ṣaṣṭhaścordhvavaho jñeyaḥ svabhāvamukhasaṃsthitaḥ /
aprakāśaḥ svadehastho guṇabhūtaḥ pravartate

6.11

nirguṇastu yadā deva ekākī kālavarjitaḥ /
vijñātavyaṃ na kiñcitsyātkevalo niṣkalastu saḥ

6.12

tasya rūpaṃ śarīraṃ ca nāsti varṇaḥ kriyā tathā /
sa kathaṃ gṛhyate sūkṣma agrāhyo nityamavyayaḥ

6.13

etasmātkāraṇāddevi ṣaṣṭhaṃ bījaṃ niyojitam /
pañcapañcakasaṃyukto dehe sakalaniṣkalaḥ

6.14

grahaṇaṃ tu yadā tasya yogī yogavicintakaḥ /
yogenāvāhitasyāpi bhāvamātraṃ tu bhāvayet

6.15

yadā karoti sṛṣṭiṃ ca ūrdhvaṃ binduḥ pravartate /
bindūpari ca yacchāntaḥ śivaḥ paramakāraṇam

6.16

tatra bindurlayaṃ yāti tatsthānaṃ durlabhaṃ suraiḥ /
ṣaṣṭhasvarasamāyogādabhyāsādacirāllabhet

6.17

ṣaṣṭhaśca pañcamaścaiva tasya devi guṇāḥ smṛtāḥ /
saguṇaḥ sakalo jñeyo nirguṇo niṣkalaḥ śivaḥ

6.18

sakalo grahasaṃyukto niṣkalo bhāvamāśritaḥ /
sakale japyamāne tu japto bhavati niṣkalaḥ

6.19

surāsurāṇāṃ devena yajanopāyahetunā /
rūpaṃ tu sakalaṃ tasya dvidhāvasthaṃ prakāśitam

6.20

prathamaṃ prākṛtaṃ rūpaṃ vikṛtaṃ ca dvitīyakam /
prakṛtirvikṛtiścaiva ubhe ṣaṣṭhena saṃyute

6.21

ye padārthāḥ purā proktāstatrāsāvucchvasanmuhuḥ /
pravartate ca etena punastena nivartate

6.22

praṇavaḥ pañcadhāvasthaḥ trivarṇaśca tridaivataḥ /
bindunādasamāyuktaḥ praṇavaḥ paripaṭhyate

6.23

akāraśca ukāraśca makāraśca tṛtīyakaḥ /
varṇatrayamidaṃ proktaṃ brahmādyā devatāstrayaḥ

6.24

bindunādasamāyogādīśvaraśca sadāśivaḥ /
ete vai praṇavāḥ pañca haṃsaḥ prāṇayutaḥ sadā

6.25

paramātmā śivo haṃsastvapareṇa samanvitaḥ /
parataḥ praṇavān pañca punareva vadāmyaham

6.26

śaktiśca vyāpinī caiva samanātmā ca niṣkalaḥ /
unmanā ca tathā devi praṇavāḥ pañca kīrtitaḥ

6.27

parataḥ paramo haṃsaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ /
ete vai praṇavāḥ pañca parāparavibhāgaśaḥ

6.28

parāpareṇa haṃsena nityameva praṇāmitāḥ /
pravartante hi sarvatra bhuktimuktiphalapradāḥ

6.29

pañcabhistu yutastvebhiḥ sa pañcapraṇavātmakaḥ /
tatrasthaḥ ekarūpastu niṣkalastattvataḥ smṛtaḥ

6.30

tadyogādapi tadbījaṃ sarvabījaprarohakam /
pravartate'yato yasmāddevāsuraniketanam

6.31

tatra mantrāśca varṇāśca pratiṣṭhāṃ yānti nānyathā /
tasya boddhādvimucyante ahikañcukavatpriye

6.32

tāvadbhramati saṃsāre yāvattattvaṃ na vindati /
vidite tu pure tattve na bhūyo jāyate kvacit

6.33

akṛtārtho narastāvadyāvaddhaṃsaṃ na vindati /
praṇavena samāyuktaṃ kṛtārtha iti nirdiśet

6.34

uccāraṃ ca tato jñātvā uccarettaṃ varānane /
uccārastrividho devi haṃsasya samudāhṛtaḥ

6.35

hakārokārasaṃyuktabindvante tu tṛtīyakaḥ /
sṛṣṭinyāsena tūccāraḥ saṃhārayoga ucyate

6.36

evamādikrameṇaiva mantramuccārayedbudhaḥ /
bindusthaṃ tritayaṃ kṛtvā vaktramudghāṭayettataḥ

6.37

īṣadudghāṭite vaktre tadā nādaṃ vijānata /
nādasthaṃ pañcadhā caiva śaktisthaṃ pañcadhā punaḥ

6.38

vyāpinyāṃ pañcadhā caiva samanāniṣkalātmanoḥ /
unmanā ca paraṃ tattvaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam

6.39

evaṃ jñātvā vimucyante śivatattvavido janāḥ /
anyathā naiva mucyante bindvante ye vyavasthitāḥ

6.40

jyotīrūpaṃ tu bindusthaṃ nādasthaṃ śabdarūpakam /
śaktisthaṃ sparśagaṃ caiva tadūrdhvaṃ śūnyarūpakam

6.41

brahmādipañcakaṃ yacca teṣāṃ śūnyaṃ ca tatpadam /
parāparavibhāgena te sarvatra vyavasthitāḥ

6.42

śūnyātītā tu samanā śuddhātmā tūnmanā tathā /
sarvātītaṃ paraṃ tattvaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam

6.43

mantrarūpāśca vijñeyā bindudharmāttu devatāḥ /
tatrasthā sarvakarmāṇi sādhayanti na saṃśayaḥ

6.44

tattvaṃ ca unmanātmā tu samanā śūnyameva ca /
sparśaścaiva tathā śabdo rūpaṃ ca tadanantaram

6.45

mantrātmani sthitāḥ sarve jñātavyā daiśikena tu /
tatrasthā jñānayogaṃ ca prayacchanti varānane

6.46

karmakāle tu sakalān śiraḥ pāṇyādibhiryutān /
japettu sakalān devi niṣkalena samanvitān

6.47

dhyāyejjyotirmayān sarvān śabdasiddhipradāyakān /
śaktisthāḥ śaktidāḥ proktāḥ śūnyasthā vyāpakāḥ smṛtāḥ

6.48

kramājjñānapradāste vai samanāsthā varānane /
kaivalyadāstataścordhve sarvajñāśconmane pade

6.49

tattvena vedhitāḥ sarve ye mayā parikīrtitāḥ /
tajjñātvā siddhidāḥ sarve muktidāśca na saṃśayaḥ

6.50

pañcapraṇavasaṃyuktaṃ tattvaṃ te kathitaṃ mayā /
pañcapraṇavapūrveṇa oṃkārādyayutena tu

6.51

namaskārāvasānena bahurūpeṇa suvrate /
japataḥ siddhimāpnoti lakṣenākṣarasaṃkhyayā

6.52

praṇavādyena saṃyuktaṃ mantramevaṃ japetsadā /
japānte tu punarhomaṃ daśamāṃśena kārayet

6.53

nṛmāṃsaṃ purasaṃyuktaṃ ghṛtena ca pariplutam /
tataḥ siddhimavāpnoti adhamāṃ madhyamottamam

6.54

triguṇena tu japyena svacchandasadṛśo bhavet /
brahmaviṣṇvindradevānāṃ siddhadaityorageśinām

6.55

bhayadātā ca hartā ca śāpānugrahakṛdbhavet /
darpaṃ harati kālasya pātayedbhūdharānapi

6.56

sphoṭayedbilvayantrāṇi diggajānapi cālayet /
brahmarākṣasavetālān krūragrahavināyakān

6.57

smaraṇānnāśayeddevi avadhyastridaśairapi /
prākṛtānyapi karmāṇi siddhyanti japalakṣataḥ

6.58

tāni samyakpravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
mohanā sahadevā ca bhūdhātrī cakralāñchanā

6.59

rāmavallyā sahaikatra ātmabījena poṣayet /
bhakṣe pāne ca dātavyaṃ vaśīkaraṇamuttamam

6.60

uttavāraṇimūlaṃ tu puṣyarkṣeṇa tu grāhayet /
ātmendriyeṇa saṃyuktaṃ vaśīkaraṇamuttamam

6.61

śravaṇākṣimalaṃ lālā rudhirendriyasaṃyutam /
bhūkadambasamopetaṃ dātavyaṃ payasā niśi

6.62

apravāse pradātavyaṃ mriyate viraheṇa sā /
ṣaṣṭiṃ kanakabījāni ṣoḍaśa maṇicandrikāḥ

6.63

naragodantasaṃyuktāḥ pradadyādyasya bhāminī /
eṣa kāpāliko yogo gacchantamanugacchati

6.64

śvetārkamūlaṃ mañjiṣṭhā caṭakasya śirastathā /
gṛhodbhavasya kuṣṭhaṃ ca svaraktendriyasaṃyutam

6.65

bhakṣye pāne pradātavyaṃ vaśīkaraṇamuttamam /
mohanā caiva kāntārī mayūraśikhayā yutā

6.66

ātmalālendriyairyuktaṃ vaśīkaraṇamuttamam /
lajjālukā ca gorambhā caṇḍālīkarmakaṃ tathā

6.67

nāgendrapadamiśraṃ tadātmabījasamanvitam /
eṣa yogavaro divyo dīyate yasya suvrate

6.68

madhureṇa samāyukto yāvadāyurvaśī sa tu /
caṇakā māṣamudgāśca apānena vinirgatāḥ

6.69

vāntaṃ ghṛtaṃ tathā retaḥ strīrajo hṛnmalaṃ tathā /
mūtraṃ raktaṃ tathā keśo lālā caiva varānane

6.70

putrajāniḥ kṛtāhvā ca nāgendrapadasaṃyutā /
mohanā viṣṇukrāntā ca dhātrī caivaikataḥ sthitā

6.71

puṣyarkṣeṇa niyuñjīta garvitānāṃ varānane /
bhakṣye pāne pradātavyo yogastridaśapūjitaḥ

6.72

uccāṭanaṃ pravakṣyāmi śatrūṇāṃ garvitātmanām /
kākolūkasya pakṣāṃśca kharoṣṭramūtramṛttikā

6.73

kṛtvā pratikṛtiṃ prājñaḥ kākaraktena lepayet /
kākolūkasya pakṣāṃśca gude tasya vinikṣipet

6.74

tāṃ catuṣpathe nikhanetśmaśānāgnimathopari /
prajvālya homayettatra kākapakṣāṃśca suvrate

6.75

udbhrāntapatrasahitān kharamūtreṇa bhāvitān /
yasya nāma samuddiśya yakārādyantarodhitam

6.76

mantrāvasāne vinyastaṃ visargāntaṃ pracāṭayet /
bhramate kākavatpṛthvīṃ śatrurvyādhinipīḍitaḥ

6.77

piṇyākaṃ nimbapattrāṇi mṛtkiṇvaṃ tu tuṣāṇi ca /
śatroḥ pratikṛtiṃ kṛtvā akṣapuṣpaistu veṣṭitām

6.78

śmaśāne nikhanettāṃ tu vahniṃ prajvālya copari /
puṣpairvibhītatarujairyasya nāmnā tu homayet

6.79

vidviṣṭo vai bhavecchatruḥ kāmadevasamo'pi yaḥ /
priyaṅgulatikāmiśraṃ gugguluṃ ghṛtavedhitam

6.80

hṛtvā tvaṣṭaśataṃ devi subhagaḥ samprajāyate /
jātikuṭmalakairmiśraistrimadhvaktaistilairhutaiḥ

6.81

subhagatvamavāpnoti rūpahīno'pi yo naraḥ /
tilairlavaṇasammiśraistrimadhvaktairhutaiḥ priyaiḥ

6.82

saptāhādvaśamāyāti yā strī rūpeṇa garvitā /
rājikā lavaṇaṃ caiva madhukṣīraghṛtaplutam

6.83

homayennāmasammiśraṃ yasyākarṣettu taṃ drutam /
narasya rocanāṃ gṛhya dviradasya madena tu

6.84

bhāvayitvābhimantryaitanmantreṇāṣṭaśataṃ japet /
snāne vilepane madye gandhe vā yasya dīyate

6.85

sa vaśyo bhavati kṣipraṃ dhanadaḥ prāṇadastathā /
athavā mārayetkṣipraṃ śatruṃ niścitamātmanaḥ

6.86

apakāraśatairyuktaṃ kṛtaghnaṃ duṣṭacetasam /
kapāladvayamādāya nāma śatroḥ samālikhet

6.87

kapālasampuṭasthaṃ tadviṣāṅgāreṇa bhāvitam /
rudhireṇa samāyuktaṃ humphaṭkāravidarbhitam

6.88

mahāpretavanaṃ gatvā svacchandaṃ pūjayettataḥ /
kṛṣṇamālyopahāraiśca tataḥ karma samārabhet

6.89

vijñāpya bhairavaṃ devaṃ śatruṃ me vinipātaya /
anujñātastu devena gṛhittvā tacchirodvayam

6.90

tatra gatvā mahādevi kapālāsanasaṃsthitaḥ /
tatrastho roṣasampūrṇo dakṣiṇābhimukhaḥ sthitaḥ

6.91

ātmano bhairavaṃ rūpaṃ jñātvā ghoraṃ subhīṣaṇam /
kruddhaḥ samuccarenmantrī dvātriṃśākṣarasammitam

6.92

vilomena mahābhāge śatrunāma tato'ntagam /
humphaḍdvayaṃ samuccārya kādye cāsphālayedbhṛśam

6.93

khaṇḍaśaścūrṇite yāvattāvacchaturvinaśyati /
saptarātreṇa deveśi prayogastvanivartakaḥ

6.94

evaṃ śatasahasrāṇi anyakalpotthitāni ca /
prayogāṇāṃ karotyeṣa mantrarājeśvareśvaraḥ

6.95

anulomagataṃ devaṃ vauṣatkārāntasaṃsthitam /
kṣīraṃ tu homayeddevi śāntyarthe hitakārakam

6.96

vaṣadāpyāyane śastaṃ svāhāntaṃ vaśakarmaṇi /
mantrāṇāṃ tarpaṇārthaṃ ca natyantaṃ cārcane smṛtam

6.97

etaddhi kathitaṃ devi sādhakasya sumedhasaḥ /
kriyākālāṃśayuktasya akleśāttu sukhāvaham

7.1

iti svacchandatantre pañcapraṇavādhikāraḥ ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
saptamaḥ paṭalaḥ
kriyā jñātā mayā deva tvatprasādānmaheśvara /
kālāṃśakaṃ ca deveśa kathayasva prasārataḥ

7.2

kālo dvidhātra vijñeyaḥ sauraścādhyātmikaḥ priye /
suvārakaraṇe lagne suyoge sudine priye

7.3

tejo'pacayarāśau tu dakṣiṇāyanamuttaram /
grahaṇaṃ candrasūryābhyāṃ kālaśca ṛtavastathā

7.4

pakṣo māsaśca velā viṣuvadrāśyantaraṃ tathā /
puṇyāpuṇyodayo devi saura eṣa prakīrtitaḥ

7.5

ādhyātmikaṃ punardevi kathayāmi nibodha me /
ṣāṭkośikastu yo deho bhūtatanmātrasaṃyutaḥ

7.6

sa manobuddhyahaṅkārabuddhikarmendriyairguṇaiḥ /
sarvatattvaistathā devaiḥ samadhiṣṭhitavigrahaḥ

7.7

tatrātmā prabhuśaktiśca vāyurvai nāḍibhiścaran /
nābhyadhomeḍhrakande ca sthitā vai nābhimadhyataḥ

7.8

tasmādvinirgatā nāḍyastiryagūrdhvamadhaḥ priye /
cakravatsaṃsthitāstatra pradhānā daśa nāḍayaḥ

7.9

dvāsaptatisahasrāṇi nāḍyastābhyo vinirgatāḥ /
punarvinirgatāścānyā ābhyo'pyanyāḥ punaḥ punaḥ

7.10

yāvatyo romakoṭyastu tāvatyo nāḍayaḥ smṛtāḥ /
yathā parṇa palāśasya vyāptaṃ sarvatra tantubhiḥ

7.11

śarīraṃ sarvajantūnāṃ tadvadvyāptaṃ tu nāḍibhiḥ /
mārutāpūritāḥ sarvā ātmaśakticarāḥ sadā

7.12

pṛthagvṛttiprabhedena bhinnāścāraprabhedataḥ /
cāravṛttiprabhedena saṃjñābhedo varānane

7.13

nāḍināṃ caiva vāyūnāṃ bhedo jñeyaḥ sahasraśaḥ /
pradhānā daśa yāḥ proktā nāḍayaśca varānane

7.14

tāsāṃ madhye tu deveśi vāyavo ye vyavasthitāḥ /
nāḍīnāṃ caiva vāyūnāṃ saṃjñāvṛttīrnibodha me

7.15

iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca tṛtīyakā /
gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī

7.16

alambusā kuhūścaiva śaṃkhinī daśamī smṛtā /
etāḥ prāṇavahāḥ proktāḥ pradhānā daśa nāḍayaḥ

7.17

prāṇo'pānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca /
nāgaḥ kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ

7.18

vāyavo nāḍayaścaiva cakravatsaṃsthitāḥ priye /
tāsu saṃcarataḥ siddhiṃ yogaṃ caiva varānane

7.19

japataśca varārohe japasiddhimavāpnuyāt /
daśānāṃ tu paraṃ devi nāḍītrayamudāhṛtam

7.20

bindunādātmake dve vai madhye śaktyātmikā smṛtā /
hṛccakre tu samākhyātāḥ sādhakānāṃ hitāvahāḥ

7.21

prāṇo vai carate tāsu ahorātravibhāgataḥ /
tathā te kathayiṣyāmi pravibhajya yathāsphuṭam

7.22

prabhuśaktisamākṛṣṭā marutprāṇātmasaṃsthitāḥ /
traya ete'vibhāgena saṃcarante samantataḥ

7.23

adha ūrdhvaṃ vahedyasmātsarvanāḍīḥ pravāhayan /
vṛttisaṃjñāprabhedena varṇarūpāṇyanekadhā

7.24

dvāsaptatisahasrebhyo jāyante daśa vai priye /
koṭidhāto varārohe sa ekaḥ saṃvyavasthitaḥ

7.25

prāṇāpānamayaḥ prāṇo visargāpūraṇaṃ prati /
nityamāpūrayanneva prāṇināmurasi sthitaḥ

7.26

prāṇanaṃ kurute yasmāttasmātprāṇaḥ prakīrtitaḥ /
ahorātragatiṃ prāṇe adhunā kathayāmi te

7.27

tuṭayaḥ ṣoḍaśa prāṇe pūrvaṃ hi kathitā mayā /
bāhye naiva tu kālena te lavāḥ parikīrtitāḥ

7.28

tābhiścatasṛbhirdevi prāṇe yāmo vidhīyate /
taireva praharairdevi caturbhistu dinaṃ bhavet

7.29

rātriścaturbhirvijñeyā ahorātrastvato'ṣṭabhiḥ /
śivo dharmeṇa haṃsastu sūryā haṃsaḥ prabhānvitaḥ

7.30

ātmā vai haṃsa ityuktaḥ prāṇo haṃsasamanvitaḥ /
tasyodayātkaletkālaḥ grahāṇāmudayo bhavet

7.31

ṛkṣāṇi rāśayaścaiva tārāstvaṃśāstathaiva ca /
prāṇe vai udayantyete ahorātreṇa suvrate

7.32

ahorātrodayastyaiva vibhāgaṃ kathayāmi te /
hṛdayordhve tu kaṇṭhādho yāvadvai pravahetpriye

7.33

aṅgulena vihīne tu prathamaḥ praharaḥ smṛtaḥ /
dvitīya ūrdhve vijñeyo madhyāhnastālumadhyataḥ

7.34

atra homo japo dhyānaṃ kṛtaṃ vai mokṣadaṃ bhavet /
nāsāgryatryaṅgulordhve tu yāvatprāptastu suvrate

7.35

praharastu tṛtīyo'sau bhavedvai varavarṇini /
śaktyante ca caturthastu praharo'haḥ prakīrtitam

7.36

caturthānte tu deveśi prāṇasūryaḥ sadāstagaḥ /
tato'stamayasandhyātra tuṭyardhaṃ tu bhavetpriye

7.37

tatkālaṃ tu vilambyaivaṃ punaścādhaḥ pravartate /
sa ca candrodayo devi rajanī ca vidhīyate

7.38

pūrvoktakramayogena yāmeṣvevaṃ caratyasau /
tāluke cārdharātrastu punarevaṃ vidhīyate

7.39

hṛtpadmaṃ tu yadā prāptaḥ prabhātasamayastadā /
tuṭyardhaṃ tu varārohe pūrvasaṃdhyā bhavettataḥ

7.40

tasmātsamudayaścaiva sūryasya sa bhavetpunaḥ /
pūrvavatkramayogena sa careddhi sadā śubhe

7.41

vāsare tu caretsūryo dhārāyāṃ saṃcarecchaśī /
candrasūryodayo hyeṣa mayā te parikīrtitaḥ

7.42

bhaumādyāśca grahā hyevaṃ caranti pravibhāgaśaḥ /
prāṇe cāpyudayantyete prahare prahare priye

7.43

velā vāro bhavedyasya sa caretpraharadvayam /
rāhuścarati somena ketuścarati bhāsvatā

7.44

ye grahāste ca vai nāgā lokapālāṣṭakaṃ ca te /
mūrtayaścaiva te cāṣṭāvaṣṭau te ca gaṇeśvarāḥ

7.45

te ca pañcāṣṭakā rudrāstathā yogāṣṭakāḥ pare /
anantādiśikhaṇḍyantāste ca vidyeśvarāṣṭakāḥ

7.46

sakalādyāni tattvāni sthitāni paratastviha /
pūrvoktā bhairavāścāṣṭau sarve te ca vyavasthitāḥ

7.47

grahādīnsamadhiṣṭhāya sarveṣūdayakārakāḥ /
rāśibhiḥ saha nakṣatraista udyanti aharniśam

7.48

madhyāhne cārdharātre ca udayo'bhijito bhavet /
abhīpsitaṃ phalaṃ tatra sādhakānāṃ bhavediha

7.49

ahorātravibhāgo'yamevaṃ te kathito mayā /
adhunā pakṣamāsāṃśca varṣāṇi kathayāmi te

7.50

ādhyātmikāhorātreṇa bāhye kāṣṭhā vidhīyate /
māsenādhyātmikenaiva bāhye caiva kalā bhavet

7.51

tatra triṃśadahorātrā māsastu varavarṇini /
māsaidvadaśabhiścaiva bāhye'tha ghaṭikā bhavet

7.52

śatāni trīṇyahotrātrāḥ ṣaṣṭireva tathādhikā /
varṣametatsamākhyātaṃ bāhye vai ghaṭikā ca sā

7.53

ghaṭikāḥ ṣaṣṭistvahorātre bāhye tu pravahanti vai /
tā evāntaracāreṇa ṣaṣṭiḥ saṃvatsarāḥ smṛtāḥ

7.54

prāṇasaṃkhyāṃ punasteṣu kathayāmyadhunā tava /
ṣaṭśatāni varārohe sahasrāṇyekaviṃśatiḥ

7.55

ahorātreṇa bāhyena adhyātmaṃ tu saradhipe /
prāṇasaṃkhyā samākhyātā jñātavyā sādhakena tu

7.56

praṇahaṃse sadā līnaḥ sādhakaḥ paratattvavit /
tasyāyaṃ japa uddiṣṭaḥ siddhimuktiphalapradaḥ

7.57

adhaḥ pravahaṇe siddhirhṛtpadmaṃ yāvadāgataḥ /
muktiścaiva bhavedūrdhve paratattve tu suvrate

7.58

mano'pyanyatra nikṣiptaṃ cakṣuranyatra pātitam /
yathā pravartate prāṇastvayatnādeva sarvadā

7.59

nāsyoccārayitā kaścitpratihantā na vidyate /
svayamuccarate haṃsaḥ prāṇināmurasi sthitaḥ

7.60

māsavatsarasaṃkhyā tu eṣā te kathitā mayā /
candrasūryoparāgaṃ tu kathayāmi tataḥ param

7.61

ahorātrastu yaḥ proktaḥ prāṇe'sminsurasundari /
sa eva pakṣadvitayaṃ māsaṃ ca kathayāmi te

7.62

tuṭyardhaṃ cāpyadhaścordhvaṃ viśramaḥ parikīrtitaḥ /
madhye pañcadaśoktā yāstithayastāḥ prakīrtitāḥ

7.63

prathamodaye tu hṛtpadmāttuṭyardhaṃ tu dinaṃ bhavet /
dvitīye caiva tuṭyardhe yadā carati śarvarī

7.64

rāśayo grahanakṣatrāṇyudayanti yathākramam /
asminnevamahorātre pūrvavacca varānane

7.65

tuṭibhiḥ pañcadaśabhiḥ pakṣaḥ sa tu vidhīyate /
tithicchede ṛṇaṃ jñeyaṃ vṛddhau caiva dhanaṃ bhavet

7.66

ṛṇaṃ caiva bhavetkāso niḥśvāso dhana ucyate /
kṛṣṇapakṣordhvacāreṇa saṃhāraḥ saṃkṣayo bhavet

7.67

krūrakarmāṇi vai tatra kurvansiddhimavāpnuyāt /
śubhakarmāṇi kṛṣṇe ca na ca siddhyanti suvrate

7.68

śaktiṃ vai viśati prāṇe yā tuṭistu vidhīyate /
amāvasyā tu sā jñeyā kṛṣṇapakṣe varānane

7.69

śaktermadhyordhvabhāge tu tuṭyardhaṃ yatprakīrtitam /
pakṣasaṃdhistvasau jñeyo'māvasyārdhapratipadā

7.70

tithicchedena vai tatra sūryasya grahaṇaṃ bhavet /
ravibimbāntare devi candrabimbaṃ tadā bhavet

7.71

tadantare bhavedrāhuramṛtārthī varānane /
amṛtaṃ sravate candro rāhuśca grasate tu tam

7.72

pītvā tyajati tadlimbaṃ tadā muktaḥ sa ucyate /
ādityagrahaṇaṃ caiva loke tadupadiśyate

7.73

rāhurādityacandrau ca traya ete grahā yadā /
dṛśyante samavāyena tanmahāgrahaṇaṃ bhavet

7.74

sa kālaḥ sarvalokānāṃ mahāpuṇyatamo bhavet /
tatra snānaṃ tathā dānaṃ pūjāhomajapādikam

7.75

yatkṛtaṃ sādhakairdevi tadanantaphalaṃ bhavet /
tāṃ caivārdhatuṭiṃ tyaktvā śuklapakṣodayo bhavet

7.76

śaktigarbhādadhaḥ sṛṣṭistasmādvṛddhiḥ prajāyate /
tadārabhya ca karmāṇi śubhānyabhyudayāni ca

7.77

dhyānamantrādiyuktasya siddhinte nātra saṃśayaḥ /
prāṇahaṃso yadā prāptastvadhastāṃ prathamāṃ tuṭim

7.78

pūrvamardhaṃ tvahaḥ proktaṃ tuṭyardhamaparaṃ niśā /
rāśayo graha ṛksāṇi yogāśca karaṇāni ca

7.79

pūrvavatkramayogena tānyudyanti tvaharniśam /
pratipatsā tu vijñeyā candraścaikakalo bhavet

7.80

dvitīyāyāṃ dvitīyā tu vṛddhimeti krameṇa tu /
tithayaścaivamārabhya yāvatpañcadaśī tuṭi

7.81

paurṇamāsī tu vijñeyā tithirvai sādhakena tu /
tatra pūjā japo dhyānaṃ saṃpūrṇaṃ saphalaṃ bhavet

7.82

saṃpūrṇaśca bhavettasyāṃ candro vai cārulocane /
tasyāścārdhatuṭiryā tu pakṣasaṃdhyā tu sā smṛtā

7.83

tasyārdhaṃ paurṇamāsī tu pratipadardhena saṃsthitā /
hṛtpadmasaṃdhimadhye tu somasya grahaṇaṃ bhavet

7.84

ādityena vinā loke somagrahaṇamucyate /
tatraiva ca mahatpuṇyaṃ dhyānahomajapādibhiḥ

7.85

pakṣadvaye'pi deveśi grahaṇaṃ candrasūryayoḥ /
nānādiddhipradaṃ hyetat sādhakasyābhiyoginaḥ

7.86

mokṣaścaiva punarbhadre pakṣadvayasamujjhitaḥ /
pakṣadvayaṃ parityajya pūvoktakaraṇena tu

7.87

unmanyante sthito nityaṃ paravṛttyavalambakaḥ /
parityajya tvadhaḥ sarvaṃ dhyānamāsthāya yojayet

7.88

tasya muktirna saṃdehastvanyathā siddhibhāgbhavet /
pakṣadvaye'pi grahaṇaṃ bhavedvai sarvadehinām

7.89

evametatsamākhyātaṃ yāvadāyurvarānane /
atraivādhyātmāhorātre tvathābdodaya ucyate

7.90

hṛtpadmādūrdhvaparyantaṃ rāśayaḥ ṣaḍvyavasthitāḥ /
aṅgulaiḥ ṣaḍbhirekaiko hṛtpadmādyāva śaktitaḥ

7.91

aṅgule aṅgule hyatra tithayaḥ pañca saṃsthitāḥ /
tasyāpyardhaṃ dinaṃ pūrvamaparārdhaṃ niśā bhavet

7.92

ṣaṭpañcakāstithīnāṃ ye te ḥorātrāstu māsikāḥ /
triṃśatā tairahorātrairdvipakṣo māsa ucyate

7.93

māsi rāśyudaye hyeṣa adhordhvaprāṇasaṃcare /
hṛdayādudayasthānātsaṃkrāntirmakare sthitā

7.94

ṣaḍaṅgulānyadhastyaktvā kumbhe saṃkramate punaḥ /
kaṇṭhordhve dvyaṅgulaṃ tyaktvā mīne saṃkramate punaḥ

7.95

galordhvādyāvattālvantaṃ tyaktvā meṣe'tha saṃkramet /
nāsāntaṃ yāvatsaṃkrāntiraṅgulāni ṣaḍeva hi

7.96

eṣā vai viṣusaṃkrāntiruttare saṃvyavasthitā /
japahomārcanadhyānānmahābhyudayakārikā

7.97

nāsāgraṃ tu parityajya prāṇahaṃso vṛṣe caret /
ṣaḍaṅgulāni saṃtyajya saṃkramenmithune punaḥ

7.98

śaktyantaṃ yāvadadhvānaṃ saṃkrāntirmithune smṛtā /
makarācca samārabhya mithunāntaṃ ca suvrate

7.99

uttarayaṇamatraitadaihikīsiddhivarjitam /
snānaṃ dhyānaṃ tathā dānaṃ pūjāhomajapādikam

7.100

sādhakādyaiḥ kṛtaṃ yacca sahastrānekadhā bhavet /
iha janmani nāpnoti paratraivopatiṣṭhate

7.101

dināni tatra vardhante makarānmithunāntikam /
tatkāle saṃharedvīryaṃ jagatyasmiṃścarācare

7.102

haṃso raśmibhirākṛṣya garbhasthaṃ kārayettu tam /
garbhasthānekadhārūpaṃ yadgṛhītaṃ purātanam

7.103

karkaṭādeḥ samārabhya sarvaṃ varṣati tatpunaḥ /
tasmādārabhya makarāddhyānahomajapādikam

7.104

paralokanimittāya tadanantaphalaṃ bhavet /
puraścaryānimittāya mantragrahavrataṃ ca yat

7.105

mīnādāvārabhetsarvaṃ mantrasiddhyarthamātmanaḥ /
bāhye'pi taravo loke ṛtuṣaṭkasamīritam

7.106

kusumānandamāyānti kusumāyudhadīpakam /
mantrāḥ kālānurūpeṇa vratacaryādineritāḥ

7.107

jñeyabodhapradīptāśca siddhimuktiprasādhakāḥ /
adhyātmaśabdarūpātmā ṣaḍrasāsvādaneritaḥ

7.108

haṃsabodhapradīptastu galake mīnamāśritaḥ /
śabdasaṃvedanaṃ tasya sphuṭaṃ tatra bhavedyataḥ

7.109

tadārabhya japāttasya sarvameva pravartate /
mithunāntaṃ ca deveśi tataḥ siddhiḥ prajāyate

7.110

sahaṃso binduśaktisthaḥ siddhidvārairadhomukhaḥ /
karkaṭādau sa varṣettu tulāntaṃ tālukāntare

7.111

kaṇṭhādadhastato dehī hṛtpadmātsarvato vrajet /
tasmādihātmasiddhyarthaṃ puṣṭyarthaṃ caiva sādhayet

7.112

dakṣiṇāyanaje kāle yasmātsṛṣṭiḥ prajāyate /
śaktyadho hṛdaye haṃsaḥ saṃkrametkarkaṭe priye

7.113

ṣaḍaṅgulāni saṃtyajya siṃhe vai saṃkrametpunaḥ /
ṣaḍaṅgulaiḥ punastyaktaiḥ kanyāṃ saṃkramate punaḥ

7.114

nāsikāgrāttu tālvantaṃ tyaktvaivaṃ viṣuvadbhavet /
tulāsaṃkrāntireṣoktā dakṣiṇaṃ viṣuvadbhavet

7.115

sādhanaṃ yatkṛtaṃ tatra iha janmani kāmadam /
mṛtyorjayaṃ tathā śāntiṃ puṣṭiṃ tasmātsamārabhet

7.116

tasmātsa ṣaḍrasāhāro galādhaḥ prīṇayettanum /
ṣaḍaṅgulāni tyaktvā tu vṛścike kramate punaḥ

7.117

kaṇṭhordhvaṃ dvyaṅgulaṃ tyaktvā kaṇṭhādhaścaturaṅgulam /
vṛścikaṃ tu parityajya dhanvisaṃkrāntirucyate

7.118

ṣaḍaṅgulādadhastāttu dhanvisthaścarate hṛdi /
hṛtpadmāntaṃ tu vai haṃsaścaritvā ūrdhvagodayaḥ

7.119

makarādiṣu saṃkrāntau dvādaśaivaṃ caretsadā /
amunoktakrameṇaiva āyurvai sarvadehinām

7.120

aihikāmuṣmikī siddhiradhamā madhyamottamā /
ayanadvayamākhyātaṃ mokṣasiddhirdvayojjhitā

7.121

ayanadvayaparyanta unmanyante sadā sthitaḥ /
tatrastho vai japadhyānānmokṣasiddhimavāpnuyāt

7.122

mokṣaṃ gatvā tu nāgacchetpratijñā bhairavasya tu /
asminnabdodaye bhūyo dvādaśābdodayaṃ śṛṇu

7.123

caitrasaṃvatsare yasmānmāsānāmudayo bhavet /
tadādi sādhakaistasmātkartavyaṃ mantrasādhanam

7.124

dvādaśābdaḥ sa vijñeyaścaitramāsādvarānane /
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi prāṇo'sminpravibhāgaśaḥ

7.125

tatra saṃvatsareṇaiva amunoktena suvrate /
ahorātrastu yaḥ prokto dvādaśāṃśaṃ bhajetpriye

7.126

dvādaśa te ahorātrā dvādaśābde bhavanti vai /
pañcabhistāṃstu saṃguṇya dvādaśābda ṛturbhavet

7.127

tameva dviguṇaṃ kṛtvā kālastu sa vidhīyate /
triguṇenaitadayane vatsaraḥ ṣaṅguṇena tu

7.128

saṃkrāntayo dvādaśātra yadvadabde prakīrtitāḥ /
dvādaśābdodaye prāṇe vatsarāste prakīrtitāḥ

7.129

dvādaśābde tvahorātrāḥ teṣāṃ saṅkhyāṃ nibodha me /
sahasrāṇi tu catvāri triśatī viṃśatistathā

7.130

dvādaśābdodaye devi prāṇe'sminkathitā mayā /
ṣaṣṭyabdodayamatraiva punaśca kathayāmi te

7.131

ānandādyāstu te jñeyāḥ ṣaṣṭyabdāstu varānane /
te cādha ūrdhvage prāṇe ekasminsurasundari

7.132

caranti pravibhāgena tathā te kathayāmyaham /
ānandaprabhṛterdevi mantramārādhayettu yaḥ

7.133

tasyānandastu deveśi mantreṇa saha jāyate /
dvādaśābde tvahorātraṃ pañcadhā bhedayecca tam

7.134

ṣaṣṭyabde te tvahorātrāḥ pañcaiva parikīrtitāḥ /
te vai ṣaṅguṇitāstatra māsa ekaḥ prakīrtitaḥ

7.135

taiśca dvādaśabhirdevi varṣamekaṃ vidhīyate /
aṅgule tu sapañcāṃśe mānametatprakīrtitam

7.136

ṣaḍaṅgulaistu pañcābdāḥ ṣaṣṭyabda udayanti te /
hṛtpadmādyāva śaktyūrdhvaṃ triṃśadabdodayo bhavet

7.137

śaktyadho yāvaddhṛtpadmaṃ triṃśadabdodayo bhavet /
ṣaṣṭyabde ye tvahorātrāḥ saṅkhyāṃ teṣu vadāmyaham

7.138

viṃśatistu sahasrāṇi sahasraṃ ṣaṭśatādhikam /
ahorātrāstu ṣaṣṭyabde saṅkhyātāstu varānane

7.139

ṣaṣṭyabdodaya ākhyātaḥ prāṇa ekatra te mayā /
candrasūryoparāge ca pakṣamāsāyaneṣu ca

7.140

yugādiṣu yugānteṣu yacca saṃvatsare'pyatha /
varṣadvādaśake caiva ṣaṣṭyabde'tha varānane

7.141

snānadānena yajñaiśca pūjāhomajapena ca /
jñānayogādibhiścaiva bāhye kāle tu yatkṛtam

7.142

amunokte varārohe tatphalaṃ labhate mahat /
prāṇahaṃsagatiṃ cāre jñātvaikasmiṃstu tadbhajet

7.143

svasaṃvedyo bhaveccāro nāḍīcārajayātsphuṭam /
athavā sa japādevamatyarthamupabṛṃhitaḥ

7.144

mantrī yogaṃ vijānāti jñātvā sarvajñatāṃ vrajet /
punareva pravakṣyāmi nāḍitrayavibhāgataḥ

7.145

dakṣinottarasaṃkrāntau viṣuvaccāratastathā /
yathā caratyasau haṃso jagatyasmiṃścarācare

7.146

antaḥsthaḥ kālarūpeṇa kalābhiḥ kalayañjagat /
nāḍitrayakṛtādhāro mārgatrayavyavasthitaḥ

7.147

guṇatrayasamāviṣṭastridhāvasthāvyavasthitaḥ /
kāraṇaiḥ ṣaḍbhirākrāntaḥ śaktitritayasaṃyutaḥ

7.148

icchājñānakriyāviddhaḥ somasūryāgnimadhyagaḥ /
dakṣanāsāpuṭe caiva nāḍī vai piṅgalā smṛtā

7.149

iḍā caiva tu vāmena suṣumnā madhyataḥ sthitā /
dakṣiṇe devamārgastu pitṛmārgastathottare

7.150

madhyamaḥ śivamārgastu tatra gatvā na jāyate /
dakṣiṇe sattvajāgratsthaḥ svapnastho vāmato rajaḥ

7.151

madhye tamastu vijñeyaṃ suṣuptāvastha eva ca /
brahmeśvaraśca dakṣastho vāme viṣṇusadāśivau

7.152

madhye rudraśivau proktau sarvātītaḥ paraḥ śivaḥ /
jyeṣṭhājñāne ca dakṣe ca kriyā vāmā tathottare

7.153

raudrī cecchā ca madhyasthā parā śaktiḥ parāparā /
dakṣiṇo tu sthitaḥ sūryo vāme somo virājate

7.154

pāke prakāśakatve ca madhyasthaścaiva pāvakaḥ /
pācayetsarvapākaṃ hi somādiguṇasambhavam

7.155

prakāśayetsvasāmarthyātparatattvamanāmayam /
rāśayaśca grahāḥ sarve ṛkṣayogādayaśca ye

7.156

candrasūryapathenaiva te carantyanupūrvaśaḥ /
sūryasomau ca te sarve bhuñjate kramaśaḥ priye

7.157

somasūryātmakāste vai pathitrayavyavasthitāḥ /
vāyati tapati sūryaḥ somo varṣati cāmṛtam

7.158

somasūryātmakaṃ yasmājjagatsthāvarajaṅgamam /
sauro dakṣiṇamārgastu uttarāyaṇasaṃjñitaḥ

7.159

vāmaḥ saumyastu yaḥ proktastatra vai dakṣiṇāyanam /
somasūryātma viṣuvatpuṭadvayaviniḥsṛtam

7.160

udaksaṃkrāntayaḥ pañca pañca vai dakṣiṇāyane /
dakṣiṇottarayormadhye saṃkrāntyā viṣuvaddvayam

7.161

sauraśca dakṣiṇo mārgastvabhicāraprasiddhidaḥ /
āpyāyane tathā puṣṭau śāntike saumya uttaraḥ

7.162

dakṣiṇāduttaraṃ yāti uttaraddakṣiṇaṃ yadā /
dakṣiṇottarasaṃkrāntiḥ sā caivaṃ saṃvidhīyate

7.163

dakṣiṇasyāṃ yadā nāḍyaṃ saṃkrāmettu yadottaram /
yāvadardhaṃ tu tatrasthaṃ madhyenottarato vahet

7.164

tāvattadviṣuvatproktamuttaraṃ tūttarāyaṇe /
uttarāddakṣiṇāyāṃ tu saṃkrāmansa varānane

7.165

yāvadardhaṃ vahettatra ardhaṃ dakṣiṇato vahet /
viṣuvaddakṣiṇaṃ tāvaddakṣiṇāyanajaṃ priye

7.166

tatra pūjā japo homo yatkṛtaṃ muktidaṃ bhavet /
dhyānayogena dīkṣāyāṃ tatstho vai mocayedguruḥ

7.167

bāhye caiva tvahorātre adhyātmaṃ tu varānane /
caturviṃśatisaṃkrāntīḥ prāṇahaṃsastu saṃkramet

7.168

ahani dvādaśa proktā rātrau vai dvādaśa smṛtāḥ /
pūrvāhṇe viṣuvattvekaṃ madhyāhne tu dvitīyakam

7.169

tṛtīyaṃ cāparāhṇe vai ardharātre caturthakam /
caturdhā viṣuvatproktamahorātreṇa muktidam

7.170

caturviṃśatisaṃkrāntyaḥ samadhātoḥ svabhāvataḥ /
śatāni nava vai haṃsa ekāmekāṃ vahetsadā

7.171

etanmānaṃ samākhyātamanyathā pravahedyadā /
iṣṭaṃ caivāpyaniṣṭaṃ ca tadā saṃsūcayettu saḥ

7.172

ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā tasmādyogī nirūpayet /
pūrvodaye tu saṃprāpte bhāskarasya varānane

7.173

jīvitaṃ maraṇaṃ caiva tadārabhya vicārayet /
susaṃyatamanā yogī vīro yogāsanasthitaḥ

7.174

saṃsmarannātmajaṃ prāṇaṃ suṣumnāntargataṃ priye /
supraśāntastadā tiṣṭhetprāṇaikagatamānasaḥ

7.175

prāṇasaṃkrāntikālo vai piṅgalaikasthito vahet /
pravāhe viṣuvaddevi jñātvā kālaṃ samādiśet

7.176

ekābdaṃ jīvitaṃ jñeyamahorātreṇa suvrate /
abdadvayaṃ sa jīvettu ahorātradvayena tu

7.177

tryabdaṃ tu tribhirevātra caturbhiścaturabdakam /
pañcābdaṃ pañcadivasaiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍvarṣameva ca

7.178

saptabhiḥ sapta varṣāṇi jīvedaṣṭāṣṭabhirdinaiḥ /
navabhirnavavarṣāṇi daśabhirdaśa eva ca

7.179

dinaikādaśakenaiva varṣaikādaśakaṃ priye /
dinairdvādaśabhiryogī jīvedvarṣāṇi dvādaśa

7.180

saptayāmapravāheṇa ṣaṇmāsānatha jīvati /
praharānṣaḍvahedyasya māsāṃstrīnvai sa jīvati

7.181

pañcapraharavāhena dvayardhamāsāyurva saḥ /
caturbhiḥ praharaidevi māsamekaṃ sa jīvati

7.182

praharatrayavāhena māsārdhaṃ caiva jīvati /
praharadvayaṃ vahedyasya dinānyaṣṭau sa jīvati

7.183

caturaḥ praharāñjīvetpraharaṃ tu vahedyadā /
praharārdhaṃ vahedyasya sa jīvetpraharadvayam

7.184

sadyo mṛtyurbhavettasya yasya haṃsastrimārgagaḥ /
yadārabhya nirūpyeta prāṇe vai kālamīśvaram

7.185

māsaḥ pakṣo dinaṃ varṣaṃ tadahaḥ prabhṛti priye /
saṃlakṣyaivaṃ prayatnena tatkāle niścayo bhavet

7.186

uttarāyaṇaje kāle evaṃ te kathitaṃ mayā /
ayuktasyāpi ca prāṇe mṛtyujñānaṃ nibodha me

7.187

karṇarandhrakṛtāṅguṣṭho ghoṣaṃ na śṛṇute yadā /
maraṇaṃ tasya deveśi ṣaṇmāsena vinirdiśet

7.188

ghoṣamadhye paraṃ śabdaṃ cīravākciñcinīravam /
māsamekaṃ sa jīvettu na śṛṇoti yadā priye

7.189

utpāṭaṃ caiva kāṇaṃ ca mṛtyuyogaṃ ca me śṛṇu /
saṃkrāntipañcakaṃ prāṇo mukharandhre vahedyadā

7.190

tamutpāṭaṃ vadedyogaṃ sthānātsthānāntaraṃ vrajet /
vittanāśastathodvego rogavṛddhiśca jāyate

7.191

suhṛdgṛhavināśaśca tejohāniśca jāyate /
dakṣiṇe puṭa ekasmin dakṣiṇāyanavarjite

7.192

saṃkrāntyaṣṭakavāhena kāṇayogo bhaveddhi saḥ /
bhagandharo'nugranthaśca netrarogaśca kāmalā

7.193

śūlaṃ visphoṭikā duḥkhamurodoṣā bhavanti ca /
vāmanāsāpuṭenaiva saṃkrāntīśca trayodaśa

7.194

jvaraḥ śiro'rtiḥ śūlaṃ ca arśāsi stambha eva ca /
mūtrakṛcchraṃ pramehaśca pāṇḍurogaśca jāyate

7.195

iḍāsthaḥ śleṣmaṇā vyādhiṃ prakopayati suvrate /
yasmiṃścāre nirūpyeta tatkāladivase pare

7.196

vyādhibhiḥ pīḍyate sarvairvāmavāmetaretare /
athānyatsparśavijñānaṃ nāsādhastāttathopari

7.197

ūrdhvena spṛśataścordhvaṃ rugdoṣāḥ prākpracoditāḥ /
vācākrośābhibhavanaṃ dakṣiṇena vahedyadā

7.198

madhye madhyapuṭasparśī parābhibhavatāṃ vrajet /
itaścetaśca bahudhā saṃkrāntyekā vahedyadā

7.199

pūjanaṃ bahusaṃmānaṃ lābhastasya bhavettadā /
mandacāre suṣumnāyāṃ prāṇahaṃso vahedyadā

7.200

bhūlābho dharma aiśvaryaṃ bhaveccātra priyāgamaḥ /
dvādaśaiva tu saṃkrāntīrvahedviṣuvataikataḥ

7.201

tadaikavatsareṇaiva maraṇaṃ tu samādiśet /
hrasetsaṃkrāntirekaikā māsa eko hrasettadā

7.202

saṃkrāntyekā varārohe triṃśatprāṇakṣayodayā /
dine dine vahedbāhye yāvattriṃśaddināni tu

7.203

māsānte tu bhavenmṛtyuḥ sadya eva varānane /
mṛtyuyogaḥ samākhyāto mayā te varavarṇini

7.204

abdaṃ māsaṃ tathā pakṣaṃ tithiṃ velāṃ yadābhyaset /
yatkālāttu samārabhya tatkālaṃ tu samādiśet

7.205

iḍāsuṣumnāmārgeṇa prāṇacāraṃ vidurbudhāḥ /
dakṣiṇāyanaje kāle evaṃ te kathitaṃ śubham

7.206

evaṃ śarīraje kāle mṛtyuṃ cāśubhameva ca /
jñātvā yogī jayenmṛtyumaśubhānyapyaśeṣataḥ

7.207

dhyātvā kāleśasvacchandaṃ haṃsaṃ vā sakaleśvaram /
nāsikārandhramārgasthaḥ sa sṛjetsaṃharejjagat

7.208

tatrasthaḥ kalayetsarvaṃ sarvabhūteṣvavasthitaḥ /
tatsthaṃ dhyātvā jayenmṛtyuṃ nākalasthaṃ kaletprabhuḥ

7.209

dhyānayuktasya ṣaṇmāsātsarvajñatvaṃ pravartate /
kālatrayaṃ vijānāti kālayuktastu yogavit

7.210

kālahaṃsaṃ sa tu japan dhyāyanvāpi maheśvari /
sa bhavetkālarūpī vai svacchandaḥ kālavaccaret

7.211

hatamṛtyurjarāṃ tyaktvā rogaiḥ sarvabhayojjhitaḥ /
vijñānaṃ śravaṇaṃ dūrānmananaṃ cāvalokanam

7.212

sarvaiśvaryaguṇāvāptirbhavetkālajayātsadā /
dakṣanāsāpuṭe dhyātvā brāhmaiśvaryamavāpnuyāt

7.213

tadāyustatsamaṃ vīryaṃ bhūtakālaṃ ca vettyataḥ /
bhaviṣyajjño bhavedvāme viṣṇutulyabalaśca saḥ

7.214

tatsamaṃ caitadaiśvaryaṃ tadāyuryogirāḍbhavet /
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca sarvaṃ jānāti madhyataḥ

7.215

nityaṃ vai dhyānayogena rudrasya samatāṃ vrajet /
āyuṣā balavīryeṇa rūpaiśvaryeṇa tatsamaḥ

7.216

brahmaṇaḥ parabhāvena aiśvaraṃ padamāpnuyāt /
viṣṇoḥ sadāśivaiśvaryaṃ parabhāvādavāpnuyāt

7.217

rudrasya yaḥ paro bhāvo dhyātvā taṃ tu śivo bhavet /
evaṃ mṛtyujayaḥ khyātaḥ amṛtaṃ dhyāyato jayaḥ

7.218

nāḍibhinnālarandhrasthaṃ hṛtpadmaṃ ṣoḍaśacchadam /
dhyātvā sitaṃ suvikacaṃ kalāṣoḍaśakānvitam

