Skanda Purana · Verses 2.17-6
vālmīke:pūrvajanmasya kathā
"śrutakīrtiruvāca//
vaiśākhadharmānakhilānihāmutra phalapradā//
bhūyo'pi śṛṇvataścāsīttṛptirnā'dyāpi mānada
yatra cākaitavo dharmo yatra viṣṇukathā śubhāḥ//
tacchāstraṃ śṛṇvato naiva tṛptiḥ karṇarasāyanam
pūrvajanmakṛtaṃ puṇyaṃ diṣṭyā pāramupāgatam //
ātithyavyapadeśena yadbhavāngṛhamāgataḥ
vaco'mṛtaṃ mukhāṃbhojaniḥsṛtaṃ paramādbhutam//
pītvā tṛptaḥ pārameṣṭhyaṃ mokṣaṃ vā ca na kāmaye
tasmāttāneva dharmānme bhuktimuktipradāyakān//
viṣṇuprītikarāndivyānbhūyo vistarato vada
ityuktastu purā rājñā śrutadevo mahāyaśāḥ//
saṃhṛṣṭā''tmā śubhāndharmānpunarvyāhartumārabhat
"śrutadeva uvāca//
śṛṇu rājanpravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm //
vaiśākhadharmaviṣayāṃ bhāvitāṃ munibhirmuhuḥ
pampātīre dvijaḥ kaścicchaṃkhonāma mahāyaśāḥ//**
gurau siṃhagate cāgānnadīṃ godāvarīṃ śubhām
tīrtvā bhīmarathīṃ puṇyāṃ kāntāre kaṇṭakācale//
nirjale nirjane ghore vaiśākhe tapakarṣitaḥ
vṛkṣe copaviveśā'sau madhyāhnasamaye dvijaḥ //
tadā kaściddurācāro vyādhaścāpadharaḥ śaṭhaḥ
nirghṛṇaḥ*sarvabhūteṣu kālāntaka ivā'paraḥ//
taṃ kuṇḍaladharaṃ vipraṃ dīkṣitaṃ bhāskaropamam
dṛṣṭvā baddhvā sa jagrāha kuṇḍalādikamugradhīḥ//
upānahau cacchatraṃ ca akṣamālāṃ kamaṇḍalum
paścādvisṛjya taṃ vipraṃ gacchetyāha vimūḍhadhīḥ
tataḥ sa gacchanpathi śarkarā''vile sūryāṃśutapte jalavarjite khare//
santaptapādastṛṇachādite sthale kvaciccacāropavasannūrdhvaretāḥ
sa vai drutaṃ sampatankvāpi tuṣyanhāheti vādī sa jagāma tūrṇam//
dṛṣṭvā muniṃ khidyamānaṃ pṛthivyāṃ madhyaṃ gate pūṣṇi dayā babhūva
vyādhasya dharmavimukhasya ca pāpabuddhestasmai dadāmi sukhadāṃ khalu pādarakṣām
cauryeṇaiva svadharmeṇa yā gṛhītā vanāntare//
tadīyameva tatsarvaṃ vyādhānāṃ dharmanirṇayaḥ//
tasmādupānahau dāsye muhurduḥkhāpanuttaye
tena śreyo bhavedyacca tadbhavenmama pāpinaḥ//
jīrṇe copānahau dve ca vartete pādayormama//
na tābhyāmasti me kṛtyaṃ tasmātte vai dadāmyaham//
iti niścitya manasi tūrṇaṃ gatvā dadau ca te//
śarkarātaptapādāya dvijavaryāya sīdate
upānahau gṛhītvā te nirvṛtiṃ ca parāṃ yayau//
sukhī bhaveti taṃ vyādhamāśīrbhirabhinandya ca
nūnaṃ supakvapuṇyo'yaṃ vaiśākhe dattavānamū //
vyādhasyāpi ca durbuddheḥ prāyo viṣṇuḥ prasīdati
*
sarvasyā''ptyā ca bhūyo'pi yatsukhaṃ tadabhūnmama//
