Skanda Purana · Verses 5-2
// athaśrīskānde mahāpurāṇe pañcamamāvantyakhaṇḍam // //
// athāvantyakhaṇḍe prathamamāvantyakṣetramāhātmyam // (५-१) //
१ athādau paramamaṅgalakāriṇaḥ śrīmahākāladevasya stavanam, mahākālavanamāhātmyaṃ, śuśrūṣorvyāsasya sanatkumārasamīpa āgamanam, sanatkumāravyāsasaṃvādārambhaḥ, tatra sanatkumāreṇa mahākālavanapraśaṃsāvarṇanam ....... ... १
२ kalpāraṃbhe sṛṣṭyutpattivarṇanam, brahmaviṣṇumaheśvarāṇāmutpattivarṇanam, devakṛteśvarastutivarṇanam, brahmaṇaḥ pañcamakapālacchedanāttatkapāladhāraṇātkapālīti nāmnā devaiḥ
śivaliṃgasthāpanam.. ... ... .. .....
३ brahmaṇo mastakagalitādrudhirātkuṇḍalipuruṣasyotpattivarṇanam, brahmājñayā tasya śivavi-nāśārthaṃ śivāgre gamanam, śivasya viṣṇvāśrame gamanam, viṣṇunā śivāya dakṣi-ṇabhujasamarpaṇam, viṣṇvasṛksaṃbhavasya puruṣasya brahmasvedajātasya puruṣasya ca yuddha-varṇanam, śivavināśārthaṃ rākṣasapreṣaṇātprāptadoṣasya brahmaṇaḥ prāyaccittavidhānava-ṇarnam..?..... ... ... ... ३
४ sanatkumāravyāsasaṃvādaprasaṃgena vaiśvānarotpattivarṇanam .. . ५
५ naranārāyaṇayorbadaryāśramaṃ prati gamanam, tābhyāṃ jagaddhitārthaṃ tapaḥkaraṇam, tadvanaṃ dṛṣṭvā tuṣṭena śaṃkareṇa pādapādikānprati varapradānam, tatra naranārāyaṇadaśarnama, pādapavacanācchivasya tatraivāvasthānam, śivadarśanārthaṃ brahmādidevānāṃ tatrāgamanam ७
६ tadvane śivadarśanābhāvāddevairyallasamāraṃbhaṇam, sahasrasamāparyantaṃ tapastaptvā tapoṃ'te śiva-darśanam, devaiḥ śivastutikaraṇam., śivena devebhyo varapradānam, śivavacanālliṃga sthāpanam, kapālamokṣaṇatīrthamāhātmyavarṇanam ... .... ..
७ mahākālavanavāsavidhivarṇanam, mahākālavane vāsaṃ kurvatāṃ puruṣāṇāṃ phalaprāptivarṇana-pūrvakaṃ mahākālamāhātmyavarṇanam. -. - ... - - .... ११
८ sanatkumāravyāsasaṃvādaprasaṃgena mahākālavane dānamāhātmyavarṇanam, śivagauryoḥ kalahe jāyamāne tatra kalakaleśvarotpattivarṇanam, kalahanāśanakuṇḍotpattivarṇanam, kala-hanāśanakuṇaण़ḍe dānamāhātmyavarṇanam, apsarastīrthotpattimāhātmyavarṇanama, apsarasāṃ tīrthe snānadānādimāhātmyavarṇanam, āpsaraḥkuṇḍamāhātmyavarṇanam.. १२
९ māhiṣakuṇḍotpattivarṇane mahiṣaveṣadhāriṇo hālāhalanāmakarākṣasasya śivena yuddhavarṇanam, śivena rākṣasasya parājayaṃ kṛtvā tatraiva liṅgasthāpanam, mahiṣakuṇḍarudrasaromāhātmyavarṇanam -. .. ... ... १४
१० kauṭumbikeśvaramāhātmyabarṇanam...... -... ......