7.219

saṃpūrṇāvayavaṃ candraṃ karṇikākāravigraham /
tanmadhye cintyamātmānaṃ śuddhasphaṭikanirmalam

7.220

śrīrāmṛtārṇavāvasthakallolāmṛtapūritam /
upariṣṭāddvitīyābjaṃ śaktāmṛtamahodadhau

7.221

taccādho mukhapadmaṃ tu paripūrṇendukarṇikam /
tanmadhye cintayeddhaṃsamadho binduśikhānvitam

7.222

varṣantamamṛtaṃ divyaṃ samantātsaṃvicintayet /
ātmordhvarandhramārgeṇa praviṣṭaṃ tacca cintayet

7.223

sitaṃ subahulaṃ sāndramamṛtaṃ mṛtyunāśanam /
tenāplāvitamātmānaṃ pūryamāṇaṃ vicintayet

7.224

padmanālanibaddhaiśca nāḍīrandhramukhaiḥ sadā /
amṛtāpūritaṃ dehaṃ sarvameva vicintayet

7.225

evaṃ vai nityayuktātmā amṛteśasamo bhavet /
vyādhīnmṛtyuṃ jarāṃ tyaktvā krīḍate tvaṇimādibhiḥ

7.226

evaṃ tasyāmṛtadhyānātkālamṛtyujayo bhavet /
athavā paratattvasthaḥ sarvakālairna bādhyate

7.227

cintayetparamaṃ tattvaṃ kālacāravivarjitam /
kalākalaṅkanirmuktaṃ niṣkalaṃ paramaṃ padam

7.228

niṣkalaṃ cātmatattvaṃ tu kalaṅko deha ucyate /
saṃyuktaḥ kāraṇaiḥ ṣaḍbhiḥ sarvatattvasamanvitaḥ

7.229

varṇo bindustathā nādo vyāpinīśaktisaṃyutaḥ /
samanāvadhiparyantaḥ kalaṅkādhāra ucyate

7.230

ādheyaḥ paramo hyātmā tatparāpyunmanā smṛtā /
tasyāścānte paraṃ tattvaṃ sakalākalavarjitam

7.231

vyāpakaṃ sarvatobhadraṃ sarvāntaḥ sarvatomukham /
pañcapañcakatattvasthamaṣṭādaśaguṇānvitam

7.232

yadyasmiṃstu paraṃ vetti tadā mucyeta bandhanāt /
kāraṇāni ca mantrāśca nivṛttyādyāḥ kalāstathā

7.233

binduścaivārdhacandraśca nirodhī nāda ūrdhvargaḥ /
śaktiśca vyāpinī caiva samanātmā tathonmanā

7.234

pañcapañcakametaddhi kathitaṃ te varānane /
tattvānyeva tu ṣaṭtriṃśatguṇāṃścaiva nibodha me

7.235

ahaṃkāro dhīrmanaśca indriyārthāstathaiva ca /
grahaṇaṃ sparśa ādhāraḥ śaktiścaivāṣṭamī smṛtā

7.236

ete cāṣṭau guṇāḥ aṣṭau bhairavā bhairavāvṣṭakam /
prāṇahaṃsastathā śaktiḥ guṇā aṣṭādaśa tvime

7.237

eteṣu tatparaṃ tattvamuccārālambanādṛte /
akṣarākṣaranirmuktaṃ paraṃ tattvamanakṣaram

7.238

akṣareṣu kuto mokṣa ākāśo kusumaṃ kutaḥ /
yāvaduccāryate vācā yāvallekhye'pi tiṣṭhati

7.239

tāvatsa sakalo jñeyo niṣkalo bhedavarjitaḥ /
sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ kriyākālavivarjitaḥ

7.240

adhaścāre bhavetsṛṣṭirūrdhve saṃhāra ucyate /
adhaścāreṇa jāto'sau urdhve caiva mṛto bhavet

7.241

sūtakaṃ mṛtakaṃ tyaktvā tiṣṭhedvai tattvavṛttitaḥ /
tattvavṛttiśca vyākhyātā sarvādhvopādhivarjitā

7.242

tattvādhvadharmanirmukhtaḥ kāraṇaiśca vivarjitaḥ /
tattvavṛttau sthito yogī sarvārambhavivarjitaḥ

7.243

rāgadveṣavinirmukto viṣādānandavarjitaḥ /
nākāṅkṣenna ca nindettu viṣayāṃśca kadācana

7.244

samaḥ śatrau ca mitre ca brāhmaṇe śvapace samaḥ /
tulyadarśī bhavennityaṃ sarvaṃ śivamayaṃ smaret

7.245

ātmānaṃ ca tathaivaivaṃ sarvathaiva sadā smaret /
sarvatattvāni bhūtāni varṇā mantrāśca ye smṛtāḥ

7.246

nityaṃ tasya vaśāste vai śivabhāvanayānayā /
nacāsau kurute puṇyaṃ naiva pāpaṃ ca suvrate

7.247

kṛtakṛtyaḥ prasannātmā kṛtyaṃ cāsya na vidyate /
iha loke parasmiṃśca paripūrṇastu sarvadā

7.248

dharmādharmavinirmuktaḥ puṇyapāpavivarjitaḥ /
na cāsya bhakṣyābhakṣyaṃ hi na peyāpeyameva ca

7.249

nāpavitraṃ hi tasyāsti na pavitraṃ hi suvrate /
nirapekṣo hyasau nityaṃ sarvāpekṣāvivarjitaḥ

7.250

nāsya kṣetraṃ nāsya tīrthaṃ niyamo yama eva ca /
kṣetraṃ tasya parā śaktiryataḥ sarvaṃ prasūyate

7.251

sarvādhvāno yato devi tatrasthāḥ pracaranti vai /
tīrthaṃ caiva paraṃ śāntaṃ nityaṃ cānandaviśvagam

7.252

yena vyāptamidaṃ viśvamanantaṃ viśvaśaktibhiḥ /
nityaṃ viraktiḥ saṃsārādyamo'yaṃ parikīrtitaḥ

7.253

niyamo bhāvanā nityaṃ paratattvaikatānatā /
nātmano bhāvayejjātiṃ na kulaṃ na ca bāndhavān

7.254

ācaretsarvavarṇatvaṃ na ca varṇeṣu vartayet /
parabhāvanayā nityaṃ paradharmeṇa vartayet

7.255

sarvajñaḥ paritṛptaśca paripūrṇaḥ svabhāvataḥ /
svatantro'luptasāmarthyastvanādinidhanāśritaḥ

7.256

anādibodho hyatulaḥ kālavelāvivarjitaḥ /
cāroccāravinirmuktastvahorātravivarjitaḥ

7.257

na divā jāgaraṃ kuryānna ca rātrau svapetkvacit /
svabhāvenaiva saṃtiṣṭhaddinarātrivivarjitaḥ

7.258

evaṃ vai vartate yogī pareṇa samatāṃ vrajet /
na ca taṃ kalayetkālaḥ kalpakoṭiśatairapi

7.259

jīvanneva vimukto'sau yasyaiṣā bhāvanā sadā /
śivo hi bhāvito nityaṃ na kālaḥ kalayecchivam

7.260

yogī svacchandayogena svacchandagaticāriṇā /
sa svacchandapade yuktaḥ svacchandasamatāṃ vrajet

7.261

svacchandaścaiva svacchandaḥ svacchando vicaretsadā /
evaṃ vai mṛtyuliṅgāni riṣṭānyanyāni yāni ca

7.262

yogājjānāti yogīndro nādajāntargatāni ca /
nirjityaitāni yogena evamuktavrameṇa tu

7.263

ayogī yāni jānāti ayukto vāpi suvrate /
bahirliṅgāni tānyatra aṅgāriṣṭāni me śṛṇu

7.264

śuṣkatālvoṣṭhakaṇṭhaścedakasmāddhūsaracchaviḥ /
skandhau ca bhaṅgamāyātaḥ ṣaṇmāsānmṛtyumāpnuyāt

7.265

sunīlaṃ maṇḍalaṃ vyomni yaḥ paśyati dine dine /
sitaṃ haritakṛṣṇaṃ ca vatsarārdhānmriyeta saḥ

7.266

viraśmiṃ paśyati raviṃ somaṃ vai lakṣmavarjitam /
tārāṃ jyotsnāṃ ca kṛṣṇāṃ vai paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ

7.267

hiraṇyavarṇaṃ puruṣaṃ piṅgalaṃ kṛṣṇameva ca /
svapne saṃpaśyate yo vai ṣaṇmāsānso'pi jīvati

7.268

ātmano hyaśiracchāyāṃ paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ /
tailābhyaṅgaṃ tathā pānaṃ raktasraganulepanam

7.269

raktāmbarāṇi kṛṣṇāni svapne paśyati vai yadā /
pretaiḥ piśācai rakṣobhiḥ śvagomāyukasūkaraiḥ

7.270

vṛtaṃ yātaṃ gṛddhrakākairmahiṣairuṣṭragardabhaiḥ /
aṅgabhakṣaṇamudvāhaṃ nagnaṃ cātīva vihvalam

7.271

svapne ca paśyate yo vai varṣamekaṃ sa jīvati /
śaṃkhāvarte bhujāmadhye gulphayormarmasandhiṣu

7.272

so'vaśyaṃ vadhamāyāti yasyaitatspandanaṃ na hi /
somārkamaṇḍalaṃ dehe dhruvaṃ caiva tvarundhatīm

7.273

na paśyati mahāyānaṃ so'vaśyaṃ mriyate naraḥ /
tālurandhragato dhūmo mahāyānaṃ taducyate

7.274

jihvā tvarundhatītyuktā nāsāgraṃ dhruva ucyate /
netrānte karajākrānte maṇḍalaṃ somasūryayoḥ

7.275

na paśyedgagane'pyetatso'vaśyaṃ mriyate naraḥ /
sthūlo'kasmācca jāyeta akasmādvai bhavetkṛśaḥ

7.276

atikruddho'tibhītaśca varṣamekaṃ sa jīvati /
kṛṣṇāmbaradharaṃ kṛṣṇaṃ lohadaṇḍakarodyatam

7.277

naraṃ cābhimukhaṃ svapne dṛṣṭvā māsatrayāyuṣam /
hṛdayaṃ śuṣyate yasya snātamātrasya tatkṣaṇāt

7.278

gātraṃ caivāpyanuṣṇaṃ ca ṛtumekaṃ sa jīvati /
dhanurniśi divā colkā vyabhre vidyutpradarśanam

7.279

digdāho'pluṣṭadeśe'pi māsamekaṃ sa jīvati /
cakṣuṣī sravato yasya śabdaṃ na śṛṇuyātsphuṭam

7.280

nāghrāti gandhaṃ vāgjāḍyaṃ māsamekaṃ gatāyuṣaḥ /
raktapadmopamaṃ vaktraṃ jihvā kṛṣṇā ca yasya vai

7.281

gātre varṇānyanekāni hṛdayaṃ yasya roditi /
tālukampo'tha nābheśca ardhamāsaṃ sa jīvati

7.282

pratyakṣakākanāsīro dīpadhūmaṃ na jighrati /
pūrvadṛṣṭaṃ na jānāti caturmāsaṃ sa jīvati

7.283

binduṃ yastu na paśyettu nityaṃ vaktrānugaṃ hitam /
nityaṃ vahati hikkāṃ tu varṣamekaṃ sa jīvati

7.284

bahirliṅgāni caitāni aṅgāriṣṭāni yāni ca /
pūjayā japahomena dhyānadhāraṇayā priye

7.285

kṛtarakṣāvidhānena jīyante nātra saṃśayaḥ /
nāḍīnāṃ śodhanaṃ caiva vāyūnāṃ ca jayaḥ katham

7.286

sthānaṃ rūpaṃ ca śabdaṃ ca karma brūhi mama prabho /
paramo yogasadbhāvo guhyādguhyataraḥ priye

7.287

yo na kasyacidākhyātastaṃ yogaṃ śṛṇu tattvataḥ /
supraśaste bhūpradeśe nāgnitoyasamīpataḥ

7.288

vālukāśarkarāhīne śuṣkavṛkṣavivarjite /
niḥśabdakīṭavalmīke ītibhiḥ parivarjite

7.289

puṇye dharmiṣṭhasaṃvāse tatra yogaṃ samabhyaset /
devadevaṃ samabhyarcya bhairavaṃ savināyakam

7.290

pūrvācāryānnamaskṛtya yukto dhyānaparāyaṇaḥ /
āsanaṃ svastikaṃ baddhvā padmakaṃ bhadrameva vā

7.291

sāpāśrayaṃ sārdhacandraṃ yogapaṭṭaṃ yathāsukham /
dahanotpūyane kṛtvā plāvayedamṛtena ca

7.292

sabāhyābhyantareṇaiva sakalīkaraṇaṃ tataḥ /
antaryāgaṃ yathāpūrvamuccāryaṃ ca paraṃ tathā

7.293

daśadhā yogamārgeṇa haṃsasvacchandamabhyaset /
mantraṃ bindumatītaṃ tu nādāntajyotirākṛtim

7.294

saṃkalpya kalpanālakṣyaṃ dhyāyedvai tena sarvagam /
apasavyena pūryeta savyenaiva virecayet

7.295

nāḍīsaṃśodhanaṃ caitanmokṣamārgapathasya ca /
recanātpūraṇādrodhātprāṇāyāmasridhā smṛtaḥ

7.296

sāmānyā bahirete tu punaścābhyantare trayaḥ /
ābhyantareṇa recyeta pūryetābhyantareṇa tu

7.297

niṣkampaṃ kumbhakaṃ kṛtvā kāryāścābhyantarāstrayaḥ /
nābhyāṃ hṛdayasaṃcārānmanaścendriyagocarāt

7.298

prāṇāyāmaścaturthastu supraśānta iti śrutaḥ /
prāṇarodhe tu saṃpūrṇe nābhau nītvā samucchvasan

7.299

śanairvimocayedvāyuṃ vāmanāsāpuṭena tu /
vāyavī dhāraṇāṅguṣṭhe āgneyī nābhimadhyataḥ

7.300

māheyī kaṇṭhadeśe tu vāruṇī ghaṇṭikāśrayā /
ākāśadhāraṇā mūrdhni sarvasiddhikarī smṛtā

7.301

ekadvitricatuṣpañcasaṃkhyoddhātaiḥ prasiddhyati /
saṃniruddhe tu vai prāṇe mūrdhni gatvā nivartate

7.302

sa udghāta iti prokto jñātavyo yogibhiḥ sadā /
rāgadveṣau prahīyete prāṇāyāmaiḥ sudhāritaiḥ

7.303

dhāraṇābhirdahetpāpaṃ pratyāhāre'kṣasaṃyamaḥ /
hṛdgude nābhikaṇṭhe ca sarvasandhau tathaiva ca

7.304

prāṇādyāḥ saṃsthitā hyete rūpaṃ śabdaṃ ca me śṛṇu /
drutatāranibho rakta indragopakasaṃnibhaḥ

7.305

kṣīrābhaḥ sphaṭikābhaśca pañcānāṃ rūpalakṣaṇaṃ /
ghaṇṭākaṃsābdamadhuro gajanādo mahādhvaniḥ

7.306

prāṇādināṃ tu pañcānāmayaṃ śabda udāhṛtaḥ /
jalpitaṃ hasitaṃ gītaṃ nṛttaṃ yuddhagatiḥ kalāḥ

7.307

śilpaṃ ca sarvakarmāṇi prāṇasyaiva viceṣṭitam /
praveśayedannapānaṃ tanmalaṃ srāvayedadhaḥ

7.308

andhatvaṃ śrotrarogaṃ ca apānastu kariṣyati /
aśitaṃ līḍhapītaṃ ca samānaḥ samatāṃ nayet

7.309

kṣobho hikkā tathā chikkā udānasya viceṣṭitam /
svedaśca romaharṣaśca śūlaṃ dāho'ṅgabhañjanam

7.310

vyānasyaitāni karmāṇi sparśaṃ caiva sa vindati /
aṅguṣṭhajānuhṛdaye locane mūrdhni saṃsthitāḥ

7.311

nāgādyāḥ bahurūpāśca karma tveṣāṃ nibodha me /
āhlādodvegajanakaḥ śoṣaṇastrāsanastathā

7.312

nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadattaśca pañcamaḥ /
atinidrākaraścānyo yojakaśca dhanaṃjayaḥ

7.313

śvāsasaṃkocanacchedā ghurghurotkramaṇaṃ tathā /
nāgādīnāṃ tu pañcānāṃ mṛtyukāle viceṣṭitam

7.314

na caiva yāti cotkrāntau tanuṃ tyaktvā dhanañjayaḥ /
ākuñcayati vai kūrmaḥ śoṣayecca kalevaram

7.315

prāṇameva jayetpūrvaṃ jite prāṇe jitaṃ manaḥ /
jite manasi śāntasya paraṃ tattvaṃ prakāśate

7.316

prāṇāpānaṃ gude dhyāyetprāṇasamānaṃ nābhitaḥ /
prāṇodānaṃ tu kaṇṭhe tu prāṇavyānaṃ tu sarvagam

7.317

nāgādyāḥ prāṇasaṃyuktāḥ svasthāneṣu nirodhayet /
niruddhasya ca yaḥ kālastaṃ vakṣyāmi nibodha me

7.318

tālātprabhṛti taṃ dhyāyedyāvatpañcaśataṃ gatam /
jito'nilo bhavatyeva saṃkrāntyutkrāntikarmaṇi

7.319

divyā kāntiḥ śubho gandhaḥ prajñā cāsya vivardhate /
divyā dṛṣṭiśca śravaṇaṃ divyā vākca prajāyate

7.320

vāyuvadvicarellokān siddhāndevāṃśca paśyati /
manasā cintitāvāptiḥ pravarteta guṇāṣṭakam

7.321

sarvakāmasusaṃpūrṇaḥ sarvadvandvavivarjitaḥ /
saṃsārabandhanirmuktaḥ śivatulyaśca jāyate

7.322

prāṇāpānau tu saṃyojya hrasvakoṭisamanvitau /
nābhyādhāre ca yogīndraḥ svedaḥ kampaśca jāyate

7.323

punareva tu hṛtsthau hi prāṇāpānau nirodhayet /
dīrghakoṭisamāyogāttatkṣaṇācca patedbhuvi

7.324

kaṇṭhasthaṃ ca tathaiveha prāṇameva nirodhayet /
plutakoṭisamāyogātsvapnavṛttistato bhavet

7.325

bhrūmadhye binduyogena prāṇarodhaṃ tu kārayet /
suṣuptaṃ jāyate tatra kṣaṇāccaiva prabuddhyate

7.326

mūrdhadvāraṃ samāśritya niṣkalaṃ dhyānamārabhet /
evamabhyasatastasya pratyayastu tadā bhavet

7.327

pipīlakaṇṭakāvedho mūrdhvadvāraṃ vibhindataḥ /
bhittvā krameṇa sarvaṇi unmanyantāni yāni tu

7.328

pūrvoktalakṣṇairdevi tyaktvā svacchandatāṃ vrajet /
jāyate unmanastvaṃ hi dehenānena sādhake

7.329

saṃkrāmetparadeheṣu kṣuttṛṣṇābhyāṃ na bādhyate /
atītānāgataṃ caiva trailokye yatpravartate

7.330

pratyakṣaṃ tadbhavettasya sarvajñatvaṃ ca jāyate /
prasaṅge'dhyātmakālasya jñānaṃ vijñānameva ca

7.331

sarvametatsamākhyātamaṃśakāṃśca nibodha me

8.1

iti svacchandatantre saptamaḥ paṭalaḥ
aṣṭamaḥ paṭalaḥ
aṃśakaṃ ṣaḍvidhaṃ devi kathayāmyanupūrvaśaḥ /
bhāvāṃśakaḥ svabhāvāṃśaḥ puṣpapātāṃśa eva ca

8.2

mantrāṃśakaḥ smṛtaścānyastvaṃśakāpādanaṃ dvidhā /
devānusmaraṇaṃ bhāvaḥ sahajaṃ taṃ vijānata

8.3

svabhāvaśca bhavecceṣṭā kathayāmyanupūrvaśaḥ /
brahmāṃśo vedabhaktastu rudrāṃśaṃ ca nibodha me

8.4

rudrabhaktaḥ suśīlaśca śivaśāstrarataḥ sadā /
viṣṇvaṃśo viṣṇubhaktaśca candrāṃśaḥ priyadarśanaḥ

8.5

sarvadevarataḥ śānto yakṣāṃśo dhanasaṃgrahī /
lubdho garvitamṛṣṭāśī vātāṃśaścapalaḥ smṛtaḥ

8.6

sarpavisrambhagāmī syānnāgāṃśo dīrghaśāyyatha /
dīrgharoṣaḥ pūtivaktro gurukṣīraruciḥ sadā

8.7

gāndharvo gāyano nityaṃ śivabhakto varānane /
vidyādharāṃśakaḥ prāṇī daityāṃśo dveṣaṇaḥ smṛtaḥ

8.8

kāmāṃśo rūpavāṃścaiva subhago gaṇikāpriyaḥ /
rakṣoṃśaḥ krūranistriṃśo devadveṣī dvijeṣu ca

8.9

piśācāṃśaśchalānveṣī vāsare bhīrukātaraḥ /
agnyaṃśaḥ paruṣastīvra uṣṇādaḥ piṅgalastathā

8.10

savitraṃśaśca tejasvī pūrtadharmarataḥ sadā /
iṣṭāni kurute nityaṃ dayāluḥ śivabhāvitaḥ

8.11

svasiddheḥ phaladāḥ sarve svadhyānajapahomataḥ /
bhairavāṅgasamālabdhāḥ sarve devā varānane

8.12

bhairavāstu smṛtāḥ sarve sarvasiddhiphalapradāḥ /
svabhāvāṃśaḥ samākhyātaḥ sādhakānāṃ hitāya vai

8.13

puṣpapātavaśānnāma kartavyaṃ surasundari /
sa mantraḥ siddhyate tasya tamevārādhayedyadi

8.14

aṃśakāpādanaṃ devi kathayāmi samāsataḥ /
vaihāyasaṃ dhvaja caiva homayedyastu sādhakaḥ

8.15

sa mantraḥ siddhyate tasya aryanto'pi hi suvrate /
anaṃśako'pi yo mantro jñātacihnairvarānane

8.16

tadā yāgaṃ purā kṛtvā agnau homaṃ tu kārayet /
śiṣyasya pūrvavatkarma kṛtvā tu vidhipūrvakam

8.17

pūrṇāhutiprayogeṇa yojayecchāśvate pade /
paratattvamabhidhyāyan sādhayenmanasepsitam

8.18

mantrāṃśaṃ gaṇayitvā tu gṛhṇīyātsuvicāritam /
hīnamadhyasamutkṛṣṭaṃ kathayāmi samāsataḥ

8.19

hīnaṃ śatruṃ vijānīyānmadhyamaṃ sādhyarūpiṇam /
siddhaṃ caiva susiddhaṃ ca uttamaṃ parikīrtitam

8.20

mantrākṣaraṃ tu viśleṣya mātrābindusamanvitam /
ātmanāmākṣaraṃ tadvadadhobhāge'sya yojayet

8.21

ātmavarṇātsamārabhya yāvanmantrārṇamāgatam /
yasminsa nipateddevi tamāyaṃ parikalpayet

8.22

rekhāṅguligataṃ taṃ tu kathayāmi samāsataḥ /
parvaṇi prathame siddhaḥ sādhyaścaiva dvitīyake

8.23

tṛtīye tu susiddhaḥ syādarirjñeyaścaturthake /
arisādhyau parityajya dātavyaścumbakena tu

8.24

siddharūpaḥ susiddhaśca bhuktimuktiphalapradaḥ /
yastvaṃśakaviśuddhaḥ syādbhairavo'tra varānane

8.25

taṃ madhyamasthaṃ saṃpūjya tatsthāne madhyamaṃ nyaset /
yataḥ sarvagato devaḥ sarveṣvantargataḥ smṛtaḥ

8.26

tatsiddhimuktidātāsau na varṇāḥ paramārthataḥ /
kathitaṃ sarahasyaṃ te guhyādguhyataraṃ param

8.27

atastantrāvatārārthaṃ kathayāmi samāsataḥ /
adṛṣṭavigrahāyātaṃ śivātparamakāraṇāt

8.28

dhvanirūpaṃ susūkṣmaṃ tu suśuddhaṃ suprabhānvitam /
ṇote howeverthatwhen Kṣemarāja refersforwardto thispassage
in hiscommentaryon ṣvaṭ१:१--४ , he ṝuotesitasfollows:
yadvakṣyati---
adṛṣṭavigrahācchāntācchivātparamakāraṇāt /
dhvanirūpaṃ viniṣkrāntaṃ śāstraṃ paramadurlabham /
tadevāpararūpeṇa śivena paramātmanā

8.29

mantrasiṃhāsanasthena pañcamantramahātmanā /
puruṣārthaṃ vicāryāśu sādhanāni pṛthakpṛthak

8.30

laukikādiśivāntāni parāparavibhūtaye /
tadanugrahayogyānāṃ sve sve viṣayagocare

8.31

anuṣṭupchandasā baddhaṃ koṭyarbudasahasradhā /
guruśiṣyapade sthitvā svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ

8.32

pūrvottarapadairvākyaistantramādhārabhedataḥ /
tajjñānamīśvare'dāttadīśvareṇa śivecchayā

8.33

vidyāyāḥ kathitaṃ pūrvaṃ vidyeśebhyastathādarāt /
māyāniyatiparyantaistasmādrudrairavāpi tat

8.34

śrīkaṇṭheneśvarātprāptaṃ jñānaṃ paramadurlabham /
tenāpi tadadhaḥ proktaṃ rudrāṇāmīśvarecchayā

8.35

pradhānācchatarudrāntaṃ dīkṣayitvā vidhānataḥ /
mamāpi ca purā dīkṣā tathā caivābhiṣecanam

8.36

śrīkaṇṭhena purā dattaṃ tantraṃ sarvārthasādhakam /
mayāpi tava deveśi sādhikāraṃ samarpitam

8.37

tvamapi skandarudrebhyo dadasva vidhipūrvakam /
brahmaviṣvindradevānāṃ vasumātṛdivākṛtām

8.38

loke saṃgṛhya nāgānāṃ yakṣāṇāṃ parameśvari /
kathayasva ṛṣīṇāṃ ca ṛṣibhyo manujeṣvapi

8.39

evaṃ tantravaraṃ divyaṃ siddharatnakaraṇḍakam /
tvayā guptataraṃ kāryaṃ na deyaṃ yasya kasyacit

9.1

iti svacchandatantre'ṃśakādhikāro'ṣṭamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ
navamaḥ paṭalaḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rahasyamidamuttamam /
yanna kasyacidākhyātaṃ tatte vakṣyāmi suvrate

9.2

mahābhairavadevasya krīḍamānasya bhāmini /
sṛṣṭisaṃhārakartāraṃ hṛdayāttu vinirgataḥ

9.3

kalpāntavahnivapuṣaṃ pralayāmbudaniḥsvanam /
taḍitpuñjanibhoddaṃṣṭraṃ jaṭājvālāsamaprabham

9.4

candrasūryāgninayanaṃ koṭarākṣaṃ subhīṣaṇam /
bṛhadvakṣaḥ sthalābhogaṃ nāgayajñopavītinam

9.5

sphuranmāṇikyamukuṭaṃ sarpakuṇḍalabhūṣitam /
sarpahārakṛtāṭopaṃ sarpakaṅkaṇanūpuram

9.6

siṃhacarmaparīdhānaṃ sarpamekhalamaṇḍitam /
gajacarmāvṛtapaṭaṃ śaśāṅkakṛtaśekharam

9.7

pañcavaktraṃ śavārūḍhaṃ daśabāhuṃ trilocanam /
kapālamālābharaṇaṃ khaḍgakheṭakadhāriṇam

9.8

pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ śaraśārṅgāvatānitam /
kapālakhaṭvāṅgadharaṃ varadābhayapāṇikam

9.9

bhinnāñjanacayaprakhyaṃ sphuritādharabhāsvaram /
brahmendraviṣṇunamitaṃ tridaśairapi durlabham

9.10

evaṃ taṃ bhairavaṃ devaṃ svacchandaṃ parikīrtayet /
smaraṇānnāśayeddevaḥ pāpasaṃghātamulbaṇam

9.11

asya mantraḥ purākhyāto dvātriṃśākṣarasaṃmitaḥ /
pañcapraṇavapūrvāntaṃ tatra līnaṃ japenmanum

9.12

tasya kalpaṃ pravakṣyāmi samāsānna tu vistarāt /
pūrvoktabhūpradeśe ca viśuddhe śubhalakṣaṇe

9.13

puṣpaprakarasaṃkīrṇe gandhadhūpādhivāsite /
tatra maṇḍalamālikhya pūrvoktairvarṇakaiḥ śubhaiḥ

9.14

ekahastaṃ dvihastaṃ vā caturhastāṣṭahastakam /
susūtritaṃ samaṃ kṛtvā caturasraṃ samantataḥ

9.15

pūrvavatsādhayitvā tu digbhāgāṃstu varānane /
caturdvārasamopetamaṣṭapatraṃ sakarṇikam /
madhye padmaṃ samālikhya kesarairupalakṣitam

9.16

dvātriṃśadakṣaraṃ bāhye cakramālikhya śobhanam /
evaṃ susūtritaṃ kṛtvā bāhye caiva tu vartulam

9.17

caturasraṃ tadāsannaṃ bāhye vīthiṃ prakalpayet /
madhyapadmapramāṇena dvāraṃ kalpyeta pūrvavat

9.18

bhasmoddhūlitadehastu mudrālaṅkārabhūṣitaḥ /
keśayajñopavītī ca digvāsāḥ saṃyatendriyaḥ

9.19

śaṅkhārghapātrahastastu sakalīkṛtavigrahaḥ /
parito'straṃ pravinyasya bhairavaṃ pūjayetpriye

9.20

praṇavāsanasaṃsthaṃ tu mūrtiṃ haṃsākṣareṇa tu /
tameva sakalaṃ devaṃ svacchandaṃ parameśvaram

9.21

yattatparamanirbhāsamanāmayamarūpakam /
tena cāvāhayeddevi hṛcchiraśca śikhāṃ tathā

9.22

varma netre tathāstraṃ ca tenaiva parikalpayet /
sthāpanaṃ saṃnidhānaṃ ca nirodhārdhādipūjanam

9.23

sarvaṃ tenaiva kartavyamuktānuktaṃ varānane /
madhyasthaṃ bhairavaṃ pūjyamaṅgaṣaṭkasamanvitam

9.24

tataḥ patrasthitā devīrdvātriṃśārṇairniveśayet /
pūrvārakātsamārabhya yāvadante vyavasthitāḥ

9.25

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi dvatriṃśatparisaṃkhyayā /
aruṇā ghoṣā devī ca revatī bhogadāyikā

9.26

sthāpanī ghorasaṃjñā ca rakṣā bhārabhareti ca /
ghorarūpā ravā ghoṇā ratistārātha rūpiṇī

9.27

bhayahānistu caṇḍā vai sarvadā ca tathā varā /
takṣakī ca tathā śārvī barbarā sarvagā tathā

9.28

raudrī ca bhrāmaṇī caiva nāginī ca manoharā /
stambhanī roṣaṇī caiva drāvā rudrā praśāsinī

9.29

bhayāpahāriṇī devī jñeyā dvātriṃśa tatkramāt /
praṇavādistato varṇo devīnāma natistathā

9.30

sarvāsāṃ tu vidhirhyeṣa kartavyo vidhivedinā /
hemābhaṃ prākcatuṣkaṃ tadindracāpasamaprabham

9.31

caturmukhaṃ caturbāhu vajrahastaṃ sugarvitam /
kapālamālābharaṇaṃ prahasattu vicintayet

9.32

āgneyaṃ raktavarṇābhaṃ śaktihastaṃ sadā smaret /
daṇḍahastaṃ smaredyāmyāṃ kṛṣṇavarṇaṃ subhīṣaṇam

9.33

nīlamindīvarābhāsaṃ nairṛtaṃ khaḍgahastakam /
śyāmaṃ vāruṇadigbhāge pāśahastaṃ vicintayet

9.34

dhūmraṃ sāmīradigbhāge dhvajahastaṃ sucañcalam /
uttaraṃ dhavalaṃ jñeyaṃ gadākheṭakadhāri ca

9.35

sphaṭikābhaṃ tathaiśānyāṃ triśūlāyudhapāṇikam /
evaṃ dhyānaparo yastu cakrametatsadābhyaset

9.36

vatsarārdhādvarārohe tasya siddhistridhā bhavet /
mahendre malaye sahye pāriyātre'rbude tathā

9.37

vindhye śrīparvate caiva tathā kolagirau priye /
gaṅgāyamunāsaṃbādhe kurukṣetre varānane

9.38

gaṅgādvāre prayoge ca brahmāvarte samāsthitaḥ /
antarvedyāṃ supuṇyāyāṃ narmadāyāṃ tathaiva ca

9.39

susnigdhadeśe bhūbhāge padmaṣaṇḍairmanorame /
yeṣu yeṣu pradeśeṣu svayaṃbhūrbhagavāñchivaḥ

9.40

teṣu sthāneṣu deveśi niyamastho jitendriyaḥ /
vāṅniruddhaḥ prasannātmā lakṣākṣarajape rataḥ

9.41

śākabhakṣaḥ phalāhārī nīvārādyaśane rātaḥ /
trikālapūjānirato'thāgnikāryaparāyaṇaḥ

9.42

bhāvitātmā mahāsattvo rakṣāyāśca vidhānavīt /
tasya mantraḥ prasiddhyettu sādhayetsacarācaram

9.43

kālāgnirnarakāścaiva pātālā hāṭakeśvaraḥ /
saptalokaṃ sabrahmāṇḍaṃ pañcāṣṭakamataḥ param

9.44

devayonyaṣṭakaṃ caiva pradhānapuruṣāntakam /
niyatiḥ kālatattvaṃ ca rāgo vidyā kalā tathā

9.45

māyā vidyeśvaraṃ tattvaṃ sādākhyaṃ śaktigocaram /
sarvaṃ siddhyatyanāyāsānmantrarājaprabbhāvataḥ

9.46

pūrvoktaṃ karma vai kṣipramadhamaṃ madhyamottamam /
sādhayennātra saṃdeho bhairavasya vaco yathā

9.47

athaikavīramāśritya aṅgaṣaṭkasamanvitam /
jātiyogayutaṃ kṛtvā aṣṭapatre kuśeśaye

9.48

pūjayetpūrvavidhinā japahomārcane rataḥ /
dhyāyanneva mahādevi svacchandaṃ parameśvaram

9.49

prāpnoti cintitānkāmān devi nāstyatra saṃśayaḥ /
atha rakṣāvidhāneṣu aghoraṃ yojayedyathā

9.50

tathāhaṃ kathayiṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
dvātriṃśadarasaṃyuktaṃ cakramālikhya bhāmini

9.51

nābhikesarasaṃyuktaṃ susamaṃ tu varānane /
gorocanāṃ tu saṃgṛhya siddhālaktakasaṃyutām

9.52

dūrvākāṇḍena deveśi haritena samālikhet /
vidyārājaṃ karṇikāsthaṃ bindunādasamanvitam

9.53

śaktyavasānaṃ deveśi tasminsādhyaṃ samālikhet /
kaṣamadhye varārohe nayanādyantarodhitam

9.54

īkāraveṣṭitaṃ kṛtvā arakasthā niveśayet /
pūrvoktadevatā devi tadgarbhe sādhyamālikhet

9.55

bhavagarbhe tu tatkṛtvā īkārākhyena veṣṭayet /
trīnvārāṃstu varārohe dhyānayogasamāśritaḥ

9.56

ūrdhve caiva tu saṃrodhya kroṃkāreṇa varānane /
indunācchuritaṃ kṛtvā puṣpadhūpaiḥ prapūjayet

9.57

veṣṭayeccaiva tadbhūrjamarandhraṃ nirvraṇaṃ samam /
pañcaraṅgakasūtreṇa veṣṭayitvā varānane

9.58

sikthena muṭayetpaścātkṣaudramadhye nidhāpayet /
yadā mṛtyuvaśāghrātaṃ kālena kalitaṃ priye

9.59

ariṣṭacihnitaṃ jñātvā rakṣāmetāṃ samālikhet /
tasya mṛtyurna jāyeta ityevaṃ bhairavo'bravīt

9.60

kapālīśasya garbhe tu nāma yasya samālikhet /
bhūrjapatre varārohe rocanāyā rasena tu

9.61

oṃkārapuṭamadhyasthaṃ rodhitaṃ nayanākṣaraiḥ /
vauṣaḍjātiprayogeṇa tasya mṛtyurna jāyate

9.62

śikhyāhvena tu deveśi sādhyanāma vidarbhayet /
analārṇamadhaścordhve sādhyārṇeṣu niyojayet

9.63

tasya vai jāyate dāhaḥ phaṭkārādyantarodhitam /
jvalantaṃ cintayetsādhyaṃ dinānāṃ saptakaṃ yadi

9.64

tatkṣaṇājjāyate dāho bhairavasya vaco yathā /
krodharājaniruddhaṃ tu śmaśānapaṭamadhyagam

9.65

śmaśānādalinā lekhyaṃ viṣaraktānvitena tu /
yasya nāma varārohe huṃphaṭkāravidarbhitam

9.66

mārayetisamāyogātkrūrajātisamanvitam /
mriyate saptarātreṇa yo rakṣābhiḥ surakṣitaḥ

9.67

vikarālo mahādevi ūrdhvādhaḥ pāśasaṃsthitaḥ /
sādhyanāmnastu deveśi huṃphaṭkāravidarbhiṇaḥ

9.68

na kṣāmayatyayatnena tasya śatrorbhayaṃ bhavet /
manmathena yutaṃ kṛtvā sādhyanāma varānane

9.69

dhruvādyaṃ svāhayāntena raktadhyānasamanvitam /
amuko'tra varārohe taddiśo'bhimukhaḥ sthitaḥ

9.70

amukasya vaśaṃ yātu japahomau samācaret /
saptāhādvaśamāyāti iti śāstrasya niścayaḥ

9.71

meghanādāvasāne tu nāma yasya samālikhet /
yakārādyantasaṃruddhaṃ mantraṃ phaḍdvitayānvitam

9.72

pretasthāne nidhāpyaitadbhairavaṃ tatra pūjayet /
akṣapuṣpairvarārohe taddiśo'bhimukhaḥ sthitaḥ

9.73

tamuccāṭayate kṣipraṃ devi nāstyatra saṃśayaḥ /
somarājena deveśi ādimadhyāntasaṃyutam

9.74

nāma yasya samālikhya vaṣaḍjātisamanvitam /
saṃnidhāpya trimadhure sthāpayetsurasundari

9.75

saptarātraprayogeṇa trikālāṣṭaśatena ca /
asādhyaṃ sādhayatyāśu dhanaṃ ca vipulaṃ labhet

9.76

pañcāṅgena piśācasya krodharājāvasānikām /
saṃjñāṃ samuccareddevi krūrajātisamanvitām

9.77

unmatto jāyate sādyo homena ca japena ca /
mṛtyunñjayaṃ pravakṣyāmi tamekāgramanāḥ śṛṇu

9.78

bhūrjapatraṃ samādāya nīrandhraṃ nirvraṇaṃ samam /
tasminsamālikhetpadmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam

9.79

tasminvai karṇikāmadhye sādhyanāma samālikhet /
saṃveṣṭayāṣṭau diśo devi svacchandena kṛśodari

9.80

praṇavena tu saṃveṣṭya patreṣvevaṃ samālikhet /
patrāṣṭake'pyaghorasya nāmādhastātsamālikhet

9.81

vaktavyaṃ deva saṃrakṣa śaraṇaṃ tvāmupāgatam /
ādau tryakṣaravinyāsaṃ svacchandaṃ tadanantaram

9.82

janmanāma tu sādhyasya akṣarāntaritaṃ likhet /
punastryakṣaravinyāsaṃ vaṣaḍantaṃ niyojayet

9.83

muṭitvā sikthakenaiva kṣīramadhye tu prakṣipet /
jāyate paramā śāntiḥ punaranyannibodha me

9.84

juṃsaḥ saṃpuṭamadhyasthaṃ praṇavobhayasaṃyutam /
nāma kṛtvā varārohe prakṣipenmadhuratraye

9.85

parāṃ śāntimavāpnoti mṛtyurogairna bādhyate /
bhūrjapatraṃ samādāya rocanāyā varānane

9.86

mātṛkāntaritaṃ nāma dūrvākāṇḍena cālikhet /
tadabhyantaragarbhe tu svarairantarītaṃ kuru

9.87

punargarbhe samālikhya sādhyanāma varānane /
dhruveṇa veṣṭayetpaścādvakāreṇa tataḥ priye

9.88

sakāraṃ ca kṣakāraṃ ca likhecca tadanantaram /
punarveṣṭaya ṭhakāreṇa māyābījena suvrate

9.89

aṅkuśena niruddhyeta rakṣāṃ mṛtyuvināśinīm /
svacchandasahitāṃ devi praṇavenādiyojitām

9.90

vaṣaḍjātisamopetāṃ karpūrakṣodacarcitām /
gandhapuṣpādinā pūjya prakṣipenmadhuratraye

9.91

jāyate paramā śāntirnātra kāryā vicāraṇā /
athavā guṭikāṃ kṛtvā kaṇṭhe bāhau ca dhārayet

9.92

tasya vyādhirna jāyeta ityevaṃ bhairavo'bravīt /
tryakṣaraṃ mūlamantraṃ ca vaṣaḍjātisamanvitam

9.93

bhojanodakapāne tu mantrayitvāśnataḥ sadā /
na tasya jāyate mṛtyurbhairavasya vaco yathā

9.94

athā hinā mahādevi dūṣitaḥ sādhako yadā /
mūlamantrasamopetamaghoraṃ tatra yojayet

9.95

ātmano bhairavaṃ rūpaṃ kṛtvā caiva sudāruṇam /
daṃṣṭrākarālavikaṭaṃ jvālāmālopaśobhitam

9.96

sarpairlalallambamānaiḥ khaḍgahastaṃ subhīṣaṇam /
pūrvarūpasamopetaṃ sūryakoṭisamaprabham

9.97

tenākrāntaṃ mahādevi daṣṭakaṃ tu vicintayet /
tajjvālābhiḥ sudīptābhirdagdhaṃ saṃcintayedviṣam

9.98

tatkṣaṇāddevadeveśi nirviṣaḥ sa tu jāyate /
graheṣvevaṃ vidhaṃ dhyānaṃ yaḥ kuryānmocayetkṣaṇāt

9.99

atha dhyāne hyakuśalo yadā kaścinnaro bhavet /
tadāgadairmahādevi nirviṣaṃ kurute kṣaṇāt

9.100

kumāridvitayaṃ gṛhya nāginyā tu sahaikataḥ /
gokarṇikāsitaṃ mūlaṃ somāhvāmūlasaṃyutam

9.101

āmagokṣīrasaṃpiṣṭaṃ bhakṣayennirviṣo bhavet /
gonimbasya ca mūlena nirviṣatvaṃ prajāyate

9.102

aśvamārasya mūlaṃ tu udakena tu peṣayet /
pāne nasye pradātavyaṃ tadā bhavati nirviṣaḥ

9.103

āragvadhasya mūlaṃ tu udakena ca peṣayet /
pāne nasye pradātavyaṃ tadā bhavati nirviṣaḥ

9.104

madhukasya tu sāraṃ yannasye pāne prayojayet /
nirviṣastu prajāyeta bhairavasya vaco yathā

9.105

jambulāsikamūlaṃ tu pāne nasye prayojayet /
nirviṣastu bhaveddevi nātra kāryā vicāraṇā

9.106

ṣaḍbindupaṭakharjūrasūkṣmacūrṇaṃ tu kārayet /
mayūrapittasaṃyuktaṃ guṭikāṃ kārayetpriye

9.107

trilohaveṣṭitāṃ kṛtvā kare kaṇṭhe nidhāpayet /
na viṣaṃ kramate tasya yaśca daṣṭo mahoragaiḥ

9.108

agadānghṛtasaṃyuktān pibedvai viṣadūṣitaḥ /
na viṣaṃ kramate tasya iti śāstrasya niścayaḥ

9.109

evamanye'pi ye yogāḥ svacchandena vinirmitāḥ /
kālāgnirnarakāścaiva pātālā hāṭakeśvaraḥ

9.110

[pradadyādbhāvitātmā ca siddhyante nātra saṃśayaḥ /
svacchandeneti sarvaṃ hi parameśvareṇa pravartitam]

10.1

iti svacchandatantre navamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ
daśamaḥ paṭalaḥ
adhvāyaṃ tu mahādeva sūcito na tu varṇitaḥ /
kathayasva prasādena sādhakānāṃ hitāya tam

10.2

adhvānaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāya vai /
atha kālāgnirudrādhaḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ

10.3

koṭiyojanabāhulyaḥ tasyordhve bhuvanāni tu /
navanavatikoṭyaścāpyaṇḍānāṃ tu sahasrakam

10.4

koṭīnāṃ saptatirlakṣāṇyayutānāṃ sahasrakam /
arbudānyatha vṛndāni kharvāṇi ca tathaiva ca

10.5

padmāni cāpyasaṃkhyānītyevamādīnyanekaśaḥ /
teṣāṃ vai nāyako hyatra tvanantaḥ parameśvaraḥ

10.6

tena śuddhena śuddhāni tvaṇḍānyatrohakaiḥ saha /
śaktyādhārāśrayaireva dvātriṃśatparisaṃkhyayā

10.7

koṭikoṭiparīvārāstvanaupamyaguṇānvitāḥ /
divyāṅgānaughasaṃkīrṇā bhrūbhaṅgalalitekṣaṇaiḥ

10.8

sūryāyutapratīkāśāstoraṇāṭṭālamaṇḍitāḥ /
na tatra diḥkhitaḥ kaścinmuktvā diḥkhamanaṅgajam

10.9

ramante tatra vai vīrā nārībhiḥ saha līlayā /
bhuvaneṣu vicitreṣu yonyākāreṣu saṃsthitāḥ

10.10

bhuvanānyevamuktāni bhuvanāntaravāsinām /
sarvāṇi śuddhimāyānti tānyanante viśodhite

10.11

athopariṣṭātkālāgniḥ śrīkaṇṭhena niveśitaḥ /
adhikāraṃ prakurute tadājñānuvidhāyakaḥ

10.12

anekarudrakoṭībhirupetastiṣṭhati priye /
adhunā saṃpravakṣyāmi pramāṇaṃ śivanirmitam

10.13

yojanānāṃ varārohe yathā bhavati tacchṛṇu /
avyaktāddaśabhirbhāgairmahānsthūlo vibhāvyate

10.14

dvipañcabhāgo mahato bhūtādiḥ sthūla ucyate /
bhūtādeḥ parimāṇaṃ ca bhāvagrāhyaṃ na cākṣuṣam

10.15

bhūtāderyaddaśaguṇamaṇīyo dṛśyate rajaḥ /
jālāntaragate bhānau paramāṇuḥ sa ucyate

10.16

aṣṭānāṃ paramāṇūnāṃ samavāyastu yo bhavet /
trasareṇuḥ sa vikhyātaḥ tatpadmaraja ucyate

10.17

trasareṇavaśca yetvaṣṭau vālāgraṃ tu vidhīyate /
vālāgrāṇi tathātvaṣṭau likṣeti parikīrtitā

10.18

likṣāścāṣṭau viduryūkāṃ yūkāścāṣṭau yavo bhavet /
aṣṭau yavā varārohe parvāṅguṣṭhamathāṅgulam

10.19

dvādaśāṅgulamānena vitastistāla ucyate /
tāladvayaṃ bhaveddhastaścaturviṃśatikāṅgulaḥ

10.20

caturhasto dhanurdaṇḍo nālikā yūpa eva ca /
dhanuḥ sahasre dve pūrṇe krośaḥ samabhidhīyate

10.21

krośadvayena gavyūtirgavyūtī dve tu yojanam /
anena parimāṇena yojanānāṃ yaśasvini

10.22

siṃhāsanaṃ mahādīptaṃ sahasradvayavistṛtam /
sahasramucchritaṃ tasya mahāpīṭheṣu suvrate

10.23

tiṣṭhate tatra deveśaḥ kālo dvādaśalocanaḥ /
sitaraktapītakṛṣṇaścaturvaktro mahābalaḥ

10.24

raktāṅgo'tha karālaśca piṅgabhrūśmaśrulocanaḥ /
vaktrajvālā jaṭājvālā lomajvālāḥ sujājvalāḥ

10.25

jvalantyasyāyudhajvālāḥ sutīvrāḥ karamadhyagāḥ /
jvalatparvatavaddīpto jvalajjvālābhirājitaḥ

10.26

daśabāhurmahātmā vai khaḍgakheṭakadhārakaḥ /
śaraśārṅgavihastaśca pāśāṅkuśadharastathā

10.27

kapālakhaṭvāṅgadharo varadābhayapāṇibhṛt /
daśayojanalakṣāṇi śarīraṃ bhāti bhāsvaram

10.28

koṭiyojanamānena bhuvanaṃ cāsya jājvalam /
saṃbhṛtaṃ rudrakanyābhī rudrairjvalitaśūlibhiḥ

10.29

nānārūpavimānaiśca prajvaladbhiḥ samāvṛtam /
jvālāstasya viniṣkrāntāḥ koṭayo daśacordhvataḥ

10.30

tasyopariṣṭāddeveśi pañcakoṭyo varānane /
na kaścinnavasatyatra dhūmoṣmaparivāritaḥ

10.31

ataḥ paraṃ varārohe narakāḥ parikīrtitāḥ /
pañcāśatkoṭayo devi kathitāhyanupūrvaśaḥ

10.32

pradhānaṃ saṃpravakṣyāmi śataṃ tatra varānane /
catvāriṃśatsamopetaṃ kathitaṃ nāmataḥ śṛṇu

10.33

avīcī rauravaścaiva mahāraurava eva ca /
tāmisraścāndhatāmisraḥ saṃjīvanasujīvanau

10.34

padmaścaiva mahāpadmaḥ kālasūtrastathaiva ca /
sūcīmukhaḥ mahākāyaḥ kṣuradhāro'siparvataḥ

10.35

asistālo drumaścaiva drumamastaka eva ca /
drumārāmaśca vikhyātaḥ kumbhīpākastathaiva ca

10.36

ambareṣo'ṅgārarāśiḥ tīkṣṇatuṇḍastathaiva ca /
vajratuṇḍaśca śakuniḥ mīnodarakharodarau

10.37

sandaṃśaḥ vajrakāyaśca medakaśca varānane /
uṣṭragrīvo mahākāyo vetālo vaḍavāmukhaḥ

10.38

asṛkpūyahradaścaiva bhramaro maṣakastathā /
saṃgrahaśca kapālaśca taptakavaca eva ca

10.39

gajapādo mahāvaktraḥ kūrmākhyonakulastathā /
pīḍanaścaivakumbhīraḥ krakacaḥ śūlameva ca

10.40

anaṅgaścāṅgārodgāraḥ pradīptastrimukhastathā /
pañcavaktraḥ śatāsyaśca jalauko biladhūmakaḥ

