Skanda Purana · Chapter 5.150

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
tato gacchenmahārāja kusumeśvaramuttamam /
dakṣiṇe narmadākūle upapātakanāśanam

kāmena sthāpito devaḥ kusumeśvarasaṃjñitaḥ /
khyātaḥ sarveṣu lokeṣu devadevaḥ sanātanaḥ

kāmo manobhavo viśvaḥ kusumāyudhacāpabhṛt /
sa kāmān dadāti sarvān pūjito mīnaketanaḥ

tena nirdagdhakāyena cārādhya parameśvaram /
anaṅgena tathā prāptamaṅgitvaṃ narmadātaṭe

yudhiṣṭhira uvāca -
aṅgibhṛtasya nāśatvamanaṅgasya tu me vada /
na śrutaṃ na ca me dṛṣṭaṃ bhūtapūrvaṃ kadācana

etatsarvaṃ yathā vṛttamācakṣva dvijasattama /
śrotumicchāmi viprendra bhīmārjunayamaiḥ saha

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
ādau kṛtayuge tāta devadevo maheśvaraḥ /
tapaścacāra vipulaṃ gaṅgāsāgarasaṃsthitaḥ

tena sampāditā lokāstapasā sasurāsurāḥ /
jagmuste śaraṇaṃ sarve devadevaṃ śacīpatim

vyāpakaḥ sarvabhūtānāṃ devadevo maheśvaraḥ /
saṃtāpayati lokāṃstrīṃstannivāraya gopate

śrutvā tadvacanaṃ teṣāṃ devānāṃ balavṛtrahā /
cintayāmāsa manasā tapovighnāyacādiśat

apsarāṃ menakāṃ rambhāṃ ghṛtācīṃ ca tilottamām /
vasantaṃ kokilaṃ kāmaṃ dakṣiṇānilamuttamam

gatvā tatra mahādevaṃ tapaścaraṇatatparam /
kṣobhayadhvaṃ yathānyāyaṃ gaṅgāsāgaravāsinam

evamuktāstu te sarve devarājena bhārata /
devāpsaraḥsamopetā jagmuste harasannidhau

vasantamāse kusumākarākule mayūradātyūhasukokilākule /
pranṛtya devāpsaragītasaṃkule pravāti vāte yamanairṛtākule

tena saṃmūrchitāḥ sarve saṃsargācca khagottamāḥ /
madhumādhavagandhena sakinnaramahoragāḥ

yāvadālokate tāvattadvanaṃ vyākulīkṛtam /
vīkṣate madanāviṣṭaṃ daśāvasthāgataṃ janam

devadevo'pi devānāmavasthātritayaṃ gataḥ /
sāttvikīṃ rājasīṃ rājaṃstāmasīṃ tāṃ śṛṇuṣva me

ekaṃ yogasamādhinā mukulitaṃ cakṣurdvitīyaṃ punaḥ pārvatyā jaghanasthalastanataṭe śṛṅgārabhārālasam /
anyaddūranirastacāpamadanakrodhānaloddīpitaṃ śambhorbhinnarasaṃ samādhisamaye netratrayaṃ pātu vaḥ

evaṃ dṛṣṭaḥ sa devena saśaraḥ saśarāsanaḥ /
bhasmībhūto gataḥ kāmo vināśaḥ sarvadehinām

kāmaṃ dṛṣṭvā kṣayaṃ yātaṃ tatra devāpsarogaṇāḥ /
bhītā yathāgataṃ sarve jagmuścaiva diśo daśa

kāmena rahitā lokāḥ sasurāsuramānavāḥ /
brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmurdevā indrapurogamāḥ

sīdamānaṃ jagaddṛṣṭvā tamūcuḥ parameṣṭhinam /
jānāsi tvaṃ jagaccheṣaṃ prabho maithunasambhavāt

prajāḥ sarvā viśuṣyanti kāmena rahitā vibho

etacchrutvā vacasteṣāṃ devānāṃ prapitāmahaḥ /
jagāma sahitastatra yatra devo maheśvaraḥ

atoṣayajjagannāthaṃ sarvabhūtamaheśvaram /
stutibhistaṇḍakaiḥ stotrairvedavedāṅgasambhavaiḥ