११ pārijātakusumamālāṃ gṛhītvā vidyādharapatervāsavaveśmani namanam, tatra nṛtyakāriṇyai menakāyai tena tanmālāpradānama, tayā mālayā māhitāṃ tāṃ menakāṃ dṛṣṭvā nṛtyabhaṃgācchakreṇa vidyādharasya śāpapradānan, śakrājñayā vidyādharapateravantyāmāgamanam, tatra tīrthe snānena vidyādharapateḥ svasthāne gamanam, vidyādharatīrthamāhātmya varṇanam-....... - - .. .... १५
१२ markaṭeśvaramāhātmyavarṇanam, śītalātīrthamāhātmyavarṇanam......... १५
१३ svargadvāramāhātmyavarṇanam.... .... - -.
१४ catuḥsamudramadhyapradeśe sthitasya rājasthalatīrthasya māhātmyam, tatra sudyumnarājasya sudarśanākhyayā patnyā pṛṣṭena dālbhyamuninā catuḥsamudrasnānena putraprāptirūpaphala-kathanam, dālbhyavacanācchivārādhanāya sudyumnasya gandhamādane gamanam, śivavākyādavantyāṃ tasya gamanam, catuḥsamudrārādhanena catuḥsamudrāṇāṃ mūrtatvena darśanam, caturbhirabdhibhiḥ pārthivāya varapradānam, tatraiva tīrthasthāpanam, catuḥsamudra-māhāntyavarṇanam ..... ... ..१५
१५ śaṅkaravāpītīrthamāhātmyavarṇanam, śivena sūryārādhanāṃ kṛtvā tannāmnā svaliṃgasthāpanam, śaṃkarādityamāhātmyavarṇanam ..... ....... १६
१६ nīlagandhavatīprabhāvamāhātmyavarṇanam, tatra śrāddhādikaraṇena snānadānādibhiśca mahāpuṇyaphalaprāptikathanam...... १६
१७ sanatkumāravyāsasaṃvādaprasaṅgena daśāśvamedhatīrthamāhātmyavarṇane manvādibhiḥ snānena daśāśvamedhaphalaṃ sampāditamityādi sadṛṣṭāntavarṇanam.... ....१७
१८ ekānaṃśādevyutpattivarṇane tārakāsurarākṣasapīḍitena brahmaṇā niśādevyāḥ smaraṇam, tayā tārakavināśārthaṃ brahmaṇa upāyakathanam tatraiva brahmaṇā tasyāḥ sthāpanam, ekānaṃśādevītīrthamāhātmyavarṇanam. ....... १७
१९ śivapārvatyorakṣakrīḍāsamaye tatra sthale caṇḍapracaṇḍadaityayorāgamanam, pārvatyā tayoḥ parābhavakaraṇama, harasiddhiriti śaṅkareṇa pārvatyā nāmakaraṇam, harasiddhitīrthamāhātmyavarṇanam.. ...... .. ....... १८
२० vaṭayakṣiṇīmāhātmyavarṇanam, piśācakatīrthamāhātmyam, śiprāguṃpheśvaratīrthamāhātmyavarṇanama, agastyeśvaramāhātmyavarṇanam, ḍhuṇḍheśvaramāhātmyavarṇanam, ḍamarukeśvaramāhātmyavarṇanam, anādikalpeśvaramāhātmyavarṇanam, siddheśvaravīrabhadracaṃḍikāmāhā-
hātmyavarṇanam, svarṇajāleśvaratīrthamāhātmyavarṇanam, mahāmāyāmāhātmyavarṇanam,
kapāleśvaramāhātmyavarṇanam, svargadvāratīrthayātrāmāhātmyavarṇanam..... १८
२१ hanumatkeśvaramāhātmyavarṇane rāvaṇavadhānantaraṃ rāmādīnāmayodhyāyāṃ gamanam, tatra rājyābhiṣekavarṇanam, ligaṃ yācituṃ hanumatā laṃkāṃ gatvā vibhīṣaṇājñayā liṃgaṃ gṛhītvā'vantyāmāgamanama, sarastīre liṃgaṃ saṃsthāpya hanumataḥ snānakaraṇam, snānānte liṅgasyā'calanaṃ dṛṣṭvā śivājñayā tatraiva tasya liṅgasya sthāpanam, hanumatkeśvaratīrthamāhātmyavarṇanam. १९