10.41

sutapto jatupaṅkaśca ghorarūpo'tidāruṇaḥ /
asthibhaṅgaḥ pūtimāṃsaḥ dravyaścaiva tvamedhyakaḥ

10.42

ulūkaḥ paraśurdaṇḍaḥ kākākhyaśca tathaiva ca /
socchvāsaśca nirucchvāsaḥ vṛkāsyaśca tathaiva ca

10.43

aśvāsyo gopalādaśca aloko dahanastathā /
śvavaktro'tha davāgniśca kṣārakūpastathā tamaḥ

10.44

ahīnāṃ nicayaścaiva taptapāṣāṇa eva ca /
virūpo rūpavāṃścaiva citrī citradharastathā

10.45

kṛṣṇapiṅgalaraktāsyaḥ mahiṣo rākṣasastathā /
kubjaḥ uttaptatailākhyaḥ aśanī vṛṣṭimudgarau

10.46

musalaḥ anātapaścaiva yamalādristathaiva ca /
krimikūṭaḥ bahuśākhaḥ śalmaliśca phaḍistathā

10.47

nigaḍo loharajjuśca lohapañjara eva ca /
tanubhedaścoragaśca vṛścikaḥ kāla eva ca

10.48

vajrakaṇaḥ kaṭāhaśca paṭṭaḥ saṃkula eva ca /
ghoraścājagaraścaiva mahāvaitaraṇī tathā

10.49

gṛddhraśca kuraraścaiva kukkuṭaśca pramardakaḥ /
kardamaḥ durduraścaiva lamboṣṭho vajranāsikaḥ

10.50

cipiṭaḥ khañjarīṭaśca śavalo nīla eva ca /
kākaḥ kaṅkumamukhaścaiva śivārāvastataḥ paraḥ

10.51

gajanādo mahānādaḥ siṃhanādastathaiva ca /
mahāgrāhastathā nakro mūṣikākīṭasāgaraḥ

10.52

avākśirāḥ trirāvartaḥ cakrapīḍanakastathā /
trapulepastrapukūpaḥ ikṣuyantraḥ girerlatā

10.53

kaṭaṅkaṭaścavikhyātaḥ taptavāluka eva ca /
ete'tighorā narakāstrikoṇāḥ parikīrtitāḥ

10.54

asatkarmaratānāṃ ca prāṇināṃ pātanāya tu /
nistriṃśakarmakartṝṇāṃ śaṭhānāṃ pāpināṃ tathā

10.55

nirdayādhamajātīnāṃ parahiṃsāratātmanām /
paradāraratānāṃ ca śivaśāstrasya dūṣiṇām

10.56

devadravyāpahartṝṇāṃ brahmaghnapitṛghātinām /
goghnānāṃ ca kṛtaghnānāṃ mitravisrambhaghātinām

10.57

suvarṇabhūmihartṝṇāṃ śaucācāranivartinām /
dayādākṣiṇyahīnānāṃ paiśunyānṛtacetasām

10.58

narakāstu samākhyātāstvakarmapathavartinām /
śubhakarmaratā lokā narake na patanti hi

10.59

tatsamāsena vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
satyaṃ kṣāntirahiṃsā ca śaucaṃ snānamakalkatā

10.60

dayālaulyaṃ ca yasyāsau narakānnādhigacchati /
śānto dāntaḥ suhṛṣṭātmā tvanahaṃkāravānsamaḥ

10.61

adrohī cānasūyaśca paraiśvarye ca niḥspṛhaḥ /
amātsaryamamānitvaṃ śivabhaktiracāpalam

10.62

japadhyānaratiḥ sthairyaṃ kārpaṇyasya ca varjanam /
vratāni niyamāścaiva svādhyāyaśca tridaṃdhyatā

10.63

sarvatra śraddadhānatvamārjavaṃ hrīrmanasvitā /
tejaḥ praśāntiḥ saṃtoṣo'priyavākyavivarjanam

10.64

samīkṣyakāritā nityaṃ manohaṃkāranigrahaḥ /
adambhitvamamāyitvamakalko jñānaśīlatā

10.65

pitṛdevārcane bhaktirgobrāhmaṇa śaraṇyatā /
agnau homo gururdānaṃ jñānināṃ paryupāsanam

10.66

ekānte ca ratirdhyānamātmanyeva ca tuṣṭatā /
avyāpāraḥ parārtheṣu audāsīnyamanāgasaḥ

10.67

akrodhitvamanālasyāmete dharmāḥ prakīrtitāḥ /
yastvetānbhajate bhāvān so'mṛtatvāya kalpate

10.68

naśyanti pauruṣāḥ pāśā ye'pyanantāḥ prakīrtitāḥ /
śivācāraratānāṃ tu dhārmikāṇāṃ hi dehinām

10.69

tasmādevaṃ tu vijñāya mano dharme niyojayet /
yasya cittamasaṃbhrāntaṃ nirvikalpamakalmaṣam

10.70

sa yāti paramāṃllokānnarakāṃśca na paśyati /
yasya buddhirasaṃmūḍhā sarvabhūteṣvapātakī

10.71

akalkavānsattvavānyo narakānsa na paśyati /
jitāni yenendriyāṇi mano yasya vaśe sthitam

10.72

tajjayena jitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
svakārye parakārye vā yasya buddhiḥ sthirā bhavet

10.73

etadeva hi pāṇḍityaṃ śeṣāḥ pustakavācakāḥ /
ityeṣa tāntriko nyāyaḥ kathitastu samāsataḥ

10.74

atāntrikāṇāmanyeṣāṃ parisaṃkhyā na vidyate /
śivaśāstraratā ye tu gurubhaktiparāyaṇāḥ

10.75

paratattvavido ye tu na teṣāṃ duritaṃ bhavet /
eteṣāṃ narakāṇāṃ tu pradhānāni nibodha me

10.76

pañcatriṃśattu narakāḥ caturbhedāḥ prakīrtitāḥ /
catvāriṃśacchataṃhyetatsamāsātparikīrtitam

10.77

tairviśuddhairviśuddhyanti pañcāśatkoṭayastu tāḥ /
pañcatriṃśadyadā vaite dvātriṃśadvā viśodhitāḥ

10.78

catvāriṃśacchataṃ śuddhaṃ tadetatsyādvarānane /
tribhiḥ śuddhaistu dvātriṃśacchuddhā eva bhavanti hi

10.79

teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi trayāṇāṃ varavarṇini /
avīciścaiva vikhyātaḥ kumbhīpākaśca dāruṇaḥ

10.80

mahārauravarājaśca sthānaṃ teṣāṃ nibodha me /
adhomadhyordhvabhāgeṣu saṃsthitāste yathākramam

10.81

vyāptiṃ teṣāṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
narakaikādaśagatamavīciṃ śodhayetpriye

10.82

ātmanā dvādaśaṃ devi kumbhīpākaṃ viśodhayet /
mahārauravasaṃjñaṃ cāpyevameva na saṃśayaḥ

10.83

pañcatriṃśatpravakṣyāmi samāsena varānane /
avīciḥ kriminicayo nadī vaitaraṇī tathā

10.84

lohaśca śalmaliścaivāpyasiparvata eva ca /
socchvāsaśca nirucchvāsaḥ pūtimāṃsaḥ parastathā

10.85

taptatrapuḥ kṣārakūpo jatulepastathaiva ca /
antarbhūtā avīcau tu kumbhīpākasya śrūyatām

10.86

asthibhaṅgaḥ krakacachedaḥ kūpaścāpi kaṭaṅkaṭaḥ /
vasāmiśrohyayastuṇḍastrapulepaḥ prakīrtitaḥ

10.87

kumbhīpākaśca vijñeyastīkṣṇāsiśca tathaiva ca /
tapralohaśca vijñeyaḥ kṣuradhārapathastathā

10.88

aśaniśca sutaptaśca dvādaśaite prakīrtitāḥ /
ekādaśāntarvijñeyāḥ kumbhīpākasya dāruṇāḥ

10.89

mahārauravarāje ca ata ūrdhvaṃ nibodha me /
kālasūtro mahāpadmaḥ kumbhaḥ saṃjīvanekṣukau

10.90

pāśo'mbareṣakaścaiva ayaḥpaṭṭastathaiva ca /
daṇḍayantrastvamedhyaśca ghorarūpastathāparaḥ

10.91

mahāraurava eteṣāmupariṣṭādvyavasthitaḥ /
avīcau kṛminarakān kumbhīpāke sudāruṇān

10.92

mahārauravake'medhyānantarbhūtānvicintayet /
dvātriṃśannarakāṇāṃ ca mānaṃ caiva nibodha me

10.93

navanavatirlakṣāṇi ekaikasyocchrayaḥ smṛtaḥ /
lakṣamātrāntarā jñeyā dvātriṃśaccāpyanukramāt

10.94

eteṣāmupariṣṭāttu prabhutvena varānane /
yogaiśvaryaguṇopetaḥ kūṣmāṇḍādhipatiḥ sthitaḥ

10.95

navanavatirlakṣāṇi puraṃ tasya prakīrtitam /
tasyopariṣṭātpātālān kathayāmi samāsataḥ

10.96

ābhāsaṃ varatālaṃ ca śarkaraṃ ca gabhastimat /
mahātalaṃ ca sutalaṃ rasātalamataḥ param

10.97

sauvarṇamaṣṭamaṃ jñeyaṃ sarvakāmasamanvitam /
ābhāsādyāvatsauvarṇaṃ pramāṇaṃ kathayāmi te

10.98

sahasranavakotsedhamekaikaṃ tu purottamam /
ekaikasyāntaraṃ jñeyaṃ sahasraparisaṃkhyayā

10.99

chatrākārāṇi sarvāṇi teṣāṃ vai bhuvanāni tu /
sarvakāmaiḥ sametāni guṇaiḥ sarvairyutāni tu

10.100

hemaprākāraśikharaiśchatradhvajasamākulaiḥ /
kiṅkiṇījālamukharaistoraṇāṭṭālamaṇḍitaiḥ

10.101

nirgamaiḥ sagavākṣaiśca divyavastravibhūṣitaiḥ /
tantrīmurajavādyaiśca geyatūryaravākulaiḥ

10.102

nānābhuvanapaṅktyoghaiḥ sarvaratnasamujjvalaiḥ /
prāsādaistuṅgaśikharaiścandrātapasamaprabhaiḥ

10.103

rathyāmārgavarārāmaiḥ sadāpuṣpaphalānvitaiḥ /
kokilārāvamadhuraiḥ śikhiṣaṭpadasevitaiḥ

10.104

haṃsakāraṇḍavākīrṇaiścakravākopaśobhitaiḥ /
sārasārāvasaṃghuṣṭapadminīṣaṇḍamaṇḍitaiḥ

10.105

taḍāgaiḥ svacchatoyāḍhyairdīrghikābhiryutāni tu /
puruṣaiśca mahākāyairmahābalaparākramaiḥ

10.106

sarvaiśvaryasvarūpāḍhyaiḥ sarvalakṣaṇasaṃyutaiḥ /
divyavastraiḥ sutāmbūlairdivyagandhānulepanaiḥ

10.107

divyābharaṇasaṃyuktairmukuṭai ratnamaṇḍitaiḥ /
śivārādhanasaktā ye tatprasādena sādhakāḥ

10.108

te viśanti mahādevi pātālaṃ siddhasevitam /
rasaṃ rasāyanaṃ divyaṃ siddhadravyaṃ labhanti te

10.109

krīḍanti cānye satataṃ divyānāṃ yoṣitāṃ gaṇaiḥ /
kāminaḥ kāmarūpaistu mattamātaṅgagāmibhiḥ

10.110

sarvābharaṇasaṃyuktaiḥ kāmaśāstrasupeśalaiḥ /
divyavastraparīdhānaiḥ stanabhārasamānataiḥ

10.111

madhyakṣāmaiḥ prasannāsyaistaralāyatalocanaiḥ /
sakiṅkiṇīnitambaiśca hārakeyūraśobhitaiḥ

10.112

sugandhigandhaliptāṅgaiḥ kāñcīmekhalamaṇḍitaiḥ /
evaṃ te kathitā devi pātālāntaravāsinaḥ

10.113

trayo'surāstathā nāgā rākṣasāśca vibhāgataḥ /
ekaikatra ca pātāle kathitāste varānane

10.114

pātālasaptake jñeyāstathānye bhuvanādhipāḥ /
balohyatibalaścaiva balavānbalavikramaḥ

10.115

subalo balabhadraśca balādhyakṣaśca kīrtitāḥ /
etaiḥ śuddhairime śuddhāḥ saptapātālavāsinaḥ

10.116

yadūrdhve caiva sauvarṇaṃ pātālaṃ parikīrtitam /
tatra vasatyasau devo hāṭakaḥ parameśvaraḥ

10.117

purakoṭisahasraistu samantātparivāritaḥ /
siddhairudragaṇairdivyairbhaginīmātṛbhirvṛtaḥ

10.118

yoginīyogakanyābhī rudraiścaiva sakanyakaiḥ /
siddhadravyasamairmantraiścintāmaṇirasāyanaiḥ

10.119

siddhavidyāsamṛddhaṃ vai hāṭakeśasya mandiram /
haṭhatpraveśayellokāṃ stadbhāvagatamānasān

10.120

tenāsau hāṭakaḥ prokto devadevo maheśvaraḥ /
tasyordhve tu sahasrāṇi yojanānāṃ tu viṃśatiḥ

10.121

bhūkaṭāhaḥ samuddiṣṭaḥ samantāttu varānane /
ato bhagavatī pṛthvī nānājanapadākulā

10.122

tasyā madhye mahāmeruḥ sauvarṇaśca varānane /
tasyācalasya vistāramūrdhvādhaḥ kathayāmi te

10.123

yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītirucchritaḥ /
ṣoḍaśaiva sahasrāṇi adhobhāge praropitaḥ

10.124

tānyeva mūlavistāraḥ dviguṇo mūrdhavistaraḥ /
tasyordhve tu sabhā divyā nāmnā caiva manovatī

10.125

caturdaśasahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ /
sarvaratnasuśobhāḍhyā strīsahasrasamanvitā

10.126

sarvabhogagaṇopetā brahmaṇastu mahātmanaḥ /
siddhavidyādharākīrṇā ṛṣibhiḥ parivāritā

10.127

tasyā īśānadigbhāge jyotiṣkaṃ śikharaṃ smṛtam /
sūryakoṭipratīkāśaṃ gaṇaprathamasevitam

10.128

sarvartukusumopetaṃ devagandharvasevitam /
strīsahasrasamākīrṇaṃ sarvaiśvaryasamanvitam

10.129

tatrāste bhagavāndevastryambakaḥ parameśvaraḥ /
lokapālairvṛto'sau hi brahmaviṣṇvindranāyakaḥ

10.130

mamāṃśaṃ taṃ vijānīyāḥ surasiddhanamaskṛtam /
adhikāraṃ prakurute parecchāsaṃpracoditaḥ

10.131

sabhāyā brahmaṇo'dhastātsahasrāṇi caturdaśa /
yojanānāṃ parityajya cakravāṭaḥ samantataḥ

10.132

svargāṣṭakaṃ samuddiṣṭaṃ tatra tiṣṭanti lokapāḥ /
pūrveṇendrasya vikhyātā purī nāmnāmarāvatī

10.133

tejovatī tathāgneyyāṃ citrabhānoḥ prakīrtitā /
dakṣiṇe yamarājasya nāmnā saṃyamanī purī

10.134

kṛṣṇāṅgārā tu naiṛtyāṃ rākṣaseśasya kīrtitā /
paścimena jaleśasya nāmnā śuddhavatī smṛtā

10.135

vāyavyāṃ tu purī vāyornāmnā gandhavahā priye /
uttareṇāpi somasya purī nāmnā mahodayā

10.136

aiśānyāmīśarājasya purī nāmnā yaśovatī /
etāsāmuttare devi śṛṇu ṣaḍviṃśatiṃ purīḥ

10.137

dakṣiṇenāmarāvatyāḥ kāmavatyapsaraḥ purī /
sauvarṇī siddhasaṅghānāṃ tasyā vai dakṣiṇena tu

10.138

tasyā vai dakṣiṇenānyā padmarāgopaśobhitā /
ādityānāṃ purīkhyātā nāmnācāṃśumatī śubhā

10.139

sādhyānāṃ rājatī divyā khyātā vai kusumāvatī /
vahneḥ paścimadigbhāge viśveṣāṃ revatī purī

10.140

tasyāstu paścime devi divyā vai viśvakarmaṇaḥ /
paścime dharmarājasya mātṛnandā purī smṛtā

10.141

krīḍanti mātarastatra madhupānavighūrṇitāḥ /
rudrāṇāṃ paścime tasyā rohitā nāma kāñcanī

10.142

tatra śūladharā rudrā yamasya paricārakāḥ /
tasyāḥ paścimato jñeyā nāmnā guṇavatī purī

10.143

ekādaśānāṃ rudrāṇāṃ vajraprākāratoraṇā /
nirṛteḥ pūrvabhāge tu piṅgalā nāma vai purī

10.144

svakarmasaṃjñā deveśi piśācāstatra saṃsthitāḥ /
nairṛtyuttarasāmīpye purī kṛṣṇāvatī smṛtā

10.145

nistriṃśā nāma tatraiva vasanti rākṣasāḥ sadā /
tasyā apyuttare bhāge purī haimī sukhāvatī

10.146

mitro vasati tatraiva bahubhṛtyajanāvṛtaḥ /
tasyā apyuttare haimī gāndharvī nāma viśṛtā

10.147

vasanti tatra gandharvā divyakanyāsamāvṛtāḥ /
daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ saṃkhyā prakīrtitā

10.148

bhūtānāṃ siddhasenā tu varuṇasya tu dakṣiṇe /
hemasaṃjñā vasūnāṃ tu varuṇasyāpi cottare

10.149

tasyāstūttarato devi nāmnā siddhavatī purī /
sarvavidyādharāṇāṃ tu sā purī parikīrtitā

10.150

vāyordakṣiṇato devi siddhā nāmnā purī smṛtā /
vasanti kinnarāstatra purairhemārkasaprabhaiḥ

10.151

vāyoḥ pūrveṇa gāndharvī haimī citrarathasya tu /
gandharvarājamukhyasya divyagandharvanāditā

10.152

āste bhagavatī sākṣātsaprasvaravibhūṣitā /
grāmatrayaparīdhānā jātimekhalamaṇḍitā

10.153

mūrcchanātānacitrāṅgī nānātālakalodayā /
lakṣaṇavyañjanopetā madhyamenāvaguṇṭhitā

10.154

gandharvairgīyamānā sā tatra devī sarasvatī /
nāradādyaiśca ṛṣibhirnāgakinnarasevitā

10.155

tasyāḥpūrveṇa citrā vai tumbururnāradasya ca /
somasya paścātpramadā guhyakānāṃ purī smṛtā

10.156

pūrveṇaiva tu somasya nāmnā citravatī purī /
sarvadhātumayī citrā kuberasya mahātmanaḥ

10.157

ṣaḍviṃśatisahasraistu koṭīnāṃ parivāritaḥ /
yakṣāṇāmuttamaḥ śrīmānāste bhogairanuttamaiḥ

10.158

tasyā pūrve śubhā nāmnā jāmbūnadamayī purī /
tatra vai karmadevāstu devatvaṃ karmaṇā gatāḥ

10.159

paścimeneśarājasya viṣṇorvai śrīmatī purī /
tatrāste śrīpatiḥ śrīmānatasīpuṣpasannibhaḥ

10.160

śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ /
īśasya dakṣiṇebhāge nāmnā padmavatī purī

10.161

mahāpadmopaviṣṭasya padmamālādharasya tu /
padmapatrāyatākṣasya brahmaṇaḥ padmajanmanaḥ

10.162

tasyā dakṣiṇato devi nāmnā kāmasukhāvatī /
aśvinau tatra deveśi tathā dhanvantariḥ sthitaḥ

10.163

uttaretvamarāvatyā mahāmegheti viśrutā /
vināyakānāṃ sā divyā vasatistatra kalpitā

10.164

daśakoṭisahasrāṇi vīryavantaḥ śubhāstathā /
vināyakā mahādīptā agnijvalitatejasaḥ

10.165

asurāṇāṃ vadhārthāya aṅguṣṭhānnirmitā mayā /
evaṃvidhairadhaścordhvaṃ meruḥ puravarairvṛtaḥ

10.166

puryaśca yāḥ samākhyātā meroścaiva samantataḥ /
purakoṭisahasraistu sarvāstāḥ saṃbhṛtāḥ priye

10.167

sarvaiśvaryasusaṃpūrṇāḥ sarvaratnasamujjvalāḥ /
divyastrībhiḥ samākīrṇā divyapuṃbhiḥ samākulāḥ

10.168

ānandaḥ satataṃ devi devānāṃ ca pure pure /
vimānanagarārāmaiścaturodyānamaṇḍapaiḥ

10.169

chatradhvajapatākābhirgajavājisamākulaiḥ /
dvandvabhīnandiśabdaiśca śaṅkhakāhalaniḥsvanaiḥ

10.170

gītanṛttaistathākīrṇaṃ devānāṃ mandiraṃ sadā /
iṣṭāpūrtaratā devi ye narā puṇyabhārate

10.171

tryambakaṃ sakṛdarcanti meruṃ gacchanti te narāḥ /
gaṅgātoyasusaṃsiktāḥ krīḍanti surasattamāḥ

10.172

kathaṃ gaṅgāsamutpannā surasiddhanamaskṛtā /
kathayasva prasādena samāsātsurasattama

10.173

gaṅgāyāśca samutpattiṃ kathayiṣyāmi suvrate /
jaganmātā mahādevi mama patnī purā hi sā

10.174

mamanetrodakaṃ caiva karajaiśchādite mama /
punarudghāṭite netre jaganmātaḥ purā tvayā

10.175

mannetrebhyo'sravattoyaṃ tvadīyāṅgulibhiḥ priye /
daśadhā niḥsṛtā gaṅgā kapālāvaraṇe mama

10.176

saptaiva saṃsthitāstatra ekā viṣṇupure sthitā /
dvitīyā brahmalokordhve tṛtīyā satyalokagā

10.177

svarge caivapunaḥ sā vai saṃsthitā somamaṇḍale /
somāccaiva viniḥ sṛtya purakāśe vyavasthitā

10.178

tato'haṃ saṃstuto devi brahmaviṣṇupuraḥsaraiḥ /
gaṅgānadīṃ mahāpuṇyāṃ martyānāṃ hitakāmyayā

10.179

avatārya mahādeva martyalokaṃ visarjaya /
tato mayā sureśāni proktā sā tvaparājitā

10.180

lokānāṃ tu hitārthāya āgaccha surasundari /
āgatya mama mūrdhānaṃ merumūrdhni punargatā

10.181

tasmānnirgatya deveśi caturdikṣūdadhiṃ gatā /
pūrve sītā samuddiṣṭā suvahā dakṣiṇena tu

10.182

sunandā paścime bhāge bhadrasomā tathottare /
mandarastu mahādevi gandhamādanasaṃjñakaḥ

10.183

vipulaśca supārśvaśca pūrvādyā uttarāntakāḥ /
viṣkambhāśca samākhyātāḥ varṇāṃścaiva nibodha me

10.184

sitaṃ caiva haridrābhaṃ nīlaṃ dāḍimasaprabham /
prāgviṣkambhasamīpe tu nāmnā citrarathaṃ vanam

10.185

tatrāruṇodakaṃ nāma taḍāgaṃ padmamaṇḍitam /
gandhamādanasāmīpye nandanaṃ tu mahāvanam

10.186

tasyamadhye'mbujacchannaṃ mānasaṃ tu sarovaram /
vipulasya samīpe tu vaibhrājaṃ tu mahāvanam

10.187

sitodaṃ tasya madhye tu taḍāgaṃ vimalodakam /
vanaṃ pitṛvanaṃ nāma svapārśvasya samīpataḥ

10.188

tasyāntastu mahābhadraṃ taḍāgaṃ ca manoramam /
kalpadrumāṃśca caturaḥ kathayāmi nibodha tān

10.189

mandare'tha kadambaṃ syānmastake tu vyavasthitam /
sahasrayojanāyāmaṃ śākhāpañcaśatocchritam

10.190

puṣpaiḥ kumbhapramāṇaiśca bhrājate tatsupuṣpitam /
tatpramāṇā smṛtā jambūrgandhamādanamūrdhani

10.191

tasyāḥ phalasamūhottho raso jñeyo'mṛtopamaḥ /
tena jambūnadī jātā priye vegavatī bhṛśam

10.192

meruṃ pradakṣiṇīkṛtya jambūmūlaṃ viśetsvakam /
tatsaṃparkātsamutpannaṃ kanakaṃ devabhūṣaṇam

10.193

tena jāmbūnadaṃ loke jñāyate bhūṣaṇottamam /
tatra vṛkṣālatāgulmāḥ pakṣiṇaḥ śvāpadādayaḥ

10.194

jāmbūnadamayāḥ sarve ye cānye tatravāsinaḥ /
vipule'pi tathāśvatthaḥ ketumāla iti śrutaḥ

10.195

tasyendreṇāsurāñjitvā ratnamālā pralambitā /
tenāsau ketumāleti khyātaḥ siddhaniṣevitaḥ

10.196

nyagrodhaśca supārśve tu tattulyaḥ parikīrtitaḥ /
anekaguṇasaṃpanno meruḥ khyātaḥ samāsataḥ

10.197

tatpārśvasthānpriye deśān kāthayāmi samāsataḥ /
merumadhyāccaturdikṣu lakṣārdhaṃ tu samāsataḥ

10.198

lavaṇodadhiparyantaṃ jambudvīpaṃ samantataḥ /
parvatāntaritāstatra nava bhāgā bhavanti hi

10.199

dakṣiṇe caiva digbhāge trayo jñeyā mahīdharāḥ /
niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ

10.200

uttare cāpi merustu nīlaḥ śveto'tha śṛṅgavān /
prākpaścimāyātā hyete ṣaḍeva tu mahīdharāḥ

10.201

nīlaśca niṣadhaścaiva lakṣayāmau prakīrtitau /
śvetaśca hemakūṭaśca sahasranavatiḥ smṛtau

10.202

himavān śṛṅgavāṃścaiva sahasrāśītireva tu /
lavaṇodadhiparyantāḥ sahasradvayavistṛtāḥ

10.203

kailāsayukto himavāṃstriśṛṅgaśca sajārudhiḥ /
śṛṅgavāṃścandrakanibhaḥ sitaḥ śveto virājate

10.204

nīlaratnamayo nīlo niṣadhaḥ padmarāgabhaḥ /
sauvarṇo hemakūṭaśca himābho himavāniti

10.205

pūrveṇa mālyavānmeroḥ parvatastu virājate /
catustriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ sureśvari

10.206

yāmyottarāyato bhāti sahasraṃ tasya vistṛtiḥ /
tathaivāparadigbhāge tattulyo gandhamādanaḥ

10.207

nīlaśca niṣadhaścaiva mālyavāngandhamādanaḥ /
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ samucchritāḥ

10.208

caturdikṣu gatau merordvau dvau sīmāntaparvatau /
jaṭharo hemakūṭastu pūrvabhāge vyavasthitau

10.209

kailāso himavāṃścaiva dakṣabhāge vyavasthitau /
niṣadhaḥ pāriyātraśca apareṇa mahīdharau

10.210

jārudhiḥ śṛṅgavāṃścaiva uttareṇa vyavasthitau /
meroḥ samantato ramyamilāvṛtamudāhṛtam

10.211

adhastāccakravāṭasya navasāhasravistṛtam /
yojanānāṃ caturdikṣu caturaśraṃ samantataḥ

10.212

nātapo bhānujastatra na ca somasya raśmayaḥ /
prabhavanti hi lokānāṃ merorbhāsā prabhāsitam

10.213

pratyagrāmbujapatrābhā janāścātīva komalāḥ /
jambūrasaphalāhārā jarāmṛtyuvivarjitāḥ

10.214

trayodaśābdasāhasraṃ teṣāmāyuḥ prakīrtitam /
devagandharvasiddhāśca ṛṣayo'tha vināyakāḥ

10.215

gaṇamātṛbhaginyaśca vetālā rākṣasādayaḥ /
evamādyairasaṃkhyātairvṛtaṃ caitadilāvṛtam

10.216

gandhamādanavāruṇyāṃ samudrasya ca pūrvataḥ /
ketumālamiti khyātaṃ varṣaṃ sarvaguṇottamam

10.217

nīlotpaladalaśyāmā janāstatra suśobhanāḥ /
panasasya rasaṃ pītvā jīvantyayutameva ca

10.218

jayanto vardhamāna
śca aśoko hariparvataḥ /
viśālaḥ kambalaḥ kṛṣṇastatra sapta kulādrayaḥ

10.219

mālyavatpūrvabhāgena samudrasyāpareṇa tu /
varṣaṃ bhadrāśvasaṃjñaṃ ca tatrāpi tvayutāyuṣaḥ

10.220

janāścandrapratīkāśāḥ kālāmraphalabhojanāḥ /
kaurañjaḥ śvetaparṇaśca nīlo mālāgrakastathā

10.221

padmaścaiva samākhyātāstatra pañca kulādrayaḥ /
dvātriṃśattu sahasrāṇi pūrvapaścāyate smṛte

10.222

catustriṃśatsahasrāṇi dakṣiṇodaksamāyate /
varṣe dve tu samākhyāte kuruvarṣanivāsinaḥ

10.223

kuravonāmalokāste kuruvṛkṣaphalāśinaḥ /
trayodaśasaharāṇi jīvanti sthirayauvanāḥ

10.224

yugmaṃ yugmaṃ prasūyante viyogabhayavarjitāḥ /
śyāmāpuṣpanibhāḥ snigdhāḥ surūpāḥ puruṣāḥ striyaḥ

10.225

sarvaratnamayī bhūmirhimavālukayā citā /
navayojanasāhasraṃ dhanvākāraṃ prakīrtitam

10.226

sūryakāntendukāntau ca dvau tatra kulaparvatau /
kalpavṛkṣaḥ kururnāma tatraiva kusumojjvalaḥ

10.227

tasya nāmnā tu tajjñeyaṃ kuruvarṣaṃ suśobhanam /
tasyacottaradigbhāge praviśya lavaṇodadhim

10.228

pañcayojanasāhasraṃ candradvīpaṃ prakīrtitam /
tathā vāyavyadigbhāge praviśya lavaṇodadhim

10.229

yojanānāṃ sahasrāṇi catvāryeva varānane /
daśayojanasāhasraṃ dvīpaṃ bhadraṃ prakīrtitam

10.230

bhadrākāramiti jñeyaṃ sarvakāmaphalapradam /
ayutāyuṣo janāstatra divyāmṛtaphalāśinaḥ

10.231

candrākhye'pyayutaṃ cāyurjīvanti phalabhojinaḥ /
śvetaśṛṅgavatoścaiva madhye jñeyaṃ hiraṇmayam

10.232

lakucasya phalaṃ prāśya janāstatrendusannibhāḥ /
jīvantyabdasahasrāṇi mānenārdhatrayodaśa

10.233

nīlasyottaradigbhāge tathā śvetasya dakṣiṇe /
ramyakaṃ nāma varṣaṃ tu nyagrodhaphalabhojanāḥ

10.234

nīlotpaladalaśyāmā jarārogavivarjitāḥ /
dvādaśābdasahasrāṇi teṣāmāyuḥ prakīrtitam

10.235

navasāhasravistāraṃ ramyakaṃ ca hiraṇmayam /
hemakūṭasya saumyena dakṣiṇe niṣadhasya tu

10.236

harivarṣaṃ samākhyātaṃ raupyābhāstatra jantavaḥ /
dvādaśaiva sahasrāṇi jīvantīkṣurasāśinaḥ

10.237

atīva śobhanaṃ tacca navasāhasravistṛtam /
hemakūṭasya yāmyena himavatastvathottare

10.238

varṣaṃ kiṃpuruṣaṃ nāma tatrahemanibhā janāḥ /
navavarṣasahasrāṇi jīvanti plakṣabhojanāḥ

10.239

navaiva tu sahasrāṇi vistārastatra kīritaḥ /
yāmye himācalendrasya uttare lavaṇodadheḥ

10.240

bhārataṃ nāma varṣaṃ tu tatra cālpaṃ sukhaṃ smṛtam /
janā rogabhayatrastā duḥkhitā mandasaṃpadaḥ

10.241

surūpā mandarūpāśca subhagā durbhagāḥ pare /
bhogino mandabhogāśca tathānye'tyantaduḥkhitāḥ

10.242

gaurāḥ śyāmāstathā kṛṣṇā babhravaḥ śvetapiṅgalāḥ /
varṇajātiprabhedena nānākarmānurūpataḥ

10.243

caturvarṇā antyajāśca jāyante bhāratāhvaye /
svadeśabhāṣāyuktāni dvīpadvīpāntarāṇi ca

10.244

paṇḍitāśca tathā mūrkhāḥ śilpavijñāninastathā /
yogino jñāninaścaiva dharmiṣṭhāḥ pāpino'pare

10.245

yācakāścāpi jāyante dātāraścāpare janāḥ /
preṣyā dāsāśca bahavo mānavāḥ satataṃ priye

10.246

guṇastvekaḥ sthitastatra śubhāśubhaphalārjanam /
naṣṭāsu vidyate kācidyugatrayamayī sthitiḥ

10.247

caturyugavatī jñeyā bhāratākhye varānane /
tatraiva yatkṛtaṃ karma śubhaṃ vā yadi vāśubham

10.248

vasanti tena lokāśca śivādyavīcimadhyagāḥ /
mahākālastathaikāmramevamādi varānane

10.249

tīrthānāṃ koṭiruddiṣṭā mahāpuṇyaphalodayā /
gaṅgādīnāṃ nadīnāṃ ca tatra pañca śatāni ca

10.250

navayojanasāhasraṃ dhanvākāraṃ nibodha tam /
nava bhedāḥ smṛtāstatra sāgarāntaritāḥ priye

10.251

ekaikasya tu dvīpasya sahasraṃ parikīrtitam /
śatāni pañca vijñeyaṃ sthalaṃ pañca jalaṃ tathā

10.252

parasparamagamyāste teṣāṃ nāmāni me śṛṇu /
indradvīpaṃ kaśeruṃ ca tāmravarṇaṃ gabhastimat

10.253

nāgadvīpaṃ ca saumyaṃ ca gāndharvaṃ vāruṇaṃ tathā /
dvīpaṃ kumārikākhyaṃ ca navamaṃ parikīrtitam

10.254

bindusaraḥ prabhṛtyeva kumāryāhvaṃ prakīrtitam /
yojanānāṃ sahasraṃ tu nānāvarṇāśramānvitam

10.255

ye pūrvoktā guṇā loke bhārate varavarṇini /
te tatraiva sthitā loke kumārīsaṃjñake priye

10.256

bhūdharāḥ sapta vijñeyāstatraiva tu suśobhanāḥ /
mahendro malayaḥ sahyaḥ śaktimānṛkṣaparvataḥ

10.257

vindhyaśca pāriyātraśca bhāntyete kulaparvatāḥ /
dakṣasāgaramadhyasthānyupadvīpāni ṣaṭpriye

10.258

aṅgadvīpaṃ yavākhyaṃ ca malayaṃ śaṅkhasaṃjñakam /
kumudaṃ ca varāhaṃ ca ityevaṃ parikīrtitam

10.259

kathito malayadvīpe malayo nāma parvataḥ /
tasyapāde trikūṭo vai laṅkā tasyoparisthitā

10.260

cāmīkaramayī śubhrā catvārodyānamaṇḍitā /
citraprākāraracitā vajravaiḍūryamaṇḍitā

10.261

anantavibhavāstatra rākṣasā devakanyakāḥ /
ramante kanyakāsaktā mahābalaparākramāḥ

10.262

agastyaśikharaṃ tatra malaye bhūdharottame /
tatrāśramo mahāpuṇya āgastyaḥ sphāṭikaprabhaḥ

10.263

tatrānyonyaviruddhāstu sattvāḥ krīḍantyaśaṅkitāḥ /
na tatra jāyate mārī nākālaḥ saṃpravartate

10.264

na jarā na ca śokaśca nopasargabhayaṃ kvacit /
na vadatyanṛtaṃ kaścidrāgadveṣau na kutracit

10.265

agastyasya prabhāveṇa tvajñānaṃ dūrato gatam /
tatra vai ṛṣayo vīrā jñānayogakṛtāśramāḥ

10.266

japādhyayana homādi pūjāstutiparāyaṇāḥ /
tryambakasya mahādevi nityamārādhane ratāḥ

10.267

agastyasahitāḥ sarve mokṣābhyudayavādinaḥ /
tiṣṭhanti bhāvitātmānaḥ śāpānugrahakāriṇaḥ

10.268

lakṣayojanavistīrṇaṃ jambudvīpaṃ samantataḥ /
lakṣayojanavistīrṇaṃ lavaṇāmbhaḥ sthitaṃ bahiḥ

10.269

triguṇaṃ pariṇāhena sthitaṃ vai maṇḍalākṛti /
vṛtrāribhayasaṃtrastāḥ praviṣṭāstatra parvatāḥ

10.270

dvādaśaiva mahāvīryāstānbravīmi samāsataḥ /
vṛṣabho dundubhirdhūmraḥ praviṣṭāḥ pūrvabhāgataḥ

10.271

candraḥ kaṅkastathā droṇaḥ praviṣṭā uttareṇa tu /
aśoko'tha varāhaśca nandanaśca tṛtīyakaḥ

10.272

apareṇa nagāstatra praviṣṭā lavaṇodadhim /
cakro mainākasaṃjñaśca tṛtīyastu balāhakaḥ

10.273

dakṣiṇena varārohe praviṣṭāścaiva bhūdharāḥ /
cakramainākayormadhye tiṣṭhedve vaḍavāmukhaḥ

10.274

jambūdvīpaṃ samākhyātaṃ prabhavastvadhunocyate /
svāyaṃbhuvo manurnāma tasya putraḥ priyavrataḥ

10.275

tasyātha daśa putrā vai jātā vīryabalotkaṭāḥ /
agnīdhraścāgnibāhuśca medhā medhātithirvapuḥ

10.276

jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savanaḥ satra eva ca /
medhāḥ satro'gnibāhuśca ete pravrajitāstrayaḥ

10.277

saptadvīpeṣu ye śeṣā abhiṣiktā mahābalāḥ /
jambudvīpe tathāgnīdhrāḥ tasya putrā nava smṛtāḥ

10.278

nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva hariścaiva ilāvṛtaḥ /
bhadrāśvaḥ ketumālaśca ramyakaśca hiraṇmayaḥ

10.279

navamastu kururnāma navavarṣādhipāḥ smṛtāḥ /
agnīdhratastu jātā vai śūrāścātibalotkaṭāḥ

10.280

teṣāṃ nāmāṅkitānīha navavarṣāṇi pārvati /
nābheḥ putro mahāvīryo vṛṣabho dharmatatparaḥ

10.281

tasyāpi hi suto jñeyo bharatastu pratāpavān /
tannamnaiva tu vijñeyaṃ bhārataṃ varṣamuttamam

10.282

tasyāpyaṣṭau punaḥ putrā jātā kanyāparā priye /
bhārate tvaṣṭadvīpe'tra aṣṭau putrā niveśitāḥ

10.283

navamastu kumāryāhvaḥ kumāryāḥ pratipāditaḥ /
teṣāṃ nāmnā tu te dvīpā bharatena prakīrtitāḥ

10.284

jambudvīpaṃ ca śākaṃ ca kuśaṃ krauñcaṃ ca śālmalim /
gomedaṃ puṣkaraṃ caiva sapta dvīpāni pārvati

10.285

adhunā saṃpravakṣyāmi samudrāṃstava suvrate /
kṣāraḥ kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ tathā ikṣuraso'pi ca

10.286

madirodaśca svādūdaḥ samudrāḥ sapta kīrtitāḥ /
jambudvīpaṃ smṛtaṃ lakṣaṃ yojanānāṃ pramāṇataḥ

10.287

parimaṇḍalato jñeyaḥ kṣārodastatsamo bahiḥ /
evaṃ dviguṇavṛddhyātra samudrā dvīpasaṃsthitāḥ

10.288

agnīdhraśca samākhyāto jambudvīpe varānane /
śāke medhātithirnāma vapuṣmān kuśasaṃjñake

10.289

rājā krauñce'tha jyotiṣmān śālmalau dyutimānsmṛtaḥ /
gomede havyanāmā tu savanaḥ puṣkare tathā

10.290

tretāyugasamaḥ kālaḥ śākagomedavāsinām /
tathā varṇāśramācārā jñeyāstatra nivāsinām

10.291

medhātitheḥ sapta putrāḥ śākadvīpe'bhiṣecitāḥ /
śānto'bhayastvaśiśiraḥ sukhado nandakaḥ śivaḥ

10.292

kṣemakaśca dhruvaśceti varṣanāmnā tu te'ṅkitāḥ /
varṣāṇi sapta khyātāni parvatāṃśca nibodha me

10.293

gomedaścandrasaṃjñaśca nārado dundubhistathā /
somaka ṛṣabhaścaiva vaibhrājaśca kulādrayaḥ

10.294

sukṛtā cānasūyā ca sumukhī ca tṛtīyakā /
vipāśā tridivā kumbhī tathā cāmṛtanālikā

10.295

etā eva mahānadyo giriṣveteṣu nirgatāḥ /
pūrvādārabhya niṣkrāntāḥ praviṣṭāḥ kṣīrasāgaram

10.296

śākadvīpe tu ye lokāḥ kṣīrāhārāḥ phalāśinaḥ /
candrakāntasamāḥ sarve surūpāḥ priyadarśanāḥ

10.297

krīḍanti divyanārībhiḥ sarvaiśvaryasamanvitāḥ /
kuśe vapuṣmatā pūrvaṃ sapta putrā niveśitāḥ

10.298

śvetalohitajīmūtā harito vaidyutastathā /
mānasaḥ suvrataśceti varṣanāmnaiva cāṅkitāḥ

10.299

kumudaścorvadaścaiva vārāho droṇakaṅkatau /
mahiṣaḥ kusumaścaiva sapta sīmantaparvatāḥ

10.300

śvetatoyā tathā kṛṣṇā candrā śuklā ca locanī /
vīvṛtā ca vivṛndā ca saptaitāstu saridvarāḥ

10.301

dadhyudakaṃ praviṣṭāstā nimnagāḥ pāvanodakāḥ /
janāstu sukhinastatra dadhnāmṛtaphalāśinaḥ

10.302

divyabhogaratāḥ sarve krīḍantyete sayoṣitaḥ /
jyotiṣmatā sapta putrāḥ krauñcadvīpe niveśitāḥ

10.303

udbhijjaśca samākhyāto veṇurmaṇḍala eva ca /
rathakāraśca lavaṇo dhṛtimānsuprabhākaraḥ

10.304

kapilaśceti rājāno varṣanāmnā ca te'ṅkitāḥ /
vaidrumo hemanābhaśca dyutimān puṣpadantakaḥ

10.305

kuśalo harimardaśca saptaite tu kulādrayaḥ /
mahī dhātā śivāpāpā pavitrā saṃtatadyutiḥ

10.306

dambhā ceti samākhyātāḥ saptaitāḥ saritaḥ srutāḥ /
ghṛtodaṃ praviśantyetāḥ sarvāḥ pāpaharāḥ priye

10.307

janāstadvāsinaḥ sarve surūpāstejasotkaṭāḥ /
ghṛtāmṛtaphalāhārāḥ sutṛptāḥ smarapīḍitāḥ

10.308

krīḍanti vanitāyuktāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ /
sapta dyutimatā putrāḥ śālmalāvabhiṣecitāḥ

10.309

manonugastathoṣṇaśca pāvano hyandhakārakaḥ /
munirdundubhināmā ca kuśalaśceti te smṛtāḥ

10.310

varṣanāmāni teṣāṃ vai saptānāṃ sapta tu kramāt /
krauñco'tha vāmanaścaivāpyandhakāro divākṛtiḥ

10.311

dvibinduḥ puṇḍarīkaśca dundubhiśca kulādrayaḥ /
pauṇḍarī kauśikī gaurī siddhā caiva kumudvatī

10.312

sandhyā rātrī ca vikhyātā samāsātparikīrtitāḥ /
nadyastāḥ śailaniṣkrāntā gacchantīkṣurasārṇavam

10.313

pibantīkṣurasaṃ tatra ye janāstannivāsinaḥ /
divyakāntiyutāḥ śāntāḥ surūpāḥ priyavādinaḥ

10.314

nānānārīsamākīrṇāḥ sarvakāmasukhodayāḥ /
havyarājaḥ sutānsapta gomode cābhyaṣecayat

10.315

jaladaśca kumāraśca sukumāro marīcakaḥ /
kumudaśconnataścaiva mahābhadra iti smṛtāḥ

10.316

teṣāṃ nāmnā ca varṣāṇi aṅkitāni svamānataḥ /
udayaḥ kesaraścaiva jaṭharo'tha suraivataḥ

10.317

śyāmo'mbikeyo meruśca śailāḥ sīmantagāstvime /
gabhastī sukumārī ca kumārī nālinī tathā

10.318

veṇukā cāpyathekṣū ca dhenuketi saridvarāḥ /
madirodaṃ vahantyetāḥ puṇyāḥ puṇyajalodvahāḥ

10.319

amṛtopamāni svādūni phalānyatra varānane /
bhakṣayanti ca tallokāḥ pibanti madirāmṛtam

10.320

sarvakāmasamṛddhāśca surūpā vyādhivarjitāḥ /
nānāyuvativṛndaiśca rūpayauvanagarvitaiḥ

10.321

madālasaiḥ pānamattairamante satataṃ priye /
ataśca puṣkarākhye ca savanastatra nāyakaḥ

10.322

dvau putrau tena vikhyātau puṣkarākhye niveśitau /
parvato valayākāro mānasottarasaṃjñitaḥ

10.323

pañcāśaducchrayastasya vistāraḥ pañcaviṃśatiḥ /
yojanānāṃ varārohe sarvaratnasamanvitaḥ

10.324

dhātakī madhyame rājā mahavīto bahirnṛpaḥ /
īrṣyayā rāgatṛṣṇābhirītibhiśca vivarjitāḥ

10.325

sarve te sukhinastatra tasminvarṣadvaye janāḥ /
cakrākārastu boddhavyo mānasastu varānane

10.326

caturṇāṃ lokapālānāṃ purīstvatra bravīmi te /
harervasvekasārākhyā yāmyā saṃyaminī purī

10.327

sukhāhvā vāruṇī caiva somasya tu vibhāvarī /
puṣkaradvīpaguṇitaḥ svādūdo'nte vyavasthitaḥ

10.328

pañcāśattu sahasrāṇi tripañcāśattathaiva ca /
yojanānāṃ tu lakṣāṇi koṭidvitayameva ca

10.329

mervardhādyāvatsvādūdaṃ pramāṇaṃ parikīrtitam /
tato hemamayī bhūmirdaśakoṭyo varānane

10.330

devānāṃ krīḍanārthāya lokālokastvataḥ param /
parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ

10.331

lakṣamātrasamutsedho yojanānāṃ varānane /
sarvaratnasamopeto hemavarṇaḥ prakīrtitaḥ

10.332

tasyāntarbhāsayedbhānurna bahiḥ surasundari /
lokapālāḥ sthitāstatra rudrāścāmoghaśaktayaḥ

10.333

virujo vasudhāmā ca śaṃkhapātkardamastathā /
hiraṇyaromā parjanyaḥ ketumān bhājanastathā

10.334

jāmbūnadamaye śubhre siddhāmaraniveśane /
pūrvādārabhya kramaśo yāvadīśānagocaraḥ

10.335

lokapālāḥ sthitāste vai pālayanta imāḥ prajāḥ /
asya madhye varārohe yonayastu caturdaśa

10.336

ceṣṭante vividhākārāḥ svakarmaparirañjitāḥ /
lokālokopariṣṭāttu saviturdakṣiṇāyanam

10.337

tathottarāyaṇaṃ tatra uttareṇa prakīrtitam /
ardharātro'marāvatyāmastameti yamasya ca

10.338

madhyāhnaścaiva vāruṇyāṃ saumye sūryodayaḥ smṛtaḥ /
yadaiva cāmarāvatyāmudayastasya dṛśyate

10.339

tadāstameti vāruṇyāmityādityagatāgatam /
suvīthī uttare tasya ajavīthī ca dakṣiṇe

10.340

pitṛdevapathohyeṣa kathitastu mayā tava /
asya bāhye tamo ghoraṃ duḥprekṣyaṃ jīvavarjitam

10.341

pañcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo lakṣāṇekonaviṃśatiḥ /
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ varānane

10.342

saptasāgaramānaṃ tu garbhodastatsamaḥ smṛtaḥ /
brahmaṇo'ṇḍakaṭāhena yuktā vai merumadhyataḥ

10.343

pañcāśatkoṭayo jñeyā daśadikṣu samantataḥ /
evametacchataṃ jñeyaṃ koṭīnāṃ pārthivaṃ mahat

10.344

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi pramāṇaṃ varavarṇini /
atha vātra mahādevi paripāṭyā samantataḥ

10.345

dīkṣākāle tu saṃskārāḥ kramaṃ teṣāṃ nibodha me /
śaktiṃ tattvaṃ ca bhuvanaṃ yoniṃ caiva niveśayet

10.346

teṣāṃ gandhopacāraṃ tu kṛtvā caiva yathākramam /
anantaṃ caiva kālāgniṃ narakāṃśca yathākramam

10.347

pātālāni tataścordhve śodhayedanupūrvaśaḥ /
upasthānaṃ tataḥ kuryādbhuvarlokasya varānane

10.348

tato vāgīśvarī devī saṃpūjya kusumādibhiḥ /
tataḥ paśustu saṃprokṣya stāḍyo viśleṣya eva ca

10.349

chedanaṃ ca tathākarṣo grahaṇaṃ yojanaṃ tataḥ /
garbhadhāritvajanane adhikāraṃ tathaiva ca

10.350

yogaṃ bhogaṃ layaṃ caiva tato yoniviśodhanam /
caturdaśa samāsena kathayāmyanupūrvaśaḥ

10.351

paiśācaṃ rākṣasaṃ yākṣaṃ gāndharvaṃtvaindrameva ca /
saumyaṃ tathā ca prājeśaṃ brāhmaṃ caivāṣṭamaṃ viduḥ

10.352

saṃhārakramayogena śodhanīyāḥ śivādhvare /
paśupakṣimṛgāścaiva tathānye ca sarīsṛpāḥ

10.353

sthāvaraṃ pañcamaṃ caiva ṣaṣṭhaṃ mānuṣayonikam /
devayonisamāyuktaṃ proktaṃ saṃsāramaṇḍalam

10.354

caturdaśavidhaṃ caiva bhūrloke tu viśodhayet /
ātmā saṃsaratihyatra māyādyavanigocare