tatastuṣṭo mahādevo devānāṃ parameśvaraḥ /
uvāca madhurāṃ vāṇīṃ devānbrahmapurogamān

kiṃ kāryaṃ kaśca santāpaḥ kiṃ vāgamanakāraṇam /
devatānāmṛṣīṇāṃ ca kathyatāṃ mama māciram

devā ūcuḥ /
kāmanāśājjagannāśo bhavitāyaṃ carācare /
trailokyaṃ tvaṃ punaḥ śambho utpādayitumarhasi

etacchrutvā vacasteṣāṃ vimṛśya parameśvaraḥ /
cintayāmāsa kāmasya vigrahaṃ bhuvi durlabham

ājagāma tataḥ śīghramanaṅgo hyaṅgatāṃ gataḥ /
prāṇadaḥ sarvabhūtānāṃ paśyatāṃ nṛpasattama

tataḥ śaṅkhaninādena bherīṇāṃ niḥsvanena ca /
abhyanandaṃstato devaṃ surāsuramahoragāḥ

namaste devadeveśa kṛtārthāḥ surasattamāḥ /
visarjitāḥ punarjagmuryathāgatamarindama

gateṣu sarvadeveṣu kāmadevo'pi bhārata /
tapaścacāra vipulaṃ narmadātaṭamāśritaḥ

tapojapakṛśībhūto divyaṃ varṣaśataṃ kila /
mahābhūtairvighnakaraiḥ pīḍyamānaḥ samantataḥ

ātmavighnavināśārthaṃ saṃsmṛtaḥ kuṇḍaleśvaraḥ /
cakāra rakṣāṃ sarvatra śarapāte nṛpottama

tatastuṣṭo mahādevo dṛḍhabhaktyā varapradaḥ /
vareṇa chandayāmāsa kāmaṃ kāmavināśanaḥ

jñātvā tuṣṭaṃ mahādevamuvāca jhaṣaketanaḥ /
praṇataḥ prāñjalirbhūtvā devadevaṃ trilocanam

yadi tuṣṭo'si deveśa yadi deyo varo mama /
atra tīrthe jagannātha sadā saṃnihito bhava

tatheti coktvā vacanaṃ devadevo maheśvaraḥ /
jagāmākāśamāviśya stūyamāno'psarogaṇaiḥ

gate cādarśanaṃ deve kāmadevo jagadgurum /
sthāpayāmāsa rājendra kusumeśvarasaṃjñitam

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā hyupavāsaparāyaṇaḥ /
caitramāse caturdaśyāṃ madanasya dine'thavā

prabhāte vimale prāpte snātvā pūjya divākaram /
tilamiśreṇa toyena tarpayetpitṛdevatāḥ

kṛtvā snānaṃ vidhānena pūjayitvā ca taṃ nṛpa /
piṇḍanirvapaṇaṃ kuryāttasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

sattrayājiphalaṃ yacca labhate dvādaśābdikam /
piṇḍadānātphalaṃ tacca labhate nātra saṃśayaḥ

aṅkullamūle yaḥ piṇḍaṃ pitḥnuddiśya dāpayet /
tasya te dvādaśābdāni tṛptiṃ yānti pitāmahāḥ

kṛmikīṭapataṅgā ye tatra tīrthe yudhiṣṭhira /
prāpnuvanti mṛtāḥ svargaṃ kiṃ punarye narā mṛtāḥ

saṃnyāsaṃ kurute yo'tra jitakrodho jitendriyaḥ /
kusumeśe naro bhaktyā sa gacchecchivamandiram

tatra divyāpsarobhiśca devagandharvagāyanaiḥ /
krīḍate sevyamānastu kalpakoṭiśataṃ nṛpa

pūrṇe caiva tataḥ kāla iha mānuṣyatāṃ gataḥ /
jāyate rājarājendraiḥ pūjyamāno nṛpo mahān

surūpaḥ subhago vāgmī vikrānto matimāñchuciḥ /
jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ sarvavyādhivivarjitaḥ

etatpuṇyaṃ pāpaharaṃ tīrthakoṭiśatādhikam /
kusumeśeti vikhyātaṃ sarvadevanamaskṛtam

// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kusumeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ //