Skanda Purana · Verses 2-2

atha vaiṣṇavakhaṇḍe caturtha kārtikamāsamāhātmyam // ( २-४) //
१ maṅgalācaraṇama, kārtikamāsavaibhavaṃ jñātuṃ sūtaṃ prati śaunakapraśnaḥ, praśnottaraṃ vaktuṃ sūtoktiḥ, brahmanāradasaṃvāde prastāvapūrvakaṃ kārtikavratapraśaṃsanama, āpatkāle kārtikavratakaraṇanirṇayaḥ. १३६

२ brahmā nāradaṃ prati kārtikavratadharmānāha, tatra guruśuśrūṣāprasaṃgena gautamaśipyāṇāṃ medhāvikapilasumatīnāmitihāso vratadharmāśca, annadānaprasaṃgena satyaketudvijākhyānam, godānaprasaṅgena sumatibrāhmaṇetihāsaḥ, nāmasmaraṇaprasaṅgena puṣkaretihāsakathanama, gītāpaṭhanamāhātmyaprasaṅgena jaḍabrāhmaṇetihāsakathanama, śilādānaprasaṅgena brāhmaṇīkathākathanam

३ kārtikavratāraṃbhāvasānakālanirṇayapūrvakavratavaibhavavarṇanam.. ....... १४१

४ snānakālanirūpaṇapūrvaka snānavidhiḥ, kūpatīrthādiṣūttarottarādhikapuṇyadāyakasnānakālanirūpaṇam, tulārke kāverīsnānaphalanirūpaṇam, pañcanadītīrthamāhātmyama, snāna uttamamadhyamādhamakālalakṣaṇaṃ bhartṛpraśaṃsā ca, tīrthasnānaphalabhāḍmanuṣyalakṣaṇam, caturvidhasnānalakṣaṇam - १४३

५ uṣaḥkālamārabhya dinakṛtyanirūpaṇam, tatra mūtrapurīṣotsarjanavidhiḥ, dantadhāvanādividhiḥ, snānādikṛtyam, haviṣyānnāmiṣānnanirūpaṇam, mukhaśuddhyādiśayanāntakarmanirūpaṇam.. १४६

६ kārtike kartavyākartavyavratadānanirūpaṇam

७ viṣṇumaṃdire dīpadānamāhātmye kutsadvijakathānakam, paradīpaprabodhamāhātmyaprasaṃgenendumatīveśyetihāsakathanam, ākāśadīpadānamāhātmyam, khagamārjārakathānakama, tatraiva candraśarmasunandanṛpasaṃvādena kārtikavratadharmanirūpaṇam, dīpamāhātmyama, ākāśadīpadānavidhiḥ, ākāśadīpadānena piśācamuktikathanam, pañcadineṣu dīpadānam, kārtikadīpakaraṇe sthalāni, dīpadāne harikarabrāhmaṇetihāsaḥ, karpūradīpadānādiphalam.

८ tulasīmāhātmyakathanaprasaṅgena harimedhaḥsumedhobrāhmaṇetihāsaḥ. १५३

९ vatsadvādaśīvidhānam, pañcadīpe śakunāvalokanam, vatsadvādaśīvratenaikāṅgīgopālikāyā dhanadhānyasukhaprāptivṛttāntavarṇanam, yamatrayodaśīvidhānam, hemanakasyetihāsaḥ, narakacaturdaśīvidhānam, dīpāvalividhānam, tatra kaumudīśabdārthaḥ, pārvaṇaśrāddhādikaraṇam, sāyaṃ mahālakṣmīmahākālīmahāsarasvatīpūjā, lakṣmīprabodhotsavaprakaraṇam, dīpotsavanīrājanam, balirājyabālakrīḍāśubhāśubhaśakunāvalokanam, ardharātre'lakṣmyā bahirniṣkāsanam, sukharātrivratakathanam. .. १५४

१० dyūtapratipadvarṇanam, balirājyapratipannirūpaṇam, pratipattithinirṇayaḥ, aṃgaṇe gomayamūrtipūjanam, govardhanapūjā, balīvardamahiṣavṛṣabhāṇāṃ yuddhakrīḍādarśanam, mārgapālīvidhiḥ, rātrau balipūjāvidhānam, gokrīḍāvarṇanam, yaṣṭiśakunāvalokanam. १५८

११ yamadvitīyāvratavidhānam- -..