२२ yameśvaramāhātmyavarṇanam. rudrasaromāhātmyavarṇanam . १९
२३ mahākālayātrāvarṇanam, yātrāmāhātmyavarṇanam... ...... ... १९
२४ sumatināmakabrāhmaṇasya kaiśikapatnyāṃ jātasyāgniśarmaṇaḥ kumārasyā'bhyāsatyāgavarṇanam, agniśarmakṛtaduṣṭasaṃgativarṇanam, nityaprāṇihiṃsanaśīlatvātsaptarṣīnāgatāndṛṣṭvā'gniśarmaṇā tadvadhopāyakaraṇam, atrivacanādgṛhaṃ gatvā tasya pāpabhāgitvena svaparivāraṃ prati praśnakaraṇam, tatastairgṛhasthitaiḥ pitrādibhiḥ pāpaphalabhogasyāsvīkaraṇaṃ śrutvā'gniśarmaṇā paścāttāpaṃ kṛtvā maharṣīnprati śaraṇaṃ gatvā prārthanākaraṇam,
tato'trimaharṣidattamantrasyopāsanātpāpaniṣkṛtivarṇanam, tataḥ kālāṃtareṇa valmīkasambhavādvālmīkiriti maharṣibhistasyābhidhānakaraṇam, tena vālmīkinā kuśasthalīṃ gatvā śivamārādhya svanāmnā liṃgasthāpanam, vālmīkīśvaramāhātmyavarṇanam २०
२५ śukreśvarabhīmeśvaragargeśvara kāmeśvaracūḍāmaṇīśvaracaṇḍīśvarādi tīrthamāhātmyavarṇanam. २१
२६ kālavanasya saundaryapūrvakamāhātmyavarṇanam, kālavanasyāsamantātsarvadikṣu sthitānāṃ piṃgaleśādidevatānāṃ māhātmyavarṇanam, kalpasaptakamahimavarṇanam, paṃceśānīyātrāmāhātmyam, akrūreśvaramāhātmyam, brahmakuṇḍamāhātmyavarṇanam, mandākinītīrthamāhātmyavarṇanam.... ...... ... ... २१
२७ aṃkapādākhyasthānamāhātmyavarṇane balarāmakṛṣṇayorjanmakarmanirūpaṇam, sāṃdīpanaye gurudakṣiṇāṃ dātuṃ pravṛttayostayo rāmakṛṣṇayoḥ samudrasthaṃ śaṃkhāsuraṃ hatvā yamaloke gamanam, tatra yamasya parājayaṃ kṛtvā sāṃdīpaniputraṃ gṛhītvā tayorgurusamīpa āgamanam, avaṃtyāmaṅkapādākhye liṃgasthāpanam, mūrtipañcakamāhātmyavarṇanama, ... २४
२८ candrādityamāhātmyam, karabheśvaramāhātmyam, gaṇeśamāhātmyam, kusumeśvarajayeśvarayormāhātmyavarṇanam, śivadvāramāhātmyavarṇanam, mārkaṇḍeyeśvaramāhātmyavarṇanam, brahme- śvaramāhātmyama, brahmāṇīkuṇḍamāhātmyam, yakṣavāpīmāhātmyam, paśupatirudrapura rūpakuṃḍakedārakuṃḍakarīkuṃḍājāgaṃdhacakratīrthādimāhātmyavarṇanam, somavatīliṃgaso meśvaraliṃgamāhātmyavarṇanam ... ....२६
२९ anarakatīrthamāhātmyavarṇanama, tatprasaṃgena narakavarṇanaṃ narakayātanādikānāṃ ca varṇanam, narakāprāptisādhanakathanaṃ ca. ............. २९
३० anarakartārthe dīpadānamāhātmyathanam tatra pūjāvidhividhānakathanam, dīpadānena vīryatejaādivṛddhiprāptyādikathanama.......... .. २९
३१ kedāreśvaratīrthamāhātmyavarṇanam – jaṭātīrtha śuṃgatīrthendratīrtha caṃdreśvarakuṇḍeśvaragopatīrtha cipiṭātīrthānaṃdeśvara rāmeśvarāditīrtha māhātmyavarṇanama, tatra rāmeṇa piturdaśarathasya śrāddhakarmakaraṇam, saubhāgyatīrtha ghṛtatīrtha yogaśvarīdevīśaṃkhāvartasudhodakasudheśvara kiṃpunatīrtha pattaneśvara durdharṣasthaviravināyaka kāmodakāditīrtha māhātmyavarṇanam ३२