10.355

saṃsāraḥ procyate tasmātparyaṭetsa yatastataḥ /
sukhaṃ duḥkhaṃ tathā mohaṃ bhuṅkte caivādhvamadhyagaḥ

10.356

bandhatrayasamāyukto vāmaśaktyātvadhiṣṭhitaḥ /
īśvareṇa nimittena sṛṣṭisaṃhāravartmani

10.357

punaḥ punaścādhvamadhye yujyate sa śubhāśubhaiḥ /
adhvamadhye tu ye pāśā jñeyāścānantakoṭayaḥ

10.358

pradhānaguṇabhedena yāvaccānāśritaṃ padam /
tasmādevaṃ vijānīyātadhvā bandhasya kāraṇam

10.359

caturdaśavidhaṃ yacca proktaṃ saṃsāramaṇḍalam /
tasya bhedāhyanantāśca bhidyante karmabhedataḥ

10.360

karmavallyohyanantāśca karmeśānādikārakāḥ /
ātmanā badhyatehyātmā muñcennātmānamātmanā

10.361

kośakāro yathā kīṭa ātmānaṃ veṣṭayeddṛḍham /
nacodveṣṭayituṃ śakta ātmānaṃ sa punaryathā

10.362

tathā saṃsāriṇaḥ sarve baddhāḥ svaireva bandhanaiḥ /
na ca mocayituṃ śaktāḥ paśavaḥ pāśabandhanāḥ

10.363

svayameva svamātmānaṃ yāvadvai nekṣate śivaḥ /
śivaśaktinipātāttu mucyante pāśabandhanāt

10.364

anyathā naiva jānanti svarūpaṃ yatsunirmalam /
yattatsvābhijanaṃ śuddhamanaupamyamanāmayam

10.365

mohitā malamohena baddhāḥ karmakalādinā /
nigūḍhāstatra tiṣṭhanti kāṣṭhe vahniryathā tathā

10.366

uddhṛtastu yathā vahnirmanthakasya vaśātsphuṭam /
svasvarūpaṃ prapaśyeta bhāsvaraṃ yatsunirmalam

10.367

anyeṣāmapi jantūnāṃ timirākrāntacakṣuṣām /
prakāśayati vastūni hatvā vai raśmibhistamaḥ

10.368

tathātmā tu vijānāti yatsvarūpamanādimat /
manthakasya vaśāddevi nānyathā tu kathaṃcana

10.369

manthakastviha deveśi svayameva sadāśivaḥ /
ācāryatanumāsthāya sadā cānugrahe sthitaḥ

10.370

mantrā manthanavajjñeyā adhvā cātrāraṇiryathā /
vāgīśī yonisaṃsthānā dhūmo jñeyo malādivat

10.371

ātmā vai vahnivajñeyo bodhakastu paraḥ śivaḥ /
udbodhito yathā vahnirnirmalo'tīva bhāsvaraḥ

10.372

na bhūyaḥ praviśetkāṣṭhaṃ tathātmādhvana uddhṛtaḥ /
malakarmakalādyaistu nirmukto vigataklamaḥ

10.373

tatrastho'pi na badhyeta yato'tīva sunirmalaḥ /
rasavahnisamāyogāttāmraṃ kālikayā yathā

10.374

viśleṣitaṃ tu tattvajñairhematvaṃ pratipadyate /
na bhūyastāmratāṃ yāti tathātmā na kadācana

10.375

rasavanmantraśaktistu kriyā jñeyā tu vahnivat /
tajjñaścaiva śivo jñeya ācāryatanuvigrahaḥ

10.376

ātmā vai hemavajjñeyo malo jñeyastu kālikā /
mantradravyakriyāyogādvahnyādhāre tathā priye

10.377

guruṇā tantraviduṣā hyātmā vai nirmalīkṛtaḥ /
na bhūyo malatāṃ yāti śivatvaṃ yāti nirmalam

10.378

evaṃ jñātvā varārohe dīkṣā kāryā yathā purā /
śodhayenmukhyapāśāṃśca ye proktāste mayā purā

10.379

guṇabhūtāstu ye pāśāste'pi śuddhyanti tadvaśāt /
caturdaśavidhaṃ caiva yaduktaṃ tu mayā purā

10.380

saṃsāramaṇḍalaṃ devi śoddhyaṃ tadavanītale /
tadvakṣyāmi kramātsarvaṃ yathā śodhyaṃ śivādhvare

10.381

brahmādistambhaparyantaṃ prādhānyena viśodhayet /
brāhmaṃ caiva tu prājeśaṃ saumyamaindraṃ tathaiva ca

10.382

gāndharvaṃ cāparaṃ yākṣaṃ rākṣasaṃ ca tathāparam /
paiśācaṃ kramataḥ śodhyaṃ sthāvaraṃ mānuṣaṃ tathā

10.383

saptacchadaṃ sthāvarāṇāṃ sarpāṇāṃ vāsukiṃ tathā /
pakṣiṇāṃ garuḍaṃ caiva mṛgāṇāṃ siṃhameva ca

10.384

paśūnāṃ caiva goyoniṃ manuṣyāṃśca viśodhayet /
antyajāñchūdraviṭkṣatra brāhmaṇāṃśca viśodhayet

10.385

pañcabhirbrahmabhirdevitvadhikārānviśodhayet /
daśāhutiprayogeṇa antyajān brāhmaṇāvadhi

10.386

brāhmaṇasyādhikārāṣṭau catvāriṃśatameva ca /
garbhaḥ puṃsavanaṃ caiva sīmanto jātakarma ca

10.387

nāma niṣkramaṇaṃ caiva annaprāśanacūḍakam /
anenaiva varārohe śodhyāstvaṣṭau prakīrtitāḥ

10.388

etairnivartitairdevi tato'sau jāyate dvijaḥ /
navamo vratabandhastu sa cāṅgī parikīrtitaḥ

10.389

aṅgāni saṃpravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
mekhalā dantakāṣṭhaṃ ca ajinaṃ tryāyuṣaṃ tathā

10.390

saṃdhyāṃ vahnerupāsāṃ ca bhikṣāṃ vai saptamaṃ viduḥ /
niyantṝṇi ca dṛṣṭāni dīkṣākāle varānane

10.391

bhauteśaṃ pāśupatyaṃ ca gāṇaṃ gāṇeśvaraṃ tathā /
unmattakāsidhāraṃ ca ghṛteśaṃ saptamaṃ viduḥ

10.392

saptaitāni tu dṛṣṭāni vratāni brahmacāriṇām /
caryāvratāni bodhyāni aṅgatve kīrtitāni tu

10.393

ebhistu sahitaṃ hyekaṃ navamaṃ vratabandhanam /
tasyāntarbhūtamevaitatkathitaṃ vratasaptakam

10.394

caturdaśa vratānyevaṃ hotavyāni varānane /
vedavratāni catvāri hotavyāni na saṃśayaḥ

10.395

aiṣṭikaṃ pārvikaṃ caiva bhautikaṃ saumikaṃ tathā /
vrateśvarāstu catvāro brahmacāriniyāmakāḥ

10.396

trayodaśavijānīyāttato vai vedabhājanam /
tato bhavati godānaṃ taccaturdaśakaṃ priye

10.397

snāta udvāhayedbhāryāṃ jñānasiddhaḥ kumārikām /
kṛtvā darbhamayīṃ patnīṃ tayā saha yajetkratūn

10.398

tajjñeyaṃ pañcadaśamaṃ tataḥ pākamakhāḥ kramāt /
naimittikāṃśa tānāhuḥ pravakṣyamyanupūrvaśaḥ

10.399

aṣṭakāḥ pārvaṇī śrāddhaṃ śrāvaṇyāgrāyaṇī tathā /
caitrī cāśvayujī ceti sapta pākamakhāḥ kramāt

10.400

etaiḥ saha vijānīyāddvāviṃśatparisaṃkhyayā /
āgneyaṃ cāgnihotraṃ ca darśaṃ caiva tataḥ param

10.401

paurṇamāsī tathā jñeyā cāturmāsyaṃ tathaiva ca /
paśubandhaḥ samuddiṣṭaḥ sautrāmaṇirataḥ param

10.402

haviryajñāḥ samākhyātāḥ saptaite pāvanāḥ priye /
ebhiḥ saha vijānīyātsaṃskāraikonatriṃśakam

10.403

agniṣṭomātyagniṣṭomau ukthaḥ ṣoḍaśikā tathā /
vājapeyo'tirātrastu āptoryāmastu saptamaḥ

10.404

somasaṃsthāḥ samākhyātāḥ ṣaṭtriṃśatparisaṃkhyayā /
hiraṇyapādaḥ prathamastathā guhyahiraṇyadhṛt

10.405

hiraṇyameḍhro hiraṇyanābhirhiraṇyagarbha eva ca /
hiraṇyaśrotro hiraṇyatvagghiraṇyākṣastathaiva ca

10.406

hiraṇyajihvastacchṛṅgo daśa yajñāḥ prakīrtitāḥ /
śatena tu ghṛtaṃ cātra ekaikaṃ tu vijāyate

10.407

ete sarve sahasreṇa śuddhyante saptatriṃśakaḥ /
aśvamedhaṃ tataḥ paścājjuhuyāttu yathākramam

10.408

evaṃ kṛtaistu taiḥ sarvaistataścaiva gṛhī bhavet /
aṣṭātriṃśattamaṃ taṃ tu vānaprasthaṃ tato bhavet

10.409

pārivrājyaṃ tato'nteṣṭimevaṃ brāhmaṇyamāpnuyāt /
ata ātmaguṇānaṣṭau kathayāmi samāsataḥ

10.410

dayā sarveṣu bhūteṣu kṣāntiścāpyanasūyatā /
śaucaṃ caivamanāyāso maṅgalaṃ cāpyataḥ param

10.411

akārpaṇyaṃ cāspṛhā cetyaṣṭāvātmaguṇāḥ smṛtāḥ /
catvāriṃśadathāṣṭau tu saṃskārāśca samāsataḥ

10.412

etaiḥ śuddhaistu śuddhyanti asaṃkhyā ye'pi suvrate /
ato'nteṣṭiṃ tu hutvā vai guṇānāpādayecchiśoḥ

10.413

pañca pañcāhutīrhutvā brahmabhiścāpyanukramāt /
tilairghṛtena vātāṃśca ūrdhve tu viniyojayet

10.414

ūrdhvaśabdena cāśuddhaṃ yatkarma parikīrtitam /
tasmin saṃyojanaṃ kāryaṃ nacānyatra vidhīyate

10.415

tasmānnoddharaṇaṃ kāryaṃ na cāpi nayanaṃ kvacit /
yattatra paripāṭyā tu karma tatra niyojayet

10.416

tato'ṇimādirāpādyo brahmabhiścāpyanukramāt /
pañcāhutiprayogeṇa bhogārthaṃ caivamātmanaḥ

10.417

ūrdhvaśabdena tajñeyaṃ yadbhūrlokaṃ samāśritam /
tasminyuktasya kartavyaṃ nacānyasminkadācana

10.418

anuddhṛte kathaṃ yogaḥ yāvatkarma na bhujyate /
tasmāttu yogaśabdena tattatkarmaikacintanā

10.419

nivartyate mahādevi niṣkṛtiṃ juhuyāttataḥ /
śivenāṣṭaśatāhutyā tatastu bhuvanādhipān

10.420

bhuvanāntarnivāsāṃśca bhuvanānāṃ yathākramam /
homenaiva tu saṃśodhya viśleṣaṃ chedanaṃ tathā

10.421

pūrṇaṃ caiva samuddhāraṃ tatsthatvaṃ cāpyanukramāt /
prāyaścittaṃ tato hutvā nyūnādhikanimittataḥ

10.422

evamādikrameṇaiva dhāmāntaṃ ca viśodhayet /
bhūrlokastu samākhyāto bhuvolokaṃ nibodha me

10.423

bhūpṛṣṭhadyāvadādityaṃ lakṣamekaṃ pramāṇataḥ /
daśa vāyupathā madhye tvayutāyutasaṃkhyayā

10.424

ādye vāyupathe meghān kathayāmi yathāsthitān /
pañcāśadyojanādūrdhvamṛtarddhirnāma mārutaḥ

10.425

yo vivardhayate puṣṭimoṣadhīnāṃ balaṃ tathā /
bṛṃhayecca mahīṃ sarvāmāpyāyayati cāvyayaḥ

10.426

divā haṃsaḥ sa vai vāyurmanujānāṃ sukhāvahaḥ /
yato gṛddhrāndhārayati tena gṛddhradharaḥ smṛtaḥ

10.427

prācetaso nāma vāyuḥ pracetobhivinirmitaḥ /
sa vai nāśayate vṛkṣān kadācitsaṃpravartayet

10.428

agniḥ prācetaso nāma tenaiva saha tiṣṭhati /
yadā dahati veśmāni tadāsau samudāhṛtaḥ

10.429

sukhī samudre vasati sa jalānnopaśāmyati /
yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ senānīrvāyurucyate

10.430

vidyudvanto mūkameghā vasantyasmiṃśca mārute /
te bhuvaḥ krośamātreṇa tiṣṭhanto'pasṛjantyapaḥ

10.431

yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ meghāḥ sattvavahāḥ smṛtāḥ /
matsyamaṇḍūkakūrmāṃśca varṣantyete ca durdine

10.432

yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ vāyuroghaḥ prakīrtitaḥ /
tasmiṃstu rogadā meghā varṣanti ca viṣodakam

10.433

tenopasargā jāyante mārakāḥ sarvadehinām /
tasmādūrdhvaṃ tu tāvadbhyo devyamoghaḥ sthito marut

10.434

tasmiṃste mārakā meghā amoghe saṃpratiṣṭhitāḥ /
vajrāṅgo nāma vai vāyuḥ pañcāśadyojanasthitaḥ

10.435

tasmiṃstūpalakā nāma meghāstūpalavarṣiṇaḥ /
tāvadbhiryojanaireva tato vai vaidyuto'nilaḥ

10.436

meghāśca vaidyutāstasminnivasanti tu vaidyute /
aśanirvāyusaṃkṣobhātteṣvasau jāyate mahān

10.437

tadūrdhvaṃ yojanānāṃ ca pañcāśadraivataḥ smṛtaḥ /
tasminpuṣṭivaho nāma puṣṭiṃ varṣati dehinām

10.438

saṃvarte rogadā meghāste rogodakavarṣiṇaḥ /
pañcāśadyojane te vai tasmiṃstiṣṭhanti toyadāḥ

10.439

viṣāvarto nāma vāyuḥ pañcāśadupari sthitaḥ /
tasminkrodhodakā nāma meghā vai saṃpratiṣṭhitāḥ

10.440

te krodharāgabahulaṃ saṃgrāmabahulaṃ tathā /
rājñāṃ kṣayakaraṃ caiva prajānāṃ kṣayadaṃ tathā

10.441

varṣaṃ caivātra kurvanti yadā varṣanti te ghanāḥ /
aghopyamegho vajrāṅgo vaidyuto raivatastathā

10.442

saṃvartaśca viṣāvarto vāyavo ghoraveginaḥ /
agho vasanti vai divyāḥ piśācāḥ skandadehajāḥ

10.443

triṃśatkoṭisahasrāṇi skandasyānucarāḥ smṛtāḥ /
te vai divyaiśca kusumairarcayanti harātmajam

10.444

amoghe vināyakā ghorā mahādevasamudbhavāḥ /
triṃśatkoṭisahasrāṇi tasmin vāyau pratiṣṭhitāḥ

10.445

ye haranti kṛtaṃ karma narāṇāmakṛtātmanām /
vajrāṅge'pi tathā vāyau mātaṅgāḥ krūrakarmiṇaḥ

10.446

bhinnāñjananibhā ghorāstāpanā nāma viśrutāḥ /
vidyādharāṇāmadhamā manaḥ pavanagāminaḥ

10.447

ye vidyāpauruṣe ye ca vaitālādīñśmaśānataḥ /
sādhayitvā tataḥ siddhāste'smin vāyau pratiṣṭhitāḥ

10.448

vaidyute'psarasastasmin vāsavena prayojitāḥ /
tiṣṭhanti sarvadā tatra pṛthivīpurapālane

10.449

bhṛgo vahnau jale vāpi saṃgrāmeṣvanivartakāḥ /
gograhe bandimokṣe vā mriyante puruṣottamāḥ

10.450

te vrajanti tatastūrdhvaṃ vimānairmaṇicihnitaiḥ /
patākādīrghikākīrṇairdivyaghaṇṭānināditaiḥ

10.451

strīsahasraparīvārairvimānaistānnayanti tāḥ /
raivate tu mahātmānaḥ siddhā vai saṃpratiṣṭhitāḥ

10.452

gorocanāñjane bhasma pāduke ajinādi ca /
sādhayitvā mahātmānaḥ siddhāste kāmarūpiṇaḥ

10.453

te vasanti mahātmāno divyāṃ siddhimavasthitāḥ /
saṃvarte'pi mahāvāyau vidyādharagaṇāḥ smṛtāḥ

10.454

daśa triṃśacca koṭyaste divyābharaṇa bhūṣitāḥ /
divyagandhānuliptāste divyasragdhāmabhūṣitāḥ

10.455

āgneyā dhūmajā meghāḥ śītadurdinadāḥ smṛtāḥ /
viṣāvartaṃ nāvamiva te vāyuṃ yānti miśritāḥ

10.456

tatra gandharvakuśalā gandharvasahadharmiṇaḥ /
vaṃśavīṇāvidhijñāśca pakṣiṇaḥ kāmarūpiṇaḥ

10.457

brahmajā nāma vai meghā brahmaniḥśvāsasaṃbhavāḥ /
upariṣṭādyojanaśatāddurjayasyopari sthitāḥ

10.458

tatra vai durjayā nāma indrasya parirakṣakāḥ /
parāvahābhidhaṃ vāyuṃ te samāśritya saṃsthitāḥ

10.459

mahāvīryabalopetā daśa koṭyaḥ prakīrtitāḥ /
puṣkarāvartakā nāma meghā vai padmajodbhavāḥ

10.460

śakreṇa pakṣā ye cchinnāḥ parvatānāṃ mahātmanām /
parāvahastānvahati manujāniva vāraṇaḥ

10.461

tasminvāyugamā nāma gandharvā gaganālayāḥ /
ekādaśa tu vai koṭyasteṣāṃ tu samudāhṛtāḥ

10.462

jīmūtā nāma ye meghā devebhyo jīvasaṃbhavāḥ /
dvitīyamāvahaṃ vāyuṃ meghāste ca samāśritāḥ

10.463

tasmiñjīmūtakā nāma vidyādharagaṇā daśa /
āvahastu tato vāyuryatra droṇāḥ samāśritāḥ

10.464

tasmindroṇāḥ samākhyātā meghānāṃ parirakṣakāḥ /
hitārthaṃ tu prajānāṃ vai nirmitāste mayā purā

10.465

upariṣṭātkapālotthāḥ saṃvartānāma vai ghanāḥ /
mahāparivaho nāma vāyusteṣāṃ samāśrayaḥ

10.466

ādye vāyupathehyevaṃ meghā vai vāyubhiḥ saha /
siddhāśca patayaścaiva kathitā meghacāriṇaḥ

10.467

dvitīye vāyupathe jñeyā agnikanyāśca mātaraḥ /
tā vasanti guṇopetā rudraśaktyātvadhiṣṭhitāḥ

10.468

tṛtīye vāyupathe caiva vasante siddhacāraṇāḥ /
svakarmabhogasaṃsiddhāḥ sarvasiddhairadhiṣṭhitāḥ

10.469

caturthe pathi caivātra vasantyāyudhadevatāḥ /
nārācacakracāparṣṭi śūlaśaktīṣumudgarāḥ

10.470

pañcame pathi deveśi vasantyairāvatādayaḥ /
airāvato'ñjanaścaiva vāmanaśca mahāgajaḥ

10.471

supratīko gajendraśca puṣpadantastathaiva ca /
kumudaḥ puṇḍarīkaśca sārvabhaumo'pi cāṣṭamaḥ

10.472

diggajā iti vikhyātāḥ svasu dikṣu vyavasthitāḥ /
ṣaṣṭhe vāyupathe devi pakṣirājo mahābalaḥ

10.473

garutmāniti vikhyāto durjayo'tīva vīryavān /
saptame vyomagaṅgā tu nānājalacarānugā

10.474

divyāmṛtajalā puṇyā tridhā sā parikīrtitā /
sā bhrāntā nabhaso madhye samantātparimaṇḍalā

10.475

ākāśagaṅgā prathitā devānāṃ satatotsavā /
puṣpamāleva sā bhāti nabhasaḥ śirasi sthitā

10.476

tatra siddhairmahābhāgairvidyādharagaṇaistathā /
gandharvairapsarobhiśca sādhyairviśvairmarudgaṇaiḥ

10.477

rudrairvasubhirādityaiḥ pitṛdevamaharṣibhiḥ /
rakṣobhirguhyakaiścaiva divyastutiparāyaṇaiḥ

10.478

stuvadbhiśca japadbhiśca gāyadbhiśca mahātmabhiḥ /
nṛtyadbhirvalgamānaiśca divyadundubhiniḥsvanaiḥ

10.479

bherīmṛdaṅgavādyaiśca vallakīnāṃ ca niḥsvanaiḥ /
vaṃśavāditranādaiśca manovāyusamīritaiḥ

10.480

vaidūryanālaiḥ kamalairhemapatraiḥ sugandhibhiḥ /
kesaraiḥ padmarāgaiśca mahācakrapramāṇakaiḥ

10.481

nṛtyantīva saricchreṣṭhā vimānaśatamaṇḍitā /
maṇḍitā ca vanairdivyairdharmādhārā mahānadī

10.482

mama netrādviniṣkrāntā kriyāśaktiḥ parā hi sā /
mahāmandākinī devī tridaśaiḥ paryupāsitā

10.483

mahāvimānakoṭībhirnirantaramavasthitaiḥ /
śobhitāsau bhagavatī nityamāste nabhastale

10.484

tatraiṣā meruśirasi mama vai mastakāccyutā /
papāta dharaṇīpṛṣṭhe lokānāṃ hitakāmyayā

10.485

akṣobhyā sāpyasau gaṅgā tiṣṭhatyaniladhāritā /
yojanānāṃ śataṃ pūrṇaṃ vistāro'syāḥ prakīrtitaḥ

10.486

pariṇāhastataḥ koṭyaḥ mahāvegavatī śubhā /
sā bhramantīva saṃtiṣṭhetsamantātparimaṇḍalā

10.487

dhruvamāpūrya sā devī tvatyadbhutamavasthitā /
divyāmṛtavahā puṇyā sarvapāpapraṇāśinī

10.488

aṣṭame vṛṣarājastu sapatnīkaḥ sanandanaḥ /
vasati tvapratīghātaḥ pratyakṣo dharma eva saḥ

10.489

navame pathi cātrāste dakṣo nāma prajāpatiḥ /
brahmaiva sākṣādvasati brahmaśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ

10.490

daśame vāyupathe devi vasurudradivākarāḥ /
atra cāṅgārakaḥ sarpirnairṛtaḥ sadasatpatiḥ

10.491

sadasaspatiḥ?
budhaśca dhūmaketuśca vikhyātaśca jvarastathā /
ajaśca bhuvaneśaśca mṛtyuḥ kāpālikastathā

10.492

ekādaśa smṛtā rudrāḥ sarvakāmaphalodayāḥ /
dhātā dhruvaśca somaśca varuṇaścānilo'nalaḥ

10.493

pratyūṣaśca pradoṣaśca vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ /
vasavaḥ kathitāhyete ādityāṃśca nibodha me

10.494

aryamā indravaruṇau pūṣā viṣṇurgabhastimān /
mitraścaiva samākhyātastvajaghanyo jaghanyakaḥ

10.495

vivasvāṃścaiva parjanyo dhātā vai dvādaśaḥ smṛtaḥ /
kāśyapeyānvidustvetān teṣāṃ tejonidheratha

10.496

amṛtodbhavo'rtho divyaḥ sarvadevasamanvitaḥ /
yajñaścakraṃ rathe tasmin sarvajñānamayī ca dhūḥ

10.497

saptāśvāśca svarāḥ sapta vedahūṃkāraniḥsvanāḥ /
nāgā yoktrāṇi teṣāṃ vai aruṇaścaiva sārathiḥ

10.498

satyaṃ ca mañcakaṃ tasya vāyurvego rathasya tu /
navayojanasāhasro vigraho bhāskarasya tu

10.499

triguṇaṃ maṇḍalaṃ tasya trailokye bhāti bhāsvaram /
jñānaśaktiḥ parāhyeṣā tapatyādityavigrahā

10.500

māsavāraprayogeṇa saṃcaranti śivecchayā /
ahorātraṃ bhramantyete bhuvarlokaṃ samantataḥ

10.501

tataḥ somastu lakṣeṇa ādityoparisaṃsthitaḥ /
āpyāyayañjagatsarvaṃ sudhādhārāpravarṣaṇaiḥ

10.502

candrarūpeṇa tapati kriyāśaktiḥ śivasya tu /
indūrdhve lakṣamātreṇa sthitaṃ nakṣatramaṇḍalam

10.503

lakṣadvayena tasyordhvaṃ saṃsthito bhūminandanaḥ /
lakṣadvayena tasyordhve saṃsthitaḥ somanandanaḥ

10.504

surācāryo'pi tasyordhve dvilakṣeṇaiva saṃsthitaḥ /
tasyordhve'pi dvilakṣeṇa tiṣṭhate bhṛgunandanaḥ

10.505

tasyopari dvilakṣeṇa sauriḥ sarpati līlayā /
lakṣamātreṇa tu ṛṣīn kathayāmi samāsataḥ

10.506

atriścaiva vasiṣṭhaśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
bhṛgvaṅgirāmarīciśca ṛṣayaḥ saṃprakīrtitāḥ

10.507

yamaniyamatohyete śāpānugrahakārakāḥ /
bhītāśca parapīḍāyāḥ śūrāḥ śāstravicāraṇe

10.508

jñānakhaḍgodyatāḥ sarve tvajñānapaṭalāpahāḥ /
mantrayogakriyācāryā saṃnaddhā duratikramāḥ

10.509

yogaiśvaryaguṇopetāḥ śivārādhanatatparāḥ /
tebhyo lakṣādhruvo devi tārakāḥ sa caturdaśa

10.510

śarīraṃ ghaṭitaṃ tābhirdhruvasya varavarṇini /
brahmaivāpararūpeṇa brahmasthāne niyojitaḥ

10.511

tasyajyotirgaṇo devi nibaddhobhramate sadā /
niścalaḥ sa tu vijñeyaḥ śivaśaktyātvadhiṣṭhitaḥ

10.512

daśapañca ca lakṣāṇi dhruvāntaṃ bhūmimaṇḍalāt /
vāyuskandhānsthitāṃstvatra kathayāmi samāsataḥ

10.513

āmeghādbhāskarātsomānnakṣatrādgrahamaṇḍalāt /
ṛṣisaptakanirdeśādādhruvāntaṃ ca saptamaḥ

10.514

ādityādighruvāntaśca svarlokaḥ parikīrtitaḥ /
atra rājā mahendro vai tiṣṭhate surapūjitaḥ

10.515

ṛṣidevaiḥ sagandharvairvṛtaścāpsarasāṃ gaṇaiḥ /
agnihotraṃ kratūnvāpi kṛtvā jñānavivarjitāḥ

10.516

svarlokaṃ tu narā yānti punarāyānti mānuṣam /
svarlokasyoparisṭāttu dve koṭī yojanāni tu

10.517

pañcāśītiśca lakṣāṇi maharloko varānane /
ṛṣayaścaiva siddhāśca mārkaṇḍādyā vasanti vai

10.518

koṭyaṣṭakaṃ mahādevi yojanānāṃ varānane /
maharlokopariṣṭāttu janalokovyavasthitaḥ

10.519

ekapādo'tha jahnuśca kapilaścāsuristathā /
bhautiko vāḍvaliścaiva janalokanivāsinaḥ

10.520

dvādaśaiva tathā koṭyo janalokordhvataḥ priye /
tapolokaḥ samākhyāta ṛṣiyogeśvarākulaḥ

10.521

sanakaścasanandaśca sanatkumāraḥ sanandanaḥ /
śaṅkuścaiva triśaṅkuśca tapolokanivāsinaḥ

10.522

padmāḥ ṣaṭpañcapañcāśatkoṭyo lakṣāṇi viṃśatiḥ /
bhūrlokāntaṃ samārabhya yāvatsatyaṃ varānane

10.523

iyaṃ saṃkhyā samākhyātā bhuvanānāṃ varānane /
koṭyaḥ ṣoḍaśamānena tapolokordhvataḥ priye

10.524

satyalokaḥ samākhyāto yatra brahmā svayaṃ sthitaḥ /
krīḍate bhagavāndevo vṛta ātmasamairdvijaiḥ

10.525

karmajñānena saṃsiddhā advaitapariniṣṭhitāḥ /
ānandapadasaṃprāptā ānandapadamāgatāḥ

10.526

ṛgvedomūrtimāṃstasminnindranīlasamadyutiḥ /
divyagandhaviliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ

10.527

saṃsthitaḥ pūrvatastasya dīpyamānaḥ svatejasā /
uttareṇa yajurvedaḥ śuddhasphaṭikasaṃnibhaḥ

10.528

divyakuṇḍaladhārī ca mahākāyomahābhujaḥ /
sthitaḥ paścimadigbhāge sāmavedaḥ sanātanaḥ

10.529

raktāmbaradharaḥ śrīmān padmarāgasamaprabhaḥ /
sragdāmadhārakaścitramālābhūṣaṇabhūṣitaḥ

10.530

atharvāñjanavacchyāmaḥ sthito dakṣiṇatastathā /
piṅgākṣo lohitagrīvo harikeśo mahātanuḥ

10.531

ṣaḍaṅgānītihāsāśca purāṇānyakhilāni tu /
vedopaniṣadaścaiva mīmāṃsāraṇyakaṃ tathā

10.532

svāhākāravaṣaṭkārau rahasyāni tathaiva ca /
gāyatrī ca sthitā tatra yatra devaścaturmukhaḥ

10.533

bhogasthānaṃ brahmaṇaḥ syātparaṃ brahma tato vrajet /
koṭiyojanamānena satyalokordhvataḥ priye

10.534

brahmāsanamitikhyātaṃ japāsindūrasaprabham /
raktendīvaramadhyasthaḥ padmarāgasamaprabhaḥ

10.535

caturmukhaścaturvedaścaturyugavaśānugaḥ /
brahmavidbhiḥ samākīrṇo brahmā muniniṣevitaḥ

10.536

aiśvaryāṣṭakasaṃyuktaḥ ṣaḍvidhasṛṣṭikārakaḥ /
dharmādiphalasaṃbandhapradātā ca yuge yuge

10.537

tiryaṅnārakisattvānāṃ divyānāṃ manujaiḥ saha /
sraṣṭā ca sarvabhūtānāṃ sadevāsuramānuṣe

10.538

koṭidvayaṃ tadūrdhve tu yojanānāṃ varānane /
nīlendīvarasaṃkāśā indranīlasamaprabhā

10.539

brahmalokātparatvena viṣṇoścaiva purīsmṛtā /
sarvakāmasamopetā sarvaratnasamujjvalā

10.540

marakatastambhasopānā nīladhvajasamākulā /
ghaṇṭāvitānavistīrṇā cārucāmaraśobhitā

10.541

nīlotpaladalaprakhyaiḥ kanyāvṛndaiḥ samāvṛtā /
kāmakārmukanirghoṣavitrastamṛgalocanaiḥ

10.542

nūpurārāvamukharaiḥ skhaladbhirmṛduvibhramaiḥ /
manobhavaśarāyāsa nipātaśatajarjaraiḥ

10.543

sughūrṇitamadāyāsaviloladhavalekṣaṇaiḥ /
saṃsevyate sa bhagavān viṣṇuḥ kamalalocanaḥ

10.544

indranīlasamākāro nilotpaladalaprabhaḥ /
caturbhujo mahākāyaḥ pīnavakṣā gadādharaḥ

10.545

kirīṭīkuṇḍalīśaṅkhī prajāpālanatatparaḥ /
saṃsevyate sa bhagavānnikāyairātmavikramaiḥ

10.546

viṣṇubhaktāśca ye nityaṃ dhyānapūjājape ratāḥ /
te tu gacchanti tatsthānaṃ viṣṇoramitavikramāḥ

10.547

saptakoṭyastadūrdhvaṃ vai rudraloko vyavasthitaḥ /
śuddhasphaṭikasaṃkāśaścatvarodyānamaṇḍitaḥ

10.548

sahasrabhūmikābhiśca harmyamālābhirūrjitaḥ /
vimānaiḥ puṣpakairyukto haṃsakundendunirmalaiḥ

10.549

vanopavanaṣaṇḍaiśca sarvartukusumojjvalaiḥ /
mārutāḥsukhasaṃsparśā vartikarpūragandhayaḥ

10.550

nadīnadahradākīrṇaḥ padminīṣaṇḍamaṇḍitaḥ /
vareṇyāvaradācaiva variṣṭhā varavarṇinī

10.551

vasiṣṭhā ca varāhā ca varārohā ca saptamī /
gaṅgāhyetāḥ samākhyātā rudralokavahāḥ sadā

10.552

lakṣapatradalāḍhyaiśca sitapadmairvibhūṣitāḥ /
indranīlanibhairnālairyojanāyatagandhibhiḥ

10.553

strīsahasrakadambāḍhyāḥ puṣpaprakaradhūsarāḥ /
śaradindunibhānāryo navanītasukomalāḥ

10.554

subhrūlalāṭavadanāḥ kṛśodaryo madālasāḥ /
alipuñjanibhaiḥ keśairmṛgāmodasugandhibhiḥ

10.555

pralambaśravaṇādhārāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ /
dāḍimīpuṣpasaṃkāśairoṣṭhairutpalagandhibhiḥ

10.556

rambhānibhābhirjaṅghābhirbāhubhirbisakomalaiḥ /
aśokapallavākāraiḥ pādaiḥ padmadalopamaiḥ

10.557

nakhaiśca ketakīprakhyairdaśanairmauktikojjvalaiḥ /
svabhāvasusugandhāḍhyaiḥ prasravadbhirivāmṛtam

10.558

hārakeyūrakaṭakaiḥ sīmantamaṇijālakaiḥ /
kāñcīḍoraiḥ suraktaiśca kusumairbhūṣitāḥ sadā

10.559

tārakumbhanibhākārairunnataiśca payodharaiḥ /
suvṛttaiḥ pīnapārśvaiśca pīnakaṇṭhasamāśritaiḥ

10.560

guruśreṇībharākrāntā muktāvalivirājitāḥ /
rājahaṃsagatispardhi mattamātaṅgavibhramāḥ

10.561

nūpurārāvamukharapraskhalanmṛduvikramāḥ /
hāsyalāsyavilāsāḍhyabhrūbhaṅgataralekṣaṇāḥ

10.562

hlādayantīva gātrāṇi rudrāṇāṃ tannivāsinām /
kāmagrahagrahāviṣṭā ghūrṇantyo madavihvalāḥ

10.563

ghūrṇantyo?
pariṣvajanamātreṇa modayantyo gaṇeśvarān /
yadyapyevaṃvidhānāryaḥ nijabhartṛbhayāturāḥ

10.564

vitrastamṛganetrāstu bharturutsaṅgamāgatāḥ /
avagūhya ca sarvāṅgairāpīya vadanairmukham

10.565

krīḍantirudrabhavane rudrakanyāḥ sarudrakāḥ /
rudrāścaivaṃvidhākārā jñānayogabalotkaṭāḥ

10.566

mukuṭaiḥ kuṇḍalaiścitrairmahāratnasamujjvalaiḥ /
keyūrakaṭakairḍoraiḥ puṣpavastravibhūṣaṇaiḥ

10.567

muktāphalāvalīhārairbrahmasūtrottarīyakaiḥ /
mahākāyā mahoraskāstrinetrāḥ śūlapāṇayaḥ

10.568

candrāyutapratīkāśāḥ karpūrakṣodadhūsarāḥ /
surasiddhanutāḥsarve suprasanna varapradāḥ

10.569

haralabdhavarāstṛptā daśabāhvindumaulayaḥ /
na tatra mṛtyurna jarā na śoko'sti viyogajaḥ

10.570

krīḍantisārdhaṃkanyābhiḥ saṃsārabhayavarjitāḥ /
adhikārakṣaye rudrā rudrakanyāsamāvṛtāḥ

10.571

śrīkaṇṭhasyecchayā sarve śivaṃyāntitanukṣaye /
gatvā bhūyo na jāyante kalpakoṭiśatairapi

10.572

evaṃvidhairasaṃkhyātairvimānarathagāmibhiḥ /
mahāvṛṣagajārūḍhaiḥ siṃhavājisuvāhanaiḥ

10.573

lakṣāyutasahasraistu rudrakoṭibhirāvṛtam /
tanmadhyesarvatobhadraṃ siṃhadvāraiḥ sutoraṇaiḥ

10.574

svacchamauktikasaṃkāśaprākāraśikharāvṛtam /
nandīśvaramahākāla dvārapālagaṇairvṛtam

10.575

kiṃkiṇījālamukharaiḥ patākādhvajasaṃkulaiḥ /
vitānacchatraṣaṇḍaiśca muktāhārapralambitaiḥ

10.576

ghaṇṭācāmaraśobhāḍyaṃ darpaṇaiścopaśobhitam /
kalaśairdvāranyastaiśca ratnapallavasaṃyutaiḥ

10.577

racitaiścitraśāstrajñairatnacūrṇasamujjvalaiḥ /
svastikaiḥ patravalyāḍhyaiścitritaṃ bhuvanājiram

10.578

śatasiṃhāsanākīrṇaṃ vedikāratnabhūṣitam /
gopurāṭṭālarathakairvīthībhiśca bhramāntrakaiḥ

10.579

sarvaratnavicitrāḍhyairdvārabaddhaiḥ suśobhanam /
nirgamaiḥsugavākṣaiśca viṭaṅkaiḥsphaṭikaprabhaiḥ

10.580

stambhaiḥsopānabaddhaiśca vajravaiḍūryasaprabhaiḥ /
pūrṇacandranibhākārairaṇḍaiḥ śikharamaṇḍitaiḥ

10.581

muktāphalaprabhābhiśca bhūmibhiśca sahasraśaḥ /
nāṭyaśālaiḥ suśobhāḍhyairnṛttagītaravākulaiḥ

10.582

maṇḍapairatnacitrāḍhyaiḥ sabhāmaṇḍalanirbharaiḥ /
āsīnairudravṛndaiśca rudrakanyākadambakaiḥ

10.583

mattavāraṇakai ramyaiścandraśālāsuśobhanaiḥ /
dhūpitaṃ dhūpavartībhiḥ kuṅkumodakasecitam

10.584

citrapaṭṭaistu saṃchannaṃ puṣpaprakarasaṃkulam /
tūryaśabdajayadhvānakāhalākūjitena ca

10.585

vaṃśavīṇāmṛdaṅgaiśca gomukhairmukhavādanaiḥ /
paṇavaistālavādyaiśca śaṅkhabherīraveṇa ca

10.586

dundubhīnādaśabdena murajasphālanena ca /
karasphoṭamahāśabdaiḥ siṃhanādapraguñjitaiḥ

10.587

garjadbhirgaṇavṛndaiśca meghastanitaniḥsvanaiḥ /
vandināṃstotraśabdena sāmavedaraveṇa ca

10.588

huḍuṅkārāṭṭahāsaiśca geyajhaṃkārayojitaiḥ /
vṛṣananditaśabdena gajavājiraveṇa ca

10.589

kāñcīnūpuraśabdena nadatīva mahatpuram /
sarvasaṃpatkaraṃ śrīmacchaṅkarasya tu mandiram

10.590

atrāsaubhagavānrudro brahmaviṣṇvindrapūjitaḥ /
gaṅgāyāsnapitonityaṃ divyavastrāmbaracchadaḥ

10.591

pṛthivyāgandhaliptāṅgaḥ śriyāpuṣpaiḥ supūjitaḥ /
saptasvarapramukhyaiśca sarasvatyā ca saṃstutaḥ

10.592

pūrṇendurātapatraṃ ca svayameva vyavasthitaḥ /
gaṅgātūttarikācchatre sarvādityāśca dīpakāḥ

10.593

puṣpadantagaṇeśādyairāsanaṃ tasya saṃvṛtam /
kapilaḥ karkaṭaścaiva vimardaḥ kaṅkaṭastathā

10.594

vikramaścadṛḍhaścaiva niṣkampo niṣkalastathā /
aṣṭau te harayaḥproktāstrinetrā bhūrivikramāḥ

10.595

siṃharūpāḥsutejaskāḥ saṭāvikaṭabhāsvarāḥ /
śaktirūpadharairmantrairyogaiśvaryasamanvitaiḥ

10.596

āsanaṃvivṛtaṃtaistu mahotsāhairbalotkaṭaiḥ /
tatrabhadrāsane rudraḥ sthitaścandrārdhaśekharaḥ

10.597

sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ /
tryakṣodaśabhujodevo jaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ

10.598

pīnavakṣaḥsthaloruśca pīnaskandho mahābhujaḥ /
baddhapadmāsanāsīnaḥ karpūrakṣodadhūsaraḥ

10.599

varadābhayapāṇiśca sarvāyudhadharastathā /
śatapatrāṅkitaiścaiva hastapādaiḥ sukomalaiḥ

10.600

candrabimbanakhābhābhiraṅgulībhiralaṃkṛtaiḥ /
suśliṣṭajānugulphaiśca pādaiścaiva samunnataiḥ

10.601

pūjitairgaṇarudraiśca brahmaviṣṇvindravanditaiḥ /
cāmaravyajanokṣepai rudrastrībhiḥ samantataḥ

10.602

vījatastu sadā śrīmāṃścandrakoṭisamaprabhaḥ /
jñānāmṛtasutṛptātmā yogaiśvaryapradāyakaḥ

10.603

dhyāto vai yogibhirnityaṃ prasannavadanekṣaṇaḥ /
prahasansa ivābhāti nirmalajñānaraśmibhiḥ

10.604

ajñānatimiraṃ hatvā darśayetparamaṃ vapuḥ /
sarvasaukhyapradātā ca rudramātṛgaṇāvṛtaḥ

10.605

tasyotsaṅgagatā devī taptakāñcanasuprabhā /
pūjitā yoginīvṛndaiḥ sādhakaiḥ surakinnaraiḥ

10.606

sarvalakṣaṇasaṃpūrṇā sarvābharaṇabhūṣitā /
yogasiddhipradā nityaṃ mokṣābhyudayadāyikā

10.607

devasyābhimukhī nityamumā tu lalitekṣaṇā /
śaktiścāpararūpeṇa śaktimāṃśca harastathā

10.608

brahmāṇḍe sṛṣṭisaṃhārau karoti ca śivecchayā /
dīkṣājñānavihīnā ye liṅgārādhanatatparāḥ

10.609

te prayānti harasthānaṃ sarvaiśvaryasukhāvaham /
jarāmaraṇanirmuktā vyādhiśokavivarjitāḥ

10.610

nādhoyānti punardevi saṃsāre duḥkhasāgare /
śivaṃyānti tataścordhvaṃ śrīkaṇṭhenasamīkṣitāḥ

10.611

rudralokaḥ samākhyātastataścordhvamume śṛṇu /
uttarottaravṛddhyā ca bhuvanaṃ bhuvanaṃsthitam

10.612

brahmāṇḍasyāpyadhobhāge rudralokasyacordhvataḥ /
daṇḍapāṇeḥ puraṃjñeyaṃ nānārudragaṇāvṛtam

10.613

daṇḍapāṇistu bhagavān yogaiśvaryabalānvitaḥ /
daṇḍaḥ pāṇitalenaiva dhṛtoyena śivecchayā

10.614

vivṛṇoti ca brahmāṇḍe mokṣamārgaṃ sudurbhidam /
vidhinārādhitaścaiva anudhyānācchivecchayā

10.615

saptalokeṣu ye rudrā kathayāmi samāsataḥ /
śarvorudrastathā bhīmo bhava ugrastathaiva ca

10.616

mahādevastatheśāno rudralokādhipastvamī /
brahmalokesthitobrahmā viṣṇurvai vaiṣṇave pure

10.617

rudralokesthitorudraḥ sarveṣāṃ nāyakaḥ smṛtaḥ /
kālāgnerdaṇḍapāṇyantamaṣṭānavatikoṭayaḥ

10.618

yojanānāṃvarārohe tvadhvāyamupavarṇitaḥ /
kaṭāhastu adhaścordhvaṃ brahmāṇḍasya varānane

10.619

koṭiyojanamānena ghanākāreṇasaṃsthitaḥ /
pañcāśatkoṭayaścordhvaṃ bhūpṛṣṭhāttu varānane

10.620

pañcāśacca adhojñeyā yojanānāṃ samantataḥ /
evaṃ koṭiśataṃ jñeyaṃ pārthivaṃ tattvamucyate

10.621

śatarudrāvadhijñeyaṃ sauvarṇaṃ parivartulam /
vajrasārādhikasāraṃ durbhedyaṃ tridaśairapi

10.622

huṃphaṭkāraprayogeṇa bhedayettu varānane /
śatarudrānato vakṣye samāsena kṛśodari

10.623

daśa daśakrameṇaiva daśadikṣu samantataḥ /
pūrvādikramayogena kathayāmyanupūrvaśaḥ

10.624

kapālīśohyajobadhno vajradehaḥ pramardanaḥ /
vibhūtiravyayaḥ śāstā pinākī tridaśādhipaḥ

10.625

indrasyabalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ /
vicarantimahādevā indreṇa ca supūjitāḥ

10.626

agnirudrohutāśī ca piṅgalaḥ khādako haraḥ /
jvalanodahanobabhrurbhasmāntakakṣayāntakau

10.627

agnerbalaṃsamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ /
vicarantimahādevā agnirājasupūjitāḥ

10.628

yāmyomṛtyurharodhātā vidhātākartṛsaṃjñakaḥ /
saṃyoktā ca viyoktā ca dharmo dharmapatistathā

10.629

yamasya balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ /
vicarantimahādevā yamarājasupūjitāḥ

10.630

nairṛtomarutohantā krūradṛṣṭirbhayānakaḥ /
ūrdhvakeśovirūpākṣo dhūmalohitadaṃṣṭrakau

10.631

nairṛtaṃbalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ /
vicarantimahādevā nairṛtendrasupūjitāḥ

10.632

balohyatibalaścaiva pāśahasto mahābalaḥ /
śveto'tha jayabhadraśca dīrghabāhurjalāntakaḥ

10.633

meghanādī sunādī ca samāsātparikīrtitāḥ /
vāruṇaṃbalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ

10.634

vicarantimahādevā varuṇendrasupūjitāḥ /
śīghrolaghurvāyuvegaḥ sūkṣmastīkṣṇo bhayānakaḥ

10.635

pañcāntakaḥ pañcaśikhaḥ kapardī meghavāhanaḥ /
vāyostu balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ

10.636

vicarantimahādevā vāyurājasupūjitāḥ /
nidhīśorūpavāndhanyaḥ sau,yadeho jaṭādharaḥ

10.637

lakṣmīratnadharaḥkāmī prasādaśca prabhāsakaḥ /
saumyasya balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ

10.638

vicarantimahādevāḥ somarājasupūjitāḥ /
vidyādhipo'tha sarvajño jñānadṛgvedapāragaḥ

10.639

śarvaḥ sureśo jyeṣṭhaśca bhūtapālo baliḥpriyaḥ /
īśānānumatā devāśceṣṭante surapūjitāḥ

10.640

vicarantimahādevā īśaśaktyātvadhiṣṭhitāḥ /
vṛṣovṛṣadharo'nantaḥ krodhano mārutāhvayaḥ

10.641

grasanoḍambareśau ca phaṇīndro vajradaṃṣṭrakaḥ /
viṣṇostubalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ

10.642

vicarantimahādevā anantena supūjitāḥ /
śaṃbhurvibhurgaṇādhyakṣastryakṣaśca tridaśeśvaraḥ

10.643

saṃvāhaścavivāhaśca nalolipsustrilocanaḥ /
brahmaṇobalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ

10.644

vicarantimahādevā brahmaṇaiva supūjitāḥ /
ekaikasya sahasraṃ tu parivāro'bhidhīyate

10.645

śatarudrā iti khyātā brahmāṇḍaṃvyāpyasaṃsthitāḥ /
asaṃkhyātāḥ sahasrāṇi ye ca ūrdhvādidiggatāḥ

10.646

svacchandāviśvagā devāḥ kalpamanvantareṣvapi /
pūrvādidaśadigrudrāḥ sthitā daśa daśaiva tu

10.647

ekaikamadhipaṃcaiva kathayāmi varānane /
sthito vai pūrvato'ṇḍasya śveto vai nāma nāmataḥ

10.648

rudrāṇāṃ tu śatairyukto mahāvīryaparākramaḥ /
dīptimadbhirmahātīvrairmayūkhairiva bhāskaraḥ

10.649

āgneyyāmagnisaṃkāśo vaidyuto nāma viśrutaḥ /
so'pi vidyutprabhairudra śataistu parivāritaḥ

10.650

yāmye'ṇḍasya mahākālo yugāntānalasaṃnibhaḥ /
śatarudrairvṛto devi tiṣṭhatyamitavikramaiḥ

10.651

nairṛto vikaṭonāma śatenaparivāritaḥ /
saṃtiṣṭhate mahātejā dvitīya iva bhāskaraḥ

10.652

paścime'ṇḍasya yo rudro mahāvīrya iti śrutaḥ /
śatarudrairvṛtaḥ so'pi tiṣṭhatyamitavikramaḥ

10.653

vāyavyadiśicāṇḍasya vāyuvego mahābalaḥ /
śatena ca vṛtaḥ śrīmāṃstiṣṭhatyatra mahābalaḥ

10.654

subhadranāmottarataḥ śatenaparivāritaḥ /
mahāvīryabalopetastiṣṭhatyatra mahābalaḥ

10.655

pariviṣṭo marīcībhistatratiṣṭhati vīryavān /
vidyādharo nāma rudra aiśānyāṃ vai pratiṣṭhitaḥ

10.656

śatarudrairvṛtaḥ so'pi pariviṣṭa ivoḍurāṭ /
mahāvīryabalopetastiṣṭhate'nantavikramaḥ

10.657

adhaḥ kālāgnirudro'nyaḥ sthitastvatra dvitīyakaḥ /
samāvṛto rudraśataiḥ sthitaistvatra varānane

10.658

śataiḥ samāvṛto rudra mayūkhairiva bhāskaraḥ /
vīrabhadro vṛtorudrairuparyaṇḍasya saṃsthitaḥ

10.659

ekādaśo mahākāyai rudrakrodhasamudbhavaiḥ /
evaṃte'tramahātmāna ekaikaṃ tu śatena ca

10.660

daśaite veṣṭitādevi śatarudraiśca suvrate /
eṣāmaparisaṃkhyeyaḥ parivāro mahātmanām

10.661

āvṛtyāṇḍaṃ sthitāhyete madhu yadvanmadhuvratāḥ /
kadambakusumaṃyadvatkesaraiḥ parivāritam

