Skanda Purana · Chapter 7.334

// īśvara uvāca // //
bhagavandevadeveśa saṃsārārṇavatāraka // pṛcchāmi tvāmahaṃ bhaktyā kiñcitkautūhalātpunaḥ

yattvayā kathitaṃ deva talasvāmimahodayam //
kiṃ tatra kāraṇaṃ deva talo yena nipātitaḥ

ko'sau talaḥ samākhyātaḥ kiṃvīryaḥ kiṃparāyaṇaḥ //
kasmātsthānātsamutpannaḥ kathaṃ jātaśca me vada

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi pravakṣyāmi rahasyaṃ pāpanāśanam //
yanna kasyacidākhyātaṃ tatte vakṣyāmya śeṣataḥ

devā api na jānaṃti talasotpattikāraṇam //
pūrvaṃ kṛtayuge devi govindeti prakīrtitaḥ

tretāyāṃ vāmanaḥ svāmī stutisvāmī tṛtīyake //
kalau yuge mahādevi talasvāmī prakīrtitaḥ

tathā taptodakasvāmī tasya nāmāṃtaraṃ priye //
adhunā saṃpravakṣyāmi talotpattiṃ tava priye

āsīnmahendranāmā ca dānavo raudrarūpadhṛk //
koṭivarṣāṇi tenaiva tapastaptaṃ purā priye

sa tapobalamāviṣṭo jigye devānsavāsavān //
jitvā devāṃstataḥ sarvāṃstataḥ kāle samāgataḥ

yuddhaṃ sa prārthayāmāsa mayā sārddhaṃ subhīṣaṇam //
tato'bhavanmahāyuddhaṃ brahmāṇḍakṣayakārakam

tataḥ kopānmahāyuddhe mama dehādvarānane //
jvālā tatra samutpannā tanmadhye sa talo'bhavat

tena dṛṣṭo mahendro'sau garjangiriguhāśrayaḥ

kathaṃ garjasi he mūḍha yuddhaṃ kuru mayā saha //
ityukte tatra deveśi tena yuddhamavartata

tatra pravarttite yuddhe talamāhendrayostayoḥ

rudravīryasya yuktena talenodārakarmaṇā //
mallayuddhena balinā mahendro vinipātitaḥ

tatastaṃ patitaṃ dṛṣṭvā vismayaṃ sa talo gataḥ //
gataprāṇaṃ tadā jñātvā harṣānnṛtyamathākarot

tasminsaṃnṛtyamāne tu sarve sthāvarajaṃgamam //
cakaṃpe tu varārohe prabhāvāttasya vīryataḥ

tato bhārabharākāntā dharaṇī talapīḍitā //
atīvabhayasaṃtrastāḥ sadevāsuramānuṣāḥ

kṣubhitā girayaḥ sarve vidrutāśca mahārṇavāḥ//
taravo nidhanaṃ jagmurnadyo vāhāṃśca tatyajuḥ

gataprabhāvāḥ sūryādyā jyotīṃṣi na virejire//
trailokyaṃ vyākulībhūtaṃ talanṛtyaprabhāvataḥ

tato devagaṇāḥ sarve śaraṇaṃ rudramāyayuḥ //
vṛttaṃ yathāvatkathitaṃ tato rudra uvāca tān

avadhyo me talo devāḥ putratve hi pratiṣṭhitaḥ //
evamuktvā hṛṣīkeśaṃ prabhāsakṣetravāsinam

stutisvāmītināmānaṃ sthitaṃ durvāsasaḥ puraḥ //
prabhāsakṣetrasāmīpye pūrvabhāge pratiṣṭhitam

taptodakuṃḍasāmīpye tatra gacchata bhoḥ surāḥ //
kalpekalpe tu tenaiva vidhyate'sau hi dānavaḥ

evamukte tadā devāḥ prabhāsaṃ kṣetramāgatāḥ //
tatra te vibudhā jagmuryatra taptodakādhipaḥ

dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ tatra devāḥ śraddhāsamanvitāḥ //
tuṣṭuvuḥ parayā bhaktyā devadevaṃ janārddanam