३२ śakravacanādarjunena keśavārkasthāpanam, śrīkṛṣṇavacasā'rjunena sūryastaṃbhanam, saṃtuṣṭena sūryeṇa tasmai varapradānama, arjunena sūryastutikaraṇama, sūryajñayā tatraiva narādityetināmnā sūryasya sthāpanaṃ ca, narādityamāhātmyavarṇanam... ३४
३३ śrīkṛṣṇena sūryastavanakaraṇam, keśavādityamāhātmyavarṇanam...... ३६
३४ skandajanmakathāvarṇanama, tatra śaṃkareṇa kāmajvalanam, agninā śivavīryaprāśanam, gaṃgāyāṃ vīryatyāgaḥ, snātumāgatānāṃ ṣaṭkṛttikānāmudare tasya vīryasya praveśaḥ, tataḥ skandotpattiḥ, śaktibhedatīrthamāhātmyavarṇanama......३६
३५ agastyeśvaramāhātmyavarṇanama............. ३८
३६ pratikalpasthabhinnabhinnaliṃgānāṃ nāmanidarśanapūrvakaṃ tīrthavarṇanam, andhakāsurayuddhasamaye śivasthāpitatya naradīpatīrthasya māhātmyavarṇanama.... ३९
३७ oṃkāreśvaramāhātmyavarṇanam, abhayeśvaraliṃgamāhātmyam, aṃgārakīcaturthī māhātmyavarṇanama ......
३८ devīcaṃḍīkṛtaṃ parābhavamasahamānenāndhakāsureṇa śivastutikaraṇavarṇanam, śivena tatrābantyāṃ cāmuṃḍādīnāṃ mātṛṇāṃ sthāpanam, mātṛkāpūjanavidhivarṇanam, andhakasya śivagaṇatvaprāptivṛttāntavarṇanam ..... ४२
३९ mahākālavanamāhātmyavarṇanam ... ... ---. .. .. ४२
४० śivabrahmasaṃvāde kanakaśṛṃgābhidhānapurīvarṇanam ........ ... ४३
४१ kuśasthalīmāhātmyavarṇanam.... . ...... ४४
४२ avantyabhidhānapurīmāhātmyavarṇanam.... ... ... ४४
४३ ujjayinyāṃ tripurāsureṇa brahmāṇamuddiśya tapaścaraṇam, brahmaṇā tasmai varapradānam, tripurāsurapīḍitānāmindrādīnāṃ śivāgre gamanam, śivena tebhyo'bhayadānam, śivājñayendrādibhiravantyāṃ cāmuṇḍopāstikaraṇam, cāmuṇḍāvacanācchivena daityaparājayakaraṇam. tatra tripuradānavasya ujjitatvādujjayinīti nāmnā tasya purasya prasiddhivarṇanam, ujjayinīmāhātmyavarṇanam.. -.... .....
४४ ratnābhāvādratnotpādanārthaṃ samudramaṃthanaṃ kṛtvā tato nirgatasya pīyūṣasya grahaṇārthaṃ devāsurayorvivāde samutpanne bhagavatā mohinīrūpamāsthāyāmṛtavibhāge kriyamāṇe devapaṃktyā kapaṭena sthitasya rāhoḥ śiraśchedakaraṇam, tatra rāhuketupīḍānirasanārthaṃ tīrthanirmāpaṇam, rāhutīrthamāhātmyavarṇanam, ratnakuṇḍasnānamāhātmyavarṇanam, padmāvatīpurīnāmavṛttāntavarṇanam .......... ४७
४५ kumudvatīpurīśobhāvarṇanam, kumudvatīprabhāvamāhātmyavarṇanaṃ ca.. .. - ४७
४६ mahākālavanavarṇane naṃdanavanavarṇanam, kāmadhenuvarṇanam, amarāvatīpurīnāmavṛttāntavarṇanam. ... .... -.... .... .. ४८
४७ viśālākhyāpurīmāhātmyavarṇanama...... ४९
४८ nimeṣādārabhya caturaśītikalpaparyantaṃ kālapramāṇaniyamavarṇanam.... ५०.