10.662

parivāritaṃ tathāhyaṇḍaṃ rudrairamitavikramaiḥ /
gṛhaiḥ satoraṇāṭṭālairnānāratnavicitritaiḥ

10.663

jāmbūnadamayaiścitraiḥ samantātsamalaṃkṛtam /
divyanārībhirākīrṇaṃ sarvakāmasamanvitam

10.664

brahmāṇḍametadākhyātaṃ pāśajālāvatāritam /
janmavyādhijarāmṛtyumahodadhipariplutam

10.665

guṇatrayamalacchannaṃ nānājātisamākulam /
paśujñānaparikrāntaṃ gatitrayasamākulam

10.666

anityā eva gatayaḥ sarveṣāmeva vādinām /
parāparavibhāgaṃ tu naivajānanti mohitāḥ

10.667

hemāṇḍaṃ tu purāsṛṣṭaṃ kṣayātma bhuvanākṛti /
īśamāyāsamāviṣṭasyātmavargasya bhūtaye

10.668

athopariṣṭāttattvāni udakādiśivāntakam /
uttarottarayogena daśadhā saṃsthitāni tu

10.669

ahaṃkāraḥ tadūrdhvaṃ tu buddhistu śatadhāsthitā /
ūrdhvaṃ sahasradhā jñeyaṃ pradhānaṃ varavarṇini

10.670

pauruṣaṃ daśasāhasraṃ niyatirlakṣadhā smṛtā /
tadūrdhvaṃ daśalakṣāṇi kalā yāvattu suvrate

10.671

māyā tu koṭidhāvyāpya sthitā sarvaṃ carācaram /
daśakoṭiguṇā vidyā māyāṃvyāpya vyavasthitā

10.672

śatakoṭiguṇenaiva vyāptāsāvīśvareṇa tu /
sādākhyaṃ koṭisāhasraṃ bindunādaṃ tadūrdhvataḥ

10.673

yojanānāṃ tu vṛndaṃ vai śaktirvyāpya vyavasthitā /
vyāpinī sarvamadhvānaṃ vyāpyadevi vyavasthitā

10.674

aprameyaṃ tato jñeyaṃ śivatattvaṃ varānane /
bhuvanāni pravakṣyāmi aptattvādāvanukramāt

10.675

ākāraṃ vibhavaṃ caiva bhuvanānekavistaram /
yanna dṛṣṭaṃ paśujñānaiḥ kupathabhrāntadṛṣṭibhiḥ

10.676

yanna sāṃkhyairna yogairvā na caiva pāñcarātrikaiḥ /
svabhāvavādibhirnāpi na ca karmapravādibhiḥ

10.677

nāpi saṃśayavādaiśca nagnakṣapaṇakādibhiḥ /
na bhūtavādibhiścaiva nāpi syāllokikairapi

10.678

na cātmacintakairvāpi na ca tarkapravādibhiḥ /
na ca vaiśeṣikairvāpi ṣaṭpadārthaparāyaṇaiḥ

10.679

na cāpi nyāyavādaiśca hetudṛṣṭāntavādibhiḥ /
nāpyekajanmavādaiśca nacāpyekatvavādibhiḥ

10.680

na dhūrtavādairlokairvā suparijñātamaiśvaram /
ityevaṃvādināṃ teṣāṃ vādānāṃ tu śatatrayam

10.681

triṣaṣṭiradhikāścānye vādināṃ bhrāntacetasām /
ajñānatimirādhānāmunmīlanakṛduttamam

10.682

saṃsārapaṅkamagnānāṃ naurivottāraṇaṃ param /
mahāmohatamo'ndhānāṃ tamonudamidaṃ param

10.683

parameśamukhodbhūtaṃ yanmayā prāptamadbhutam /
jñānāmṛtamidaṃ divyaṃ nanabhuvanavistaram

10.684

śṛṇuṣvaikamanā devi vicitrākāramadbhutam /
ananto bhuvanavrātastvavyucchedādvyavasthitaḥ

10.685

madhukośajālakavattathā bhūricayāvṛtiḥ /
mīnaśaṃkhakulāyābhaṃ dāṣimībījavatsthitam

10.686

kadambakesaranibhaṃ purāṇāṃ tu samūhakam /
mahāsenāvāsakavadvane tarusamūhavat

10.687

nirantaramanantāni bhuvanāni varānane /
nānākārāṇi citrāṇi sarvaratnamayāni ca

10.688

parimaṇḍalāni dīrghāṇyardhacandrākṛtīni ca /
puruṣākṛtīni cānyāni nandyāvartākṛtīni ca

10.689

parvatākṛtirūpāṇi gajayuthākṛtīni ca /
śarāvākṛtīni cānyāni jvālārūpākṛtīni ca

10.690

mahāvimānarūpāṇi triśūlākṛtimanti ca /
murajākṛtīni cānyāni tryaśrākṛtipurāṇi ca

10.691

mahāpuruṣarūpāṇi śataśṛṅgākṛtīni ca /
sahasraśṛṅgāvartāni tathānyāni varānane

10.692

koṭiśṛṅgāṇi cānyāni asaṃkhyaśikharāṇi ca /
vṛttāni caturaśrāṇi trikoṇānyaparāṇi ca

10.693

divyacitrapatākāni divyaghaṇṭādhvajāni ca /
bherinādasvarāḍhyāni divyagītadhvanīni ca

10.694

divyadundubhinādāni mahāveṇusvanāni ca /
nānāvāditraghoṣāṇi bhuvanāni ca sarvadā

10.695

śuklāni sphaṭikābhāni padmarāgākṛtīni ca /
candrakāntasavarṇāni muktādāmanibhāni ca

10.696

lākṣārasasavarṇāni kānicidvaravarṇini /
indragopakavarṇāni indranīlanibhāni ca

10.697

nīlotpalasavarṇāni vidyutpuñjanibhāni ca /
bālādityasavarṇāni padmagarbhanibhāni ca

10.698

candraprabhāni cānyāni candrakoṭinibhāni ca /
madhyāhnārkasavarṇāni sūryakoṭinibhāni ca

10.699

aśokastavakābhāni haritālanibhāni ca /
śakracāpasavarṇāni gokṣīradhavalāni ca

10.700

sindūrakuṅkumābhāni gorocananibhāni ca /
taptahemasavarṇāni nirdhūmāgninibhāni ca

10.701

śaṅkhapāṇḍuravarṇāni kānicidbhuvanāni ca /
nānāvarṇāni cānyāni nānārūpākṛtīni ca

10.702

eteṣāṃ parato devi vyāpakaṃ paramaṃ padam /
aprameyamasaṃkhyeyamagamyaṃ sarvavādinām

10.703

vinā prasādādīśasya jñānametanna labhyate /
nacāpi bhāvo bhavati dīkṣāmaprāpya dehinām

10.704

yadā tu kāraṇācchaktirbhavennirvāṇakārikā /
śivecchayā prapadyeta dīkṣāṃ jñānamayīṃ śubhām

10.705

mantrayogātmikā divyāṃ tato mokṣaṃ vrajetpaśuḥ /
nānyathā mokṣamāyāti api jñānaśatairapi

10.706

yasya prakāśitaṃ sarvaṃ śivenānantarūpiṇā /
sa eva mokṣaṃ vrajati śivaḥ sarvamaheśvaraḥ

10.707

tenedaṃ jñānamukhyaṃ tu purā proktaṃ mayā tava /
saṃsārārṇavamagnānāṃ naurivottāraṇaṃ param

10.708

mahāmāyāñjanātītamajñātaṃ paśugocare /
anantaṃ pāramakṣobhyaṃ subodhaṃ parameśvaram

10.709

parameśamukhodgīrṇaṃ yanmayā prāptamadbhutam /
vakṣye jñānāmṛtamidaṃ śṛṇuṣvaikamanāḥ priye

10.710

ūrdhvaṃ vai brahmaṇo'ṇḍasya puraikādaśakaṃ sthitam /
ekādaśānāṃ rudrāṇāṃ yugāntāgnisamatviṣām

10.711

athordhve bhuvanaṃ devyāḥ kathayāmi varānane /
indranīlamayaṃ divyaṃ samantātparimaṇḍalam

10.712

tasminbhagavatī devī bhadrakālī vyavasthitā /
vasatīndīvaraśyāmā snigdhakaṅkuṣṭasaprabhā

10.713

sūryamaṇḍalarūpābhyāṃ kuṇḍalābhyāmalaṅkṛtā /
paurṇamāsyāṃ yathā sandhyā candrarkābhyāṃ virājate

10.714

rājate ca mahāhāraḥ stanābhyāmantare sthitaḥ /
asitāñjanaśailābhyāṃ madhye srotovahā yathā

10.715

caturbhiśca dhṛtaṃ pīṭhaṃ siṃhairamitavikramaiḥ /
sarvavajramaye divye divyaratnavibhūṣite

10.716

āsane suprabhe devī jātyañjanasamaprabhā /
śukle himavataḥ śṛṅge nīlamegha iva sthitā

10.717

sarvaratnamayī divyā raśanāsyā virājate /
pītamālyāṃśukavatī śarvarīvāruṇodaye

10.718

tṛtīyaṃ nayanaṃ tasyā lalāṭasthaṃ virājate /
udayastha ivādityo raśmijālavibhūṣitaḥ

10.719

ucchritenātapatreṇa sā śvetena virājate /
kṛṣṇameghoparisthena candreṇeva vibhāvarī

10.720

koṭikoṭisahasreṇa strīṇāṃ tu parivāritā /
āvṛtā candralekheva nakṣatraistu nabhastale

10.721

kumudotpalavarṇāśca hemaśyāmāśca yoṣitaḥ /
priyaṅgukalikāśyāmāścandragauryaḥ sayauvanāḥ

10.722

padmāvadātarūpiṇyaḥ pīnaśroṇipayodharāḥ /
hāvabhāvavidhijñāstu nṛttagītaviśāradāḥ

10.723

vīṇāveṇumṛdaṅgādyairvaṃśavāditraniḥsvanaiḥ /
upāsīnāstu tāṃ devīṃ ramante tatra yoṣitaḥ

10.724

evaṃ viddhi jayaṃ nāma bhuvanaṃ tu varānane /
yā durgeti smṛtā loke brahmāṇḍodaravartinī

10.725

viṣṇunā tapasā pūrvamārādhya parameśvaram /
avatāritā vadhārtāya mahiṣasya mahātmanaḥ

10.726

yena caikena śṛṅgeṇa bhagavān himavān giriḥ /
śuṣkaparṇamiva kṣiptaḥ bhagavatyā vināśitaḥ

10.727

sā taṃ vināśāyeddevī tamaḥ sūrya ivotthitaḥ /
sā devī sarvadevīnāṃ nāmarūpaiśca tiṣṭhati

10.728

yogamāyāpraticchannā kumārī lokabhāvinī /
acintyā cāprameyā ca anyatra paripaṭhyate

10.729

viṣṇunā sahitā devī kalpe kalpe punaḥ punaḥ /
bhaginītvena cāyāti nāmarūpaviparyayaiḥ

10.730

manvantare manvantare tathā caiva yuge yuge /
rakṣaṇārthaṃ hi lokānāṃ māteva hitakāriṇī

10.731

ityākhyātaṃ tu bhuvanaṃ jayaṃ nāma varānane /
tadbhaktāstatra gacchanti tasyā maṇḍaladīkṣitāḥ

10.732

nacaitattapasā prāpyaṃ nayajñairbhūridakṣiṇaiḥ /
na dānairvividhaiścāpi śakyaṃ prāptuṃ varānane

10.733

prasādāddevadevasya śaśāṅkāṅkitamaulinaḥ /
dīkṣāṃ prāpya prāpnuvanti maṇḍalaṃ cakravartinām

10.734

nirbījadīkṣayā mokṣaṃ dadāti khalu dehinām /
sā muktidīkṣā paramā vidhivatparikīrtitā

10.735

vidyeśāvaraṇe dīkṣā yavatī kriyate nṛṇām /
tāvatīṃ gatimāpnoti bhuvane'tra varānane

10.736

bhuvanāni tadīśāṃśca saṃsthānāni yathākramam /
kathayiṣyāmi te sarvaṃ śṛṇuṣvaikamanāḥ priye

10.737

bhadrakālyāṃ paro devo rudrakrodhasamudbhavaḥ /
koṭimātreṇa deveśi yugāntāgnisamaprabhaḥ

10.738

yugāntāmbudavṛndotthagarjitadhvaniniḥsvanaḥ /
śatabāhurmahātejā divyābharaṇabhūṣitaḥ

10.739

śirasīndudharaḥ śyāmo nīlāñjanasamadyutiḥ /
śikhikaṇṭhanibhaḥ kiñcitkiñcidāpāṇḍulohitaḥ

10.740

cāṣajīmūtavarṇaśca atasīpuṣpasaṃnibhaḥ /
indranīlanibhaḥ kiñcitkiñcidbhṛṅganibhākṛtiḥ

10.741

jātyañjananibhākāro rudraikādaśikānvitaḥ /
yutaṃ koṭisahasreṇa rudrāṇāṃ ca mahātmanām

10.742

bhuvanaṃ tasya devasya vijayaṃ nāma viśrutam /
indranīlanibhaṃ divyaṃ sarvavajranibhaṃ mahat

10.743

daśakoṭisahasrāṇi rudrāṇāṃ varavarṇini /
antarbhuvanasaṃghātairanyaiśca parivāritam

10.744

nīlotpaladalaśyāmaiḥ śikhikaṇṭhanibhaistathā /
rudrairdivyairmahāvīryaiḥ samantātparivāritam

10.745

stutibhirmaṅgalairgītairnṛttāvāditravāditaiḥ /
paṇavairveṇuvīṇābhirbherījhallari gomukhaiḥ

10.746

paṭahaiḥ kāhalaiścaiva śaṅkhadundubhipīlukaiḥ /
mṛddalaistaṭṭarībhiśca tālakairmurajaistathā

10.747

maundakāhalaṭaṅkaiśca tamiladraghaṭādibhiḥ /
vāditrairvalgitaistālai roṭanairmukhamṛddalaiḥ

10.748

bhūtairbhūtagaṇai rudrairjalpitaiḥ paṭhitaistathā /
dhyāyādbhiśca japadbhiśca dhāvadbhiśceṣṭitaistathā

10.749

mayūrakokilārāvānmuñcadbhiśca tathāparaiḥ /
nānārutavilāsaiśca vikurvadbhirmahātmabhiḥ

10.750

āvṛtastairmahātejā mayūkhairiva bhāskaraḥ /
gajavaktraiḥ siṃhavaktrairaśvavaktraiḥ śubhānanaiḥ

10.751

gokarṇairgomukhaiścānyairdvīpiṛkṣamukhaistathā /
vyāghravānaravakaiśca bhagavānparyupāsyate

10.752

vīrabhadro mahātejā yugāntāgnisamaprabhaḥ /
āsanaṃ tasya devasya sarvavajramayaṃ mahat

10.753

daśayojanavistīrṇaṃ caturasrānalaprabham /
rājate'trāṣṭabhiḥ siṃhairvṛtaṃ bhīmaparākramaiḥ

10.754

atra te puṇyakarmāṇaḥ ye smaranti maheśvaram /
jale marutsvathāgnau vā śiraśchedena vā mṛtāḥ

10.755

te yānti caiśvaraṃ bodhaṃ vīrabhadraṃ mahādyutim /
bhuvanasyāsya deveśi hyuparyāvaraṇaṃ mahat

10.756

ammayaṃ tu ghanaṃ cāpi śakracāpamiva sthitam /
vitānamiva tadbhadramantare samavasthitam

10.757

tatra cāste mahātmāsāvaṅguṣṭhāgrapramāṇakaḥ /
tatra yojanakoṭirvai viṣkambhādūrdhvamucyate

10.758

tiryaktriguṇavistāramāpyamāvaraṇaṃ priye /
āvṛtaṃ tena tatsarvaṃ mahāmbhodhivisāriṇā

10.759

rudrāṇḍa iti vikhyātaṃ rudrāloka iti priye /
vīrabhadraniketaśca bhadrakālyālayastathā

10.760

trayodaśabhiranyaiśca bhuvānairupaśobhitam /
nānārudragaṇairdivyairnirantaramalaṃkṛtam

10.761

aṇḍaṃ vai vīrabhadrasya brahmāṇḍasadṛśaṃ priye /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dharitryā bhuvanaṃ mahat

10.762

dhātrī yasminbhagavatī dharāloke sanātanī /
hairaṇyamatulaṃ prāptā ādhāraṃ yatra saṃsthitā

10.763

cakravartivimānaiśca bahubhiḥ parivāritam /
āvṛtaṃ bhūtasaṃghātairācāryaistatparāyaṇaiḥ

10.764

divyagītaninādāḍhyairvāditraśataniḥsvanaiḥ /
antarbhuvanasaṃghātai rudrāṇāṃ parivāritam

10.765

bhuvanasyāsya madhye tu udayādityasaṃnibhaḥ /
raktotpalanibho divya aśokastabakacchaviḥ

10.766

padmarāgamayo divyaḥ prāsādo bahubhūmikaḥ /
tasya madhye bhagavatī dharitrī lokadhāriṇī

10.767

mālayā raktapuṣpasya lambayā nityabhūṣitā /
candrārkamaṇḍalākārakapolatalabhūṣitā

10.768

pītahemāṃśukavatī mahāhāravibhūṣitā /
śatayojanavistīrṇe kūrmapṛṣṭhe vyavasthitā

10.769

caturvaktrā cāṣṭabhujā divyābharaṇabhūṣitā /
rūpayauvanasaṃpannā nṛttagītaviśāradāḥ

10.770

parivāryopāsate tāṃ divyā vai mānasāḥ striyaḥ /
triṃśatkoṭyastu tāsāṃ vai divyābharaṇabhūṣitāḥ

10.771

utpāditāstu śarveṇa tadarthaṃ hitamicchatā /
taptajāmbūnadanibhā divyābharaṇaśobhitāḥ

10.772

ucchritenātapatreṇa dhriyamāṇena śobhitāḥ /
puraḥsthito mahātejā yo'sau merurmahāgiriḥ

10.773

upāsīnastu tāṃ devīṃ tatrāste sa nagādhipaḥ /
nīlotpaladalaśyāmo nīlajīmūtasaṃnibhaḥ

10.774

nīlo nāma mahāśailaḥ pītavāsā mahādyutiḥ /
atikāntena rūpeṇa kaiṭabhāririvāparaḥ

10.775

upāsyamāno divyābhirnagarībhirnagādhipaḥ /
tasyottare candranibho nānālaṃkārabhūṣitaḥ

10.776

śvetātapatrī tejasvī śveto nāma mahāgiriḥ /
tasyottareṇa sūryābho mukuṭādivibhūṣitaḥ

10.777

pītāmbaradharaḥ śrīmān śṛṅgavāniti viśrutaḥ /
atikāntena rūpeṇa kusumāstra ivāparaḥ

10.778

dakṣiṇenāpi vakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye /
candrāvadātadīptaujā divyābharaṇabhūṣitaḥ

10.779

śuklāmbaradharaḥ śrīmānniṣadho nāma viśrutaḥ /
taptahemapratīkāśo divyābharaṇabhūṣitaḥ

10.780

atiśubhreṇa dehena pitāmaha ivāparaḥ /
pītāmbaradharaḥ śrīmān pītamālyānulepanaḥ

10.781

hemakūṭo mahātejāstejasāmiva saṅgrahaḥ /
rājate bhagavān śailaḥ sandhyāvṛta ivāṃśumān

10.782

pāṇḍurābhrapratīkāśaḥ śaṅkhagokṣīrasaṃnibhaḥ /
śuklāmbaradharaḥ śrīmān divyakuṇḍalabhūṣitaḥ

10.783

ātapatreṇa mahatā dhriyamāṇena mūrdhani /
himavāniti vikhyāto dvitīya iva bhāskaraḥ

10.784

indragopakasaṃkāśaḥ paścime gandhamādanaḥ /
raktāmbaradharaḥ śrīmānastādristha ivāṃśumān

10.785

śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ śuklāmbaradharaḥ śubhaḥ /
kirīṭī kuṇḍalī śrīmānmālyavānnāma parvataḥ

10.786

ityevamādibhiścānyaiḥ parvataiḥ parivāritā /
lokālokāvasānaiśca tathānyaiḥ kulaparvataiḥ

10.787

divyarūpadharā devī tanurvai pārameśvarī /
dhāraṇāṃ gandhatanmātre prāṇāṃstyaktvā tu yoginaḥ

10.788

te yānti tādṛśīṃ mūrtiṃ dharitryāḥ paramāṃ tanum /
ataḥ parataraṃ devi sāmudraṃ bhuvanaṃ mahat

10.789

sarvavajramayaṃ divyaṃ nānāścaryaśatānvitam /
nīlotpalasamacchāyaṃ sarvataḥ parimaṇḍalam

10.790

madhye tu bhuvanasyāsya maṇḍalaṃ candrasaṃnibham /
śatayojanasāhasraṃ samantātparimaṇḍalam

10.791

tasya madhye tu puruṣo rukmavarṇo mahādyutiḥ /
kirīṭī kuṇḍalī sragvī divyābharaṇabhūṣitaḥ

10.792

apāṃ nidherbhagavato varuṇasya parā tanuḥ /
taṃ tu devaṃ mahātmānaṃ parivārya samantataḥ

10.793

rūpayauvanasaṃpannāḥ satataṃ paryupāsate /
śuklāmbaradharā devī śuklagandhānulepanā

10.794

śuklayajñopavītā ca śuklahāropaśobhitā /
śuklainaivātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani

10.795

gaṅgā hyuttaratastasya sthitā vai paramā tanuḥ /
nīlāmbaradharā devī nīlagandhānulepanā

10.796

nīlasragdāmakaṇṭhā ca yamunā tasya dakṣiṇe /
evamādyā mahānadyaḥ parivārya mahādyutim

10.797

samudrāṣṭakaṃ ca deveśi svanadībhiḥ samāvṛtam /
upāsate sadā bhaktyā vāruṇīṃ paramāṃ tanum

10.798

nānāsarāṃsi tīrthāni tadbhaktāścāpi saṃsthitāḥ /
rasatanmātra atraiva kṛtvā samyaktu dhāraṇām

10.799

apāṃ yoniṃ parāṃ prāptāḥ vāruṇī sā parā tanuḥ /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ varavarṇini

10.800

śrīniketa iti khyātaṃ padmagarbha iti śrutam /
vimānaśatasaṃghātairnirantaramavasthitaiḥ

10.801

śobhitaṃ bhuvaneśaiśca rudrai rudragaṇaistathā /
sarobhirmānasairdivyairdīrghikābhiśca śobhitam

10.804

rathacakrapramāṇaiśca maṇikāñcanamaṇḍitaiḥ /
vaidūryanālaiḥ kamalairdivyagandhasugandhibhiḥ

10.803

mṛdubhiḥ kāntimadbhiśca candramaṇḍalasaṃnibhaiḥ /
saṃśobhitaṃ vicitraistairvikacairvajrakesaraiḥ

10.804

udyānairvividhaiścāpi nānāvihagakūjitaiḥ /
nānākāmapradairvṛkṣaiḥ samantātsamalaṅkṛtam

10.805

nānāmaṇimayairdivyaiḥ krīḍāśailaiśca mānasaiḥ /
mānasībhiśca nārībhirdivyayauvanakāntibhiḥ

10.806

hāvabhāvavilāsāḍhyadivyastrībhiralaṃkṛtam /
vicitrairmaṇipadmaiśca sitapatraiśca suvrate

10.807

vibhūṣitaṃ gajendrasthaiḥ stutimaṅgalavādibhiḥ /
gāyadbhiścātha nṛtyadbhirdivyastraiṇaiḥ samākulam

10.808

tasmiṃstu bhuvane divye padmagarbhasamaprabhe /
śaradindunibhaṃ divyaṃ maṇḍalaṃ raśmisaṃkulam

10.809

tasya madhye bhagavatī śrī svayaṃ lokabhāvinī /
candrakoṭisahasrāṇāṃ yā kāntimativartate

10.810

ekatra yugapattejastejasāṃ tu virājate /
nirvāṇamiva yā śāntā sarvānandamanoharā

10.811

rūpiṇī paramā devī mūrtiravyabhicāriṇī /
śatayojanavistīrṇe uditādityasaprabhe

10.812

candrakāntamaye padme vajrakesarakarṇike /
koṭipatre mahādivye gandhapuṣpaguṇānvite

10.813

padmāsane bhagavatī padmagarbhasamaprabhā /
upaviṣṭātra sā nityaṃ vibhūtyā parayā yutā

10.814

mahāratnaiśca sragdhāma pralambamurasā śubham /
vahantī sā tu śuśubhe jyotsneva tripathāpatham

10.815

sphuranmayūkhacalane kapolatalamaṇḍale /
sūryamaṇḍalasaṃkāśe dhārayantī ca kuṇḍale

10.816

sphuranmayūkhasaṃghātāṃ raśanāṃ sā tu bibhratī /
hemābhā pītavasanā mahāhāravibhūṣitā

10.817

candrābbhenātapatreṇa dhriyamāṇena rājitā /
upagītā ca gandharvairmānasai rudrasambhavaiḥ

10.818

parivāritā bhagavatī sā tanuḥ pārameśvarī /
yā prāptā tapasārādhya viṣṇunā prabhaviṣṇunā

10.819

dattā prītena rudreṇa viṣṇorurasi vāhinī /
ardhena sā bhagavatī viṣṇoraṅge pratiṣṭhātā

10.820

pādenendrasya devasya pādārdhena divi sthitā /
tadardhena punardevi pārthiveṣu vyavasthitā

10.821

tadardhena manuṣyeṣu yā sthitā vyāpya mūrtibhiḥ /
svarūpā kāmarūpā ca dvidhā sā parikīrtitā

10.822

acalā sā tanuḥ sūkṣmā akṣobhyā tatra tiṣṭhati /
rudrakrīḍāvatāreṣu prayāgādiṣu suvrate

10.823

śrīgirau ca viśeṣeṇa mṛtastadbhuvanaṃ vrajet /
satsvanyeṣvapi bhāgeṣu tviyaṃ sā gaditā gatiḥ

10.824

prāpya tāmīdṛśīṃ devīmaiśvaryamaṇimādikam /
bhūtvā tu sāṣṭadhā divyā deveṣvapi ca tiṣṭhati

10.825

siddheṣvapi ca sā devī uttamā siddhirucyate /
yadarthaṃ tārakādyaiśca saṃgrāmastridaśeśvaraiḥ

10.826

kṛto ghorastvasaṃkhyeyaḥ tāṃ śriyaṃ prāptumicchubhiḥ /
asaṅkhyeyāśca saṃgrāmāḥ kṛtā vai cakravartibhiḥ

10.827

sā bandha evamuktānāmabudhānāṃ parā smṛtā /
śrīpuraṃ tu samākhyātaṃ yathāvacca varānane

10.828

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ ca nibodha me /
sārasvatamiti khyātaṃ gāndharvamiti ca smṛtam

10.829

padmagarbhapuraṃ cāpi koṭimātreṇa suvrate /
yojanānāṃ samākhyātaṃ pramāṇena samantataḥ

10.830

sārvaratnamayaṃ divyaṃ sarvaiśvaryasamanvitam /
vimānairvividhākārairnānāratnamayaiḥ śubhaiḥ

10.831

gāndharvairmānasaiścāpi gāyadbhiścāpyanekadhā /
nṛtyadbhiśca tathānyaiśca gaṇaiḥ pārśvagataistathā

10.832

strībhiḥ surūpiṇībhiśca gandharvaiśca samākulam /
tasya madhye tu deveśi śaraccandranibhaṃ śubham

10.833

raśmimālākulaṃ divyaṃ maṇḍalaṃ parimaṇḍalam /
tasya madhye bhagavatī sthitā sākṣātsarasvatī

10.834

śaraccandrasahasrasya yā kāntimativartate /
pītāmbaradharā devī padmapatrāyatekṣaṇā

10.835

nīlotpaladalaśyāmā divyābharaṇabhūṣitā /
hemapaṭṭaparīdhānā divyakuṇḍaladhāriṇī

10.836

urasā tu mahāhāramudvahantī śaśiprabham /
sphuranmayūkhasaṃghātakuṇḍaladvayamaṇḍitā

10.837

grāmatrayavalīmadhyā saptasvaratanuḥ śubhā /
tānamūrdhāruhā devī mūrcchanāṅgaruhodvahā

10.838

padāsanā tālapādā gītavarṇaprabhāvatī /
aṅgulyaḥ sandhayaścaiva lakṣaṇāni varānane

10.839

āsane parame divye vṛtā bhūtagaṇeśvaraiḥ /
sthitā sthitirivābhāti sarvasya jagataḥ śubhā

10.840

mānasībhiśca nārībhirgandharvairmānasairvṛtā /
hāhā hūhūścitrarathastumbururnāradastathā

10.841

viśvāvasurviśvarathaḥ divyagītavicakṣaṇāḥ /
saṃyojya manasātmānaṃ tyaktvā karmaphalaspṛhām

10.842

te vai sārasvataṃ sthānaṃ prāptā vai surapūjite /
ye ca vāgdhāraṇāṃ dhyātvā prāṇānmuñcanti dehinaḥ

10.843

te vai sārasvataṃ lokaṃ prāpnuvanti narottamāḥ /
eṣā sarasvatī devī mūrtirvai pārameśvarī

10.844

yā sthitāparabhāvena brahmāṇḍodaravartinām /
brahmaloke ca sā devī pādenaikena tiṣṭhati

10.845

śākre cāpi tadardhena gandharveṣu tadardhataḥ /
siddheṣu ca tadardhena kinnareṣu tadardhataḥ

10.846

tadardhena ca nāgeṣu yakṣeṣvardhena vai punaḥ /
piśāceṣu tadardhena sā vai tiṣṭhati bhāgaśaḥ

10.847

piśācebhyaḥ sahasrāṃśānmānuṣeṣu ca tiṣṭhati /
taistu taptvā tapo ghoramārādhya ca pinākinam

10.848

avatāritā tu sā devī rūpiṇī svarabhūṣitā /
svarāṃstu smaratastasya kalpādau brahmaṇaḥ purā

10.849

svarebhyastu viniṣkrāntā tena sā tu sarasvatī /
sā sthitā sarvaśāstreṣu kavīnāṃ kāvyamāsthitā

10.850

yā vālmīkau sthitā devī vyāse caiva nirantaram /
ṛṣīṇāṃ caiva sarveṣāṃ medhābudhivivardhinī

10.851

sarvajñānadharī sā tu sarvajñā devapūjitā /
merorvāyavyadigbhāge puraṃ tasyāḥ prakīrtitam

10.852

idaṃ tu paramaṃ devyā mayā te parikīrtitam /
sārasvataṃ tu bhuvanaṃ kīrtitaṃ paramā tanuḥ

10.853

atraiva tvāpyatattve tvaṃ śṛṇu vai bhuvanottamam /
amareśaṃ prabhāsaṃ ca puṣkaraṃ naimiṣaṃ tathā

10.854

āṣāḍhiṃ ḍiṇḍimuṇḍiṃ ca bhārabhūtiṃ ca lākulam /
guhyāṣṭakamiti khyātaṃ jalāvaraṇagaṃ priye

10.855

tejastattvamataścordhvaṃ kathayāmi samāsataḥ /
agnestu bhuvanaṃ tatra kathayāmi varānane

10.856

aśokastavakānāṃ ca sarvato dīptimudvahat /
utphullakiṃśukacchāyaṃ japākusumasaṃnibham

10.857

bhuvanasyāsya madhye tu uditārkasamaprabham /
parimaṇḍalamāgneyaṃ tejomaṇḍalamucyate

10.858

tasya madhye tu bhagavāñśivāgniḥ kāraṇaṃ param /
yo'vatīryāṇḍamadhye tu sthito nityaṃ tridhā tridhā

10.859

vaktre tu dakṣiṇe tasya rudrasya paramātmanaḥ /
sthito jihvāsvarūpeṇa svayaṃbhūrnīlalohitaḥ

10.860

sa eva tu mahādevi kālāgniḥ parameśvaraḥ /
tasya rūpaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye

10.861

raktapadmadalacchāyaḥ padmarāgasamadyutiḥ /
raktāmbaradharaḥ śrīmān raktamālyānulepanaḥ

10.862

arkabhābhyāṃ kuṇḍalābhyāmalaṃkṛtaśubhānanaḥ /
mahāhāreṇa dīptena uraḥsthena virājate

10.863

kirīṭī kuṇḍalī dīpto devānāmāsyamucyate /
sarvavajramaye pīṭhe upaviṣṭaḥ svayaṃ prabhuḥ

10.864

dāvāgniriva śailāgre veṇugharṣātsamutthitaḥ /
daśakoṭisahasrāṇi āgneyāstu gaṇeśvarāḥ

10.865

dakṣiṇāsyādviniṣkrāntāḥ śvasato'sya svayambhuvaḥ /
hitāya sarvalokānāṃ rudrā vai sūryavarcasaḥ

10.866

tena te'gniṃ mahātmāno nityaśaḥ paryupāsate /
nāryaśca vividhā divyā divyagītavicakṣaṇāḥ

10.867

gaṇā rudrā bhūtagaṇāḥ kiṅkarāśca sahasrasaḥ /
sa vai śivāgniḥ paṭhitaḥ sarvahomeśvaraḥ paraḥ

10.868

agnikāryavidhāneṣu hūyate tadvidaiḥ sadā /
tamagnimaiśvaraṃ yānti kṛtvāgneyīṃ tu dhāraṇām

10.869

sa ekadhā sa bahudhā vyāpya sarvaṃ vyavasthitaḥ /
sa tejastejasāṃ yoniḥ tasmājjajñe divākaraḥ

10.870

bahudhā vyajyate cāsau kalpamanvantarādiṣu /
bhinnaśca janmabhedaiśca pañcāśadbhiśca bhūtale

10.871

tadevaṃ kīrtitaṃ samyagāgneyaṃ bhuvanaṃ mahat /
bhuvanādhipāṃśca bhuvane kathayāmi tvataḥ param

10.872

hariścandraṃ ca śrīśailaṃ jalpamāmrātakeśvaram /
mahākālaṃ madhyamaṃ ca kedāraṃ bhairavaṃ tathā

10.873

atiguhyaṃ samākhyātaṃ pūrveśāntamanukramāt /
athordhve vāyvāvaraṇaṃ tatrastho vāyuravyayaḥ

10.874

prāṇasya bhuvanaṃ tatra vāyostu varavarṇini /
śaṅkhagokṣiradhavalaṃ śaratkundendusaprabham

10.875

tasmiṃstu bhuvane divye divyāścaryaśatairyute /
madhye tu maṇḍalaṃ divyaṃ śaraccandrasamaprabham

10.876

raśmimālākulaṃ divyaṃ dyotayadvai diśodaśa /
tasya madhye tu deveśi vāyostu paramā tanuḥ

10.877

kirīṭī kuṇḍalī dīpto hārakeyūrabhūṣitaḥ /
nānābharaṇacitrāṅgaścitramālyānulepanaḥ

10.878

citrāmbaradharaḥ śrīmānmahāhāravibhūṣitaḥ /
mārutā nāma vai devāḥ śatakoṭyo mahābalāḥ

10.879

upāsate mahātmānaṃ vāyumūrtiṃ mahādyutim /
yo vyāpayeccharīrāṇi ekadhā pañcadhā vibhuḥ

10.880

saptadhā saptadhā caiva tiryaggo dviguṇo vibhuḥ /
svamaṇḍalasya sā divyairvibhātyekā parā tanuḥ

10.881

tametamekaṃ daśadhā prāṇātmānaṃ tu yoginaḥ /
dhyātvā tyaktvā tu vai prāṇān kṛtvā tasminstu dhāraṇām

10.882

taṃ viśanti mahātmāno vāyubhūtāḥ khamūrtayaḥ /
iti prāṇasya bhuvanamākhyātaṃ tava suvrate

10.883

bhuvaneśāṃstatra rudrān kathayāmyanupūrvaśaḥ /
gayāṃ caiva kurukṣetraṃ nākalaṃ kanakhalaṃ tathā

10.884

vimalaṃ cāṭṭahāsaṃ ca māhendra bhīmamaṣṭamam /
guhyādguhyataraṃ hyetadveditavyaṃ prayatnataḥ

10.885

ākāśe tu yathākāśaṃ śuddhasphaṭikanirmalam /
sūkṣmarūpo'vyayo nityo madhyadeśe vyavasthitaḥ

10.886

ākāśadhāraṇāyukto yogī yujyate tatpade /
atrākāśe pravakṣyāmi ye rudrāḥ saṃvyavasthitāḥ

10.887

vastrāpadaṃ rudrakoṭimavimuktaṃ mahālayam /
gokīrṇaṃ bhadrakarṇaṃ ca svarṇākṣaṃ sthāṇumaṣṭamam

10.888

pavitrāṣṭakametaddhi samāsena prakīrtitam /
asya bāhye ahaṃkāraḥ tatra rudrānnibodha me

10.889

chagalāṇḍaṃ duraṇḍaṃ ca mākoṭaṃ maṇḍaleśvaram /
kālañjaraṃ śaṅkukarṇaṃ sthūleśvarasthaleśvarau

10.890

sthāṇvaṣṭakaṃ samākhyātaṃ pūrvādīśānagocaram /
madhyadeśesthito rudrastvahaṃkāreśvaraḥ prabhuḥ

10.891

śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ sphaṭikasaprabham /
pañcāṣṭakeṣu ye varṇāḥ samāsātkathitāstava

10.892

sitā raktāstathā kṛṣṇā nīlāḥ śyāmā balāhakāḥ /
pītāḥ śuklāśca vijñeyāḥ adhastu dhūmravarcasaḥ

10.893

śatarudrāḥ samākhyātāstrinetrāḥ śūlapāṇayaḥ /
candrārdhamaulayaḥ sarve rudrāṇībhiḥ samanvitāḥ

10.894

padmākṛtīni jñeyāni citraratnayutāni ca /
śatarudrabhuvanāni bhogaiśvaryayutāni ca

10.895

pañcāṣṭake purāṇi syuḥ kūrmākārāṇi sarvataḥ /
ākāśāvaraṇādūrdhvamahaṃkārādadhaḥ priye

10.896

bhuvanāni pravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ punaḥ /
ādau tu gandhatanmātraṃ vistīrṇaṃ maṇḍalaṃ mahat

10.897

sthitaṃ vitānavaddevi yojanānekakoṭayaḥ /
śuklaraktasitāpītaharitaṃ sphaṭikaprabham

10.898

vitānamiva deveśi sarvataḥ parimaṇḍalam /
śarvo hyadhipatistatra eka eva varānane

10.899

tasmāttu jāyate pṛthvī śarveśena pracoditā /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ rasatanmātramaṇḍalam

10.900

haritaṃ marakataśyāmaṃ cāṣapakṣanibhaṃ priye /
bhavo hyadhipatistatra eka eva varānane

10.901

tasmādāpo viniṣkrāntā bhaveśena pracoditāḥ /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ rūpatanmātramaṇḍalam

10.902

sphuratsūryāṃśudīptābhaṃ padmarāgasamaprabham /
rudraḥ paśupatistatra eka evāvatiṣṭhate

10.903

tasmāttejo viniṣkrāntaṃ tadvai paśupatīcchayā /
tattejaḥ sarvalokānāṃ vyāpakaṃ parameśvari

10.904

tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ sparśatanmātramaṇḍalam /
sandhyāruṇasamacchāyaṃ vāyavyaṃ maṇḍalaṃ priye

10.905

vitānākārasadṛśaṃ samantātparimaṇḍalam /
tatraiva maṇḍale devi tvīśānaḥ saṃvyavasthitaḥ

10.906

tasmādvāyurviniṣkrānta īśecchāpreritaḥ priye /
tasmātprāṇādayaḥ pañca vāyostadvyāpakaḥ paraḥ

10.907

saptadhā saptadhā so'pi sa eko bahudhā gataḥ /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ śabdatanmātramaṇḍalam

10.908

nīlotpaladalaśyāmaṃ svacchodakasamaprabham /
vitānasadṛśākāraṃ samantātparimaṇḍalam

10.909

bhīmastatrādhipatyena eka evāvatiṣṭhate /
tasmānnabho viniṣkrāntaṃ bhīmecchācoditaṃ mahat

10.910

vyāpakaṃ sarvalokānāṃ parāparagataṃ priye /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ sūryamaṇḍalamucyate

10.911

sahasrādityasaṃkāśaṃ dīpyamānaṃ samantataḥ /
vitānavadraśmidīptaṃ samantātparimaṇḍalam

10.912

rudro hyadhipatistatra tveka evāvatiṣṭhate /
sūryāstasmādviniṣkrāntāḥ kalpe kalpe varānane

10.913

tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ somamaṇḍalamucyate /
candrakoṭisahasrāṇāṃ tejasā tulyamaṇḍalam

10.914

adhipatistu mahādeva eka evāvatiṣṭhate /
tasmāccandrādime candrā mahādevena coditāḥ

10.915

asaṃkhyātāḥ sahasrāṇi kalpe kalpee vinirgatāḥ /
tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ vedamaṇḍalamucyate

10.916

candrakoṭisamacchāyaṃ samantātparimaṇḍalam /
vitānavatsthitaṃ divyamugreśasamadhiṣṭhitam

10.917

saṃruddhaṃ vāmayā tattu tasmādvai nirgatāni tu /
yajamānasahasrāṇi kalpe kalpe sthitāni hi

10.918

brahmaṇastapasogreṇa ugreśena pracoditāt /
vedayajñāśca vividhā brahmaṇo'nantavartmanaḥ

10.919

tasmādete pravartante yajñā yajñaphalāni ca /
tapodānādibhiḥ sārdhaṃ vāmaśaktyā niyantritāḥ

10.920

ityeṣṭau tanavastvetāḥ parā vai saṃprakīrtitāḥ /
aparā brahmaṇo'ṇḍaṃ vai vyāpya sarvaṃ vyavasthitāḥ

10.921

ebhyaḥ parataraṃ cāpi maṇḍalaṃ karaṇātmakam /
śuklaraktāsitaṃ pītaṃ haritaṃ cāpi varṇataḥ

10.922

pañcādhipāstu tiṣṭhanti maṇḍale karaṇātmake /
karmadevāḥ pravartante tasmādvai sarvadehinām

10.923

vākpāṇipādapāyuśca upasthaśceti pañcamaḥ /
ebhyaḥ prakāśakaṃ nāma parataḥ sūryasaṃnibham

10.924

tasmādvai saṃpravartante pañca buddhīndriyāṇi tu /
śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā ca yathākramam

10.925

viṣayālocanaṃ vṛttiḥ tejomaṇḍalasaṃsthitāḥ /
svākyādhipatayo nityaṃ teṣveva praticodakāḥ

10.926

ebhyaḥ parataraṃ cāsti candramaṇḍalasannibham /
vistārātpariṇāhācca sarvato raśmimaṇḍalam

10.927

tasmādvai saṃpravartante pañcārthāḥ sarvadehinām /
śabdaḥ sparśastathā rūpaṃ raso gandhaśca pañcamaḥ

10.928

ebhyaḥ parataraṃ cāpi saumyaṃ somasya maṇḍalam /
tasmānmano viniṣkrāntaṃ raśmibhirdarśapañcabhiḥ

10.929

cittaṃ ceto manaśceti śabdādyakṣapravartakam /
tasyādhipo mahātejāścandramāḥ saumyatejasā

10.930

tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ parato maṇḍalaṃ mahat /
japākusumasaṃkāśamaruṇādityasaṃnibham

10.931

pūrvavacca pramāṇenna samantātparimaṇḍalam /
tasmāttu maṇḍalāddevi sandhyāruṇasamadyutiḥ

10.932

sadhūmo'gnirivāsau vai ahaṃkāraḥ pravartate /
antaḥkaraṇamātmasthaṃ yenedaṃ raṃjitaṃ jagat

10.933

mattadvipa ivāndhastu dāvāgnirupasarpati /
tasyādhidevo rudro vai yenāyaṃ preryate sadā

10.934

chagalāṇḍādayo devi pūrvaṃ te kathitā mayā /
ahaṃkārādathordhvaṃ tu buddhyāvaraṇamucyate

10.935

sūryakoṭisahasrāṇāṃ tejasā tulyavarcasam /
aṣṭānāṃ devayonīnāmatraiva bhuvanaṃ śṛṇu

10.936

kakubhaṃ nāma bhuvanaṃ sandhyāruṇasamaprabham /
mānasībhistu tatstrībhirmuditābhiḥ samākulam

10.937

sthitāstatra piśācāstu sandhyāruṇasamaprābhāḥ /
daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ tatra nivāsinām

10.938

svanando nāma vikrāntaḥ piśāceṣvīśvaro mahān /
sandhyāruṇasamacchāyo bandhūkakusumākṛtiḥ

10.939

kuṇḍalābharaṇopeto hārakeyūrabhūṣitaḥ /
kirīṭī cāṅgadī maulī hemacīnāmbaraḥ śubhaḥ

10.940

parivṛto bhūtagaṇaiḥ prabhūtaiḥ pārśvagaistathā /
nānārūpadharairdivyairdivyābharaṇabhūṣitaiḥ

10.941

divyamālyānulepaistu divyaiśvaryasamanvitaiḥ /
parivṛto mahātejā gaṇairiva mahāgaṇaḥ

10.942

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rākṣāsaṃ bhuvanaṃ mahat /
kokilākaṇṭhasadṛśaṃ nīlajīmutasaṃnibham

10.943

tasmistu bhuvane divye divyaiśvaryasamanvite /
karālo rākṣaseśo vai jātyañjananibho mahān

10.944

kiriṭī kuṇḍalī dīptaḥ śobhate tu mahādyutiḥ /
jātyañjananibhaḥ śrīmān dāvāgniriva parvate

10.945

daśakoṭisahasrāṇi muditā nāma rākṣasāḥ /
bhṛṅgajīmūtavarṇābhā vasantyatra mahāprabhāḥ

10.946

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yākṣaṃ vai bhuvanaṃ mahat /
jāmbūnadamayaṃ sarvaṃ divyaratnasamujjvalam

10.947

bhogaiśvaryasamutpannaṃ samantātparimaṇḍalam /
tasmiṃstu bhuvane bhadre subhadro nāma yakṣarāṭ

10.948

taptakāñcanavarṇābho makuṭādivibhūṣitaḥ /
śatakoṭisahasraistu yakṣairamitavikramaiḥ

10.949

tairvṛto bhrājate sarvaiḥ śarvaḥ sarvagaṇairiva /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi gāndharvaṃ bhuvanaṃ mahat

10.950

pītakauśītakīprakhyaṃ campakaistu samacchavi /
tasmiṃstu bhuvane divye surūpo nāma vai priye

10.951

gandharvadevādhipati gandhamādanasannibhaḥ /
taptajāmbūnadanibhastaruṇādityasaprabhaḥ

10.952

divyagandhānuliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ /
daśakoṭisahasraistu gandharvaiḥ parivāritaḥ

10.953

manaḥ śilābhaṅganibhairharitālanibhaistathā /
svakāntā nāma gandharvāścitramālyānulepanāḥ

10.954

citrāmbaradharāḥ sarve citrābharaṇabhūṣitāḥ /
tasmātparataraṃ vakṣye sthānamaindraṃ ca pārvati

10.955

bṛhadbhogamiti khyātaṃ tadūrdhvaṃ sarvakāmadam /
śaṅkhagokṣīradhavalaṃ śaratkundendusannibham

10.956

tasmiṃstu bhuvane divye divyāścaryaśatairyute /
vibhūtirnāma bhagavānmahendro bhuvaneśvaraḥ

10.957

candramaṇḍalasaṅkāśo muktāhāravibhūṣitaḥ /
śuklāmbaradharaḥ śrīmāñcchuklamālyānulepanaḥ

10.958

jvalatkirīṭo dīptābhyāṃ kuṇḍalābhyāmalaṃkṛtaḥ /
hārakeyūravāñchvetaḥ śvetoṣṇīṣavibhūṣitaḥ

10.959

bhūtijā nāma vai devā vibhūtyā parayā yutāḥ /
kirīṭinaḥ kuṇḍalino divyamālyavibhūṣitāḥ

10.960

daśakoṭisahasrāṇi devāścendrāḥ prakīrtitāḥ /
tairāvṛto mahātejā nakṣatrairiva candramāḥ

10.961

manojaṃ nāma bhuvanaṃ śaraccandranibhaṃ śubham /
śuklābhrakanibhaṃ dīptaṃ muktāhārasuvarcasam

10.962

amṛto nāma vai tatra candramāḥ paramaḥ sthitaḥ /
śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ śrīmāñcchuklāmbarodvahaḥ

10.963

kuṇḍalairdīptisaṃkāśairbhūṣitastu virājate /
divyagandhānuliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ

10.964

tatra vai raśmayo nāmnā raśmivyūhasamaprabhāḥ /
divyāḥ saumyāstu te jñeyāḥ somatejaḥ samudbhavāḥ

10.965

daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ vai saumyatejasām /
ata ūrdhvaṃ tu deveśi prājeśāṃ bhuvanaṃ mahat

10.966

tasmiṃstu bhuvane divye prajeśastvamitadyutiḥ /
viśvarūpo viśvavarṇo viśvālaṃkārabhūṣitaḥ

10.967

viśvarūpaparairdevairviśvātmā parivāritaḥ /
daśakoṭisahasrāṇi viśvānāṃ bhūritejasām

10.968

parivārya mahātmānaṃ śobhane paryupāsate /
brāhmaṃ caivamato jñeyaṃ śaṅkhagokṣīrasannibham

10.969

pitāmaho yatra devaḥ śuklapadmasthasaumyadṛk /
śuklāmbaradharaḥ śrīmāñchuklamālyānulepanaḥ

10.970

śuklayajñopavītī ca mahāhāravibhūṣitaḥ /
daśakoṭisahasraistu candrabimbasamaprabhaiḥ

10.971

brāhmairdevaiḥ parivṛtaḥ śāradābhrairivāṃśumān /
paiśācaṃ rākṣāsaṃ yākṣaṃ gāndharvaṃ tvaindrameva ca

10.972

saumyaṃ tathaiva prājeśaṃ brāhmaṃ vai bhuvanaṃ priye /
etāni surayonīnāṃ sthānānyeva purāṇi tu

10.973

avatīryātmajanmānaṃ dhyāyantaḥ saṃbhavanti hi /
parameśaniyogācca codyamānāśca māyayā

10.974

niyamitā niyatyā ca brahmaṇo vyaktajanmanaḥ /
vyajyante te ca sargādau nāmarūpairanekadhā

10.975

aṃśenaiva varārohe na tyajanti niketanam /
puryaṣṭakendriyaiḥ sārdhamātmā mantrairviśodhayet

10.976

pañcāṣṭakaṃ mūrtayo'ṣṭau buddhitattvamanukramāt /
viśodhyaivaṃ prayatnena krodhāṣṭakamataḥ param

10.977

saṃvartastvekavīraśca kṛtānto jananāśakaḥ /
mṛtyuhantā ca raktākṣo mahākrodhaśca durjayaḥ