vaikuṃṭha trāhi no devāṃstalenoccāṭitā vayam //
mahendrakrodhasaṃbhūtarudratejodbhavena vai

asmābhī rudrasāmīpye kāryaṃ sarvaṃ niveditam //
tataḥ prasthāpitāḥ sarve rudreṇa parameṣṭhinā //
tava pārśve mahādeva nastvaṃ deva gatirbhava

iti śrutvā vacasteṣāṃ devadevo janārddanaḥ //
dānavasyavadhārthāya devānāṃ rakṣaṇāya ca //
cakre yatnaṃ mahābāhuḥ prabhāsakṣetravallabhaḥ

samāhūya tadā daityaṃ prabhāsakṣetramadhyataḥ //
yuddhaṃ cakre tato devi viśvapralayakārakam

tatastu devāḥ sarve ca svasainyaparivāritāḥ //
cakruryuddhaṃ ca daityena sumahallomaharṣaṇam

tataḥ parvatasaṃkāśaṃ dṛṣṭvā daityaṃ mahābalam //
uvāca capalāpāṃgo garuḍakṛtavāhanaḥ

aho daitya mahābāho mallayuddhaṃ dadasva me //
tvadbāhuyugalaṃ dṛṣṭvā na yuddhe vāṃchitaṃ mama

nārāyaṇavacaḥ śrutvā karamudyamya dānavaḥ //
abhyadhāvattadā daityaḥ kālāntakasamaprabhaḥ

tataḥ pravartitaṃ yuddhamanyonyaṃ jayakāṃkṣiṇoḥ //
jaṃghābhyāṃ pādabandhena bāhubhyāṃ bāhubaṃdhanam

kaṃṭhena bandhayankaṃṭhamudareṇodaraṃ tathā // etasminnantare devāḥ sabhayāḥ saṃbabhūvire

tataḥ pīḍāsamākrāṃto viṣṇuḥ saṃsmarate haram //
tatkṣaṇādāgato rudraḥ kiṃ karomi mahābalaḥ

//
// viṣṇuruvāca // //
śrāṃto'haṃ devadeveśa mallayuddhena śaṃkara //
taptodakaṃ kuruṣveha śramanāśāya sāṃpratam

tatastalaṃ haniṣyāmi kṣaṇa mātreṇa bhairavam

// īśvara uvāca // //
ādau kṛtayuge kṛṣṇa umayā yatkṛtaṃ purā //
ṛṣīṇāṃ śramanāśārthaṃ taptodaṃ tatra nirmitam

taddaityapāpamāhātmyātpunaḥ śītalatāṃ gatam //
punastaduṣṇatāṃ nītaṃ tataḥ kalpāṃtasaṃsthitau

evamuktvā tadā devaṃ vīkṣāṃcakre maheśvaraḥ //
tṛtīya locanenaiva jvālāmālopaśobhinā

tena jvālāsamūhena vyāptaṃ kuṇḍaṃ caturdiśam //
taptodakuṇḍamabhavattena khyātaṃ dharātale

tato nārāyaṇeneha kṣālitaṃ gātrasuttamam//
kṣālanāttasya devasya śramo nāśamupāgamat

tatastuṣṭamanā devastīrthānāṃ daśakoṭikāḥ //
sa smṛtvā tatra vidhivatkṣiptvā snātvā varānane

tataścakre mahāyuddhaṃ talenātibhayaṃkaram //
jaghāna sa talaṃ daityaṃ muṣṭighātena mastake

tasminpravṛtte tumule tu yuddhe cakaṃpire bhūbhisametalokāḥ //
vitrastadevā na diśo virejurmahāṃdhakārāvṛtamūrchitaṃ jagat

naṣṭāśca siddhā jagato'sya śāṃtiṃ karotu vai pāpavināśano hariḥ //
trāhīti deveśi maharṣisaṃghā bhūtāni bhītāni tathā vadanti

tato vai mallayuddhena pātito bhuvi dānavaḥ//
kaṃṭhamākramya pādena khaṅgena paripīḍitaḥ

hāsyaṃ cakāra daityo'tha viṣṇunā''krāṃtakaṃdharaḥ //
tamāha puṇḍarīkākṣa kimetaddhāsyakāraṇam

vṛddhau harṣamavāpnoti kṣaye bhavati duḥkhitaḥ //
ityeṣā laukikī gāthā tatte daitya viparyayaḥ

ityuktastu tadā daityaḥ pratyuvāca janārddanam //
agniṣṭomādibhiryajñaivedābhyāsairanekadhā

nityopavāsaniyamaiḥ snānadānairjapādibhiḥ //
nirmalairyogayuktaiśca prāpyate yatparaṃ padam

tanmayā duṣṭabhāvena prāptaṃ viṣṇoḥ paraṃ padam //
ityukte bhagavānviṣṇurvaradānaparo'bhavat

uvāca paramaṃ vākyaṃ talaṃ daityādhināyakam //
varaṃ varaya daityeṃdra yatte manasi saṃsthitam

iti viṣṇorvacaḥ śrutvā prārthayāmāsa dānavaḥ //
mamākhyā varttate loke tathā kuru mahīdhara

mārgamāse tu śuklāyāmekādaśyāṃ samāhitaḥ //
yastvāṃ paśyati bhāvena tasya pāpaṃ vinaśyatu

evaṃ bhaviṣyatītyuktvā devo harṣamupāgataḥ //
nānāduṃdubhayo neduḥ puṣpavarṣaṃ papāta ca

viṣṇormūrdhni mahābhāge lokāḥ svasthā babhūvire //
tato devagaṇāḥ sarve nṛtyaṃti ca mudānvitāḥ //
vadaṃti harṣasaṃyuktā nārāyaṇaparāyaṇāḥ

etattīrthaṃ mahātīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam //
śramāpanodanaṃ viṣṇorbrahmahatyādiśodhanam

sthito nārāyaṇastatra bhairavastatra śaṃkaraḥ //
kṣetrapālasvarūpeṇa kālamegheti viśrutaḥ

tasya yātrāvidhiṃ vakṣye gatvā tatra śucirnaraḥ //
smaredviṣṇuṃ mahādevi talasvāmīti yaḥ śrutaḥ

stuyādviṣṇuṃ mahādevi idaṃ viṣṇuṛcā priye //
sahasraśīrṣāmaṃtreṇa tarpaṇādi prakārayet

evaṃ snātvā vidhānena dattvā cārghyaṃ janārddane //
saṃpūjya gaṃdhapuṣpaiśca vastraiḥ puṣpānulepanaiḥ

madhunekṣurasenaiva kuṃkumena vilepayet //
karpūrośīramiśreṇa mṛganābhiyutena ca

vastraiḥ saṃveṣṭayetpaścāddadyānnaivedyamuttamam //
dharmaśravaṇasaṃyuktaṃ kāryaṃ jāgaraṇaṃ tataḥ

vṛṣabhastatra dātavyaḥ suvarṇaṃ vastrayugmakam // /
viprāya vedayuktāya śrotriyāya pradāpayet

upavāsaṃ tataḥ kuryāttasminnahani bhāmini //
rukmiṇīṃ ca prapaśyeta namaskṛtya janārddanam

evaṃ kṛtvā naro bhaktyā labhate janmajaṃ phalam //
sarveṣāmeva yajñānāṃ dānānāṃ labhate phalam

tathā ca sarvatīrthānāṃ vratānāṃ labhate phalam //
uddharettu piturvargaṃ mātṛvargaṃ tathaiva ca

janmaprabhṛtipāpānāṃ kṛtānāṃ nāśanaṃ bhavet //
na duḥkhaṃ ca na dāridryaṃ durbhagatvaṃ na jāyate

sapta janmāṃtaraṃ yāvattalasvāmipradarśanāt //
suvarṇānāṃ sahasreṇa brāhmaṇe vedapārage //
dattena yatphalaṃ devi tatkuṇḍe snānato labhet

evaṃ talasvāmicaritramuttamaṃ śrutaṃ purā siddhamaharṣisaṃghaiḥ //
śrutvā prabhāvaṃ taladevasannidhau prāpnoti sarvaṃ manasā yadīpsitam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye talasvāmimāhātmyavarṇanaṃnāma catustriṃśaduttaratriśatatamo 'dhyāyaḥ