१२ dhātrīmāhātmyam, tatra dhātrīpūjāvidhiḥ, dhātrīvṛkṣotpattivṛttāntaḥ, dhātryāṃ devatānivāsavarṇanama, dhātrīcchāyāmāhātmyam, tatra vaiśyetihāsaḥ, kathāśravaṇena mūṣakamuktikathanam, dhātrīcchāyāyāṃ bhojanamāhātmyam, dhātrīcchāyāsu bhojanena doṣavināśavarṇanama, dhātrīmālādhāraṇam, dhātrīcchāyāyāṃ dīpamālārpaṇama, dhātrīcchāyāyāṃ daṃpatibhojanaphalam, dhātrīphalamāhātmyam, āmalakasnānaphalaṃ varjyakālaśca, dhātrīcchāyāyāṃ piṇḍadānaphalam, dhātrīphaladhāraṇe'ṅgāvayavaviśeṣavarṇanam, dhātrīcchāyāyāṃ brāhmaṇapūjanaphalam, dhātrīpūjāyāṃ tithayaḥ, vanabhojanavidhānam, dhātrīsparśamāhātmyam, gṛhe dhātrīvṛkṣamāhātmyam.

१३ satyabhāmākṛṣṇasaṃvāde satyabhāmāyāḥ pūrvajanmani kātikavratapuṇyena kṛṣṇabhāryātvaprāptirjāteti varṇanama, sarveṣāṃ madhye kārtikaḥ pravaraḥ kathamiti pṛṣṭena kṛṣṇena satyabhāmāṃ prati śaṃkhāsurākhyānena kārtikapravaratvanirūpaṇam, prayāgasthānamāhātmyama. १६६

१४ tulasī kathamutpannā kathaṃ ca haripriyā jāteti pṛthunā pṛṣṭe nāradena tadutpattiṃ vaktumādāvindravajrapātena kruddhasya śivasya krodhāgninā jalandharotpattiprasaṃgavarṇanama...

१५ tato jalaṃdharasya digvijaye jayaprāptivarṇanam, bṛhaspaterjīvanāmaprāptikāraṇavarṇanam-.. १६८

१६ yuddhaparājitairdevaiḥ stutena viṣṇunāvirbhūya yuddhakaraṇam .... १६९

१७ jalandharasabhāyāṃ nāradopadeśena strīratnasya pārvatyā grahaṇārthaṃ rāhupreṣaṇam, tena
kruddhasya śivasya bhrūmadhyātkīrtimukhagaṇotpattivarṇanam

१८ tato devāsurasaṃgrāme rudrasenāparābhavavarṇanama.. ..

१९ vīrabhadrapatanam.... -... १७१

२० tato jalaṃdharaśivayormahāyuddhama. ... १७२

२१ vṛndāyāḥ pātivratyabhaṅgena jalaṃdharasya hananaṃ bhaviṣyatīti vicārya viṣṇunā vṛndāyai māyāpradarśanama, tato mithastayorviṣṇuvṛndayo śāpavṛttāntavarṇanam, vṛndayā dehavisarjane kṛte sati taddehabhasmani viṣṇorluṇṭhanam... ... १७३

२२ tato yuddhe jalaṃdharaṃ hatvā prasannatayā sthitasya śivasyā''jñayā viṣṇubodhanāya devairādiśaktīnāṃ stavanam , tatastuṣṭābhirdevībhirdevebhyo vistubodhanārthaṃ bījatrayapradānama., .... ... . १७४

२३ tadbījebhyo dhātrīmālatītulasīnāmutpattiḥ - - १७५

२४ dharmadattasya kārtikapuṇyadānātkalahāyā rākṣasījanmato muktiḥ .... १७५

२५ kalahāvacanātkārtikamāse dānamāhātmyakathanam, viṣṇudūtānītavimānena samaṃ kalahāyā vaikuṇṭhaprāptiḥ, viṣṇudūtena tvaṃ janmāntare sūryavaṃśe daśarathetināmnā prasiddho rājā bhaviṣyasi tathaiva bhagavānviṣṇuḥ svayaṃ tvatputratvenāvatariṣyatīti dharmadattāya varapradānam १७६

२६ viṣṇubhaktimāhātmyakathanam, tatprasaṃgena colarājaviṣṇudāsadvijetihāsavarṇanam- १७७

२७ viṣṇudāsākhyadvijena svasya rūkṣānnāpaharaṇakāriṇaṃ caṃḍālaṃ dṛṣṭvā tasmai ghṛtapradānārthaṃ taṃ pratyanudhāvanam, tato mūrchitaṃ patitaṃ caṇḍālamavalokya tena viṣṇudāsena kṛpayā tasya caṇḍālasya satkārakaraṇam, tataścaṇḍālarūpadhāriṇā bhagavatā viṣṇudāsasyānugrahakaraṇam, bhagavatprasādādviṣṇudāsabrāhmaṇaṃ prati svargato vimānāgamanam, tasminnadhiruhya viṣṇudāse gacchati sati colarājenāgnipraveśanam, tato'smai bhagavatā svarūpadarśanam, colabhūpaviṣṇudāsabrāhmaṇayormuktiprāptiśca १७७

२८ jayavijayayoḥ kārtike gaṇḍakīsnānena viṣṇordvārapālatvaprāptiḥ. - १७८

२९ kārtikavratināṃ saṃsargapuṇyena dhaneśvarasya yakṣajanmaprāptirjātetivarṇanam.., १७९

३० adattapuṇyapāpaprāptivarṇanam, pativratākhyānam, māsopavāsavratavidhānam १८०

३१ kūṣmāṇḍanavamīvidhiḥ, tulasīvivāhavidhikathanam १८२

३२ bhīṣmapañcakavratavidhānam ... १८३

३३ prabodhinyekādaśīmāhātmyam, dvādaśīvidhānam .... -

३४ kārtikavratodyāpanavidhiḥ .. १८७

३५ vaikuṇṭhacaturdaśīmāhātmyam, tripurotsavamāhātmyam .. ... - -. १८८

३६ antimapuṣkariṇītrayatithibhāhāktyam, purāṇaśravaṇavidhiphalavarṇanam १९०

atha kārtikamāsamāhātmyaprasaṃgena kārtikamāsavratibhiḥ kartavyākartavya- niyamāstāvaducyante

tatra kartavyaniyamāḥ /
१ nityasatārakasnānama. २ rādhādāmodarapūjanam. ३ viṣṇuhariśivanāmasmaraṇama. ४ indriyajayaḥ ५ manonigrahaḥ. ६ sarvabhūteṣu dayā. ७ īśvaradhyānama ८ īśvarapūjanam ९ satyabhāṣaṇam १० haviṣyānnabhojanam ११ naktavratam १२ dhāraṇāpāraṇāvratam १३ maunavratama १४ brahmacarya- vratam १५ satsamāgamaḥ. १६ dhātrīpūjanam १७ dhātrīcchāyāyāṃ viṣṇupūjanam १८ nityakathā- śravaṇam १९ bhūmidānama, २० mātāpitṛsevanam २१ gurusevanam. २२ nityaṃ devadarśanam, २३ devamandire gānam- २४ devālaye nityadīpadānam. २५ catuṣpathe dīpadānam २६ brāhmaṇāya dīpadānama. २७ gośālāyāṃ dīpadānam २८ tulasīpūjanam २१ aśvatthapūjanama. ३० deva- brāhmaṇagopūjanama- ३१ devapradakṣiṇākaraṇam ३२ tulasīlakṣapradakṣiṇākaraṇam ३३ aśvatthaprada- kṣiṇā. ३४ brāhmaṇabhojanama ३५ annadānam ३६ govṛṣamahiṣīgajadānam ३७ svarṇa- dhāturatnadānam ३८ anātharakṣaṇam etānniyamānkārtike māsyavaśyaṃ seveta /
atha varjyaniyamāḥ-
१ paradravyecchā. २ parakriyā, ३ parāpavādāḥ ४ paraśayyā ५ parānnam. ६ paryuṣitānnama. ७ palāṇḍuḥ, ८ pāpisaṃsargaḥ ९ parapuruṣasaṅgaḥ १० parastrīgamanam ११ parapaiśunyama. १२ paro- tkarṣāsahanam १३ paradoṣānukīrtanam १४ parāniṣṭavicintanam १५ asatpralāpaḥ. १६ agamyā- gamanam. १७ abhojyānnam १८ śāstreṇānuktam १९ āmiṣapadārthāḥ. २० asacchāstrama. २१ śāstre'viśvāsaḥ. -९२ cauryam २३ mithyāvādaḥ ५४ duṣṭasaṃsargaḥ २५ duṣṭabhāṣaṇam २६ māṃsam २७ mṛtavatsādugdham २८ rajasvalādṛṣṭānnam ०६९ nīcāhṛtajalam ३० guḍamiśraṃ gavyam ३१ rājamāṣāḥ ३२ kāṃsyapātre pānaṃ bhojanaṃ ca. ३३ dvidalānnam ३४ vṛntākam ३५ mūlakam, ३६ tailam. ३७ dūṣitānnama, ३८-jambīram- ३९ divā madanasevanamaḥ ४० nitya. madanasevanam ४१ rasavikrayaḥ. etānkārtike māsyavaśyaṃ varjayet /
iti kārtikamāse kartavyākartavyanirṇayaḥ //
iti vaiṣṇavakhaṇḍe caturthaṃ kārtikamāsamāhātmyam // ( २-४) //