10.978

nīlotpaladalābhāni teṣāṃ vai bhuvanāni tu /
ekaikasya parīvāraḥ koṭirdaśasahasrakam

10.979

krodheśvarāṣṭakādūrdhvaṃ sthitaṃ tejoṣṭakaṃ mahat /
balādhyakṣo gaṇādhyakṣastridaśastripurāntakaḥ

10.780

sarvarūpaśca śāntaśca nimeṣonmeṣa eva ca /
sahasraiḥ pañcadaśabhiḥ parivāro'bhidhīyate

10.981

agnirudrāḥ smṛtā hyate tejasā kṛṣṇavarṇakāḥ /
kūrmākārāṇi citrāṇi teṣāṃ vai bhuvanāni tu

10.982

ata ūrdhvaṃ samākhyātaṃ yogāṣṭakamanuttamam /
akṛtaṃ ca kṛtaṃ caiva raibhavaṃ brāhmameva ca

10.983

vaiṣṇavaṃ tvatha kaumāramaumaṃ śraikaṇṭhameva ca /
krīḍanti yoginastatra bhuvanaiḥ sphaṭikaprabhaiḥ

10.984

tataḥ sākṣādbhagavatī jaganmātā vyavasthitā /
umā tvameyā viśvasya viśvayoniḥ svayambhavā

10.985

taptajāmbūnadanibhā hyudayādityasaprabhā /
mahāpīṭhe maṇimaye siṃhāṣṭakayute śubhe

10.986

śatayojanavistīrṇe divyasragdhāmalālite /
divyakuṇḍalinī devī mahāhāravibhūṣitā

10.987

vijayāgre mahābhāgā śrīrivottamarūpiṇī /
jayā ca padmagarbhābhā sarvālaṃkārabhūṣitā

10.988

nandā ca padmapatrākṣī hārakeyūrabhūṣitā /
sarvābharaṇacitrāṅgī sunandā ca manoharā

10.989

parivārya pratīhāryaḥ sarvataḥ samupasthitāḥ /
triṃśatkoṭisahasrāṇi triṃśatkoṭiśatāni ca

10.990

mānasyo divyanāryastāstāṃ sadā paryupāsate /
vimānakoṭirekā ca rudrāṇāṃ bhūritejasām

10.991

aumā iti samākhyātāḥ vaimānā iti te'nyathā /
upāsate tu tāṃ devīṃ mātaraṃ tanayā iva

10.992

sāvatīryāṇḍamadhye tu mayā sārdhaṃ varānane /
anugrahārthaṃ lokānāṃ prādurbhūtā sanātanī

10.993

kalpe pūrve jaganmātā jagadyonirdvitīyake /
tṛtīye śāmbhavī nāma caturthe viśvarūpiṇī

10.994

pañcame nandinī nāma ṣaṣṭhe caiva gaṇāmbikā /
vibhūtiḥ saptame kalpe subhūtiścāṣṭame tathā

10.995

ānandā navame kalpe daśame vāmalocanā /
ekādaśe varārohā dvādaśe ca sumaṅgalā

10.996

kalpe trayodaśe devi mahātanurudāhṛtā /
kalpe caturdaśe caiva anantā nāma kīrtitā

10.997

bhūtamātā pañcadaśe ṣoḍaśe cottamā smṛtā /
sahasradhārā saptadaśe satī cāṣṭadaśe purā

10.998

cākṣuṣasya manoḥ kalpe dakṣasya duhitā śubhā /
avamānācca dakṣasya svāṃ tanuṃ tvajahāḥ purā

10.999

amāṃ kalāṃ tu candrasya punarāpūrya saṃsthitā /
punarhimavatārādhya duhitā tvātmanaḥ kṛtā

10.1000

tvaṃ devi sādbhutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram /
māṃ bhartāraṃ punaḥ prāpya jātāsyaṅgaruhā priye

10.1001

kailāsanilayaścāhaṃ tvayā sārdhaṃ varānane /
tvaṃ tanurvāmabhāgasya matto naiva viyujyase

10.1002

dakṣādhvare punarjātā bhadrakālīti nāmataḥ /
ekānaṃśāparā mūrtiḥ satīśānādviniḥsṛtā

10.1003

idaṃ caturyugaṃ prāpya dvāpare viṣṇunā saha /
mahiṣasya vadhārthāya utpannā kṛṣṇapiṅgalā

10.1004

kātyāyanīti durgeti vividhairnāmaparyayaiḥ /
manuṣyāṇāṃ tu bhaktānāṃ varadā bhaktavatsalā

10.1005

pūrvamavāvatīrṇāsi vindhyaparvatamūrdhani /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ varavarṇini

10.1006

sucārviti tu vikhyātaṃ sahasrādityakāntimat /
kailāsaśikharākāraṃ śuddhasphaṭikasaprabham

10.1007

mahāvimānakoṭībhirāvṛtaṃ cakravartinām /
tasmiṃstu bhuvane divye sūryakoṭisamadyutiḥ

10.1008

sahasrabāhucaraṇaḥ sahasravadanekṣaṇaḥ /
umāpatirjagannāthaḥ sarvānugrahakṛdvaraḥ

10.1009

bhogasthānaṃ samastaṃ vai tatrasthaṃ vāmabhāgataḥ /
śatayojanavistīrṇe nānāratnavibhūṣite

10.1010

divyāstaraṇasaṃchanne ādityaśatasannibhe /
āsane parame divye ratnapadmavicitrite

10.1011

upaviṣṭo mahātejā vṛṣabhairaṣṭabhirvṛtaḥ /
hemacīnāmbaradharo hārakeyūrabhūṣitaḥ

10.1012

dhārayansupradīpte ca sūryamaṇḍalasannibhe /
sphuranmayūkhasaṃghāte kuṇḍale raśmisaṃkule

10.1013

dhārayanmakuṭaṃ mūrdhni divyaratnavicitritam /
dedīpyamānamatyugraṃ kailāsaśikharopamam

10.1014

pralambo'sya mahāhāraḥ prabhavadraśmisaṃkulaḥ /
gāṅgo himavataḥ śṛṅgātpatito nirjharo yathā

10.1015

triṃśatkoṭisahasraistu triṃśatkoṭiśataistathā /
śūlibhirjaṭibhistryakṣairdivyābharaṇabhūṣitaiḥ

10.1016

nānārūpadharairrudrairvṛto bhūtagaṇaistathā /
divyābhirmānasībhiśca nārībhiḥ parivāritaḥ

10.1017

vimānaśatakoṭībhirāvṛtaḥ sarva eva tu /
mātaraḥ sapta rūpiṇyo nānālaṃkārabhūṣitāḥ

10.1018

parivārya mahātmānaṃ samantātparyavasthitāḥ /
brāhmī kamalapatrābhā divyābharaṇabhūṣitā

10.1019

āgneyyāṃ diśi deveśi sthitā vai śrīrivāparā /
śaṅkhagokṣīrasaṃkāśā tvaiśānyāṃ tu varānane

10.1020

māheśvarī mahātejāstiṣṭhate surapūjitā /
kaumārī padmagarbhābhā hārakeyūrabhūṣitā

10.1021

diśyuttarasyāṃ deveśi kāminīparyupāsitā /
snigdhanīlotpalanibhā hārakuṇḍalamaṇḍaitā

10.1022

dakṣiṇasyāṃ diśi tu sā upāste parameśvaram /
vaiṣṇavīti ca vikhyātā śivena paramātmanā

10.1023

nīlajīmūtasaṃkāśā sarvābharaṇabhūṣitā /
vāruṇyāṃ diśi deveśi vārāhī paryupasthitā

10.1024

śaṅkhakundendudhavalā hārakuṇḍalamaṇḍitā /
aindryāṃ diśi ca sā devī indrāṇī paryupasthitā

10.1025

karālavadanā dīptā sarvābharaṇabhūṣitā /
nairṛtyāṃ diśi cāmuṇḍā upāste parameśvaram

10.1026

na tyajanti hi tā devaṃ sarvabhāvasamanvitam /
aṃśena mānuṣaṃ lokaṃ brahmaṇā cāvatāritāḥ

10.1027

asurāṇāṃ vadhārthāya manuṣyāṇāṃ hitāya ca /
tapastaptvā mahāghoraṃ brahmaṇā lokadhāriṇā

10.1028

ruroścaiva vadhārthāya mayāpi tvavatāritāḥ /
svacchandāstu parāścānyāḥ paravyomni vyavasthitāḥ

10.1029

svacchandaṃ paryupāsīnāḥ parāparavibhāgataḥ /
umaiva saptadhā bhūtvā nāmarūpaviparyayaiḥ

10.1030

evaṃ sa bhagavāndevo mātṛbhiḥ parivāritaḥ /
āste paramayā lakṣmyā tatrastho dyotayañjagat

10.1031

asyopari tathā cāṣṭau mūrtayastasya dhīmataḥ /
śarvo bhavaśca bhagavān rudraḥ paśupatistathā

10.1032

īśānaścaiva bhīmaśca mahādevogra eva ca /
etābhiḥ kurute śarvo mūrtibhiḥ sṛṣṭimuttamām

10.1033

bhūmirāpo'nalo vāyurākāśaṃ sūrya eva ca /
somaśca yajamānaścetyaṣṭau sṛṣṭiriyaṃ smṛtā

10.1034

sarvātmanā tu te tasminnanyatraikāṃśataḥ sthitāḥ /
evamasminsthito devo brahmalokordhvatastathā

10.1035

merośca mūrdhanīśāno yogāṣṭakamatheṣyate /
śrīkaṇṭha iti nāmnā ca kailāsanilayastathā

10.1036

śarvādyābhiśca tanubhiraṣṭābhirvyāpya tiṣṭhati /
ye tu māheśvaraṃ yogaṃ saguṇaṃ paryupāsate

10.1037

bhaktyā ca brahmacaryeṇa satyena ca damena ca /
dṛṣṭvā dehasthamātmānaṃ te'tra yānti manīṣiṇaḥ

10.1038

dṛṣṭvā ca maṇḍalaṃ tasya bhaktyā ca parayā bhṛśam /
muktadvaitā yatātmānastatra yānti manīṣiṇaḥ

10.1039

teṣāṃ caivopariṣṭāttu suśivā dvādaśa sthitāḥ /
vāmo bhīmastatheśaśca śivaḥ śarvastathaiva ca

10.1040

vidyānāmadhipaścaiva ekavīraḥ pracaṇḍadhṛt /
īśānaścāpyumābhartā ajeśo'nanta eva ca

10.1041

tathā ekaśivaścāpi suśivā dvādaśa smṛtāḥ /
sarve kuṅkumasaṃkāśāḥ sūryakoṭisamaprabhāḥ

10.1042

bhuvaneṣu vicitreṣu śaṅkhākāreṣu saṃsthitāḥ /
ata ūrdhvaṃ vīrabhadro maṇḍalādhipatiḥ prabhuḥ

10.1043

tatsāyujyamanuprāpya tenaiva saha modate /
ata ūrdhvaṃ mahādevi mahādevāṣṭakaṃ viduḥ

10.1044

mahādevo mahātejā vāmadevabhavodbhavau /
ekapiṅgekṣaṇeśānau bhuvaneśapuraḥsarāḥ

10.1045

aṅguṣṭhamātrasahitā mahādevāṣṭake śivāḥ /
māyāñjanavinirmuktāḥ parameśānasaṃmatāḥ

10.1046

buddhitattve samāsane bhuvaneśā mayoditāḥ /
athordhvaṃ guṇatattvaṃ tu tasmiṃścaiva vyavasthitam

10.1047

gurupaṅktitrayaṃ divyaṃ guṇairantaritaṃ sthitam /
prathamā tamasaḥ paṅktirupariṣṭādvyavasthitā

10.1048

teṣāṃ nāmāni kathyante yathāvadanupūrvaśaḥ /
śivaḥ prabhurvāmadevaścaṇḍaścaiva pratāpavān

10.1049

prahlādaścottamo bhīmaḥ karālaḥ piṅgalastathā /
mahendro dinakṛccaiva pratodo dakṣa eva ca

10.1050

kalevaraśca vikhyātastathā caiva kaṭaṅkaṭaḥ /
ambuhartā ca nārīśaḥ śveta ṛgveda eva ca

10.1051

yajurvedaḥ sāmavedastvatharvā suśivastathā /
virūpākṣastathā jyeṣṭho vipro nārāyaṇastathā

10.1052

gaṇḍo naro yamo mālī gahaneśaśca pīḍanaḥ /
prathamā paṅktiruddiṣṭā rudrairdvātriṃśatā smṛtā

10.1053

rajasaścopariṣṭāttu dvitīyā paṅktirucyate /
śuklo dāsaḥ sudāsaśca lokākṣaḥ sūrya eva ca

10.1054

suhotra ekapādaśca gṛhaścaiva śiveśvaraḥ /
gautamaścaiva yogīśo dadhibāhustathāparaḥ

10.1055

ṛṣabhaścaiva gokarṇo devaścaiva maheśvaraḥ /
guhyeśānaḥ śikhaṇḍī ca jaṭī mālī tathograkaḥ

10.1056

bhṛguḥ śikhi tathā śūlī sugatiśca supālanaḥ /
aṭṭahāso dārukaśca lāṅgaliścātidaṇḍakaḥ

10.1057

bhavanaśca tathā bhavyo lakuleśastathaiva ca /
triṃśadrudrāḥ samākhyātā dvitīyā paṅktiruttamā

10.1058

sattvasya copariṣṭāttu tṛtīyā paṅktirucyate /
devo'ruṇo dīrghabāhuratibhūtiśca sthāṇukaḥ

10.1059

sadyojātastathā jhiṇṭhi ṣaṇmukhaścaturānanaḥ /
cakrapāṇiśca kūrmākhyastvardhanārīśvarastathā

10.1060

kapālī bhūrbhuvaścaiva vaṣaṭkārastathaiva ca /
vauṣaṭkārastathā svāhā svadhā ca parikīrtitaḥ

10.1061

saṃvartakaśca bhasmeśaḥ kāmanāśana eva ca /
ekaviṃśatirudrāstu paṅktireṣā tṛtīyakā

10.1062

jñānayogabalopetāḥ krīḍante daiśikottamāḥ /
saṃsārapāśanirmuktāḥ mahāmohavivarjitāḥ

10.1063

trinetrā guravaḥ sarve śuddhasphaṭikanirmalāḥ /
sarvajñāḥ sarvagāścaiva lokānugrahakārakāḥ

10.1064

gajākārāṇi divyāni sarveṣāṃ bhuvanāni tu /
buddheḥ prakṛtiparyante ye rudrāstānnibodha me

10.1065

śatadvayaṃ saptakaṃ ca bhuvanānāṃ varānane /
antarbhūtāḥ sthitāścānye ye te noktā varānane

10.1066

guṇānāmupariṣṭāttu pradhānaṃ parikīrtitam /
tatra ye saṃsthitā rudrāḥ kathayāmi samāsataḥ

10.1067

krodheśvaraśca saṃvarto jyotiḥ piṅgalakrūradṛk /
pañcāntakaikavīrau ca śikhedasahiteśvarāḥ

10.1068

tattve tu prākṛte rudra mahāvīryāḥ prakīrtitāḥ /
guṇānāṃ yā parākāṣṭhā tatpradhānamihocyate

10.1069

ataḥ puruṣatattve tu bhuvanāni nibodha me /
ambā ca salilā oghā vṛṣṭiḥ sārdhaṃ ca tārayā

10.1070

sutārā ca sunetrā ca kumārī ca tataḥ param /
uttamāmbhasikā caiva tuṣṭayo nava kīrtitāḥ

10.1071

tārā caiva sutārā ca tārayantī pramodikā /
pramoditā modamānā ramyakā ca tataḥ param

10.1072

sadāpramudikā caiva siddhyaṣṭakamudāhṛtam /
aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca

10.1073

prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvaṃ yadudāhṛtam /
yatrakāmāvasāyitvamaṇimādyaṣṭakaṃ smṛtam

10.1074

athordhvaṃ guruśiṣyāṇāṃ paṅktitrayamataḥ śṛṇu /
maskarī pūraṇaḥ kṛtsnaḥ kapilaḥ kāśa evaca

10.1075

sanatkumāragautamavasiṣṭhādyāṃśakāstathā /
kaśyapo nāsiketuśca gālavo bhautikastathā

10.1076

śākalyaśca samākhyāto durvāsāḥ paramastvṛṣiḥ /
vālmīkiśca guruśreṣṭhaḥ saparāśaragālavaḥ

10.1077

pippalādāśca saumitrirvāyuputro bhadantakaḥ /
maskaryādibhadantāntā dṛṣṭādṛṣṭasya vādinaḥ

10.1078

dvāviṃśatirguruvarāḥ prathamā paṅktiriṣyate /
jahnuśca tṛṇabinduśca munistārkṣyastathaiva ca

10.1079

dhyānāśrayo'tha dīrghaśca hotā jāgara eva ca /
agastyo vasubhaumaśca upādhyāyaśca kīrtitaḥ

10.1080

śukro bhṛgvagirā rāmo jamadagnisuto'dhvagaḥ /
sthūlaśirā bālakhilyo manuśceti prakīrtitaḥ

10.1081

vajrātreyo viśuddhaśca śivaścārurathānugaḥ /
jahnvādicāruparyantā dvitīyā paṅktiriṣyate

10.1082

haro jhiṇṭhī pratodaśca amareśaścaturthakaḥ /
kṛṣṇapiṅgeśarudraśca indrajidvṛṣakaḥ śivaḥ

10.1083

yamaḥ krūraśca vikhyāto gaṅgādhara umāpatiḥ /
bhūteśvaraḥ kapālīśaḥ śaṅkaraśca tathaiva ca

10.1084

ardhanārīśvaraścaiva piṅgalaśca tathāparaḥ /
mahākālaśca saṃvarto maṇḍalī tvekavīrakaḥ

10.1085

tathā cānyaśca vikhyāto bhārabhūteśvaro dhruvaḥ /
jahnvādicāruparyantā ṛṣayaḥ pañcaviṃśatiḥ

10.1086

harādayo dhruvāntāśca guravo viṃśatiḥ smṛtāḥ /
paṅktitrayaṃ samākhyātamṛṣīṇāṃ guruśiṣyayoḥ

10.1087

nāḍīvidyāṣṭakaṃ devi kathayāmi tvataḥ param /
iḍā ca candriṇī gaurī śāntiḥ śāntikarī tathā

10.1088

mālā ca mālinī caiva svāhā caiva svadhā tathā /
athopariṣṭāddeveśi vigrahāṣṭakamucyate

10.1089

kāryaṃ ca karaṇaṃ caiva sukhaduḥkhakaraṃ tathā /
jñānaṃ sādhyaṃ ca vikhyātaṃ sādhanaṃ kāraṇaṃ tathā

10.1090

dehapāśānato vakṣye dharmaṃ ca daśadhoditam /
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryamakalkatā

10.1091

akrodho guruśuśrūṣā śaucaṃ santoṣa ārjavam /
evaṃ daśavidho dharmo yenokto dharmakṛnnaraḥ

10.1092

vikārānṣoḍaśākhyāsye parabhāvena saṃsthitān /
raso gandhaśca rūpaṃ ca sparśaḥ śabdastathaivaca

10.1093

tanmātrapañcakaṃ khyātamindriyāṇi nibodha me /
vākpāṇipādaṃ pāyuśca upasthaḥ karmasaṃjñakam

10.1094

śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā pañcamī smṛtā /
buddhīndriyāṇi deveśi manaḥ ṣoḍaśakaṃ smṛtam

10.1095

dehapāśāḥ samākhyātāḥ atobuddhiguṇānviduḥ /
dharmojñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca tataḥ param

10.1096

adharmaśca tathājñānamavairāgyamanīśitā /
ahaṃkāraṃ ca trividhaṃ pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ

10.1097

vaikārikaṃ taijasaṃ ca bhūtādiṃ ca yathākramam /
dīkṣākāle yathā śuddhistathā caiṣāṃ nibodha me

10.1098

tamo rajastathā sattvaṃ śodhayedanupūrvaśaḥ /
śabdaḥ sparśastathā rūpaṃ raso gandhaśca pañcamaḥ

10.1099

viṣayāśca samākhyātāḥ śodhanīyāḥ prayatnataḥ /
kāmaḥ krodhaśca lobhaśca mohaḥ paiśunyameva ca

10.1100

janmamṛtyujarāvyādhikṣuttṛṭtṛṣṇāstathaiva ca /
viṣādaśca bhayaṃ caiva mado harṣaṇameva ca

10.1101

rāgo dveṣaśca vaicittyaṃ kupitānṛtadrohitā /
māyā mātsaryadharmaśca adharmaścāsvatantratā

10.1102

āgantukāśca bodhavyāḥ gaṇapāśānnibodha me /
devī nandimahākālau gaṇeśo vṛṣabhastathā

10.1103

bhṛṅgī caṇḍīśvaraścaiva kārtikeyo'ṣṭamaḥ smṛtaḥ /
anantastritanuḥ sūkṣmaḥ śrīkaṇṭhaśca śivottamaḥ

10.1104

śikhaṇḍī caikanetraśca ekarudrastathāparaḥ /
vidyeśvarātmakānpāśān dīkṣākāle viśodhayet

10.1105

uktānuktāśca ye cātra anyatantroktalakṣaṇāḥ /
pauruṣeye tu śodhyāste tato mucyeta pudgalaḥ

10.1106

athordhve niyatirjñeyā tasyāṃ rudrānnibodha me /
vāmadevastathā śarvastathā caiva bhavodbhavau

10.1107

vajradehaḥ prabhuścaiva dhātā ca kramavikramau /
suprabhedaśca daśamo niyatyāṃ śaṅkarāḥ smṛtāḥ

10.1108

yattaddhṛdi sthitaṃ padmamātmā tatra vyavasthitaḥ /
niyatidalamahaṅkāra kesaraṃ buddhikarṇikam

10.1109

kālatattve śivā jñeyā kathayāmi samāsataḥ /
śuddho buddhaḥ prabuddhaśca praśāntaḥ paramākṣaraḥ

10.1110

śivaśca suśivaścaiva dhruvaścākṣaraśambhurāṭ /
daśaite tu śivā jñeyāḥ kālatattve varānane

10.1111

hemābhāḥ śaṅkarāḥ proktāḥ śivaḥ sphaṭikasannibhāḥ /
ekaikasya vinirdiṣṭā parivāro yaśasvini

10.1112

koṭirekā tathānyāni sahasrāṇi tu ṣoḍaśa /
kūrmākārāṇi sarveṣāṃ proktāni bhuvanāni tu

10.1113

ata ūrdhvaṃ hariharau rāgatattve nibodha me /
suhṛṣṭaḥ suprahṛṣṭaśca surūpo rūpavardhanaḥ

10.1114

manonmano mahādhīraḥ vīreśāḥ parikīrtitāḥ /
rāgatattve pravakṣyāmi ye'nye rudrā vyavasthitāḥ

10.1115

kalyāṇaḥ piṅgalo babhrurvīraśca prabbhavastathā /
medhātithiścchandakaśca dāhakaḥ śāstrakāriṇaḥ

10.1116

pañcaśiṣyāstathācāryā daśaite saṃvyavasthitāḥ /
vidyātattvamataścordhvaṃ tasminvai bhuvanaṃ śṛṇu

10.1117

vāmo jyeṣṭhaśca raudraśca kalo vikaraṇastathā /
balavikaraṇaścaiva balapramathanastathā

10.1118

sarvabhūtadamanaśca tathā caiva manonmanaḥ /
kalātattve mahādevi mahādevatrayaṃ sthitam

10.1119

mahādevo mahātejā mahājyotiḥ pratāpavān /
kalātattvaṃ samākhyātaṃ samāsena varānane

10.1120

ete rudrā mahādevi trinetrāścandraśekharāḥ /
rudrakoṭisahasraistu samantātparivāritāḥ

10.1121

śuddhasphaṭikasaṅkāśāḥ yogaiśvaryabalānvitāḥ /
rāge raktāstu vijñeyā jñānayogabalotkaṭāḥ

10.1122

chatrākārāstu teṣāṃ vai gṛhā ratnavicitritāḥ /
upariṣṭādbhavenmāyā kathayāmi samāsataḥ

10.1123

vyāpya yā vai tvadhodhvānaṃ vaiśvarūpyeṇa saṃsthitā /
tatra rudrā mahābhāgā dvādaśaiva mahābalāḥ

10.1124

gahanaśca asādhyaśca tathā hariharaḥ prabhuḥ /
daśeśānaśca deveśi trigalo gopatistathā

10.1125

adhaḥpuṭe tu vijñeyā māyātattve varānane /
kṣemeśo brahmaṇaḥ svāmī vidyeśānastathaiva ca

10.1126

vidyeśaśca śaivaścaiva anantaḥ ṣaṣṭha ucyate /
ūrdhvamāyāpuṭasthāstu rudrā ete prakīrtitāḥ

10.1127

eṣāṃ madhye tu bhagavānananteśo jagatpatiḥ /
udbhavaṃ bhāvayitvā tu svecchayā kurute prabhuḥ

10.1128

sarvajñaḥ sarvakartā ca nigrahānugrahe rataḥ /
prathamena tu bhedena rudrā dvādaśa kīrtitāḥ

10.1129

asmiṃstu ye yathā rudrā māyātattve vyavasthitāḥ /
tathāhaṃ kathayiṣyāmi bhedatrayavibhāgaśaḥ

10.1130

gopatiśca tato devi adhogranthau vyavasthitaḥ /
granthyūrdhve saṃsthito viśvastrikalaḥ kṣema eva ca

10.1131

brahmaṇo'dhipatiścaiva śivaśceti sa pañcamaḥ /
adha ūrdhvamanantastu pāśāścaivātra saṃsthitāḥ

10.1132

pūrvaṃ vai kathitā devi ato ṛṣikulaṃ bhavet /
yonirvāgīśvarī caiva yasyāṃ jāto na jāyate

10.1133

oṃkārasādhyadhātāro damaneśastataḥ param /
dhyānaṃ bhasmeśamevāhuḥ pramāṇāni tadūrdhvataḥ

10.1134

pañcārthaṃ guhyamevāhū rudrāṅkuśamataḥ param /
hṛdayaṃ lakṣaṇaṃ caiva vyuhamākarṣameva ca

10.1135

ādarśaṃ ca tathaiveha aṣṭamaṃ parikīrtitam /
ete parivṛtā devi rudrakoṭisahasrakaiḥ

10.1136

nānāvarṇavicitrāśca nānābbharaṇabhūṣitāḥ /
nānānārīsahasraistu ramante patyuricchayā

10.1137

trinetrāḥ śūlinaḥ sarve jaṭācandrakīrīṭinaḥ /
aluptaśaktivibhavā māyātattvādhikāriṇaḥ

10.1138

bhuvaneṣu vicitreṣu yonyākāreṣu saṃsthitāḥ /
ataḥ paraṃ bhavenmāyā sarvajantuvimohinī

10.1139

nirvairaparipanthinyā tayā bhramitabuddhayaḥ /
idaṃ tattvamidaṃ neti vivadantīha vādinaḥ

10.1140

satpathaṃ tu parityajya nayati drutamutpatham /
gurudevāgniśāstrasya ye na bhaktā narādhamāḥ

10.1141

asadyuktivicārajñāḥ śuṣkatarkāvalaṃbinaḥ /
bhramayatyeva tānmāyā hyamokṣe mokṣalipsayā

10.1142

śivadīkṣāsinā cchinnā na prarohettu sā punaḥ /
athopari mahāvidyā sarvavidyābhavodbhavā

10.1143

jagataḥ pralayotpattivibhūtinidhiravyayā /
sā eva paramā devī vāgīśīti nigadyate

10.1144

aṣṭavargavibhinnā ca vidyā sā mātṛkaiva tu /
bhuvanāni pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ

10.1145

vāmā jyeṣṭhā tathā raudrī kālī vikaraṇī tathā /
balavikaraṇī caiva balapramathanī tāthā

10.1146

damanī sarvabhūtānāṃ tathā caiva manonmanī /
taptacāmīkarākārāḥ pañcavaktrāstrilocanāḥ

10.1147

amoghavīryāḥ sarvajñāḥ sarvataḥ sarvadā sthitāḥ /
sarvajñānugatāḥ sarvāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ

10.1148

sarvalakṣaṇasampannaḥ sarvaiśvaryasamanvitāḥ /
pradhānāḥ sapta koṭyastu mantrāṇāṃ yā vyavasthitāḥ

10.1149

ekaikasya parīvāro lakṣāyutasahasraśaḥ /
padmākāreṣu divyeṣu krīḍanti bhuvaneṣu te

10.1150

triguṇī brahmavetālī sthāṇumatyambikā parā /
rūpiṇī mardinī jvālā saptasaṅkhyāstadīśvarāḥ

10.1151

vidyārājñyaḥ samākhyātāḥ dīkṣākāle viśodhayet /
bāhye tasyaiśvaraṃ tattvaṃ bhuvanānyatra me śṛṇu

10.1152

aṣṭavidyeśvarairyukto vītamāyo nirañjanaḥ /
sthitisaṃhārakartā vai mokṣaiśvaryapradāyakaḥ

10.1153

tasyāsanaṃ tu vistīrṇaṃ sahasradalasammitam /
tisraḥ koṭyo'rdhakoṭiśca mantrāstasyāsane sthitāḥ

10.1154

tatrastha īśvaro devo varadaḥ sārvatomukhaḥ /
pañcavaktraḥ sutejasko daśabāhustrilocanaḥ

10.1155

gokṣīradhavalaḥ saumyo nāgayajñopavītavān /
divyāmbaradharo devo divyagandhānulepanaḥ

10.1156

sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ /
triśūlapāṇīndumaulirjaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ

10.1157

prasannavadanaḥ kānto yogaiśvaryapradāyakaḥ /
varadābhayahastaśca dhyeyo'sāvīśayogibhiḥ

10.1158

tasyotsaṅgagatā vidyā sarvavidyāsamāsritā /
divyavastraparīdhānā divyamālyānulepanā

10.1159

divyasragdāmamālābhirmuktāhārairvibhūṣitā /
muktāphalapratīkāśā pañcavaktrā trilocanā

10.1160

ārādhitā vidhānena vedayejjñāninaḥ sadā /
prahasantīva sā bhāti maheśavadanekṣaṇāt

10.1161

vidyeśvarānato vakṣye pūrvādīśāntagānkramāt /
anantaścaiva sūkṣmaśca tathā caiva śivottamaḥ

10.1162

ekanetraikarudrau ca trinetraśca prakīrtitaḥ /
śrīkaṇṭhaśca śikhaṇḍī ca jñeyā vidyeśvarāḥ kramāt

10.1163

ato rūpamavasthānaṃ tatra rudrānnibodha me /
dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaisvaryaṃ ca caturthakam

10.1164

sūkṣmāvaraṇamūrdhve'taḥ tatra śaktitrayaṃ viduḥ /
vāmā jyeṣṭhā ca raudrī ca śaktayaḥ samudāhṛtāḥ

10.1165

parivārastu tāsāṃ vai koṭyo'nekāstu saṅkhyayā /
sarve sarvagatā mantrāḥ sarvajñāḥ sarvakāmadā

10.1166

śūddhasphaṭikasaṅkāśāstrinetrāḥ śūlapāṇayaḥ /
sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ

10.1167

sarvaiśvaryasusampūrṇāścārucandrārdhaśekharāḥ /
śatapatrābjabhākāraiḥ śuddhahārenduraśmibhiḥ

10.1168

nānāratnojjvalaiścitraiḥ prākāraistoraṇākulaiḥ /
īśvarānugatāḥ sarve tiṣṭhanti bhuvaneṣu te

10.1169

tamārādhayituṃ devaṃ pūjyante sarvakarmasu /
vrataṃ pāśupataṃ divyaṃ ye caranti jitendriyāḥ

10.1170

bhasmaniṣṭhā japadhyānāste vrajantyeśvaraṃ padam /
tatreśvarastu bhagavān devadevo nirañjanaḥ

10.1171

adhikāraṃ prakurute śivecchāvidhicoditaḥ /
daśa pañca ca śodhyāni bhuvanānīśvare kramāt

10.1172

tālukordhve vijānīyāddīkṣākāle varānane /
śuddhāvaraṇamūrdhvaṃ tu tasmiñcchaktidvayaṃ smṛtam

10.1173

jñānaṃ kriyā ca vikhyātaṃ dve vidye cāpyataḥ param /
bhāvasaṃjñāpyabhāvākhyā tasmiñcchaktidvaye smṛte

10.1174

tejeśaśca dhruveśaśca pramāṇānāṃ paraṃ padam /
pramāṇāvaraṇe cordhve kathayāmi ca mānataḥ

10.1175

brahmā rudraḥ pratodaśca anantaśca caturthakaḥ /
suśuddhāvaraṇaṃ cordhve tatra rudratrayaṃ viduḥ

10.1176

ekākṣaḥ piṅgalo haṃsaḥ kathitaṃ tu samāsataḥ /
śivāvaraṇamūrdhvaṃ tu tatraiko dhruvasaṃjñakaḥ

10.1177

saṃsthito rudrarājasya mokṣāvaraṇamūrdhvataḥ /
ekādaśaiva rudrāṃśca kathayāmi samāsataḥ

10.1178

brahmadankidiṇḍimuṇḍāḥ saurabhaśca tathaivaca /
janmamṛtyuharaścaiva praṇītaḥ sukhaduḥkhadaḥ

10.1179

vijṛmbhitaḥ samākhyātā stālūrdhve tu vyavasthitāḥ /
punarūrdhve dhruvaṃ jñeyaṃ nirañjanapadaṃ śubham

10.1180

īśaśaktitrayaṃ mūrdhni kathitaṃ cānupūrvaśaḥ /
icchāśaktyabhidhānāyāḥ antarbhūtāḥ prakīrtitāḥ

10.1181

prabuddhāvaraṇaṃ cordhve kathayāmi samāsataḥ /
prītaḥ pramuditaścaiva pramodaśca pralambakaḥ

10.1182

viṣṇurmadana evātha gahanaḥ prathitastathā /
rudrāṣṭakaṃ samākhyātaṃ vijñeyaṃ prāgdiśaḥ kramāt

10.1183

samayāvaraṇaṃ cordhve kathayāmi samāsataḥ /
prabhavaḥ samayaḥ kṣudro vimalaśca śivastathā

10.1184

tato ghanaḥ samākhyāto nirañjanastataḥ param /
rudroṅkārastu pañcaite tālūrdhve tu vijānata

10.1185

ekonaṣaṣṭirbhuvanaṃ jñānaśaktyāditaḥ kramāt /
rudroṅkārāntamityetaddīkṣākāle viśodhayet

10.1186

ekaikasya parīvāraḥ koṭyo'nekāḥ sahasraśaḥ /
trinetrā varadāḥ sarve śuddhasāmarthyavigrahāḥ

10.1187

śuddhasphaṭikasaṅkāśā daśabāhvinduśekharāḥ /
triśūlapāṇayaḥ sarve jaṭāmukuṭamaṇḍitāḥ

10.1188

sarve sarvaguṇopetāḥ sarvajñāḥ sarvadeśvarāḥ /
sārvalakṣaṇasaṃpūrṇāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ

10.1189

rudrakanyāsamākīrṇā divyairūpairmanoharaiḥ /
saṃkriḍante puravaraiḥ śivecchāvidhicoditāḥ

10.1190

īśvarasya tathordhve tu adhaścaiva sadāśivāt /
suśivāvaraṇaṃ cordhve tasmiñjñeyaḥ sadāśivaḥ

10.1191

tripañcanayano devaścandrārdhakṛtaśekharaḥ /
vaktrapañcakasaṃyukto daśabāhurmahābalaḥ

10.1192

śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ sphuranvai dīptatejasā /
siṃhāsanopaviṣṭastu śvetapadmāsanasthitaḥ

10.1193

pañcabrahmāṅgasahitaḥ sakalādyaiḥ samanvitaḥ /
daśabhiśca śivairyukto rudrāṣṭādaśakānvitaḥ

10.1194

sakalo niṣkalaḥ śūnyaḥ kalāḍhyaḥ khamalaṅkṛtaḥ /
kṣapaṇaśca kṣayāntasthaḥ kaṇṭhyauṣṭhyaścāṣṭamaḥ smṛtaḥ

10.1195

bhruvormadhye tu vijñeyo devadevaḥ sadāśivaḥ /
sakalādyairvṛto devaḥ oṃkāreśādibhiḥ kramāt

10.1196

oṃkāreśaḥ śivo dīptaḥ kāraṇeśo daśeśakaḥ /
suśivaścaiva kāleśaḥ sūkṣmarūpaḥ sutejasaḥ

10.1197

śarvaśca daśamaḥ proktaḥ ūrdhvāntaṃ saṃvyavasthitāḥ /
rudrāścāṣṭādaśa bahiḥ teṣāṃ nāmāni vai śṛṇu

10.1198

vijayastvatha niḥśvāsaḥ svayambhūścāgnivīrarāṭ /
rauravo mukuṭo visaraścandro bimbaḥ pragītavān

10.1199

lalitaḥ siddharudraśca santānaḥ śarva eva ca /
paraśca kiraṇaścaiva pārameśvara eva ca

10.1200

sādākhyastu samākhyātaḥ sakalo mantravigrahaḥ /
sarvakāraṇamadhyakṣaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ

10.1201

bhuktimuktipradātā ca sādhakānāṃ kriyāvatām /
koṭayaḥ saptamantrāṇāmāsane tasya saṃsthitāḥ

10.1202

āsanaṃ lakṣapatrāḍhyaṃ candrakoṭyayutaprabham /
vāmādyairvibhupūrvaiśca pañcavaktraistrilocanaiḥ

10.1203

tārādyaiḥ śaktibhedaiśca prāgdiśaḥ parivāritam /
jñānaśaktiḥ kriyāśaktirvāme dakṣiṇataḥ sthite

10.1204

icchāśaktiḥ parādevi yayā sarvamadhiṣṭhitam /
utpattisthitisaṃhārāṃstirobhāvamanugraham

10.1205

yayā karoti deveśaḥ sarvadā sarvamadhvani /
tasyotsaṅgagatā sā tu nityaṃ caivātmavartinī

10.1206

sā cecchā devadevasya śivasya paramātmanaḥ /
sa evāpararūpeṇa pañcamantramahātanuḥ

10.1207

icchārūpadharaḥ śrīmān devadevaḥ sadāśivaḥ /
śaktayastasya yāḥ proktāḥ tathā vai mantranāyakāḥ

10.1208

ekaikaṃ parito devi padmairarbudakoṭibhiḥ /
tathā kharvanikharvaiśca pratirūpairmahābalaiḥ

10.1209

vidyārūpaiḥ svarūpāḍhairaprameyaguṇānvitaiḥ /
sarvalakṣaṇasaṃpannaiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ

10.1210

hāsyalāsyavilāsāḍhyairbhrūkṣeponmadavibhramaiḥ /
candrakoṭiśataprakhyaiḥ prasravadbhirivāmṛtam

10.1211

tābhiḥ sārdhaṃ sadā rudrāḥ prakīḍantīcchayā prabhoḥ /
puravaraiḥ sarvatobhadraiścandrakoṭisamaprabhaiḥ

10.1212

māyādharmavinirmuktā nirmalā vigatajvarāḥ /
adhikāraṃ prakurvanti sarvajñāmoghaśaktayaḥ

10.1213

adhikārakṣaye śāntā jāyante sarvagāḥ śivāḥ /
parapreryāḥ punarbhūyo na bhavanti kadācana

10.1214

suśivāvaraṇaṃ khyātaṃ mantragarbhaṃ varānane /
bindvāvaraṇamūrdhve'taścandrakoṭisamaprabham

10.1215

tatra padmaṃ mahādīptaṃ daśakoṭisamanvitam /
tatra padme sthito devaḥ śāntyatīto mahādyutiḥ

10.1216

pañcavaktro viśālākṣo daśabāhustrīlocanaḥ /
taḍitsahasrapuñjābhaḥ sphuranmāṇikyamaṇḍitaḥ

10.1217

nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca /
parivāraḥ smṛtastasya śāntyatītasya suvrate

10.1218

tasya vāme tu digbhāge śāntyatītā vyavasthitā /
pañcavaktrāḥ smṛtāḥ sarvā daśabāhvinduśekharāḥ

10.1219

bindutattvaṃ samākhyātaṃ purakoṭyarbudairvṛtam /
ardhacandrastadūrdhve tu tadūrdhve tu nirodhikā

10.1220

ete dve tu mahāsthāne pañcapañcakalānvite /
jyotsnā jyotsnāvatī kāntiḥ suprabhā vimalā śivā

10.1221

ardhacandre sthitāhyetā nirodhinyāṃ śṛṇu priye /
rundhanī rodhanī raudrī jñānabodhā tamopahā

10.1222

ardhamātraḥ smṛto binduḥ svarūpaśca catuṣkalaḥ /
tasyāpyardhamardhacandrastvaṣṭāṃśaśca nirodhikā

10.1223

nirodhayati devānsā brahmādyāṃstu varānane /
nirodhinīti vikhyātā tāṃ bhittvā tu varānane

10.1224

sādākhyaparabhāvena pañcamantrakahātanuḥ /
tasyordhve tu smṛto nādaḥ sa kiñjalkarajaḥ prabhaḥ

10.1225

mahadbhiḥ puruṣairvyāptaḥ sūryakoṭyayutaprabhaiḥ /
teṣāṃ vai nāyikā vaksye bhuvane pañcasaṅkhyayā

10.1226

indhikā dīpikā caiva rocikā mocikā tathā /
ūrdhvagā tu samākhyātā kalātveṣā tu pañcamī

10.1227

tasminpadmaṃ suvistīrṇamūrdhvageśaḥ sthitaḥ prabhuḥ /
candrārbudapratīkāśaḥ pañcavaktrastrilocanaḥ

10.1228

candrārdhaśekharaḥ śānto daśabāhurmahātanuḥ /
indhikādivṛto devaḥ śūlapāṇirjaṭādharaḥ

10.1229

ūrdhvagā tu kalā tasya nityamutsaṅgagāminī /
tataḥ suṣumṇābhuvanaṃ suṣumṇā tatra saṃsthitā

10.1230

suṣumṇeśaḥ sthitastatra candrakoṭyayutaprabhaḥ /
daśabāhustrinetraśca śvetapadmoparisthitaḥ

10.1231

śaśāṅkaśekharaḥ śrīmān pañcavaktro mahātanuḥ /
iḍā ca piṅgalā caiva vāmadakṣiṇataḥ sthite

10.1232

suṣumṇā tu varārohe tuṣārakaṇadhūsarā /
śvetapadmakarā devī padmamālāvibhūṣitā

10.1233

pañcavaktrā suśobhāḍhyā trinetrā śūladhāriṇī /
tasyotsaṅgagatā devī dhyātavyā sādhakādibhiḥ

10.1234

grathitastu tayā sarvastvadhvāyamadha ūrdhvagaḥ /
nāḍyādhārastu nādo vai bhittvā sarvamidaṃ jagat

10.1235

adhaḥśaktyā vinirgataya yāvadbrahmāṇamūrdhvataḥ /
nāḍyā brahmabile līnastvavyaktadhvanirakṣaraḥ

10.1236

nadate sarvabhūteṣu śivaśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ /
evaṃ jñātvā varārohe śodhayettaṃ śivādhvare

10.1237

tato brahmabilaṃ jñeyaṃ rudrakoṭyarbudānvitam /
tatra brahmā paro jñeyaḥ śaśāṅkaśatasaprabbhaḥ

10.1238

daśabāhustrinetraśca pañcavaktrenduśekharaḥ /
triśūlapāṇirbhagavāñjaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ

10.1239

brahmāṇi tu parā śaktiryā sā mokṣapathe sthitā /
dvāraṃ yā mokṣamārgasya rodhayitvā vyavasthitā

10.1240

mokṣamārgapradātrī ca brahmotsaṅge ca saṃsthitā /
tāṃ bhittvātra varārohe gantavyamūrdhvataḥ priye

10.1241

ata ūrdhvaṃ sthitā śaktiḥ prasuptabhujagākṛtiḥ /
ādhāro bhuvanānāṃ sā tāṃ pravakṣyāmi suvrate

10.1242

sūkṣmā caiva susūkṣmā ca tathā cānyāmṛtāmitā /
vyāpinī madhyato jñeyā śeṣāḥ pūrvāditaḥ kramāt

10.1243

pañcavaktrāstrinetrāśca sutejaskā mahābalāḥ /
śaktitattvaṃ samākhyātaṃ śivatattvaṃ śṛṇu priye

10.1244

puraśreṣṭhairanekaistu samantātparivāritam /
hemaprākāraracitaṃ ratnamāṇikyamaṇḍitam

10.1245

aśeṣabhogasampannaṃ sarvakāmaguṇodayam /
bhuvanāni pravakṣyāmi tatraiva saṃsthitāni tu

10.1246

vyāpakaṃ vyomarūpaṃ ca anantānāthanāśritam /
kāraṇānāṃ pañcakaṃ ca śivatattve vyavasthitam

10.1247

tatra padmaṃ suvisthīrṇamanantānantasambhavam /
tasya padmasya madhyastho devaścāyamanāśritaḥ

10.1248

pañcavaktradharaḥ śāntaḥ sarvajñaḥ parameśvaraḥ /
daśabāhurmahādīptaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ

10.1249

sarvānugrahakartā ca praṇatārtivināśanaḥ /
bhuktimuktipradātā ca sūryakoṭyarbudaprabhaḥ

10.1250

sphuranmukuṭamāṇikyaḥ samantādupaśobhitaḥ /
divyāmbaradharo devo divyagandhānulepanaḥ

10.1251

padmāsanonnatoraskaḥ śaśāṅkakṛtaśekharaḥ /
ābaddhamaṇiparyaṅkaścāmarotkṣepavījitaḥ

10.1252

rudrakoṭyarbudānīkaiḥ samantādupaśobhitaḥ /
vyāpinī vyomarūpā cānantānāthātvanāśritā

10.1253

pañcavaktrā mahāvīryā daśabāhvinduśekharāḥ /
trinetrāḥ śūlahastāśca kāraṇaiśca samanvitāḥ

10.1254

pūrvādyuttaraparyantā etāścaiva vyavasthitāḥ /
anāśrito madhyagastu saṃsthitaḥ prabhuravyayaḥ

10.1255

anāśritakalā devī tasyotsaṅge ca saṃsthitā /
evaṃ vai śivatattvaṃ tu kathitaṃ tava sundari

10.1256

śodhayitvā tataścordhvaṃ śaktiścaiva parā smṛtā /
samanā nāma sā jñeyā manaścordhvaṃ na jāyate

10.1257

paripāṭyā sthitānāṃ tu pṛthivyādiśivāvadhau /
sarveṣāṃ kāraṇānāṃ ca kartṛbhūtā vyavasthitā

10.1258

bibhartyaṇḍānyanekāni śivena samadhiṣṭhitā /
tatrāruḍhastu kurute śivaḥ paramakāraṇam

10.1259

sṛṣṭisthitisamāhāraṃ tirobhāvamanugraham /
hetukartā maheśānaḥ sarvakāraṇakāraṇam

10.1260

samanā nāma yā śaktiḥ sā tasya karaṇaṃ smṛtam /
tayādhitiṣṭheddeveśo hyadhaḥkāraṇapañcakam

10.1261

anāśritasya devasya kāraṇaṃ seyamāśritā /
sa vai prerayate bhūyastvanāthaṃ tu jagatpatim

10.1262

anāthaścāpyananteśamananto vyomarūpiṇam /
vyomavyāpī mahādevo vyāpinaṃ bodhayetprabhum

10.1263

vyāpinī karaṇaṃ tasya kartā vai vyāpyasau prabhuḥ /
karmarūpā sthitā māyā yadadhaḥ śaktikuṇḍalī

10.1264

nādabindvātmakaṃ kāryamityādijagadudbhavaḥ /
yatsadāśivaparyantaṃ pārthivādyaṃ ca suvrate

10.1265

tatsarvaṃ prākṛtaṃ jñeyaṃ vināśotpattisaṃyutam /
yā sā śaktiḥ purā proktā samanā tvadhvamūrdhani

10.1266

sphuratsūryasahasrābhakiraṇānantabhāsvarā /
dhyātvā caitāṃ samāvāhya sthāpayettu vidhānavit

10.1267

upacāraṃ tataḥ kṛtvā vāgīśyāvāhanaṃ tathā /
sthāpanaṃ pūjanaṃ caiva paśoryāgaṃ tathaiva ca

10.1268

garbhadhāritvajanane adhikāraṃ tathaiva ca /
yogaṃ bhogaṃ layaṃ caiva niṣkṛtiṃ tadanantaram

10.1269

bhuvanādhipahomaṃ ca bhuvanādhipavāsinām /
bhuvanānāṃ yathāyogaṃ homaṃ kṛtvā varānane

10.1270

tritattvaṃ śadhayeccāto'vayavāṃśca yathākramam /
viśleṣapāśacchedau ca kṛtvā pūrṇāṃ tu pātayet

10.1271

prāyaścittaṃ tato hutvā kartarīmabhimantrayet /
śikhāṃ cchitvā samarpyaitāṃ śiśuṃ saṃsnāpayedguruḥ

10.1272

ācāryaḥ prayato bhūtvā sakalīkaraṇādikam /
sruco'gre tu śikhāṃ kṛtvā hutvā snāyādanantaram

10.1273

sakalīkaraṇaṃ kṛtvā ācāryastu varānane /
śiśorapi vidhiṃ kṛtvā śivakumbhaṃ samarcayet

10.1274

bhairavaṃ madhyadeśasthaṃ bhairavāgniṃ samarcayet /
pūrṇāṃ sampūrya vidhivadvāmamantramanusmaran

10.1275

pūrvoktalakṣaṇenaiva proccarettaṃ prayatnataḥ /
heyādhvānamadhaḥ kurvannecayettaṃ varānane

10.1276

yāvatsā samanā śaktiḥ tadūrdhve conmanā smṛtā /
nātra kālaḥ kalāścāro na tattvaṃ na ca devatāḥ

10.1277

sunirvāṇaṃ paraṃ śuddhaṃ guruvaktraṃ taducyate /
tadatītaṃ varārohe paraṃ tattvamanāmayam

10.1278

guruvaktraprayogeṇa tasminyojyeta śāśvate /
niṣkampe kāraṇātīte viraje nirmale śubhe

10.1279

sarvajñe parame tattve vyomātīte hyatīndriye /
ityadhvā caiṣa vai proktaḥ samāsena mayānaghe

10.1280

jñātvā caivaṃ mahādevi prayāti paramaṃ padam /
dehe deve ca śiṣye ca kalaśe hyagnimadhyataḥ /
evaṃ jñātvā varārohe mucyate mocayatyapi

11.1

iti svacchandatantre daśamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ
ekādaśaḥ paṭalaḥ
śrīdevyuvāca
adhvāyaṃ tu mayā jñātastvatprasādātsurādhipa /
jagatsṛṣṭistvayā deva sūcitā na tu varṇitā