४९ kapāladhāriṇaḥ śivasya vaikuṇṭhe bhikṣārthaṃ gamanam, bhikṣādānasamaye viṣṇoraṃgulyāṃ śivena śūlena prahāre kṛte vipṇoraṃgulito'sṛkpravāhanirgamanam, tasyaiva pravāhasya nadīrūpeṇa pariṇatasya śiprānāmnā prasiddhikathanam, bāṇāsurakṛṣṇayuddhavarṇanam, tatra śivaviṣṇvoryuddhe mithostrapreṣaṇam, śaivajvaravaiṣṇavajvarayormadhye śaivajvarasya parābhavavarṇanam, tasya sthānasya jvaraghnīti nāmnā prasiddhivarṇanama, jvaraghnītīrthamāhātmyavarṇanam. -....... ... ......... ५१
५० pāpanāśinītīrthavarṇanaprasaṅgenādharmacāriṇo damanasya rājño mṛgayārthamaraṇye gamanam, niśi vaṭavṛkṣe ghoṭakaṃ baddhvā tatraiva rājño nidrākaraṇam, tato rājamastake sarpapata- / nam, sarpadaṃśanena pīḍitasyāgre yamadūtānāmāgamanam, tato yamalokagatasya rājño yamayātanāsamaye vāyasabhakṣitasya taccharīramāṃsasya śiprāyāṃ patanam, tena puṇyena damanasya śivaloke gamanam, yamayamadūtasaṃvāde śiprāmāhātmyavarṇanam-... ५२
५१ bhikṣārthaṃ śivasya nāgaloke gamanam, bhikṣālabdhyabhāvāttatrasthaikaviṃśatikuṇḍasthasya sarvāmṛtasya prāśanena bhītaiḥ pannagairvāsukistavanam, sarvapannagaiḥ śiprāṃ gatvā śivastavanakaraṇam, tena tuṣṭeneśena tatrā'mṛtodbhavānāmnā kuṇḍasthāpanam, amṛtodbhavāmāhātmyavarṇanam... .. - ... -.. ५३
५२ hiraṇyākṣapīḍitairiṃdrādibhirbrahmalokaṃ gattvā brahmaṇe sarvavṛttāntakathanam, brahmadevena devebhyo jayavijayayoḥ śāpakāraṇakathanam, hiraṇyākṣahiraṇyakaśipvorjanmakarmakathanam, hiraṇyākṣavadhāya varāhāvatāravarṇanam, varāhāṅgataḥ śiprāyā utpatti- varṇanam, śiprānadīśobhāvarṇanam, śiprāmāhātmyavarṇanam...... ५४
५३ mahākālavane sundarākhyatīrthamāhātmyavarṇanam, piśācamocanatīrthamāhātmyavarṇanam, tatra devaladvijasya kathāvarṇanam ... .. ...... ५५ २ / ५४ nīlagaṃgāmāhātmyavarṇanam........ ५७
५५ revājalanimagnāṃ bhūmiṃ dṛṣṭvā taduddhārārthamagastyena vindhye tapaścaraṇam, tattapaḥprasannāyā vindhyavāsinyā ujjayinyāṃ gamanam, vindhyavāsinīvimalodatīrthamāhātmyavarṇanam...... ५७
५६ māṃdhātṛkṣetrarudrasaromāhātmyavarṇanam, kṣātāsaṃgamatīrthavarṇane sūryānusūryayorvivāhā
nantaraṃ yamayamunayorutpattivarṇanam, kṣātāsaṃgamatīrthamāhātmyama.. .. .. ५८
५७ gayātīrthamāhātmyavarṇanam, tatra gayātīrthapraśaṃsāyāṃ tuhuṇḍarākṣasapīḍitānāṃ sarveṣāṃ devānāṃ brahmāgre gamanama, brahmādibhirviṣṇuloke gatvā viṣṇustavanakaraṇam, viṣṇvanujñayā sarveṣāṃ gayātīrthe gamanam ... .... -. -.. -... ६०
