Sushruta Samhita · Chapter 4.29
athātaḥ svabhāvavyādhipratiṣedhanīyaṃ rasāyanaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
brahmādayo'sṛjan pūrvamamṛtaṃ somasaṃjñitam/ jarāmṛtyuvināśāya vidhānaṃ tasya vakṣyate//
eka eva khalu bhagavān somaḥ sthānanāmākṛtivīryaviśeṣaiścaturviṃśatidhā bhidyate//
aṃśumān muñjavāṃścaiva candramā rajataprabhaḥ/ dūrvāsomaḥ kanīyāṃśca śvetākṣaḥ kanakaprabhaḥ//
pratānavāṃstālavṛntaḥ karavīro'ṃśavānapi/ svayaṃprabho mahāsomo yaścāpi garuḍāhṛtaḥ//
gāyatrastraiṣṭubhaḥ pāṅkto jāgataḥ śākvarastathā/ agniṣṭomo raivataśca yathokta iti saṃjñitaḥ//
gāyatryā tripadā yukto yaścoḍupatirucyate/ ete somāḥ samākhyātā vedoktairnāmabhiḥ śubhaiḥ//
sarveṣāmeva caiteṣāmeko vidhirupāsane/ sarve tulyaguṇāścaiva vidhānaṃ teṣu vakṣyate//
ato'nyatamaṃ somamupayuyukṣuḥ sarvopakaraṇaparicārakopetaḥ praśaste deśe trivṛtamāgāraṃ kārayitvā hṛtadoṣaḥ pratisaṃsṛṣṭabhaktaḥ praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu aṃśumantamādāyādhvarakalpenāhṛtamabhiṣutamabhihutaṃ cāntarāgāre kṛtamaṅgalasvastivācanaḥ somakandaṃ suvarṇasūcyā vidārya payo gṛhṇīyāt sauvarṇe (rājate vā) pātre'ñjalimātraṃ, tataḥ sakṛdevopayuñjīta nāsvādayan, tata upaspṛśya śeṣamapsvavasādya yamaniyamābhyāmātmānaṃ saṃyojya vāgyato'bhyantarataḥ suhṛdbhirupāsyamāno viharet//
rasāyanaṃ pītavāṃstu nivāte tanmanāḥ śuciḥ/ āsīta tiṣṭhet krāmecca na kathaṃcana saṃviśet//
sāyaṃ vā bhuktavānupaśrutaśāntiḥ kuśaśayyāyāṃ kṛṣṇājinottarāyāṃ suhṛdbhirupāsyamānaḥ śayīta, tṛṣito vā śītodakamātrāṃ pibet (aśanāyito vā kṣīraṃ); tataḥ prātarutthāyopaśrutaśāntiḥ kṛtamaṅgalo gāṃ spṛṣṭvā tatahaivāsīta, tasya jīrṇe some chardirutpadyate, tataḥ śoṇitāktaṃ kṛmivyāmiśraṃ charditavate sāyaṃ śṛtaśītaṃ kṣīraṃ vitaret; tatastṛtīye'hani kṛmivyāmiśramatisāryate, sa tenāniṣṭapratigrahabhuktaprabhṛtibhirviśeṣairvinirmuktaḥ śuddhatanurbhavati, tataḥ sāyaṃ snātāya pūrvavadeva kṣīraṃ vitaret, kṣaumavastrāstṛtāyāṃ cainaṃ śayyāyāṃ śāyayet; tataścaturthe'hani tasya śvayathurutpadyate, tataḥ sarvāṅgebhyaḥ kṛmayo niṣkrāmanti, tadahaśca śayyāyāṃ pāṃśubhiravakīryamāṇaḥ śayīta, tataḥ sāyaṃ pūrvavadeva kṣīraṃ vitaret; evaṃ pañcamaṣaṣṭhayordivasayorvarteta, kevalamubhayakālamasmai kṣīraṃ vitaret; tataḥ saptame'hani nirmāṃsastvagasthibhūtaḥ kevalaṃ somaparigrahādevocchvasiti, tadahaśca kṣīreṇa sukhoṣṇena pariṣicya tilamadhukacandanānuliptadehaṃ payaḥ pāyayet; tato'ṣṭame'hani prātareva kṣīrapariṣiktaṃ candanapradigdhāgātraṃ payaḥ pāyayitvā pāṃśuśayyāṃ samutsṛjya kṣaumavastrāstṛtāyāṃ śayyāyāṃ śāyayet, tato'sya māṃsamāpyāyyate, tvak cāvadalati, dantanakharomāṇi cāsya patanti; tasya navamadivasāt prabhṛtyaṇutailābhyaṅgaḥ somavalkakaṣāyapariṣekaḥ; tato daśame'hanyetadeva vitaret, tato'sya tvak sthiratāmupaiti; evamekādaśadvādaśayorvarteta; tatastrayodaśāt prabhṛti somavalkakaṣāyapariṣekaḥ, evamāṣoḍaśādvarteta; tataḥ saptadaśāṣṭādaśayordivasayordaśanā jāyante śikhariṇaḥ snigdhavajravaidūryasphaṭikaprakāśāḥ samāḥ sthirāḥ sahiṣṇavaḥ, tadā prabhṛti cānavaiḥ śālitaṇḍulaiḥ kṣīrayavāgūmupaseveta yāvat pañcaviṃśatiriti; tato'smai dadyācchālyodanaṃ mṛdūbhayakālaṃ payasā, tato'sya nakhā jāyante vidrumendragopakataruṇādityaprakāśāḥ, sthirāḥ snigdhā lakṣaṇasaṃpannāḥ keśāśca sūkṣmā jāyante, tvak ca nīlotpalātasīpuṣpavaidūryaprakāśā; ūrdhvaṃ ca māsāt keśān vāpayet, vāpayitvā cośīracandanakṛṣṇatilakalkaiḥ śiraḥ pradihyāt payasā vā snāpayet; tato'syānantaraṃ saptarātrāt keśā jāyante bhramarāñjananibhāḥ kuñcitāḥ sthirāḥ snigdhāḥ; tatastrirātrāt prathamāvasathaparisarānniṣkramya muhūrtaṃ sthitvā punarevāntaḥ praviśet, tato'sya balātailamabhyaṅgārthe'vacāryaṃ, yavapiṣṭamudvartanārthe, sukhoṣṇaṃ ca payaḥ pariṣekārthe, ajakarṇakaṣāyamutsādanārthe, sośīraṃ kūpodakaṃ snānārthe, candanamanulepārthe, āmalakarasavimiśrāścāsya yūṣasūpavikalpāḥ, kṣīramadhukasiddhaṃ ca kṛṣṇatilamavacāraṇārthe, evaṃ daśarātraṃ; tato'nyaddaśarātraṃ dvitīye parisare varteta; tatastṛtīye parisare sthirīkurvannātmānamanyaddaśarātramāsīta, kiñcidātapapavanān vā seveta, punaścāntaḥ praviśet, na cātmānamādarśe'psu vā nirīkṣeta rūpaśālitvāt; tato'nyaddaśarātraṃ krodhādīn pariharet, evaṃ sarveṣāmupayogavikalpaḥ/ viśeṣatastu vallīpratānakṣupakādayaḥ somā brāhmaṇakṣatriyavaiśyairbhakṣayitavyāḥ/ teṣāṃ tu pramāṇamardhacatuṣkamuṣṭayaḥ//
aṃśumantaṃ sauvarṇe pātre'bhiṣuṇuyāt, candramasaṃ rājate; tāvupayujyāṣṭaguṇamaiśvaryamavāpyeśānaṃ devamanupraviśati, śeṣāṃstu tāmramaye mṛnmaye vā rohite vā carmaṇi vitate; śūdravarjaṃ tribhirvarṇaiḥ somā upayoktavyāḥ/ tataścaturthe māse paurṇamāsyāṃ śucau deśe brāhmaṇānarcayitvā kṛtamaṅgalo niṣkramya yathoktaṃ vrajediti//
oṣadhīnāṃ patiṃ somamupayujya vicakṣaṇaḥ/ daśavarṣasahasrāṇi navāṃ dhārayate tanum//
nāgnirna toyaṃ na viṣaṃ na śastraṃ nāstrameva ca/ tasyālamāyuḥkṣapaṇe samarthāni bhavanti//
bhadrāṇāṃ ṣaṣṭivarṣāṇāṃ prasrutānāmanekadhā/ kuñjarāṇāṃ sahasrasya balaṃ samadhigacchati//
kṣīrodaṃ śakrasadanamuttarāṃśca kurūnapi/ yatrecchati sa gantuṃ vā tatrāpratihatā gatiḥ//
kandarpa iva rūpeṇa kāntyā candra ivāparaḥ/ prahlādayati bhūtānāṃ manāṃsi sa mahādyutiḥ//
sāṅgopāṅgāṃśca nikhilān vedān vindati tattvataḥ/ caratyamoghasaṅkalpo devavaccākhilaṃ jagat//
sarveṣāmeva somānāṃ patrāṇi daśa pañca ca/ tāni śukle ca kṛṣṇe ca jāyante nipatanti ca//
ekaikaṃ jāyate patraṃ somasyāharahastadā/ śuklasya paurṇamāsyāṃ tu bhavet pañcadaśacchadaḥ//
śīryate patramekaikaṃ divase divase punaḥ/ kṛṣṇapakṣakṣaye cāpi latā bhavati kevalā//
aṃśumānājyagandhastu kandavān rajataprabhaḥ/ kadalyākārakandastu muñjavāṃllaśunacchadaḥ//
candramāḥ kanakābhāso jale carati sarvadā/ garuḍāhṛtanāmā ca śvetākṣaścāpi pāṇḍurau//
sarpanirmokasadṛśau tau vṛkṣāgrāvalambinau/ tathānye maṇḍalaiścitraiścitritā iva bhānti te//
sarva eva tu vijñeyāḥ somāḥ pañcadaśacchadāḥ/ kṣīrakandalatāvantaḥ patrairnānāvidhaiḥ smṛtāḥ//
himavatyarbude sahye mahendre malaye tathā/ śrīparvate devagirau girau devasahe tathā//
pāriyātre ca vindhye ca devasunde hrade tathā/ uttareṇa vitastāyāḥ pravṛddhā ye mahīdharāḥ//
haṣṭhavat plavate tatra candramāḥ somasattamaḥ/ tasyoddeśeṣu cāpyanti muñjavānaṃśumānapi//
tasyoddeśeṣu cāpyasti muñjavānaṃśumānapi/ kāśmīreṣu saro divyaṃ nāmnā kṣudrakamānasam//
gāyatrastraiṣṭubhaḥ pāṅkto jāgataḥ śākvarastathā/ atra santyapare cāpi somāḥ somasamaprabhāḥ//
yaiścātra mandabhāgyaiste bhiṣajaścāpamānitāḥ/ na tān paśyantyadharmiṣṭhāḥ kṛtaghnāścāpi mānavāḥ/ bheṣajadveṣiṇaścāpi brāhmaṇadveṣiṇastathā//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0