11.2

adhvasṛṣṭiṃ mahādeva kathayasva prasādataḥ /
śrībhairava uvāca
yo'sau sūkṣmaḥ paro devaḥ kāraṇaṃ sarvagaḥ śivaḥ

11.3

nimittakāraṇaṃ so'tra kathitastava suvrate /
akāmātsaṃsṛjetsarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

11.4

svatejasā varārohe vyoma saṃkṣobhya līlayā /
upādānaṃ tu tatproktaṃ saṃkṣubdhaṃ samavāyataḥ

11.5

tasmācchūnyaṃ samutpannaṃ śūnyātsparśasamudbhavaḥ /
tasmānnādaḥ samutpannaḥ pūrvaṃ vai kathitastava

11.6

aṣṭadhā sa tu deveśi vyaktaḥ śabdaprabhedataḥ /
ghoṣo rāvaḥ svanaḥ śabdaḥ sphoṭākhyo dhvanireva ca

11.7

jhāṅkāro dhvaṅkṛtaścaiva aṣṭau śabdāḥ prakīrtitāḥ /
navamastu mahāśabdaḥ sarveṣāṃ vyāpakaḥ smṛtaḥ

11.8

nadatyasau sadā yasmātsarvabhūteṣvavasthitaḥ /
tasmātsadāśivo devo vyakto vai dṛkkriyātmakaḥ

11.9

nādādbinduḥ samutpannaḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ /
sa caiva daśadhā jñeyo daśatattvaphalapradaḥ

11.10

daśadhā varṇarūpeṇa daśadaivatasaṃyutaḥ /
bindoḥ sadāśivo jñeyaḥ so'ṣṭabhedāṅgasaṃyutaḥ

11.11

pañcabrahmakalābhiśca vidyāṅgaiḥ śaktibhiryutaḥ /
pañcabhiśca mahājñānairmūrtibhiśca samanvitaḥ

11.12

sa evāpararūpeṇa paramātmā śivo'vyayaḥ /
dvidhāvasthaḥ sa ca jñeyaḥ soccāroccāravarjitaḥ

11.13

mudrāmantrasvarūpeṇa sa eva ca punardvidhā /
kriyājñānasvarūpeṇa icchārūpasvarūpataḥ

11.14

śabdāvabodharūpeṇa vasturūpasvarūpataḥ /
sthūlaḥ sūkṣmaḥ paraścaiva parātīto nirañjanaḥ

11.15

vyomarūpasvarūpeṇa samanonmana eva ca /
unmanātīto deveśi śivo jñeyaḥ śivāgame

11.16

unmanāsamanāsthānaṃ śivena samadhiṣṭhitam /
pañcakāraṇarūpeṇa tadadhaḥ punareva saḥ

11.17

kāraṇaṃ pañcakaṃ devi adhiṣṭhāya tvadhastataḥ /
vyāpakaḥ śaktimūrdhastho biladvāramanāśritaḥ

11.18

anantaśca suṣumneśastvanāthaścordhvagastathā /
vyomarūpī mahādevi bindvīśaḥ parikīrtitaḥ

11.19

anāśritaḥ svayaṃ brahmā samadhiṣṭhāya saṃsthitaḥ /
anātho viṣṇurityuktastvananto rudra eva ca

11.20

vyomarūpīśvaraḥ prokto vyāpī caiva sadāśivaḥ /
vyāpakaśca punardevi hāṭakaḥ parameśvaraḥ

11.21

vidyāmantragaṇairyuktaḥ saptapātālanāyakaḥ /
anantaścaiva deveśi rudraḥ kālāgnivigrahaḥ

11.22

anātho'nantarūpeṇa sthitaścādhvani dhārakaḥ /
anāśrito mahādevi sthito vai hūhukaḥ prabhuḥ

11.23

svaśaktyāśritaḥ sa bhavāṃstena gītastvanāśritaḥ /
tasyāśritaṃ jagatsarvamunmanyantaṃ varānane

11.24

saṃsthitaścāmbhaso mūrdhni śaktyādhārastu hūhukaḥ /
aptattvaṃ caiva tadadha āgneyaṃ tadanantaram

11.25

vāyavyaṃ nābhasaṃ caiva tanmātrāṇīndriyāṇi ca /
viṣayāśca manaścaiva ahaṃkārastvanukramāt

11.26

bauddhaṃ gauṇaṃ ca deveśi prākṛtaṃ pauruṣaṃ tathā /
niyatiḥ kālarāgau ca vidyā caiva kalā tathā

11.27

māyātattvaṃ tathā vidyā īśvaraśca sadāśivaḥ /
bindvardhendunirodhī ca nādo nāḍī tvataḥ param

11.28

adho brahmabilaṃ devi śaktitattvaṃ tataḥ param /
pañcakāraṇasaṃyuktā vyāpinī ca tataḥ param

11.29

samanā unmanā caiva prakriyāṇḍairyutā priye /
evaṃ vai prakriyāṇḍaṃ tu adhordhvaṃ saṃvyavasthitam

11.30

evaṃvidhānyadho'dho vai ūrdhvordhvaṃ ca samantataḥ /
yathā ātmāṇavo devi asaṃkhyātā vyavasthitāḥ

11.31

evaṃ vai prakriyāṇḍāni tvasaṃkhyeyānyanekaśaḥ /
ekena varṇiteneha sarvo'dhvā varṇitaḥ priye

11.32

yathā hyekaṃ tathā sarvaṃ prakriyāṇḍaṃ sthitaṃ priye /
sarveṣāṃ prakriyāṇḍānāṃ svasvarūpeṇa suvrate

11.33

vyāpakastu śivaḥ sūkṣmaḥ sabāhyābhyantaraṃ sthitaḥ /
sarvātiśayanirmuktaḥ sarvakāraṇavarjitaḥ

11.34

sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ prapañcātītagocaraḥ /
nirmalo vimalaḥ śāntastvadha ūrdhvaṃ vyavasthitaḥ

11.35

ākāśasya yathā nordhvaṃ na madhyaṃ nāpyadhaḥ kvacit /
evaṃ sarvagato devaḥ śivaḥ paramakāraṇam

11.36

vyāpya devi jagatsarvaṃ vyomasu vyomavatsthitaḥ /
evaṃ jñātvā varārohe na bhūyo janmabhāgbhavet

11.37

kāraṇānāṃ punarvyāptiṃ kathayāmi samāsataḥ /
tattve tu pārthive brahmā adhiṣṭhātā vyavasthitaḥ

11.38

aptattve tu sthito viṣṇū rudrastejasi saṃsthitaḥ /
īśvaro vāyutattve tu ākāśe tu sadāśivaḥ

11.39

ādityaśca smṛto brahmā somo viṣṇuśca suvrate /
grahāṇāmadhipo rudro nakṣatrāṇāṃ tatheśvaraḥ

11.40

yajamānastu deveśi svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ /
sadyojātastu vai brahmā vāmo viṣṇuḥ prakīrtitaḥ

11.41

aghoro rudra ityuktastathā puruṣa īśvaraḥ /
īśānastu varārohe svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ

11.42

sadyojātastu ṛgvedo vāmadevo yajuḥ smṛtaḥ /
aghoraḥ sāmavedastu puruṣo'tharva ucyate

11.43

īśānaśca suraśreṣṭhaḥ sarvavidyātmakaḥ smṛtaḥ /
laukikaṃ devi vijñānaṃ sadyojātādvinirgatam

11.44

vaidikaṃ vāmadevāttu ādhyātmikamaghorataḥ /
puruṣāccātimārgākhyaṃ nirgataṃ tu varānane

11.45

mantrākhyaṃ tu mahājñānamīśānāttu vinirgatam /
tathā tattvavibhāgena punaśca śṛṇu suvrate

11.46

caturviṃśatitattvāni brahmā vyāpya vyavasthitaḥ /
pradhānāntaṃ tu deveśi pauruṣaṃ tu janārdanaḥ

11.47

niyateratha māyāntaṃ rudro vyāpya vyavasthitaḥ /
vidyā tathaiśvaraṃ tattvaṃ vyāptaṃ caiveśvareṇa tu

11.48

ūrdhvaṃ sadāśivo devaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ /
tattvatrayavibhāgena punarvakṣyāmi suvrate

11.49

ātmatattve tu vai brahmā māyānte ca vyavasthitaḥ /
vidyātattve tathā viṣṇuryāvatsādākhyagocaram

11.50

śivatattve tathā rudro vijñeyastu varānane /
sādākhyamūrdhvamadhvānaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ

11.51

raudryā adhiṣṭhitātmā vai sa rudraḥ parikīrtitaḥ /
vyāptaśca vāmayā viṣṇurjyeṣṭhayā ca pitāmahaḥ

11.52

jñānaśaktiḥ smṛto brahmā kriyāśaktirjanārdanaḥ /
icchāśaktiḥ paro rudraḥ sa śivaḥ parigīyate

11.53

viṣṇuḥ sadāśivo devo brahmā caiveśvarastathā /
sadāśivaḥ śivāddevi utpannaḥ prabhurīśvaraḥ

11.54

tasmādvidyā tato māyā vidyāyāḥ punarīśvaraḥ /
jñānaśaktikarāgreṇa svecchayā parameśvaraḥ

11.55

sapta koṭīstu mantrāṇāṃ sṛjejjñānakriyātmikāḥ /
te ca sādākhyaparyante pārthivādye tu suvrate

11.56

anugrahaṃ prakurvanti dehināṃ bhuvane sthitāḥ /
śivaśaktisamāviṣṭāstrinetrāścandramaulayaḥ

11.57

rudramūrtibhireko'sau śivaḥ paramakāraṇam /
jagadvyāpya sthito māyī śūlapāṇiranekadhā

11.58

jñānaśaktyā punaścaiva samālokya varānane /
icchāśaktyā samāviṣṭaḥ kriyāśaktyā tu suvrate

11.59

māyātattvaṃ jagadbījaṃ nityaṃ vibhutayāvyayam /
tatsthaṃ kṛtvātmavargaṃ tu yugapatkṣobhayetprabhuḥ

11.60

helādaṇḍāhatāyāśca badaryā vā phalāni tu /
tiryagūrdhvamadhastācca nirgacchanti samāsataḥ

11.61

muktestu bhājanaṃ ye'tra anudhyātāḥ śivena tu /
ūrdhvaṃ gacchanti te sarve śivaṃ paramanirmalam

11.62

vidyāyā bhājanaṃ tiryaṅmantrarūpā bhavanti vai /
saṃsārabhājanaṃ ye tu malakarmakalānvitāḥ

11.63

adhastātte vrajantyatra ghore'dhvanyatidāruṇe /
tasmātkalā samutpannā vidyā rāgastathaiva ca

11.64

kālo niyatitattvaṃ ca puṃstattvaṃ prakṛtistathā /
sattvaṃ rajastamaścaiva prakṛtestu guṇāstrayaḥ

11.65

sattvaṃ prakāśajanakaṃ pravṛttijanakaṃ rajaḥ /
tamo'vaṣṭambhakaṃ proktaṃ vijñeyaṃ tu guṇatrayam

11.66

sattvaṃ brahmā rajo viṣṇustamo rudraḥ prakīrtitaḥ /
brahmatve sṛjate lokān viṣṇutve sthitikārakaḥ

11.67

rudratve saṃharetsarvaṃ jagadetaccarācaram /
jāgratsvapnasuṣuptaṃ ca tisro'vasthāśca tadgatāḥ

11.68

guṇebhyo dhiṣaṇā jātā bhāvabhedaiḥ samanvitā /
brahmā tatrādhipatyena buddhitattve vyavasthitaḥ

11.69

sarvajñaṃ ca tamevāhurbauddhānāṃ paramaṃ padam /
guṇeṣvārahatānāṃ ca pradhānaṃ vedavādinām

11.70

pauruṣaṃ caiva sāṃkhyānāṃ sukhaduḥkhādivarjitam /
ṣaḍviṃśakaṃ ca deveśi yogaśāstre paraṃ padam

11.71

vrate pāśupate proktamaiśvaraṃ paramaṃ padam /
mausule kāruke caiva māyātattvaṃ prakīrtitam

11.72

kṣemeśo brahmaṇaḥ svāmī teṣāṃ tatparamaṃ padam /
tejeśo vaimalānāṃ ca pramāṇe ca dhruvaṃ padam

11.73

dīkṣājñānaviśuddhātmā dehāntaṃ yāva caryayā /
kapālavratamāsthāya svaṃ svaṃ gacchati tatpadam

11.74

japabhasmakriyāniṣṭhāste vrajantyaiśvaraṃ padam /
sarvādhvāno viniṣkrāntaṃ śaivānāṃ tu paraṃ padam

11.75

buddhitattvādahaṅkāraḥ punarjātastridhā priye /
sāttviko rājasaścaiva tāmasaśca prakīrtitaḥ

11.76

bhūtādirvaikṛtaścaiva taijasaśca tridhā sthitaḥ /
tanmātrāṇyatha bhūtādestebhyo bhūtānyajījanat

11.77

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ /
etāni pañca khyātāni tanmātrāṇi krameṇa tu

11.78

śabdādvyoma samutpannaṃ sparśadvāyustathā punaḥ /
rūpāttejaḥ samutpannamāpo jātā rasātpunaḥ

11.79

gandhāttu pṛthivī jātā samāsātkathitaṃ tava /
karmendriyāṇi jātāni tasmādvaikārikādatha

11.80

vākpāṇipādaṃ pāyuśca upasthaśceti pañcamam /
buddhīndriyāṇi pañcaiva taijasāttu bhavantyatha

11.81

śrotraṃ tvakcakṣuṣau jihvā nāsikā caiva pañcamī /
ubhayātma manaḥ proktaṃ vyāptṛ sarvendriyāṇi tu

11.82

ātmopakārakāṇyeva kathitāni yathārthataḥ /
ātmā caivāntarātmā ca bāhyātmā caiva sundari

11.83

nirātmā parātmātmaitān kathayāmi samāsataḥ /
abudhaśca budhaścaiva budhyamānastathaiva ca

11.84

prabuddhaḥ suprabuddhaśca punaśca kathayāmi te /
pradhānasāmyamāśritya sukhaduḥkhavivarjitaḥ

11.85

yadā tasmin sthitvā devi tadātmā tu sa ucyate /
puryaṣṭakasamāyogātparyaṭetsarvayoniṣu

11.86

antarātmā sa vijñeyo nibaddhastu śubhāśubhaiḥ /
buddhikarmendriyairyukto mahābhūtaiḥ samāvṛtaiḥ

11.87

bāhyātmā tu tadā devi bhuṅkte'sau viṣayān sadā /
bhūtabhāvavinirmuktastattvadharmakalojjhitaḥ

11.88

maladharmaikayuktātmā māyādharmatiraskṛtaḥ /
nirātmā tu tadā jñeyaḥ paramātmātha kathyate

11.89

malakarmakalādyaistu nirmuktaśca yadā priye /
sarvādhvasamatītaśca māyāmohojjhitaśca yaḥ

11.90

nirmalatvaṃ yadā yāti padaṃ paramamavyayam /
paramātmā tadā devi procyate prabhuravyayaḥ

11.91

abudhaṃ ca punardevi kathayāmi samāsataḥ /
tattvabhūtātmasaṃhāre kalākṣityantagocare

11.92

māyāsāmyaniśāyāṃ vai saṃhṛtya parameśvaraḥ /
nirvyāpāro bhavettāvadyāvadvai nodaya punaḥ

11.93

sukhaduḥkhādyabhāvaśca hyātmavargasya karmaṇaḥ /
malanidrāvimūḍhātmā ruddhacaitanyadṛkkriyaḥ

11.94

na vijānāti śabdādīnātmānaṃ ca varānane /
kāraṇaṃ na vijānāti na ca sthānaṃ svakaṃ priye

11.95

sarvametanna jānati yato luptākṣadṛkkriyaḥ /
abudhastiṣṭhate tatra yāvanmāyā aharmukham

11.96

abudhastu samākhyātaḥ budhaṃ caiva nibodha me /
paripākagate karmaṇīśvarecchākaroddhṛte

11.97

prakāśaṃ nāyanaṃ yadvadanugṛhṇāti bhāskaraḥ /
karaṇānyanugṛhṇāti tadvadīśvara ātmanām

11.98

kalonmīlitacaitanyo vidyādarśitagocaraḥ /
rāgo'sya rañjakatvena viṣayānandalakṣaṇaḥ

11.99

kālo vai kalayatyenaṃ tuṭyādipralayāvadhiḥ /
niyatirniścitaṃ nityaṃ yojayecca śubhāśubhe

11.100

paramāṇusahasrāṃśānna ca nyūnaṃ na cādhikam /
pumbhāvaṃ tamanuprāpya tattve ca puruṣāhvaye

11.101

puraṃ pradhānamityuktaṃ prapañcānekasaṃkulam /
tatpuraṃ poṣayedyasmāttasmādvai puruṣaḥ smṛtaḥ

11.102

yataḥ śrīkaṇṭhanāthastu niyatyā karmataḥ paśum /
pradhānapāśajāleva veṣṭayedasamañjasam

11.103

buddhistriguṇabandhena buddhvā vaikārikeṇa tu /
tanmātrendriyabandhena dṛḍhaṃ bhūtaiśca veṣṭitaḥ

11.104

baddhaḥ saṃcarati hyevaṃ māyādyavanigocare /
saṃsārī procyate tasmātsaṃsaredyatpunaḥ punaḥ

11.105

śadbādiviṣayā yasmādvidyante viṣayī tataḥ /
viṣayāḥ paramityāha nānābhedairvisarpitāḥ

11.106

nānākarmavipākaiśca bhuṅkte tadbhāvabhāvitaḥ /
evaṃ bhuṅkte tu vai yasmāttasmādbhoktā sa ucyate

11.107

tasmiṃstajjño varārohe kṣetre vai kārṣako yathā /
mahābilāṣamālokya kṛṣedvai lobhalāṅgalaiḥ

11.108

vapecca mohabhāvena manovākkāyikaṃ sadā /
dharmādharmamayaṃ bījaṃ pravikīrya samantataḥ

11.109

tasmādvai aṅkurotpattiḥ sukhaduḥkhaphalodayā /
vardhate kāmakrodhena siktā rāgāmbunā bhṛśam

11.110

yasmin deśe ca kāle ca vayasā yādṛśena ca /
uptaṃ śubhāśubhaṃ karma tatkāle labhate phalam

11.111

bhuṅkte tu vividhākāraṃ pūrvakarmavaśādbudhaḥ /
yasmādevaṃ vijānāti tasmātkṣetrajña ucyate

11.112

viṣayānbudhyate yasmādbudhastasmātprakīrtitaḥ /
tadevāniṣṭarūpeṇa yadā bhāvayate pumān

11.113

budhyamānastu sa tadā adhunā kathayāmi te /
yadā jugupsate bhogān śubhāṃścaivāśubhāṃstathā

11.114

kṛtrimāneva manyeta paraṃ vairāgyamāśritaḥ /
māyādyavaniparyantamindrajālaṃ tu budhyate

11.115

putramitrakalatrāṇi suhṛtsvajanabāndhavāḥ /
yadarjitaṃ mayā dravyaṃ śubhenāpyaśubhena vā

11.116

tadbhokṣyante tvime sarve nirātaṅkā nirākulāḥ /
ekākī cāhamevaiṣa yāsyāmi yamasādanam

11.117

tasmācca na śubhā hyete vairiṇo'narthakāriṇaḥ /
svāmīyamapyayaṃ dehaṃ nityameva jugupsate

11.118

śukraśoṇitasambhūtaṃ viṣayoragadūṣitam /
nānāvyādhisamākīrṇaṃ jarāmṛtyubhayākulam

11.119

so'hamasmi malākīrṇe kathamatra ramāmyaham /
nityamudvignacittastu cintayedvai punaḥ punaḥ

11.120

kathaṃ muktirbhavedasmātsaṃsārādduratikramāt /
evaṃ prabuddho deveśi tallayastatparāyaṇaḥ

11.121

sarvārambhavinirmuktaḥ pramuktaḥ procyate tadā /
prabuddhastu samākhyātaḥ suprabuddhaṃ tu me śṛṇu

11.122

dīkṣājñānena yogena caryayāpyatha suvrate /
yadā prāptaḥ paraṃ sthānamadhvātītaṃ nirāmayam

11.123

virajo vimalaṃ śāntaṃ prapañcātītagocaram /
niṣkampaṃ kāraṇātītaṃ sarvajñaṃ sarvatomukham

11.124

sutṛptānādisambuddhaṃ svatantraṃ nityameva hi /
aluptaśaktivibhavaṃ suprabuddhaṃ sanātanam

11.125

tasmin yuktastadātmā vai tadguṇaistu samanvitaḥ /
suprabuddhaḥ sa evokto bhairavasya vaco yathā

11.126

na cādhikāritā dīkṣāṃ vinā yogo'sti śāṅkare /
adhunā kathayiṣyāmi bhāvabhedān varānane

11.127

karaṇāni daśa trīṇi kāryaṃ ca daśadhā priye /
ekādaśendriyavadhā ahaṅkārastu vai tridhā

11.128

buddhiraṣṭavidhā caiva pañcadhā tu viparyayaḥ /
nāmānyeṣāṃ vibhāgena kathayāmi yathākramam

11.129

pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca

11.130

२-pāda verse
gandho rasaśca tanmātre rūpatanmātrameva ca /
sparśaḥ śabdaśca pañcaiva tanmātrāṇīritāni tu

11.131

etatte daśadhā kāryaṃ kīrtitaṃ nāmasaṃkhyayā /
vākpāṇipādaṃ pāyuṃ ca upasthaṃ ca tathā viduḥ

11.132

śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā ceti kīrtitam /
bahiṣkaraṇakaṃ devi daśadhā saṃvyavasthitam

11.133

manohaṃkārabuddhyākhyaṃ tridhāntaḥkaraṇaṃ smṛtam /
mūkatā kauṇyapaṅgutvaṃ tathānutsargatāpi ca

11.134

nirānandaśca vijñeyo badhiratvaṃ tathaiva ca /
śīrṇatā caiva gātrasya tathā cāndhatvameva ca

11.135

anāsvādastvagandhaśca anavasthā manasyatha /
itīndriyavadhāḥ khyātā ekādaśa tu tatkramāt

11.136

taijaso vaikṛtākhyaśca bhūtādiśca tṛtīyakaḥ /
ahaṅkārastridhā prokto mayā ta varavarṇini

11.137

dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca caturthakam /
adharmaṃ ca tathājñānamavairāgyamanaiśvaram

11.138

aṣṭāvete samākhyātā buddherdharmādayo guṇāḥ /
tamo moho mahāmohastāmisro'nyo viparyayaḥ

11.139

andhatāmisramityāhurevaṃ pañca viparyayāḥ /
bhāvabhedāḥ samākhyātāḥ pañcāśatte yathākramam

11.140

punaścāṣṭau tu ye buddherbhedā dharmādayaḥ sthitāḥ /
teṣāṃ bhedā yathā bhinnāstathāhaṃ kathayāmi te

11.141

badhnāti saptadhā sā tu puṃsaḥ saṃsāravartmani /
mocayejjñānabhāvena sāṃkhyajñānaratānnarān

11.142

jñānaṃ ca sāttvikaṃ proktaṃ trayo'nye rājasāḥ smṛtāḥ /
tāmasāścāpyadharmādyāścatvāro vai varānane

11.143

dharmaśca daśadhā prokto jñānaṃ caivāṣṭadhā smṛtam /
vairāgyaṃ navadhā caivamaiśvaryaṃ cāṣṭadhā viduḥ

11.144

eta eva viparyastā adharmādyāḥ prakīrtitāḥ /
akrodho guruśuśrūṣā śaucaṃ santoṣa ārjavam

11.145

ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryamakalkatā /
evaṃ daśavidho dharmaḥ kathitastu varānane

11.146

tāraṃ sutāraṃ taraṇaṃ tārakaṃ ca pramodakam /
pramuditaṃ ramyakaṃ ca sadāpramuditaṃ tathā

11.147

etajjñānaṃ samākhyātaṃ samāsātparameśvari /
ambhā ca salilā odhā vṛṣṭisaṃjñā tathāparā

11.148

sutārā ca supārā ca sunetrā ca parā smṛtā /
aṣṭamī ca kumārī syāduttamāmbhasikā tathā

11.149

vairāgyaṃ navadhā caiva kathitaṃ tu mayā tava /
aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca

11.150

prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvaṃ ca tathā param /
yatrakāmāvasāyitvamaṣṭamaṃ parikīrtitam

11.151

aiśvaryamaṣṭadhā caiva kathitaṃ tu varānane /
krodhaścāguruśuśrūṣā aśaucaṃ ca tataḥ param

11.152

asantoṣo'nārjavaṃ ca hiṃsā cāsatyameva ca /
steyamabrahmacaryaṃ ca tathā caiva sakalkatā

11.153

evameṣa samākhyāto daśadhādharmasaṃgrahaḥ /
atāramasutāraṃ ca atāraṇamathāpi ca

11.154

atārakaṃ ca deveśi caturthaṃ parikīrtitam /
apramodo'pramuditamaramyakamathāpi ca

11.155

asadāpramuditaṃ tadajñānaṃ caivamaṣṭadhā /
anambhā asalilā ca anoghāvṛṣṭireva ca

11.156

asutāramasupāramasunetramataḥ param /
akumārī ca vijñeyānuttamāmbhasikā tathā

11.157

anaṇimālaghimā caivāmahimā maheśvari /
aprāptiraprākāmyaṃ cānīśitvaṃ ca tathaiva ca

11.158

avaśitvaṃ tathā caivāyatrakāmāvasāyitā /
anaiśvaryaṃ ca deveśi aṣṭadhā parikīrtitam /
anaiśvaryādibhiścaite paiśācādyā adhiṣṭhitāḥ

11.159

yathā krameṇa teṣvaṣṭau saṃsthitān kathayāmi te /
anaiśvaryaṃ hi paiśāce avairāgyaṃ ca rākṣase

11.160

yākṣe caiva tadajñānaṃ gāndharve'dharma eva ca /
dharmaṃ caiva tathaindre tu jñānaṃ saumye pratiṣṭhitam

11.161

prājāpatye tu vairāgyamaiśvaryaṃ brahmaṇi sthitam /
catuṣṣaṣṭiguṇaṃ caitatpade brāhme vyavasthitam

11.162

ṣaṭpañcāśadguṇaṃ tacca prājāpatye vyavasthitam /
aṣṭacatvāriṃśadguṇaṃ saumye vai parikīrtitam

11.163

catvāriṃśadguṇaṃ caiva māhendraiśvaryamucyate /
dvātriṃśadguṇitaṃ devi gāndharvaiśvaryamucyate

11.164

caturviṃśaguṇaṃ yākṣaṃ ṣoḍaśaṃ rākṣasaṃ smṛtam /
aiśvaryamaṣṭaguṇitaṃ paiśācaṃ parikīrtitam

11.165

evaṃ sthitaṃ tadaiśvaryaṃ devayoniṣu suvrate /
anye saptasvarūpeṇa saṃsthitā devayoniṣu

11.166

eta eva susaṃkīrṇā mānuṣeṣu vyavasthitāḥ /
pradhānaguṇabhāvena sthāvarāntaṃ vyavasthitāḥ

11.167

guṇatrayasya vyāptiṃ vai kathayāmi yathāsthitām /
sattvenādhiṣṭhitā devā brahmādyā maghavāntakāḥ

11.168

gandharvayakṣamanujā daityāścaiva tu rājasāḥ /
yātudhānāḥ piśācāśca tāmasāḥ parikīrtitāḥ

11.169

rajaḥsattvotkaṭā jñeyā ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ /
anyonyābhibhavāste ca pṛthivyāṃ saṃvyavasthitāḥ

11.170

atyantatamasāviṣṭāḥ sthāvarāśca sarīsṛpāḥ /
pādapādavihīnāśca tāmasāḥ parikīrtitāḥ

11.171

sarīsṛpādyā vijñeyāḥ sthāvarāntāstu suvrate /
eṣāmantargatāścānyā anantā eva yonayaḥ

11.172

mānuṣeṣu tathānantā bhedānantyavyavasthayā /
na śakyā gadituṃ tā vai karmānantyaprabhedataḥ

11.173

guṇāstu mānuṣe loke dharmādyā eva saṃsthitāḥ /
dharmādyeṣu nibaddhāni yāni jñānāni suvrate

11.174

adharmādyeṣu yāni syustāni te kathayāmyaham /
hetuśāstraṃ ca yalloke nityānityaviḍambakam

11.175

vādajalpavitaṇḍābhiḥ vivadante hyaniścitāḥ /
hetuniṣṭhāni vākyāni vastuśūnyāni suvrate

11.176

jñānayogavihīnāni devatārahitāni tu /
dharmārthakāmamokṣeṣu niścayo naiva jāyate

11.177

ajñānena nibaddhāni tvadharmeṇa nimittataḥ /
nirayaṃ te pragacchanti ye tatrābhiratā narāḥ

11.178

avairāgyādanaiśvaryaṃ bhuñjate niraye sadā /
catvāraste varārohe duḥkhadā narake sadā

11.179

mohakāḥ sarvajantūnāṃ yataste tāmasāḥ smṛtāḥ /
dharmeṇaikena deveśi baddhaṃ jñānaṃ hi laukikam

11.180

dharmajñānanibaddhaṃ tu pāñcarātraṃ ca vaidikam /
bauddhamārahataṃ caiva vairāgyeṇaiva suvrate

11.181

jñānavairāgyasambaddhaṃ sāṃkhyajñānaṃ hi pārvati /
jñānaṃ vairāgyamaiśvaryaṃ yogajñānapratiṣṭhitam

11.182

atītaṃ buddhibhāvānāmatimārgaṃ prakīrtitam /
lokātītaṃ tu tajjñānamatimārgamiti smṛtam

11.183

lokāśca paśavaḥ proktāḥ sṛṣṭisaṃhāravartmani /
teṣāmatītāste jñeyā ye'timārge vyavasthitāḥ

11.184

kapālavratino ye ca tathā pāśupatāśca ye /
sṛṣṭirna vidyate teṣāmīśvare ca dhruve sthitāḥ

11.185

yasmānmokṣaṃ gamiṣyanti apunarbhavakāraṇam /
laukikānāṃ punaḥ sṛṣṭiḥ punaḥ saṃhāra eva ca

11.186

saṃsāracakramārūḍhā bhramanti ghaṭayantravat /
dharmādyarakasaṃyuktamaṣṭāraṃ cakrakaṃ priye

11.187

īśvarādhiṣṭhitaṃ devi nityatyādaṇḍakāhatam /
malakarmakalāviddhaṃ bhramate kālavegataḥ

11.188

laukikādyeṣu jñāneṣu ye teṣvabhiratāḥ priye /
hetuśāstraparā ye tu ye cānye pāpakarmiṇaḥ

11.189

te sarve cāsya cakrasya nāntaṃ paśyanti mohitāḥ /
laukikādyeṣu ye sādhyā atimārgāntagocare

11.190

līlayā sādhayetsarvān śivajñāne mahodaye /
na sarvaiḥ sādhyate tadvai yato'tīva sunirmalam

11.191

yato yojayate devi abhāve parame pade /
abhāvaṃ bhāvanātītaṃ prapañcātītagocaram

11.192

manobuddhyādinirmuktaṃ hetuvādavivarjitam /
pratyakṣādipramāṇaiśca vyatītaṃ prabhu cāvyayam

11.193

sarvatarkāgamātītaṃ pāśamantravivarjitam /
sarvajñaṃ sarvagaṃ śāntaṃ nirmalaṃ nirupaplavam

11.194

sarvaśaktyātmakaṃ hyekaṃ svatantrānāthanādimat /
sarvātiśayanirmuktamanādibhavavarjitam

11.195

sarvajñānapadātītaṃ śaivaṃ jñānaṃ paraṃ smṛtam /
evaṃ sṛṣṭāni tattvāni jñānāni ca varānane

11.196

tattvairetairjagatsarvaṃ visṛṣṭaṃ sacarācaram /
bhuvanāni vicitrāṇi śataśo'tha sahasraśaḥ

11.197

tattvābhyantarasaṃsthāni śāstrāṇi vividhāni ca /
vijñānaṃ kuhakaṃ śilpaṃ siddhisandohalakṣaṇam

11.198

sarvaṃ tattveṣu boddhavyaṃ sarvatattveṣu dṛśyate /
prakriyā śivadīkṣā ca tattvairetairhi labhyate

11.199

nāsti dīkṣāsamo mokṣo na vidyā mātṛkā parā /
na prakriyāparaṃ jñānaṃ nāsti yogastvalakṣakaḥ

11.200

tatsarvaṃ kathitaṃ devi śivajñānamahodadhau /
evaṃ sṛṣṭiḥ samākhyātā sthitiḥ saṃhāra ucyate

11.201

mānuṣākṣinimeṣasya aṣṭamāṃśaḥ kṣaṇaḥ smṛtaḥ /
kṣaṇadvayaṃ tuṭirjñeyā taddvayaṃ tu lavaḥ smṛtaḥ

11.202

lavadvayaṃ nimeṣastu jñātavyo gaṇitakramāt /
daśa pañca nimeṣāśca kāṣṭhā caiva prakīrtitā

11.203

triṃśatkāṣṭhāḥ kalā jñeyā muhūrtastriṃśadeva tāḥ /
muhūrtastu punastriṃśadahorātrastu mānuṣaḥ

11.204

ahorātraśataiścaiva tribhiḥ ṣaṣṭyadhikaiḥ priye /
saṃvatsarastu vijñeyo mānuṣaḥ kamalekṣaṇe

11.205

saṃvatsaraśataṃ pūrṇamāyurjñeyaṃ tu mānuṣam /
daśa pañca tvahorātrāḥ pakṣastu parikīrtitaḥ

11.206

pakṣadvayena māsastu ṛturdviguṇa eva saḥ /
ṛtudvayena kālaḥ syādayanaṃ ca tribhistribhiḥ

11.207

tābhyāṃ dvyābhyāṃ varārohe varṣaṃ tu parigīyate /
dakṣiṇaṃ cāyanaṃ rātriruttaraṃ cāyanaṃ dinam

11.208

pitṝṇāṃ tadahorātramanenābdastu pūrvavat /
evaṃ daivastvahorātrastatrāpyabdādi pūrvavat

11.209

dvādaśābdasahasrāṇi vijñeyaṃ tu caturyugam /
caturbhistu kṛtaṃ devi sahasraistu yathākramam

11.210

tretā jñeyā tribhirdevi dvābhyāṃ vai dvāparaḥ smṛtaḥ /
sahasreṇaiva varṣāṇāṃ vijñeyastu kaliḥ priye

11.211

sandhyādvayasya mānaṃ tu kathayāmi yuge yuge /
śatāni catvāri kṛte tvādirantaśca kīrtyate

11.212

trete śatatrayaṃ jñeyaṃ dvāpare tu śatadvayam /
kalau cāpi śataṃ jñeyaṃ sandhyāmānamidaṃ smṛtam

11.213

laukikena tu mānena punaśca kathayāmi te /
tricatvāriṃśallakṣāṇi sahasrāṇi ca viṃśatiḥ

11.214

laukikena tu mānena tviyaṃ saṃkhyā caturyuge /
ekaikasya punardevi yugasya kathayāmi te

11.215

daśa sapta ca lakṣāṇi sahasrāṇyaṣṭaviṃśatiḥ /
kṛtasyaitadbhavenmānaṃ tretāyāṃ kathayāmi te

11.216

ṣaṇṇavatiḥ sahasrāṇi lakṣāṇi dvādaśaiva tu /
tretāyugasya mānaṃ tu dvāparasya nibodha me

11.217

catuṣṣaṣṭiḥ sahasrāṇi hyaṣṭau lakṣāṇi suvrate /
dvāparasya tu mānaṃ ca kalestu kathayāmi te

11.218

dvātriṃśattu sahasrāṇi lakṣāṇāṃ ca catuṣṭayam /
etanmānaṃ kaleḥ proktaṃ samāsāttava suvrate

11.219

varṣaistu mānavairdevi mānametadyuge yuge /
caturyugaikasaptatyā bhavenmanvantaraṃ punaḥ

11.220

sandhyāmānavihīnaṃ tu yugairmānaṃ prakīrtitam /
yugairmānaṃ] conj. ḍwivedi; yugairmalaṃ Kṣṭṣ
etaddivyena mānena mānaṃ manvantare smṛtam

11.221

varṣamānaiḥ punaścaiva laukikaiḥ kathayāmi te /
saptaṣaṣṭistu lakṣāṇi triṃśatkoṭyo varānane

11.222

sahasraviṃśatirjñeyaṃ mānaṃ manvantare priye /
caturdaśabhirdeveśi kalpo manvantare bhavet

11.223

manvantare vyatikrānte cānyasmin punarāgate /
pañca varṣasahasrāṇi madhye sandhyā bhavetsadā

11.224

ādau sahasraṃ sarveṣāmante cāpi punastathā /
kalpo brahmadinaṃ proktaṃ caturyugasahasrakam

11.225

varṣamānena divyena punaśca kathayāmi te /
koṭirekā tu varṣāṇāṃ lakṣāṇāṃ caiva viṃśatiḥ

11.226

divyenaiva tu mānena brahmaṇastu dinaṃ bhavet /
ṣaṇṇavatyā sahasraistu sandhyākālaḥ prakīrtitaḥ

11.227

laukikena tu mānena adhunā kathayāmi te /
varṣavṛndāni catvāri tvarbudatrayameva ca

11.228

koṭidvayaṃ ca deveśi dinaṃ paitāmahaṃ smṛtam /
sandhyā koṭitrayaṃ caiva pañca lakṣāṇi kīrtitā

11.229

catvāriṃśattathā ṣaṣṭiḥ sahasrāṇi tathaiva ca /
paścimaḥ sandhirevaṃ hi pūrvasandhyāpi tatsamā

11.230

narakaiḥ saha saptānāṃ pātālānāṃ tathā priye /
lokānāṃ caiva saptānāṃ sthitireṣā prakīrtitā

11.231

saṃhāraṃ ca punardevi śṛṇuṣva kathayāmi te /
brahmaṇaḥ svadinānte vai kalpaḥ saṃhāra ucyate

11.232

dinenaikena brāhmeṇa indrāścaiva caturdaśa /
rājyaṃ kṛtvā kramādyānti manvantaravyavasthayā

11.233

tataḥ saṃharate viśvaṃ saptalokāntagocaram /
supte pitāmahe devi ūrdhvaṃ kālāgnirīkṣate

11.234

tasya vai dakṣiṇaṃ vaktraṃ mahājvālāṃ vinikṣipet /
tasmādvaktrānmahājvālā lakṣayojanavistṛtā

11.235

ūrdhvaṃ prayāti sā dīptā tīvravegā suduḥsahā /
lokeṣu ye sthitā lokā ye ca pātālavāsinaḥ

11.236

sukhaduḥkhobhaye kṣīṇe mohaṃ bhūyiṣṭhamāgate /
sattāmātrāstu te sarve bhavanti brahmaviṣṭape

11.237

yāvannodayanaṃ bhūyaḥ sukhaduḥkhādikarmaṇām /
tāvattiṣṭhanti te mūḍhā yāvadbrahmā na budhyate

11.238

rudralokādhipatayaḥ pātālapatayaśca ye /
kūṣmāṇḍahāṭakādyāstu te tisṭhantyatinirmalāḥ

11.239

nirvyāpārāstu te tāvadyāvatsṛṣṭiḥ punarbhavet /
śūnyabhūteṣu lokeṣu jvālā dahati durdharā

11.240

sā dahennarakān devi pātālāni samantataḥ /
trīṃllokāṃścaiva dahati bhūrbhuvaḥsvaḥpadāntikān

11.241

dhūmena ca trayo lokā vinaśyanti varānane /
mahojanastapaḥsaṃjñāḥ satyaloko'pi suvrate

11.242

tiṣṭhanti mohitātmāno nidrayā te mṛtopamāḥ /
evaṃ dagdghā jagatsarvaṃ jvālā vaktraṃ viśetpunaḥ

11.243

tato vānti mahāvātā brahmaniḥśvāsasambhavāḥ /
nāśayanti ca tadbhasma jagaddāhodbhavaṃ priye

11.244

brahmaprasvedajaṃ vāri tajjagatplāvayetpunaḥ /
tenaiva vāriṇā devi jagadekārṇavaṃ bhavet

11.245

niśākṣaye punaḥ sthitvā sukhaduḥkhaphalodaye /
karmataḥ sarvalokasya brahmā lokapitāmahaḥ

11.246

śūnyabhūtāṃ samālokya bhagavān prabhuricchayā /
ṣaḍvidhāṃ kurute sṛṣṭiṃ yathāpūrvavyavasthayā

11.247

prathamāṃ tāmasīṃ sṛṣṭiṃ karoti tamasotkaṭān /
narakān vividhākārān paśūn vai sthāvarāntagān

11.248

tamorajaḥsamāveśānmānavān saṃsṛjetpunaḥ /
rajaḥsattvasamāviṣṭaḥ sṛjenmunivareśvaram

11.249

gatanidraḥ prabuddhaśca sattvaniṣṭho jagatpatiḥ /
sṛjeddevān salokāṃśca pūrvayaiva vyavasthayā

11.250

tato rudrendrasūryendunakṣatrāṇi graheśvarāḥ /
adhikāraṃ prakurvanti sve sve viṣayagocare

11.251

dine dine sṛjatyevaṃ saṃharecca dinakṣaye /
dinamānaṃ ca yatproktaṃ rātrisaṃkhyā ca tāvatī

11.252

ahorātreṇa cānena abdaṃ vai pūrvavatsmṛtam /
abdānāṃ tu śate pūrṇe mahākalpaḥ sa ucyate

11.253

brāhme varṣaśate devi divyānyabdāni me śṛṇu /
ekanavatikoṭistu tathā lakṣāṇi viṃśatiḥ

11.254

tathā saptaiva kharvāṇi nikharvāṣṭakameva ca /
brāhmaṃ varṣaśataṃ caitajjñātavyaṃ kālavedinā

11.255

daivikena tu mānena mānamitthaṃ prakīrtitam /
laukikena tu mānena punaścaiva nibodha me

11.256

dvātriṃśadabdakoṭyastu tathā kharvāṣṭakaṃ priye /
kharvadvayaṃ ca deveśi nikharvāḥ pañca eva tu

11.257

śaṅkutrayaṃ padmamekaṃ sāgaratrayameva ca /
Kṣemarāja recordsthatBhullaka reads:
...thābdakoṭyastu ekaṃ caivārbudaṃ priye /
kharvāśītastathā caiva nikharvāṇāṃ ca pañcakam /
catuṣṭayaṃ ca śaṅkūnāṃ triṃśatsāgara eva ca /
etaddevi samākhyātaṃ jñātavyaṃ ca mumukṣubhiḥ

11.258

etallaukikamānena brāhmamabdaśataṃ smṛtam /
ekaṃ daśaguṇaṃ pūrvaṃ śataṃ daśaguṇaṃ tu tat

11.259

śataṃ daśaguṇaṃ kṛtvā sahasraṃ parikīrtitam /
sahasraṃ daśaguṇitamayutaṃ taddhi kīrtitam

11.260

daśāyutāni lakṣaṃ tu niyutaṃ daśatāni ca /
daśa tāni ca koṭiḥ syāddaśa koṭistathārbudam

11.261

arbudairdaśabhirvṛndaṃ kharvaṃ daśabhireva taiḥ /
daśabhistairnikharvaṃ tu śaṅkuḥ syāddaśa tāni tu

11.262

śaṅkubhirdaśabhiḥ padmaṃ daśa padmāni sāgaraḥ /
sāgarairdaśabhirmadhyamantyaṃ tairdaśabhiḥ smṛtam

11.263

antyaṃ daśāhataṃ kṛtvā parārdhaṃ parikīrtitam /
evamaṣṭādaśaitāni sthānāni gaṇitasya tu

11.264

mahākalpasya paryante brahmā yāti pare layam /
viṣṇośca taddinaṃ proktaṃ rātrirvai tatsamā bhavet

11.265

anena parimāṇena tasyābdaṃ tu vidhīyate /
varṣāṇāṃ ca śate pūrṇe so'pi yāti pare layam

11.266

viṣṇorāyuryadevoktaṃ rudrasyaitaddinaṃ bhavet /
dine dine sṛjatyanyau brahmaviṣṇū prajāpatī

11.267

brāhmī ca vaiṣṇavī śaktiradhikārapadaṃ gatā /
yaṃ cādhitiṣṭhatyātmānaṃ tatsaṃjñāṃ sa prapadyate

11.268

tadādhikāraṃ kurute icchayā paramātmanaḥ /
brahmaviṣṇvindrarudrāśca vidyeśā īśvarastathā

11.269

lokādhipāśca deveśi tathā ca bhuvanādhipāḥ /
grahādimātaro rudrā yoganakṣatrarāśayaḥ

11.270

śaktiyuktāstu te sarve bhavanti tadadhiṣṭhitāḥ /
tatparākramavīryāstu svakīye tu pade sthitāḥ

11.271

śivasyaikā mahāśaktiḥ śivaścaiko hyanādimān /
sā śaktirbhidyate devi bhedairānantyasambhavaiḥ

11.272

evaṃ vai kurute sṛṣṭiṃ rudraścaiva dine dine /
saṃhāraṃ ca dinānte vai rātrirvai tatsamā bhavet

11.273

dinarātripramāṇenā-nena syādvatsaro'sya ca /
vatsarāṇāṃ śate pūrṇe śatarudradinakṣayāt

11.274

so'pi yāti paraṃ sthānaṃ yadgatvā niṣkalo bhavet /
tasmin sthāne punaścānyastatsamaśca prabhurbhavet

11.275

raudraśaktisamāyogādbrahmaviṣṇvindranāyakaḥ /
śatarudrāstu deveśi svābdānāṃ tu śatakṣaye

11.276

te prayānti paraṃ tattvaṃ tato'ṇḍaṃ tu vinaśyati /
sarvabhūtaguṇādhāraṃ sarvatattvālayālayam

11.277

saparvatavanodyānadvīpasāgaramaṇḍitam /
vimānamālākulitaṃ grahanakṣatramaṇḍitam

11.278

devadānavagandharvasiddhavidyādharoragaiḥ /
ṛṣibhirmānuṣādyaiśca saptalokanivāsibhiḥ

11.279

narakaiścaiva pātālairyuktaṃ bhuvanamaṇḍitam /
aśeṣabhuvanādhāramaṇḍamapsu pralīyate

11.280

tataḥ kālāgnirudraśca kālatattve layaṃ vrajet /
aptattvāttu samārabhya yāvanmāyāntagocaram

11.281

tatsarvaṃ saṃharetkālaḥ svayameva carācaram /
tadūrdhvaṃ śuddhamadhvānaṃ yāvacchaktyantagocaram

11.282

tatsarvaṃ saṃharedghoramaghoro ghoranāśanaḥ /
triṣvevaṃ saṃsthito rudraḥ kālarūpī maheśvaraḥ

11.283

tataḥ saṃharate toyamamareśaśatātyaye /
evaṃ bhūtādyāvaraṇapatayaśca śatātyaye

11.284

saṃharanti ca deveśi sṛjanti ca parasparam /
Kṣemarāja recordshere anotherreading: kvacittu---
evaṃ bhūtapatīnāṃ tu prāpte varṣaśatātyaye /
yātaistairniṣkalasthānaṃ tato bhūtāni śāṅkari /
saṃharanti ca deveśi sṛjanti ca parasparam /
āpastejasi līyante tattejaścānile punaḥ

11.285

tathānilo'mbaraṃ prāpya saha tenaiva līyate /
tanmātreṣu pralīyante yathotpannāni ca kramāt

11.286

tanmātrāṇyapyahaṅkāre sendriyāṇi yathākramam /
sa buddhau sā ca gahane guṇasāmye pralīyate

11.287

guṇasāmyamanirdeśyamapratarkyamanaupamam /
tasmin jagadaśeṣaṃ tu prasuptamiva tiṣṭhati

11.288

paramāṇupramāṇena līnaṃ saṃtiṣṭhate jagat /
ṣaḍviṃśakasya rudrasya caitaddinamiha smṛtam

11.289

prajāḥ prajānāṃ patayaḥ pitaro mānavaiḥ saha /
sāṅkhyajñānena ye siddhāḥ vedena brahmavādinaḥ

11.290

chandaḥ sāmāni coṅkāro buddhistaddevatāḥ priye /
ahni tiṣṭhanti te sarve parameśasya dhīmataḥ

11.291

dinānte tu pralīyante rātryante viśvasambhavaḥ /
ṣaṭtriṃśattu sahasrāṇi brahmaṇāṃ pralayodbhavāḥ

11.292

avyakte ca dinaṃ proktaṃ rudrāṇāṃ tannivāsinām /
tasmin saṃharate sarvaṃ pradhānasya dinakṣaye

11.293

rātryante ca sṛjedbhūyaḥ śrīkaṇṭho viśvanāyakaḥ /
tasyāpyanena nyāyena parimāṇasthitirbhave

11.294

yasmātpralayakoṭyaśca vyatītāśca sahasraśaḥ /
tato niyatikālau ca rāgo vidyā kalā tathā

11.295

parasparaṃ layaṃ yānti kramātsarve svamānataḥ /
kalādyavaniparyantaṃ gahaneśadinakṣaye

11.296

nānābhuvanavinyāsaracanādivibhūṣitam /
saguṇādhāraparyantarudrakṣetrajñasaṅkulam

11.297

gahaneśe layaṃ yāti mūlaprakṛtikāraṇe /
rātryante jāyate bhūyo gahaneśapracodanāt

11.298

ahorātrastvayaṃ proktaḥ prākṛtaḥ parameśvari /
pralayaśca sa evokto bhūtānāṃ parameśvari

11.299

prādhānikaparārdhena daśadhāguṇitena tu /
māyā saṃharate sarvaṃ punaścaiva sṛjejjagat

11.300

māyākālaparārdhasya śatadhāguṇitasya ca /
īśvaraḥ kurute sṛṣṭiṃ punaśca saṃharejjagat

11.301

tataḥ sadāśivo devaḥ svamānena ca saṃharet /
sṛjate ca punarbhūya ātmīye devyaharmukhe

11.302

mahāpralaya evoktaḥ sādākhye tu dinadvaye /
bindutattve layaṃ yāti pañcamantramahātanuḥ

11.303

binduṃ caivārdhacandraṃ tu bhittvā caiva nirodhikām /
nādatattve layaṃ yāti gṛhītvā sacarācaram

11.304

nādaḥ sauṣumnamārgeṇa bhittvā brahmabilaṃ priye /
śaktitattve layaṃ yāti śaktitattvadinakṣaye

11.305

parārdhaḥ sa tu vijñeyaḥ kālastu varavarṇini /
tacca śivatattvasthasya vyāpīśasyāpyaharmukham

11.306

tataśca saṃsṛjedbhūyo vyāpī vyomasvarūpiṇi /
līyate so'pyananteśe so'nāthe so'pyanāśrite