५८ gayātīrthe samaṃtrakavidhānapūrvakaśrāddhakarmamāhātmyavarṇanam...... -.. ६०
५९ gayākṣetrasthaphalgunadīmāhātmyavarṇanam, ādigayābuddhagayāviṣṇupadīgayākoṣṭhagadādharavedikā'kṣayavaṭa pretamuktikarīśilā'cchodāditīrtheṣu snānadānaphalamāhātmyam, tatra ṛṣipatnīnāradasaṃvāde nāradenarṣipañcamīvratamāhātmyavarṇanam.... ६२
६० puruṣottamamāhātmyavarṇane ddhyakṣṇīnārāyaṇasaṃvādaprasaṃgena malamāsamāhātmyavarṇanam, adhimāse vrataniyamādividhividhānakathanam, malimlucamāse snānadānādimāhātmyavarṇanam-...... ......
६१ adhimāse mahākālavanavāsamāhātmyam, puruṣottamapūjākramamāhātmyam, jaṭeśvaramaheśvaratīrthasnānamāhātmyama, bhārgavarāmatīrthamāhātmyama , kauśikīnadīmāhātmyam, adhimāse snānadānādimāhātmyavarṇanam............ ६४
६२ gomatīkuṇḍamāhātmyama, kāśīmāhātmyam, gomatīkuṇḍe snānādipuṇyaphalaprāptivarṇanam ..... ........ -...
६३ kanthaḍeśvarakhagartāsaṃgamavīreśvaravāmanatīrthamāhātmyavarṇanam, tatra balipīḍitairdevairbrahmalokaṃ gatvā sarvabalivṛttanivedanam, brahmaṇā viṣṇorārādhanārthamupāyakathanam, tatra brahmadevendrādidevasaṃvādaprasaṃgena viṣṇusahasranāmakathanam, sahasranāmaphalaśrutikathanam, vāmanāvatārādikuṇḍasthāpanavṛttāntamāhātmyavarṇanam. -.. ६५
६४ vīreśvarakālabhairavatīrthavarṇanam, tatra bhairavāṣṭakakathanama.. -... ७०
६५ nāgālayatīrthaprastāve janamejayāstikakathānakam, navakuṇḍanāmanidarśanapūrvakamāhātmyavarṇanam, ramāsarastīrthamāhātmyam...... ..
६६ nṛsiṃhajanmakathāvarṇanapūrvakaṃ nṛsiṃhatīrthamāhātmyavarṇanama... -.. ... ७२
६७ kuṭumbeśvaramāhātmyavarṇane dakṣamahādevāditapaścaryāvarṇanam... ... .. ७२
६८ devaprayāgatīrthamāhātmyavarṇanam, ānandabhairavatīrthamāhātmyam, akhaṇḍeśvaratīrthavarṇane brahmadattasya mahāpāpino'pi tatra maraṇādbrahmalokaprāptivarṇanam, nāradabrahmasaṃvāda-prasaṃgenākhaṃḍasarastīrthamāhātmyavarṇanam-. ..... ७३
६९ karkarājatīrthamāhātmyam, vidhūmrārcistīrthavarṇanam, cāturmāsyaphalavarṇanam... ७४
७० bindusaroramyasarastīrthamāhātmyam, tīrthasaṃkhyāparigaṇanapūrvakaṃ krameṇa nāmanirdeśakara-
ṇam , devayātrāṃtargṛhīsarvatīrthayātrānukramaṇikādikathanama,.. ... ७५
७१ avantīkṣetramāhātmyaphalaśrutivarṇanama, granthopasaṃhāravarṇanama,.... .. ७७
ityāvantyakhaṇḍe prathamamavantīkṣetramāhātmyam // (५-१) //
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0