tato'bhiśrutya tadvākyaṃ kimetaditi vismitaḥ
vyājahāra punarvipraṃ brahmiṣṭhaṃ brahmavādinam //
tvadīyaṃ tu mayā dattaṃ kathaṃ puṇyaṃ bhavenmama
praśaṃsasi ca vaiśākhaṃ haristuṣṭo bhavediti//
etadācakṣva me brahmanko vaiśākhastu ko hariḥ
ko dharmaḥ kiṃ phalaṃ tasya śuśrūṣorme dayānidhe//
iti vyādhavacaḥ śrutvā śaṃkhastuṣṭamanā abhūt
praśaṃsansa ca vaiśākhaṃ punarvismitamānasaḥ //
idānīṃ dattavānpādatrāṇe me lubdhakaḥ śaṭhaḥ
yaddurbuddheśca vaiṣamyaṃ jātaṃ citramaho vata//
sarveṣāmeva dharmāṇāṃ phalaṃ janmāṃtareṣu vai
vaiśākhamāsadharmāṇāṃ phalaṃ sadyaḥ kṣaṇe nṛṇām //
pāpācārasya durbuddhervyādhasyāpi durātmanaḥ
daivādupānahordānātsattvaśuddhirabhūdaho //
yacca viṣṇoḥ priyaṃ karma yattatsantoṣanirmalam
tadeva dharmamityā hurmanvādyā dharmavittamāḥ//
dharmā mādhavamāsīyāḥ priyā viṣṇoratīva te
dharmairmādhavamāsīyairyathā tuṣyati keśavaḥ//
na tathā sarvadānaiśca tapobhiśca mahāmakhaiḥ
nānena sadṛśo dharmaḥ sarvadharmeṣu vidyate //
mā gayāṃ yāṃtu mā gaṃgāṃ mā prayāgaṃ tu puṣkaram
mā kedāraṃ kurukṣetraṃ mā prabhāsaṃ syamantakam //
mā godā mā ca kṛṣṇāṃ ca mā setuṃ mā marudvṛdham
vaiśākhadharmamāhātmyaṃ śaṃsaṃtī ca kathā''pagā//
tatra snātasya vai viṣṇuḥ sadyo hṛdyavarudhyate
māse mādhavasaṃjñe'sminyastvalpenaiva sādhyate //
na tadbahuvyayairdānairna dharmairvā'pi vai makhaiḥ
māso'yaṃ mādhavonāma* vyādha puṇyavivarddhanaḥ //
tasminmahyaṃ tvayā datte pāduke tāpanāśane
tena te pūrvakālīnaṃ puṇyaṃ pākamupāgatam//
tuṣṭastu bhagavānprāyaḥ śreyo vyādhavidhāsyati
anyathā te kathaṃ bhūyādbuddhiretādṛśī śubhā //
munāvevaṃ bruvāṇe ca mṛtyunā prerito balī
siṃho vyāghravadhārthāya prādravatkrodhavihvalaḥ //
madhye dṛṣṭvā ca mātaṅgaṃ daivāddevena kalpitam
taṃ haṃtumudyato'gacchatpadākrāṃtaṃ vyavasthitam//
tayoryuddhamabhūdrājansiṃhamātaṃgayorvane
śrāntau yuddhācca viratau nirīkṣantau ca tasthatuḥ //
vyādhamuddiśya yaccoktaṃ muninā ca mahātmanā
samastapātakadhvaṃsi daivācchuśruvatuśca tau //
tenaiva māsamāhātmyaśravaṇenāmalāśayau
śāpānmuktau ca tau dehātsadyo muktau divaṃ gatau //
divyarūpadharau divyau divyagandhānulepanau
divyaṃ vimānamārūḍhau divyanārīniṣevitau//
sadyo'vanatamūrddhānau prāñjalī copatasthatuḥ
munīṃdro dharmavaktā ca vyādhamuddiśya vai pathi //
tau dṛṣṭvā vismitaḥ prāha kau yuvāmiti niścalaḥ
duryonau tu kuto janma yuvayorvā kathaṃ mṛtiḥ //
ahetorvipine cā'snmiparasparavadhodyatau
etatsarvaṃ suvistārya samyagvadata me'naghau//
ityuktau muninā tena vacaḥ pratyūcatuḥ punaḥ
mataṃgasya muneḥ putrau dantilaḥ kohalo'paraḥ //
śāpadoṣeṇa tau jātau nāmnā dantilakohalau
rūpayauvanasaṃpannau sarvavidyāviśāradau//
āvāmuddiśya provāca pitā dharmārthakovidaḥ
mataṃgonāma brahmarṣiḥ sarvadharmaviduttamaḥ //
vaiśākhe māsi tanayau madhusūdanavallabhe
prapāṃ kuruta mārge ca janānvījayataṃ kṣaṇam//
mārge chāyā vidhattāṃ ca bhūryannaṃ śītalāṃbu ca
kurutaṃ snānamuṣasi tathaivārcayataṃ vibhum //
kathāṃ ca śṛṇutaṃ nityaṃ yayā bandho nivartate
evaṃ ca bahubhirvākyairbodhitāvapi durmatī //
kuddho'bhavaṃ dantilo'haṃ matto'haṃ kohalāhvayaḥ
kruddhaḥ śaśāpa tau sadyaḥ pitā dharmeṣu lālasaḥ
putraṃ ca dharmavimukhaṃ bhāryāṃ cā'priyavādinīm //
abrahmaṇyaṃ ca rājānaṃtyajetsadyo na cetpatet/५५//
dākṣiṇyādarthalobhādvā saṃsargaṃ ye prakurvate//
te sarve narakaṃ yāṃti yāvadiṃdrāścaturdaśa//
iti jñātvā śaśāpāvāṃ madakrodhapariplutau
kuddho'yaṃ daṃtilo bhūyātsiṃhaḥ krodhapariplutaḥ//
mattastu kohalo bhūyānmatto mātaṃgayūthapaḥ
kṛtānutāpau paścāttu prārthayāvo vimocanam//
āvābhyāṃ prārthito bhūyo viśāpaṃ ca dadaupitā
yuvāṃ prāpya ca duryoniṃ kiyatkālāntare'pi ca //
saṃgamo bhavitā tatra parasparavadheṣiṇoḥ
tasminneva hi samaye saṃvādo vyādhaśaṃkhayoḥ //
vaiśākhadharmaviṣayo daivādvāṃ śravaṇe'pi ca
gamiṣyati kṣaṇādeva tasmānmuktirbhaviṣyati //
śāpānmuktau pūrvameva rūpamāsthāya putrakau
māmeva prāpya vasataṃ nānyathā me vaco bhavet//
iti śaptau ca guruṇā duryoniṃ prāpya durmatī
prāpya daivātsaṃgatiṃ ca parasparavadhaiṣiṇau //
saṃvādaṃ yuvayordivyaṃ śubhaṃ taṃ śuśruvāvahe
tena sadyo vimuktiśca kṣaṇādevā''vayorabhūt//
iti sarvaṃ samākhyāya praṇamya ca munīśvaram
samāmaṃtryābhyanujñātau jagmatuḥ pituraṃtikam//
tadevaṃ saṃpradṛśyāha munirvyādhaṃ dayānidhiḥ
paśya vaiśākhamāhātmyaśravaṇasya phalaṃ mahat //
muhūrtaśravaṇādeva tayormuktiḥ kare sthitā
iti bruvāṇaṃ munipuṃgavaṃ taṃ dayānidhiṃ niḥspṛhamagryabuddhim//
viśuddhasattvaṃ sukṛtaikapātraṃ sa nyastaśastraḥ punarāha vyādhaḥ
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmbarīṣasaṃvāde daṃntilakohalamuktiprāptivṛttāntavarṇanaṃ nāma saptadaśo'dhyāyaḥ
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0