11.307

śaktikālaparārdhasya koṭidhāguṇitasya ca /
anāśritasya devasya dinametatprakīrtitam

11.308

anena parimāṇena parārdhaguṇitena tu /
so'pi yāti paraṃ sthānaṃ kāraṇaṃ svamanāśrayam

11.309

sa kālaḥ sāmyasaṃjñaśca janmamṛtyubhayāpahaḥ /
tato'pyūrdhvamameyastu kālaḥ syātparamāvadhiḥ

11.310

nityo nityodito devi akalyaśca na kalyate /
sa cādhaḥ kalayetsarvaṃ vyāpinyādiṃ dharāvadhim

11.311

tuṭyādibhiḥ kalābhiśca devyadhvānaṃ carācaram /
ūrdhvamunmanaso yacca tatra kālo na vidyate

11.312

na kalyaḥ kalyate kaścinniṣkalaḥ kālavarjitaḥ /
yaḥ śāṅkaryunmanātītaḥ sa nityo vyāpako'vyayaḥ

11.313

tasyādau yādṛśaṃ rūpaṃ kalpānte caiva tādṛśam /
arūpā rūpanirmuktaḥ so'nādirbhavavarjitaḥ

11.314

sarvajñaḥ sarvakartā ca dānādiguṇavarjitaḥ /
sa evāpararūpeṇa unmanyā mūrdhni saṃsthitaḥ

11.315

devadevo jagannāthaḥ paramātmā śivo'vyayaḥ /
paryānukramayogena so'kāmātsṛjate jagat

11.316

devyuvāca
akāmasya kriyā nāsti niṣkriyaśca sṛjetkatham /
evaṃ praśnavaraṃ guhyaṃ kathayasva prasādataḥ

11.317

bhairava uvāca
ādityasya maṇeryadvattāpitādraviraśmibhiḥ /
vahniḥ saṃjāyate tasmādravestatra na kāmitā

11.318

maṇerapi na kāmitvaṃ tadvaddevasya ceṣṭitam /
ādityavacchivo jñeyaḥ śaktirmaṇiriva sthitā

11.319

ṛtukālamitādvṛkṣātkālo'ṅkuraniyojakaḥ /
yadvacchivasamāyogāttadvacchakterjagatsthitiḥ

12.1

iti svacchandatantre ekādaśaḥ paṭalaḥ samāptaḥ
dvādaśaḥ paṭalaḥ
sṛṣṭiḥ sthitiśca saṃhārastattvānāṃ kathitastvayā /
jagatsaṃbhavahetuśca tvatprasādācchrutaṃ mayā

12.2

tattvavijñānamākhyāhi siddhisteṣu yathā bhavet /
pṛthivyādi śivāntaṃ ca kathayāmi samāsataḥ

12.3

pṛthvī kaṭhinarūpeṇa śṛṇu dehe yathā sthitā /
māṃse'sthiṣu tathā caiva snāyulomanakheṣu ca

12.4

majjāntreṣu ca vijñeyā pṛthvī pañcaguṇotkaṭā /
kaphāsṛgāmamūtreṣu rasasvedavasāsu ca

12.5

śukre ca saṃgrahe caiva sthitā āpaścaturguṇāḥ /
pacane dahane caiva tejasyūṣmaṇi saṃsthitam

12.6

tejastvevaṃ sthitaṃ devi prakāśe ca trilakṣaṇam /
vāyurucchvāsaniḥśvāsasparśanavyūhalakṣaṇaḥ

12.7

mūtroccāravisargeṣu annapānapraveśane /
vāyurebhiḥ sthito dehe vijñeyastu dvilakṣaṇaḥ

12.8

ekalakṣaṇamākāśaṃ kathayāmi yathā sthitam /
suṣirātmakaṃ tu vijñeyaṃ navadhā cchidralakṣaṇam

12.9

śabdātmakaṃ guṇaṃ hyetatkathitaṃ tava suvrate /
vāgindriyaṃ vadedvāṇīṃ sā ca vāṇī caturvidhā

12.10

saṃskṛtā prākṛtī caiva apabhraṣṭānunāsikā /
chedanaṃ bhedanaṃ dānaṃ vyadhanaṃ śilpayojanam

12.11

grahaṇaṃ vijayaścaiva sarvaṃ hastendriye sthitam /
samanimnonnatāścaiva loṣṭakaṇṭakavālukāḥ

12.12

kardamo jaladurgāṇi rathyāṭṭālakaparvatāḥ /
pādendriyeṇa gamyante deśāntaragamāgame

12.13

utsarge pardite caiva pāyurvai ceṣṭate sadā /
ānandakṛdupasthaśca gamyāgamyapravartakaḥ

12.14

karmasvetāni vartante tena karmendriyāṇi tu /
buddhīndriyāṇi deveśi vartante buddhiyogataḥ

12.15

ṣaḍjākhyarṣabhagāndhāramadhyamāḥ pañcamaḥ priye /
dhaivato niṣadhaścaiva svarāḥ sapta prakīrtitāḥ

12.16

gāndhāro madhyamaḥ ṣaḍjastrayo grāmāśca pārvati /
saptasvarāstrayo grāmā mūrchanāścaikaviṃśatiḥ

12.17

tāna ekonapañcāśadityetatsuramaṇḍalam /
sūkṣmaśabdāḥ smṛtā hyete carācararavasthitāḥ

12.18

sthūlāṃścaiva pravakṣyāmi yathāvattānnibodha me /
bherīpaṭahaśaṅkhottho mṛdaṅgapaṇavotthitaḥ

12.19

veṇugomukhaśabdaśca mandalo darduro dhvaniḥ /
tantrīvādyāni citrāṇi karavādyāni yāni ca

12.20

saṃyogajaviyogotthāḥ kāṣṭhapāṣāṇavārijāḥ /
apabhraṃśo'nunāsikyaḥ saṃskṛtaḥ prākṛto ravaḥ

12.21

saptasvarapratiṣṭhāni vyaktāvyaktāni caiva hi /
uktānuktāni gṛhṇāti śravaṇendriyayogataḥ

12.22

śabdo'sya viṣayo hyeṣa yena budhyeta pudgalaḥ /
mṛduṃ ca kaṭhinaṃ caiva karkaśaṃ śītalaṃ tathā

12.23

uṣṇaṃ ca picchilaṃ loṣṭaṃ kardamaṃ vālukāstathā /
śarakuntāsighātādi tāḍanaṃ chedanaṃ tathā

12.24

etāni vai vijānāti sparśanaṃ ca tvagindriyam /
sparśo'sya viṣayo hyeṣa yena budhyeta pudgalaḥ

12.25

cakṣurindriyakarmāṇi kathyamānāni me śṛṇu /
sitaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ haritadhūmrakam

12.26

kapilaṃ piṅgalaṃ babhru anyānyapi viśeṣataḥ /
naranārīpaśumṛgāñjyotiḥ sthāvarajaṅgamam

12.27

rūpākṛtiviviktāni cakṣuḥ paśyati sarvadā /
rūpākhyo viṣayo hyasya yenātmā pratibuddhyate

12.28

madhurāmlarasaṃ caiva lavaṇaṃ kaṭu tiktakam /
kaṣāyamiśraṃ svāduṃ ca jihvā vedayate rasam

12.29

raso'sya viṣayo hyeṣa yena buddhyeta pudgalaḥ /
surabhirdivyagandhaśca durgandhaścāpyanekadhā

12.30

ubhau jighrati nāsāgre viṣayo gandhasaṃjñitaḥ /
yenāsau budhyate kṣetrī ahaṅkāreṇa mohitaḥ

12.31

saṃkalpe ca vikalpe ca daśadhākṣeṣu dhāvati /
anivāritasandehamajayyaṃ sarvadehinām

12.32

manaśca kathitaṃ hyetaddharmādharmanibandhakam /
svarūpadharmaṃ vakṣyāmi tanmātrāṇāṃ yathārthataḥ

12.33

gandhaṃ tu gandhatanmātraṃ nāsikāgreṇa jighrati /
jihvayā rasatanmātraṃ rasaṃ gṛhṇāti saṃsthitam

12.34

cakṣuṣā rūpatanmātraṃ rūpaṃ gṛhṇātyupāgatam /
gṛhṇāti sparśatanmātraṃ tvacā sparśamupāgatam

12.35

śabdaṃ ca śabdatanmātraṃ gṛhṇāti śravaṇena tu /
sūkṣmastanmātradharmo'yaṃ bhūtānāṃ prakṛtikramāt

12.36

vaikārikastataścordhvaṃ budhyate yena pudgalaḥ /
ahaṃ vidvānahaṃ bhogī tvahaṃ jāto mahākule

12.37

ahaṃ dātā ca bhoktā ca tejasvī balavānaham /
ahaṃ yoddhā ca saṃgrāme śatravaśca mayā jitāḥ

12.38

dharmaśīlaśca guṇavān śreyaskartā hyahaṃ param /
ahaṃ pāpī durācāro mūrkhaścāhaṃ durākṛtiḥ

12.39

na dattaṃ na mayā bhuktaṃ matsamo nāsti duḥkhitaḥ /
ityahaṅkāracittānāṃ mamatvavaśavartinām

12.40

ahaṅkāro nibadhnāti saṃsāre dṛḍhabandhanaiḥ /
trividhasyāpyayaṃ dharmo'haṅkārasya prakīrtitaḥ

12.41

buddhidharmāṃstato vakṣye dharmādīṃstava suvrate /
dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca catuṣṭayam

12.42

adharmaśca tathājñānamavairāgyamanaiśvaram /
badhnāti saptadhā sā tu jñānabhāvena mohayet

12.43

buddhiścādhyavasāyaṃ ca karoti vividheṣvapi /
dharmādīnāmathāṣṭānāṃ lakṣaṇāni śṛṇu priye

12.44

upavāso japo maunamakrodho'steyamārjavam /
satyaṃ śaucaṃ ca dānaṃ ca dayā kṣāntiśca sarvadā

12.45

vidyābhyāsaśca lajja ca indriyāṇāṃ ca nigrahaḥ /
iṣṭāpūrtaṃ tīrthasevā pitṛṇāṃ caiva tarpaṇam

12.46

abhayaṃ sarvasattvebhyo jīvitasya ca rakṣaṇam /
dhīguṇaḥ prathamo hyeṣa dharma ityabhidhīyate

12.47

dharmakarmanibaddhānāṃ saṃsāramanuvartinām /
punarmārtyaṃ punaḥ svargyaṃ tīryaktvaṃ ca punaḥ punaḥ

12.48

dharmabhāvaḥ samākhyātaḥ jñānabhāvaṃ ca me śṛṇu /
caturviṃśatikaḥ piṇḍaḥ karaṇendriyasaṃyutaḥ

12.49

prākṛtaḥ sa tu vijñeyo dharmādharmapravartakaḥ /
akartā nirguṇaścāhaṃ na me bandho'sti prākṛtaḥ

12.50

prakṛtyā kāritaṃ manye vāsanādeva mucyate /
sāṅkhyajñānaṃ mayā proktaṃ prakṛteryena mucyate

12.51

muktaṃ prakṛtibandhāttaṃ punarbadhnāti ceśvaraḥ /
baddhaḥ saṃsarate bhūyo yāvaddevaṃ na vindati

12.52

īśvaraṃ sṛṣṭikartāraṃ sarvajantunibandhakam /
vairāgyātsantyajetputrān dārāniṣṭānsusaṃmatān

12.53

hastyaśvarathayānāni suhṛdbhogadhanāni ca /
upavāsaṃ japaṃ tīrthaṃ pañcāgniṃ jalaśāyitām

12.54

upāsyaitāni ghorāṇi dehaṃ santyajati kṣaṇāt /
girivṛkṣajalāgnibhyaḥ prahārodbandhanāśanaiḥ

12.55

vairāgyaṃ tu samāśritya kurute sāhasānyapi /
aiśvaryabhāvamāpanno dravyaistṛptiṃ na gacchati

12.56

na dārairna dhanairbhāgaiḥ parivārairna vāhanaiḥ /
tapo vratāni mantrāṃśca aiśvaryārthe tu sādhayet

12.57

yuddhaṃ dyutaṃ tathā māyāṃ cauryaṃ cānṛtahiṃsanam /
anyānyapi tvayuktāni visrambhacchalaghātitām

12.58

aiśvaryabhāvamāpannaḥ karoti ca bahūnyapi /
prāṇihiṃsārato nityaṃ caurikānṛtadambhavān

12.59

yācako duḥkhadātā ca bhaveccādharmaceṣṭitam /
nāstidharmo na cādharmaḥ svargaṃ mokṣaṃ ca ko gataḥ

12.60

ajñānabhāvamāpannaḥ sarvaṃ mithyeti bhāṣate /
nityaṃ duḥkhī parapreṣyo bhāraṃ yānaṃ vahannapi

12.61

kṛcchrajīvī ca satatamavairāgye na khidyate /
rājyaṃ kṛtvā tu sāmantaḥ sāmantyādgrāmabhugbhavet

12.62

grāmādbhraṣṭastadardhena vartate'sāvanīśvaraḥ /
na śocati na codvignaḥ krīḍate pūrvarājyavat

12.63

anaiśvaryasya bhāvo'yamevaṃ te samudāhṛtaḥ /
avyaktaṃ triguṇaṃ vakṣye saṃsārasya pravartakam

12.64

yasmācca jagadutpattiḥ prakṛtistena cocyate /
asya dharmaṃ pravakṣyāmi rajaḥ sattvatamo'bhidham

12.65

prakāśabhāvaḥ sattvaṃ ca dharmaḥ sattvasamāśritaḥ /
saṃvibhāgī ca satataṃ nityaṃ sattvopakārakaḥ

12.66

kṣamādayāsamāyukto jñānavijñānapāragaḥ /
prītirdānaṃ dhṛtirmedhā tapaḥ śaucaṃ damastathā

12.67

ṛtavāksamadṛṣṭiśca divyabuddhiprabodhanam /
yasminnete sadā dharmā bhavanti puruṣottame

12.68

sa sāttvikastu vijñeyaḥ rajodharmāṃśca me śṛṇu /
nistriṃśaścātilobhī ca vidveṣī krodhanastathā

12.69

kāmī harṣasamāviṣṭo duḥkhārtaḥ paryaṭetsadā /
mānī dambhasamāyukto'pyahaṅkāre vyavasthitaḥ

12.70

nityaṃ yuddharataḥ śūraḥ rājasaṃ guṇalakṣaṇam /
kāmakrodhābhibhūtatvaṃ lobhena ca samanvayaḥ

12.71

īrśyā dambho viṣādaśca mada unmāda eva ca /
nidrālasya makarmitvaṃ daurmedhyājñānite tathā

12.72

adharmatābuddhimattvaṃ nāstikyaṃ chalacittatā /
tamaḥ cihnāni caitāni dṛśyante yatra mānave

12.73

tāmasaḥ sa tu vijñeyaḥ puruṣaḥ kaluṣāśayaḥ /
etatriguṇamavyaktaṃ triguṇaṃ sāmudāhṛtam

12.74

etatsamyagviditvā tu mucyate prākṛtairguṇaiḥ /
guṇadharmā na caivāhaṃ buddhyahāṃkṛdguṇo nahi

12.75

karaṇendriyahīnaśca bhūtatanmātravarjitaḥ /
akartā nirguṇaścāhaṃ cinmātraḥ puruṣaḥ smṛtaḥ

12.76

mānasaṃ vācikaṃ caiva śārīraṃ karma yatkṛtam /
prakṛtyā kāritāṃ manye akartā puruṣaḥ smṛtaḥ

12.77

evaṃ saṃnyasya karmāṇi vartate naca nityaśaḥ /
nāhaṃ kartā na me bandha evaṃ budhyeta yo naraḥ

12.78

prakṛteḥ sa vimucyeta yāvanna sṛjatīśvaraḥ /
sāṅkhyajñānena saṃmūdho muktirityabhimanyate

12.79

na hi muktirbhavettasya kaṃcitkālaṃ videhatā /
tiṣṭhetprakṛtinirmuktaḥ sṛṣṭisaṃhāravarjitaḥ

12.80

yāvatkarotyasau sṛṣṭimīśvaraḥ parameśvaraḥ /
tāvatprakṛtibandhena saṃsāre kṣipyate punāḥ

12.81

kṣiptaḥ saṃsarate bhūyaḥ saṃsāre ghorasāgare /
dharmādhārmanibaddhastu sāṅkhyajñānena mohitaḥ

12.82

ahaṃ kartā ca bhoktā ca īśvarobalavānaham /
mamatvenaiva saṃmūḍho bhrāmyate ghaṭayantravat

12.83

sāṅkhyajñānaṃ mayā proktaṃ śṛṇu dhyānādhidaivatam /
pṛthvīṃ kaṭhinarūpeṇa catuḥ sāgaramekhalām

12.84

saparvatavanākīrṇāṃ mṛgapakṣisamākulām /
susthitāṃ pītavarṇābhāmūbījena samanvitām

12.85

dhyātvā tatsiddhimabhyeti viṣasattvānnivārayet /
acālyaḥ sarvabhūtānāṃ yathaiva vasudhā bhavet

12.86

jalāpūritasarvāṅgo jaladhyānena pūrayet /
evamabhyasyamānastu viṣasattvānvināśayet

12.87

tṛṣṇādāhavinirmukta ītibhiśca vivarjitaḥ /
jagadāpūrayetsiddhaḥ pūrvabījasamanvitaḥ

12.88

kuryātkarmasahasrāṇi svabījena tu bījitaḥ /
kṛṣṇareṇvātmako vāyurdhyeyo bījena saṃyutaḥ

12.89

pūrayedvai jagaddehān siddhaścāścaryakārakaḥ /
suṣirātmakaṃ svadehaṃ tu jagacca suṣirātmakam

12.90

dhyāyetprakṛtibījena citrakarmāṇi kārayet /
vāgindriye tathā vahnirdhyāto vāksiddhidāyakaḥ

12.91

indraḥ pāṇāvabhidhyātaḥ bāhuśālī tvajeyakaḥ /
pādayordūrasaṃcāraṃ dhyāto viṣṇuḥ prayacchati

12.92

pāyau mitraḥ sito dhyātaḥ pāyuvyādhivināśakaḥ /
śiśne prajāpatiṃ śyāmaṃ dhyāyedyuktena cetasā

12.93

jitendriyaśca bhavati tvicchayā ramate śatam /
śrotrendriye diśaścitrā dhyāyedvījena saṃyutāḥ

12.94

sakṛduktaṃ ca gṛhṇāti digyātrā caiva siddhyati /
mārutaṃ kṛṣṇarūpeṇa dhyāyettu tvaci saṃsthitam

12.95

yaḥ sa daṃṣṭrādyabhedyaḥ syātna kvaciñjāyate vyathā /
ādityaṃ cakṣuṣi dhyāyejjihvāyāṃ varuṇaṃ tathā

12.96

nāsāyāṃ pṛthivīṃ pītāṃ manasīnduṃ tathaiva ca /
pītakaṃ gandhatanmātraṃ rasatanmātrakaṃ sitam

12.97

raktaṃ tu rūpatanmātraṃ kṛṣṇaṃ tu sparśasaṃjñitam /
arūpaṃ śabdatanmātraṃ dhyātavyaṃ bindurūpi ca

12.98

viṣayeṣvīpsitāṃ siddhiṃ jānāti ca vicintitam /
vaikārike tathā rudro dhyātavyaḥ siddhimicchatā

12.99

dhyānātsiddhimavāpnoti muktāhaṅkārabandhanām /
brahmāṇaṃ buddhisaṃsthaṃ tu dhyāyedyuktena cetasā

12.100

smaranvai pūrvabījena jñānaughaḥ saṃpravartate /
divyā ca jāyate buddhiḥ saṃśayocchittikārikā

12.101

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca pratyakṣaṃ saṃprajāyate /
prakṛtiḥ kṛṣṇavarṇā tu raktaśuklā virājate

12.102

raktaṃ ca hṛdayaṃ tasyāḥ bahupādabhujānanā /
dhyātavyā tattvabījena yadīcchetsiddhimātmanaḥ

12.103

siddhaścaiva svatantraśca divyadṛṣṭiśca jāyete /
ṣaṇmāsābhyāsayogena divyā dṛṣṭiḥ pravartate

12.104

trailokye yatpravarteta pratyakṣaṃ tasya jāyate /
eṣa te prākṛto yoga uktaḥ mokṣakaraḥ paraḥ

12.105

ataḥ paraṃ tu puruṣaḥ padmamadhye vyavasthitaḥ /
citsvarūpaśca sarveṣu dehamāpūrya saṃsthitaḥ

12.106

sa jīva iti vikhyāto yena jīvati tatpuram /
nirgatena mṛtā yena acetāḥ śīryate tanuḥ

12.107

badhyate mucyate'sau vai sukhaduḥkhāni vetti ca /
na tasya rūpaṃ varṇo vā pramāṇaṃ dṛśyate kvacit

12.108

na śakyaḥ kathituṃ vāpi sūkṣmaścānantavigrahaḥ /
vālāgraśatabhāgasya śatadhā kalpitasya tu

12.109

tasya sūkṣmataro jīvaḥ sa cānantyāya kalpate /
ādityavarṇaṃ rukmābhamabbindumiva puṣkare

12.110

paśyanti tārakamiva yogino divyacakṣuṣā /
rāgavidyākalopetaḥ kālabaddho hi rūpavān

12.111

śyāmavarṇena vijñeyā sthitā jīvasya devatā /
dakṣiṇena sitāṅgī tu vāmenāsitarūpiṇī

12.112

tadvarṇāni ca vaktrāṇi maṇḍalāni viśeṣataḥ /
karmabandhena badhnāti sukhaduḥkhaṃ prayacchati

12.113

niyatiṃ ca vijānīyādanivāryāṃ surāsuraiḥ /
pūrvabījasahadhyānā dvirūpeṇa samanvitā

12.114

dhyānātsiddhimavāpnoti niyateśca vimucyate /
trinetraṃ ca caturvaktraṃ kṛṣṇavarṇaṃ caturbhujam

12.115

saṃharantaṃ durādharṣamanantaṃ kālamīśvaram /
svabījadhyānarūpajñaḥ kālena nahi kalyate

12.116

cakravatparivartante kāladhyānavivarjitāḥ /
evaṃ kālaṃ sadā dhyāyetdhyeyasiddhiśca jāyate

12.117

rāgaṃ tu raktavarṇaṃ vai vidyāṃ śyāmāṃ sulocanām /
sitavarṇāṃ kalāṃ dhyāyeccetanyonmīlinīṃ tu tām

12.118

kṛṣṇavarṇā ca raktākṣī dīrghadantā sulocanā /
kacordhvapiṅgakeśī ca sthūlakāyā mahodarī

12.119

yā pātayati bhūtāni brahmādyāni punaḥ punaḥ /
nirvairaparipanthitvānmāyā granthirduruttarā

12.120

sāṅkhyavedapurāṇajñā anyaśāstravidaśca ye /
na tāṃ laṅghayituṃ śaktā ye cānye mokṣavādinaḥ

12.121

kliśyanti māyayā bhrāntā amokṣe mokṣalipsayā /
svabījadhyānayogena pūrvadhyānasvarūpataḥ

12.122

dīkṣāsinā ca tāṃ chittvā viśanti śivamavyayam /
caturvarṇā bhavedvidyā sā varṇavyāpinī smṛtā

12.123

sitaraktapītakṛṣṇā dhyātavyā suṣirātmikā /
ākāśavāyumārūḍhā rūpayauvanaśālinī

12.124

svabījena tu sā dhyeyā tatsiddhiścaiva jāyate /
divyā siddhiramoghā tu siddhavidyaśca jāyate

12.125

veda lokāṃstataḥ sarvān kāmarūpī sa gacchati /
kuṅkumābhaṃ ca nāreśaṃ trinetraṃ tu jaṭādharam

12.126

pūrvānanamabhidhyāyetvāyubhakṣasya yatphalam /
tatpuṇyaphalamāpnoti aśvamedhāyutasya ca

12.127

jagacca vaśamāyāti kramate siddhimeti ca /
ṣaḍbhirmāsairasandehaḥ dakṣiṇaṃ ca tathaiva hi

12.128

nīlāmbudapratīkāśaṃ piṅgabhrūśmaśrulocanam /
bhrukuṭīkarālavaktraṃ ca kapālāhi vibhūṣitam

12.129

bahurūpajaṭādhāraṃ dakṣiṇaṃ tasya cintayet /
sukhaduḥkhavināśāya ītijvaravināśanam

12.130

viṣagrahādi sarvaṃ tu dhyānānnāśayate kṣaṇāt /
agnivajjvalate yogī jarāmṛtyuvivarjitaḥ

12.131

kramate sarvalokānvai siddhaśca samatāṃ vrajet /
sitaṃ trinayanaṃ devi sākṣāsūtrakamaṇḍalu

12.132

paścimaṃ vadanaṃ dhyāyeddivyasiddhipradāyakam /
hatvā prāṇisahasrāṇi paradāraśatāni ca

12.133

alepako viśuddhātmā siddhiṃ prāpya śivo bhavet /
trinetramuttaraṃ vaktraṃ raktotpalasamadyuti

12.134

dhyānāttasya jagatsarvaṃ vaśameti na saṃśayaḥ /
tapate varṣate caiva sṛjate saṃharatyapi

12.135

īpsitāṃ labhate siddhiṃ yo'bdamekaṃ tu cintayet /
sitamūrdhvaṃ sadā dhyāyecchūlahastaṃ jaṭādharam

12.136

vyāghracarmapārīdhānaṃ sākṣāsūtrakamaṇḍalu /
vīṇāḍamaruhastaṃ ca nāgayajñopavītakam

12.137

candramūrdhordhvaliṅgaṃ ca dhyāyennityaṃ maheśvaram /
anenaiva tu dehena sarvajñaḥ kāmarūpavān

12.138

ghaṇṭānādasya vā dhyānātsiddhiḥ ṣāṇmāsikī bhavet /
īpsitā martyaloke tu siddhistasya prajāyate

12.139

liṅgadhyānaṃ tu yaḥ kuryātpūrvabījena saṃyutam /
māsenaikena paśyetsa sūkṣmaṃ liṅgaṃ tanūpari

12.140

śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ taddṛṣṭvā tu vimucyate /
siddhistu mānuṣe loke ṣaṇmāsena prajāyate

12.141

trailokyadarśane buddhiḥ pratyakṣā tasya jāyate /
ākrāmetsarvalokāṃśca īśvareṇa samo bhavet

12.142

somārkau cakṣuṣī syātāṃ cakre vai dhī rathasya tu /
tanmātrāṇi hayāstasya manaḥ sārathi coditaḥ

12.143

ahaṃkāro bhavedyoddhā guṇaścāsya mahādhanuḥ /
indriyāṇi śarāstasya mṛgo dharmaḥ prakīrtitaḥ

12.144

evaṃ sa krīḍate yogī paramātmani hṛtsthite /
puṇyapāpairvartamāna icchayā parameśvari

12.145

nāhaṃ kartā na me bandhaḥ sarvamīśvarakāraṇam /
matvā ceśvaravijñānaṃ sarvakarmaṇi santyajet

12.146

dharmādharmasya kartṛtve prerako hṛdi saṃsthitaḥ /
tamahaṃ śaraṇaṃ prāpto na me bandho'sti kaṛtṛtā

12.147

sadāśivo'ṣṭabhedena pūrvabījasamanvitaḥ /
dhyeyaḥ pūrvoktarūpeṇa tatsiddhiphalamicchatā

12.148

nādaṃ vai vyāpakaṃ dhyāyedahorātrāyaneṣu ca /
dakṣiṇottarasaṃkrāntyā viṣuvajjñasya mokṣadaḥ

12.149

vaṃśadhvanisamaprakhyaḥ śāntanādastu sa smṛtaḥ /
sadāśivaḥ sa vijñeyaḥ dhyānātsiddhiphalaṃ śṛṇu

12.150

māsamātreṇa tejasvī vāgīśastu dvitīyake /
tṛtīye paśyate siddhān divyadṛṣṭiścaturthake

12.151

siddhistu mānuṣe loke vatsarārdhe na saṃśayaḥ /
divyāsiddhistathābdena sāyujyaṃ tu dvitīyake

12.152

ṣaṇmukhīkaraṇaṃ kṛtvā dhyāyeddevaṃ sadāśivam /
aṅguṣṭhābhyāṃ śrutī netre tarjanīmadhyamākramāt

12.153

śeṣābhyāṃ vṛṇuyādghrāṇe ṣaṇmukhe kila baddhadhīḥ /
daśadhā varṇarūpeṇa dṛśyate ca sadāśivaḥ

12.154

sitaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ haritapiṅgalam /
nīlaṃ citrakavarṇaṃ tu sphaṭikābhaṃ manoramam

12.155

dṛṣṭvā sarvāṇi rūpāṇi tyajettani vicakṣaṇaḥ /
ekameva tu gṛhṇīyādanye tu guṇarūpakāḥ

12.156

candramaṇḍalasaṅkāśaṃ vidyutpuñjanibhekṣaṇam /
tārakācalitākāraṃ bindumevaṃ vilakṣayet

12.157

nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca /
ābhiḥ kalābhiḥ saṃyukto dhyātavyo bindurīśvaraḥ

12.158

bindudhyānaṃ samākhyātaṃ śaktilakṣaṃ nibodha me /
khaṃ vīkṣya mīlitākṣo yadudyadbhāskarasannibham

12.159

īkṣate ca mahattejaḥ śaktiḥ prabhvīti sā smṛtā /
pītā raktā tathā kṛṣṇā sphaṭikābhā manoramā

12.160

draṣṭavyā pāramā śaktiḥ tāṃ dṛṣṭvā śivatāṃ vrajet /
vyāpinīṃ ca tataścordhve pañcarūpāṃ vicintayet

12.161

kāraṇaiḥ svaiḥ samopetāṃ dhyātvā svacchandatāṃ vrajet /
samanāmunmanāṃ coktāṃ dhyāyedyuktena cetasā

12.162

dhyānātsiddhimavāpnoti vyāpakaḥ prabhurakhyayaḥ /
tataścordhve śivaḥ śāntaḥ pūrvaṃ vai kathito mayā

12.163

cakṣuṣā yaśca dṛśyeta vāco vā yaśca gocaraḥ /
manaścintayate yāni buddhiryāni vyavasyati

12.164

ahaṃkṛtāni yānyeva yacca vedyatayā sthitam /
yaśca nāsti sa tatraiva tvanveṣṭavyaḥ prayatnataḥ

12.165

yatra tatra sthito deśe yatra tatrāśrame rataḥ /
sukhāsīnaḥ saṃyatātmā ekacittaḥ samāhitaḥ

12.166

svacchandaṃ samanusmṛtya abhāvaṃ bhāvayetsadā /
bhāvanāttasya tattvasya tatsamaścaiva jāyate

12.167

ye dharmāstasya cākhyātāḥ pūrvaṃ te varavarṇini /
taistu dharmaiḥ samāyukti yogī vai bhavati priye

12.168

svarūparūpakadhyānaṃ tattvānāṃ kathitaṃ mayā /
evaṃ jñātvā ca dhyātvā ca siddhyate mucyate'pi ca

13.1

iti svacchandatantre dvādaśaḥ paṭalaḥ
trayodaśaḥ paṭalaḥ
śrīdevyuvāca
sāraṃ yadasya tantrasya yāgaṃ tu parameśvara /
tamākhyāhi samāsena sādhakānāṃ hitāya vai

13.2

śrībhairava uvāca
mūlabījākṣaraṃ mantranāyakaṃ paramīśvaram /
praṇavāsanamārūḍhamaṅgavaktraiḥ samanvitam

13.3

pūrvoktadravyasaṃghātaiḥ pūjayetparameśvaram /
sa eva homavinyāsaḥ dīkṣā saiva prakīrtitaḥ

13.4

daśalakṣaṃ japedyastu ekacittaḥ samāhitaḥ /
samudragasarittīre sahāyaiḥ parivarjitaḥ

13.5

homayennaramāṃsasya lakṣamekaṃ saguggulam /
jitendriyaikacittastu brahmacarye vyavasthitaḥ

13.6

asādhyaṃ sādhayeddevi nātra kāryā vicāraṇā /
yāni kānīha karmāṇi catuṣpīṭhasthitāni ca

13.7

adhamānyatha madhyāni hyuttamāni varānane /
tāni siddhyanti deveśi bhairavasya vaco yathā

13.8

athātaḥ sampravakṣyāmi kārikākośamuttamam /
yaṃ jñātvā devadeveśi vicarantīha sādhakāḥ

13.9

abhimukhakhaḍgani pātitaśūraśiraḥ śoṣitaṃ samādāya /*
raktālaktakalikhitaṃ sādhyatanau mantrayuktamabhidhānam

13.10

*
pretānale sutaptaṃ vidhāya niśi yatkṛte śataṃ japati /*
asurendracakravartinamasurendraguruṃ vā tamānayatyanilavegāt

13.11

*
pretālaktakalikhitaṃ naraśirasi pretavahnisantaptam /*
yamalokādapyacirādānayati balena pūrvavatsādhyam

13.12

*
mṛtanāryā vāmapadādudbaddhāyāstu pāṃsulīṃ samādāya /*
rudhirālaktakarocanayā sādhyatanuṃ mantrasaṃyuktām

13.13

*
khadirānale sutaptāṃ rātryardhe sammukho japaśatena /*
ānayati śacīmahalyāmathavā divasasya śatabhāgāt

13.14

*
udbaddhastrītanuvāmāṅghreḥ pāṃsulīṃ samādāya /*
pretālaktakanijarudhirarocanābhirvilikhya sādhyatanum

13.15

*
pretānale sutaptāṃ śatābhijaptāṃ svanāmamantrayutām /*
kṛtvā yakṣasurāsurapannaganārīḥ samānayatyāśu

13.16

*
nijavāmakare'laktakarocanayā sādhyanāma parilikhitam /*
mantravidarbhitametajjapaśatayuktaṃ sutāpitaṃ rātrau

13.17

*
khadirānale vidhūme'suragurumapyānayatyanilavegāt /*
sādhyamabhidhānalikhitaṃ bhūmitale gairikeṇa raktena

13.18

*
gandhodvartitavāmahastena tu tattvabījayuktena /*
ākramya bhūmilikhitaṃ sādhyābhimukho'rdharātrakāle tu

13.19

*
kṣitipatimapi sāmātyaṃ cānayati nimeṣaśatabhāgāt /*
nṛkapālamadhyalikhitaṃ rocanayā raktamiśrayā sādhyam

13.20

*
nāma ca tasya lalāṭe mantreṇa vidarbhitaṃ samālikhya /*
gandhodakena liptaṃ nṛkapālaṃ vai dvitīyamādāya

13.21

*
kṛtvā kapālasampuṭamatha mṛtasūtreṇa veṣṭayetsamyak /*
khadirāṅgārasutaptaṃ sikthakaliptaṃ tu tatpunaḥ kṛtvā

13.22

*
yāvatsikthakametatkapālalagnaṃ vilīyate tāvat /*
surapatimapyākarṣati japaśatayogānnimeṣamātreṇa

13.23

*
bhittau gairikalikhitaṃ mantrārṇavidarbhitaṃ tadabhidhānam /*
sādhyābhimukho rātrau vāmakarākrāntamatha japan kruddhaḥ

13.24

*
kroṅkārāṅkuśayogādānayati surāsurān kṣipram /*
raṇaśastraghātapatitaṃ narapiśitaṃ trimadhusaṃyutaṃ juhuyāt

13.25

*
viparītacakramudrāṃ baddhvā sādhyaṃ tu nikṣipenmadhye /*
sampīḍitakarasampuṭavihvalavaktraṃ karāntare dhyātvā

13.26

*
ānayati mahāpuruṣaṃ kṣitipatimapi divasaśatabhāgāt /*
śitaśastrapātarahitadhvajanaraśīrṣaṃ pragṛhya lakṣamayutam

13.27

*
tatra trirūpagaditaṃ dhāma likhitvābhipūjayedyastu /*
tasya haripavanakamalajadhanadayamendrāḥ sasiddhagandharvāḥ

13.28

*
vividhavarasiddhijātaṃ vidadhati vicitrāstathāparāḥ siddhīḥ /*
vyaktāvyaktaṃ tathā vyaktamavyaktaṃ tu trirūpakam

13.29

*
dhāmacārādhayetsamyaktatra yastu vicakṣaṇaḥ /
jāyate trividhā siddhirgirirājatanūdbhave

13.30

suniścitamateḥ samyaggirirājasya tasya vai /
raktacandanadhūliṃ tu rājikāṃ lavaṇaṃ tathā

13.31

pādadhūliṃ tu sādhyasya ekīkṛtya tu peṣayet /
japan svacchandadevaṃ tu nirmathnaṃśca karadvayam

13.32

citāgnau juhuyāccūrṇaṃ cāṇḍālāgnāvathāpi vā /
sādhyasyābhimukho bhūtvā prayogamimamācaret

13.33

śatamekaṃ japedyāvattāvadākarṣayennṛpam /
vaśamāyāti bhūnātha ātmanā ca dhanena ca

13.34

siddha eṣa prayogastu nānyathā te vadāmyaham /
tāmeva dhūliṃ saṃgṛhya lohacūrṇavimiśritām

13.35

śmaśānacīrake baddhvā saptajaptāṃ catuṣpathe /
nikhanyāṣṭāṅgulaṃ bhūmau ripunāmasamanvitām

13.36

nikṣipedyasya nāmnā tāṃ sa kṣaṇātstambhito bhavet /
tāmeva dhūliṃ saṃgṛhya pañcakonmattasaṃyutām

13.37

baddhvā tāṃ pretavastreṇa ripunāmasamanvitām /
śatajaptāṃ tu tāṃ kṛtvā śmaśāne nikhaneddrutam

13.38

bhavatyunmattakaḥ sādhya uddhṛtāyāṃ tu mucyate /
uddhṛtaṃ vastramādāya kṣīreṇa pariśodhayet

13.39

pratyānayanametaddhi siddhameva na saṃśayaḥ /
atha raktāśvamārasya kusumāni samāharet

13.40

śatamaṣṭottaraṃ teṣāṃ śatajaptaṃ tu kārayet /
sakṛjjaptena puṣpeṇa liṅgamūrdhani tāḍayet

13.41

evaṃ dine dine kuryāddaśāhaṃ susamāhitaḥ /
tatastvekādaśaitāni saṃgṛhya kusumāni tu

13.42

mahānadīṃ tato gatvā tatraikaikaṃ pravāhayet /
ānupūrvyeṇa sarvāṇi sakṛjjaptvā tu mantravit

13.43

yatteṣāṃ paścimaṃ puṣpaṃ pratisrotaḥ prayāti hi /
tadgṛhītvāmbusammiśraṃ dantairaspṛṣṭamāpibet

13.44

tato'śvamārakusumaṃ raktaṃ vai śatamantritam /
tarjanyagre tu tatkṛtvā aṅguṣṭhenākramedbudhaḥ

13.45

bhrāmayetsavyataḥ puṣpaṃ yasya nāmnā tu mantravit /
svacchandaṃ japamānastu tamākarṣayate drutam /
apasavyaṃ bhrāmayitvā punastasya visarjanam

14.1

iti svacchandatantre trayodaśaḥ paṭalaḥ
caturdaśaḥ paṭalaḥ
śrībhairava uvāca
mudrāṇaṃ lakṣaṇaṃ vakṣye asmiṃstantre yathāsthitam /
uttānamañjaliṃ kṛtvā kapālaṃ parikīrtitam

14.2

tiryakkṛtvā karaṃ vāmaṃ kaniṣṭhādyaṅgulitrayam /
aṅguṣṭhenākrameddevi ṛjvīṃ kṛtvā pradeśinīm

14.3

parāṅmukhaṃ karaṃ kṛtvā skandhadeśe niveśayet /
khaṭvāṅgaṃ kīrtitaṃ hyetatkhaḍgamudrāṃ nibodha me

14.4

aṅguṣṭhenākrameddevi sakaniṣṭhāmanāmikām /
madhyamāṃ tarjanīṃ cordhvaṃ khaḍgamudrā prakīrtitā

14.5

muṣṭiṃ baddhvā kaniṣṭhāṃ ca prasāryeta varānane /
ātmanaḥ sammukhaṃ kṛtvā spharaste kathito mayā

14.6

muṣṭiṃ baddhvā tu deveśi tarjanyūrdhvaṃ tu kuñcayet /
aṅkuśaḥ kathito hyeṣa pāśamudrāṃ nibodha me

14.7

tarjanīṃ vartulāṃ kṛtvā mūle'ṅguṣṭhasya yojayet /
pāśastu kathito hyeṣa duṣṭajālanibandhakaḥ

14.8

muṣṭiṃ baddhvā varārohe samprasārya pradeśinīm /
nārācastu samākhyātaḥ samāsāttava bhairavi

14.9

muṣṭiṃ baddhvā prasāryeta tarjanyaṅguṣṭhakaṃ priye /
agre nikuñcayetkiñcitpinākaṃ parikīrtitam

14.10

agraprasārito hastaḥ śliṣṭaśākho varānane /
parāṅmukhaṃ tu taṃ kṛtvā tvabhayaḥ parikīrtitaḥ

14.11

vāmaṃ bhujaṃ prasāryaiva jānūpari niveśayet /
prasṛtaṃ darśayeddevi varaḥ sarvārthasādhakaḥ

14.12

ghaṇṭākāraṃ karaṃ vāmaṃ kṛtvā caiva tvadhomukham /
dakṣahastasya tarjanyā ghṛṣedghaṇṭā prakīrtitā

14.13

kaniṣṭhikāṃ samākrāmedaṅguṣṭhena samāhitaḥ /
prasārya cāṅgulīstisrastriśūlaṃ parikīrtitam

14.14

daṇḍo vai muṣṭibandhena vajramudraṃ nibodha me /
vāmahastamadhaḥ kṛtvā uttānaṃ tu samāhitaḥ

14.15

dakṣaṃ cādhomukhaṃ kṛtvā tvaṅguṣṭhaṃ ca kaniṣṭhikām /
ubhayorapi saṅghṛṣya vajramudrāṃ pradarśayet

14.16

ḍamaruṃ muṣṭibandhena dakṣahastasya suvrate /
suṣireṇa samāyuktaṃ darśayettu varānane

14.17

mudgaraṃ tu pravakṣyāmi hastau dvau samprasārayet /
mudgaraḥ kathito hyeṣa vallakīṃ ca nibodha me

14.18

hastau prasārayeddevi uttānau tu samāhitaḥ /
anāme kuñcayitvā tu vīṇāmudrā prakīrtitā

14.19

prasārayedaṅgulīstu kaniṣṭhānāmamadhyamāḥ /
aṅguṣṭhenākramedādyāṃ paraśuḥ samudāhṛtāḥ

14.20

etā mudrā mahādevi bhairavasya pradarśayet /
āvāhane nirodhe ca tathā caiva visarjane

14.21

kapālaṃ caiva khaṭvāṅgamanukteṣu pradarśayet /
kapālaṃ dhavalaṃ jñeyaṃ khaṭvāṅgaṃ ca tathaiva hi

14.22

triśūlaṃ caiva nārācaṃ khaḍgo nīlotpalaprabhaḥ /
spharaṃ raktaṃ pinākaṃ ca kṛṣṇaṃ samparikīrtitam

14.23

ghaṇṭā hemaprabhā jñeyāṅkuśo marakataprabhaḥ /
pāśo bhinnāñjananibhaḥ sphaṭikābho'bhayaḥ smṛtaḥ

14.24

varaścittaprasādena dhyātavyo varavarṇini /
ḍamaruṃ hemasaṅkāśaṃ vīṇāṃ caitatsamaprabhām

14.25

daṇḍaṃ raktaṃ vijānīyādvajraṃ pītaṃ vicintayet /
rājāvartanibho devi mudgaraḥ paraśustathā

14.26

mudrāpīṭhaṃ samākhyātaṃ caturvargaphalodayam /
praṇavāsanamārūḍhā oṃkārādyā varānane

14.27

svanāmakṛtavinyāsā namaskārāvasānikāḥ /
sādhayanti mahādevi phalāni vividhāni tu

14.28

nirvighnakaraṇaṃ khyātaṃ mudrāṇāṃ lakṣaṇaṃ priye /
veditavyaṃ prayatnena sādhitavyaṃ mahātmanā

15.1

iti svacchandatantre caturdaśaḥ paṭalaḥ
pañcadaśaḥ paṭalaḥ
śrībhairava uvāca
japadhyānādiyuktasya caryāvratadharasya ca /
chummakāḥ sampravakṣyāmi sādhakasya varānane

15.2

bhairavastu smṛto dhāma sarvadastu guruḥ smṛtaḥ /
sādhakastu girirjñeyaḥ putrako vimalaḥ smṛtaḥ

15.3

samayī kāntadehastu bhaginyo baladarpitāḥ /
madyaṃ tu harṣaṇaṃ jñeyaṃ muditā tu surā smṛtā

15.4

matysā jalacarā jñeyā māṃsaṃ ca balavardhanam /
jātaṃ prarūḍhamityāhurmṛtaṃ caiva parāṅmukham

15.5

raktaṃ tvamṛtamityāhuḥ padmanālo'ntrasañcayaḥ /
śukraṃ candraḥ samākhyātaḥ snāyuḥ sūtraṃ prakīrtitam

15.6

śmaśānaṃ ḍāmaraṃ jñeyaṃ rākṣasastu bhayaṅkaraḥ /
piśāco romajananaḥ ruhā jñeyā rajasvalā

15.7

rātriṃ vai cchādikāṃ viddhi prakāśaśca dinaṃ bhavet /
nayane cañcale jñeye jihvāṃ saṃgrāhikāṃ viduḥ

15.8

karau dhanakarau jñeyau pādau sahacarau viduḥ /
liṅgaṃ santoṣajananaṃ bhagaḥ prītivivardhanaḥ

15.9

śastraṃ vibhāgajananaṃ kartarī kāryasādhikā /
dūtī saṃvāhikā jñeyā dhūpo hlādana ucyate

15.10

gandhaḥ santoṣajanano rājāno dhārakāḥ smṛtāḥ /
paśurvibodhako jñeyaścarukaḥ sārvakāmikaḥ

15.11

annaṃ sādhanamityuktaṃ vasā maṇḍamihocyate /
diśāṃ mukhaṃ tu śravaṇaṃ tvakca saṃvedanī smṛtā

15.12

ghrāṇaṃ susthitamityuktaṃ mukhaṃ tu pravicārakam /
paśu pracāro vijñeyaḥ mātā dhātrīti kathyate

15.13

pitaraṃ sṛṣṭikartāraṃ bhrātaraṃ pālakaṃ viduḥ /
bhaginī śubhakarī jñeyā sakhī sarvārthasādhikā

15.14

mitraṃ guṇānāṃ jananaṃ guṇanāśaṃ ripuṃ viduḥ /
chitsphijau kīrtito devi dṛṣṭiścakṣuḥ prakīrtitam

15.15

daśanāḥ khaṇḍakā jñeyā ādhāra udaraṃ smṛtam /
hṛdayaṃ guhyamityuktaṃ kaṭhinaṃ tvasthi viddhi hi

15.16

medo vasāṃ vijānīyātmajjā puṣṭikaraḥ smṛtaḥ /
viṣṭhāṃ vidūṣikāṃ viddhi mūtraṃ snāva ihocyate

15.17

kāleyakaṃ tu kusumaṃ dhūmaṃ dhṛtikaraṃ viduḥ /
melakaṃ caiva saṅghātaḥ putraḥ soddyotakaḥ smṛtaḥ

15.18

duhitā hlādikā jñeyā kṣubdhaṃ vai calitaṃ viduḥ /
dūṣako jāra ityuktaḥ pītaṃ vanditameva ca

15.19

bhakṣitaṃ prāptamityāhuścharditaṃ vikṛtīkṛtam /
dūṣitaṃ karṣitaṃ jñeyaṃ sammataṃ samayaṃ viduḥ

15.20

mahallo rakṣako jñeyaśchagalastu kaniṣṭhakaḥ /
vinayo dehakarma syātsādhanaṃ tu japaḥ smṛtaḥ

15.21

homitaṃ siddhijananaṃ vibhāgo rocakaḥ smṛtaḥ /
kadambaṃ vṛndamityāhurviralo'śliṣṭa ucyate

15.22

vimalaḥ śiṣya ityukta icchā cājñā prakīrtitā /
devatādarśanaṃ yattatlabdhaṃ śastrahataṃ viduḥ

15.23

niśācaro biḍālaḥ syātnakhinaśca vidārakāḥ /
ānītaṃ sāritaṃ jñeyaṃ rakṣitaṃ pihitaṃ tathā

15.24

śikhāṃ saṃspṛśate yā tu sā tu śaktiṃ vinirdiśet /
śiraḥ pradarśayedyā tu sā ca binduṃ vinirdiśet

15.25

lalāṭaṃ darśayedyā tu īśvaraṃ sā vinirdiśet /
tālukaṃ darśayedyā tu tayā rudraḥ prakīrtitaḥ

15.26

jihvāṃ pradarśayedyā tu vidyāṃ sātha vinirdiśet /
sapta koṭayastu mantrāṇāṃ tasyā jñeyāstu suvrate

15.27

ghaṇṭikāṃ darśayedyā tu tasyānantaḥ pradarśitaḥ /
kaṇṭhaṃ tu saṃspṛśeyā sā kālatattvaṃ vinirdiśet

15.28

hṛtpadmaṃ darśayedyā tu puruṣaṃ sā vinirdiśet /
nābhiṃ pradarśayedyā tu prakṛtiṃ sā vinirdiśet

15.29

tasyādhastādbuddhitattvaṃ yadi syāddarśanaṃ priye /
yadā guhyaṃ spṛśeddevi ahaṃkāro'dhidaivatam

15.30

kaṭiṃ sandarśayedyā tu vyoma tatrādhidhaivatam /
ūrukau darśayeddevi pavanaṃ sā vinirdiśet

15.31

jānunī darśayedyā tu tayā tejaḥ prakīrtitam /
jaṅghe pradarśayedyā tu varuṇaṃ sā vinirdiśet

15.32

śarīraṃ darśayeddevi sarvavedamayaṃ priye /
pūjāgnijapayuktasya dhyānayuktasya mantriṇaḥ

15.33

samayācārayuktasya kālāṃśakavidaḥ priye /
kriyopetasya deveśi yoginyastu varapradāḥ

15.34

darśayanti mahādhvānaṃ nānābhogasamanvitam /
girirājasya deveśi yaṃ gatvā phalamaśnute

15.35

bhairaveṇa samājñaptāḥ śaktayastu varānane /
anyāśca siddhīrvividhā adhamā madhyamottamāḥ

15.36

anyatantrasamutthāśca sādhayanti na saṃśayaḥ /
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ melakaṃ tu varānane

15.37

satatābhyāsayogena dadate carukaṃ svakam /
yasya samprāśanāddevi vīreśasadṛśo bhavet

15.38

tasmāddhyānārcane homaṃ japaṃ ca varavarṇini /
kurvanti bhāvitātmānastataḥ siddhyanti mantriṇaḥ

Original text: svacchandatantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc