Skanda Purana · Chapter 5.182
śrīmārkaṇḍeya uvāca -
tato bhṛguḥ śriyā caiva sametaḥ kacchapaṃ gataḥ /
abhinandya yathānyāyamuvāca vacanaṃ śubham
tvayā dhṛtā dharā sarvā tathā lokāścarācarāḥ /
tathaiva puṇyabhāvatvātsthitastatra mahāmate
cāturvidyasya saṃsthānaṃ karomi ramayā saha /
yadi tvaṃ manyase deva tadādeśaya māṃ vibho
kūrma uvāca -
evameva dvijaśreṣṭha mama nāmāṅkitaṃ puram /
bhaviṣyati mahatkālaṃ mamopari susaṃsthitam
acalaṃ susthiraṃ tāta na bhīḥ kāryā sulocane /
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ kacchapasya mukhāccyutam
hṛṣṭastuṣṭaḥ śriyā sārddhaṃ padmayonisuto bhṛguḥ /
abhīci udaye prāpte kṛtakautukamaṅgalaḥ
nandane vatsare māghe pañcamyāṃ bharatarṣabha /
śaste tu hyuttarāyoge kumbhasthe śaśimaṇḍale
revāyā uttare tīre gambhīre cābhivāruṇi /
prāgudakpravaṇe deśe koṭitīrthasamanvitam
krośapramāṇaṃ tatkṣetraṃ prāsādaśatasaṃkulam /
acireṇaiva kālena tapobalasamanvitaḥ /
vicintya viśvakarmāṇaṃ cakāra bhṛgusattamaḥ
brāhmaṇā vedavidvāṃsaḥ kṣatriyā rājyapālakāḥ /
vaiśyā vṛttiratāstatra śūdrāḥ śuśrūṣakāstriṣu
evaṃ śriyā vṛtaṃ kṣetraṃ paramānandananditam /
nirmitaṃ bhṛguṇā tāta sarvapātakanāśanam /
iti bhṛgukacchotpattiḥ
mārkaṇḍeya uvāca -
tataḥ kālena mahatā kasmiṃścitkāraṇāntare /
devalokaṃ jagāmāśu lakṣmīrṛṣisamāgame
samarpya kuñcikāṭṭālaṃ bhṛgave brahmavādine /
pālayasva yathārthaṃ vai sthānakaṃ mama suvrata
devakāryāṇyaśeṣāṇi kṛtvā śrīḥ punarāgatā /
ājagāma ramā devī bhṛgukacchaṃ tvarānvitā
prārthitaṃ kuñcikāṭṭālaṃ svagṛhaṃ saparigraham /
bhṛguryadā tadā pārtha mithyā nāsti tadā vadata
eva vivādaḥ sumahānsaṃjātaśca nareśvara /
mameti mama caiveti parasparasamāgame
tataḥ kālena mahatā bhṛguṇā paramarṣiṇā /
cāturvidyapramāṇārthaṃ cakāra mahatīṃ sthitim
asmadīyaṃ yathā sarvaṃ nagaraṃ mṛgalocane /
cāturvidyā dvijāḥ sarve tathā jānanti sundari
śrīruvāca -
pramāṇaṃ mama viprendra cāturvaṇyā na saṃśayaḥ /
madīyaṃ vā tvadīyaṃ vā kathayantu dvijottamāḥ
tataḥ samastairvibudhaiḥ sampradhārya parasparam /
dvidhā tairvāksthalaṃ dṛṣṭvā brāhmaṇā nṛpasaṃhitam
aṣṭādaśasahasrāṇi nocurvai kiṃciduttaram /
aṣṭādaśasahasreṣu bhṛgukopabhayānnṛpa /
uktaṃ ca tālakaṃ haste yasya tasyedamuttaram
etacchrutvā tu sā devī nigamaṃ naigamaiḥ kṛtam /
krodhena mahatāviṣṭā śaśāpa dvijapuṃgavān
śrīdevyuvāca -
yasmātsatyaṃ samutsṛjya lobhopahatamānasaiḥ /
madīyaṃ lopitaṃ sthānaṃ tasmācchṛṇvantu me giram
tripauruṣā bhavedvidyā tripuruṣaṃ na bhaveddhanam /
na dvitīyastu vo vedaḥ paṭhito bhavati dvijāḥ
gṛhāṇi na dvibhaumāni na ca bhūtiḥ sthirā dvijāḥ /
pakṣapātena vo dharmo na ca niḥśreyabhāvataḥ
iṣṭo gotrajanaḥ kaścillobhenāvṛtamānasaḥ /
na ca dvaidhaṃ parityajya hyekaṃ satyaṃ bhaviṣyati
adyaprabhṛti sarveṣāmahaṅkāro dvijanmanām /
na pitā putravākyena na putraḥ pitṛkarmaṇi
ahaṅkārakṛtāḥ sarve bhaviṣyanti na saṃśayaḥ /
iti śaptvā ramādevī tadaiva ca divaṃ yayau
tato gatāyāṃ vai lakṣmyāṃ devā brahmarṣayo'malāḥ /
krodhalobhamidaṃ sthānaṃ te'pi coktvā divaṃ yayuḥ
gatāṃ dṛṣṭvā tato devīmṛṣīṃścaiva tapodhanān /
bhṛguśca parameṣṭhī sa viṣādamagamatparam /
prasādayāmāsa punaḥ śaṅkaraṃ tripurāntakam
tapasā mahatā pārtha tatastuṣṭo maheśvaraḥ /
uvāca vacanaṃ kāle harṣayan bhṛgusattamam
kiṃ viṣaṇṇo'si viprendra kiṃ vā santāpakāraṇam /
mayi prasanne'pi tava hyetatkathaya me'nagha
bhṛguruvāca -
śāpayitvā dvijānsarvānpurā lakṣmīrvinirgatā /
apavitramidaṃ coktvā tato devā vinirgatāḥ
īśvara uvāca -
purā mayā yathā proktaṃ tattathā na tadanyathā /
krodhasthānamasaṃdehaṃ tathānyadapi tacchṛṇu
tatra sthānasamudbhūtā mahadbhayavivarjitāḥ /
brāhmaṇā matprasādena bhaviṣyanti na saṃśayaḥ
vedavidyāvratasnātāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ /
ye'pi te śatasāhasrāstvaritā hyāgatāstviha
apaṭhasyāpi mūrkhasya sarvāvasthāṃ gatasya ca /
uttarāduttaraṃ śakro dātuṃ na tu bhṛgūttama
koṭitīrthamidaṃ sthānaṃ sarvapāpapraṇāśanam /
adyaprabhṛti viprendra bhaviṣyati na saṃśayaḥ
matprasādāddevagaṇaiḥ sevitaṃ ca bhaviṣyati /
bhṛgukṣetre mṛtā ye tu kṛmikīṭapataṃgakāḥ
vāsasteṣāṃ śive loke matprasādādbhaviṣyati /
vṛṣakhāte naraḥ snātvā pūjayitvā maheśvaram
sarvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam /
bhṛgutīrthe naraḥ snātvā tarpayetpitṛdevatāḥ
tasya te dvādaśābdāni śāntiṃ gacchanti tarpitāḥ /
dadhikṣīreṇa toyena ghṛtena madhunā saha
ye snapanti virūpākṣaṃ teṣāṃ vāsastriviṣṭape /
matprasādāddvijaśreṣṭha sarvadevānusevitam
bhaviṣyati bhṛgukṣetraṃ kurukṣetrādibhiḥ samam /
mārtaṇḍagrahaṇe prāpte yavaṃ kṛtvā hiraṇmayam
dattvā śirasi yaḥ snāti bhṛgukṣetre dvijottama /
avicāreṇa taṃ viddhi saṃsnātaṃ kurujāṅgale
ahaṃ caiva vasiṣyāmi ambikā ca mama priyā /
sarvaduḥkhāpahā devī nāmnā saubhāgyasundarī
vasiṣyāmi tayā devyā sahito bhṛgukacchake /
evamuktvā sthito devo bhṛgukacche'mbikā tathā
bhṛgustu svapuraṃ prāyādbrahmaghoṣanināditam /
ṛgyajuḥsāmaghoṣeṇa hyatharvaṇanināditam
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā vṛṣamutsṛjate naraḥ /
sa yāti śivasāyujyamityevaṃ śaṅkaro'bravīt
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā caitre māsi samācaret /
dadyācca lavaṇaṃ vipre pūjya saubhāgyasundarīm
gobhūhiraṇyaṃ viprebhyaḥ prīyetāṃ lalitāśivau /
na duḥkhaṃ durbhagatvaṃ ca viyogaṃ patinā saha
prāpnoti nārī rājendra bhṛgutīrthāplavena ca /
yastu nityaṃ bhṛguṃ devaṃ paśyedvai pāṇḍunandana
ā brahmasadanaṃ yāvattatrasthairdaivataiḥ saha /
yatphalaṃ samavāpnoti tacchṛṇuṣva nṛpottama
suvarṇaśṛṅgīṃ kapilāṃ payasvinīṃ sādhvīṃ suśīlāṃ taruṇīṃ savatsām /
dattvā dvije sarvavratopapanne phalaṃ ca yatsyāttadihaiva nūnam
samāḥ sahasrāṇi tu sapta vai jale mriyellabheddvādaśavahnimadhye /
tyajaṃstanuṃ śūravṛttyā narendra śakrātithyaṃ yāti vai martyadharmā
ākhyānametacca sadā yaśasyaṃ svargyaṃ dhanyaṃ putryamāyuṣyakāri /
śṛṇvaṃllabhetsarvametaddhi bhaktyā parvaṇi parvaṇyājamīḍhassadaiva
saṃnyāsaṃ kurute yastu bhṛgutīrthe vidhānataḥ /
sa mṛtaḥ paramaṃ sthānaṃ gacchedvai yacca durlabham
etacchrutvā bhṛguśreṣṭho devadevena bhāṣitam /
prahṛṣṭavadano bhūtvā tatraiva saṃsthito dvijaḥ
tirobhāvaṃ gate deve bhṛguḥ śreṣṭho dvijottamaḥ /
svamūrti tatra muktvā tu brahmalokaṃ jagāma ha
bhṛgukacchasya cotpattiḥ kathitā tava pāṇḍava /
saṃkṣepeṇa mahārāja sarvapāmapraṇāśanī
etatpuṇyaṃ pāpaharaṃ kṣetraṃ devena kīrtitam /
caturyugasahasreṇa pitāmahadinaṃ smṛtam
prāpte brahmadine viprā jāyate yugasambhavaḥ /
na paśyāmi tvidaṃ kṣetramiti rudraḥ svayaṃ jagau
yaḥ śṛṇoti tvidaṃ bhaktyā nārī vā puruṣo'pi vā /
sa yāti paramaṃ lokamiti rudraḥ svayaṃ jagau
devakhāte naraḥ snātvā piṇḍadānādisatkriyām /
yāṃ karoti nṛpaśreṣṭha tāmakṣayaphalāṃ viduḥ
ya imaṃ śṛṇuyādbhaktyā bhṛgukacchasya vistaram /
koṭitīrthaphalaṃ tasya bhavedvai nātra saṃśayaḥ
// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe bhṛgukacchatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma dvyaśītyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ //
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0