Skanda Purana · Verses 1-2
atha māheśvarakhaṇḍe prathamaṃ kedārakhaṇḍam // ( १-१) //
१ maṅgalācaraṇama, atha skāndamahāpurāṇopakramaḥ, tatra naimiṣāraṇye śaunakādimaharṣidarśanārthaṃ vyāsaśiṣyasya lomaśasūtamaharṣerāgamanam, śaunakādimaharṣibhirlomaśaṃ prati śrīśivamāhātmyaśravaṇecchayā praśnakaraṇam, atha lomaśamaharṣiṇā purāṇopakramapūrvakaṃ śivaparamamahimopakramavarṇanam, tatrādau-dakṣayajñavidhvaṃsavṛttāntavarṇanam, tatra dakṣeṇa śivaniṃdākaraṇapūrvakaṃ śivāya śivagaṇebhyaśca śāpapradānam, śivaśivakiṃkaraśāpamasahamānena nandinā dakṣādibrāhmaṇebhyaḥ śāpapradānam , atha śaṅkareṇa nandinaḥ sāntvanam, dakṣasya śaṅkaranindanenā'śāntivarṇanam..
२ dakṣeṇa kanakhalakṣetre yajñakarmaprārambhakaraṇam, tatra yajñe vasiṣṭhādimaharṣīṇāṃ viṣṇubrahmendraprabhṛtīnāṃ devatānāṃ cāgamanama ,tatra śaṃkaramanāgataṃ dṛṣṭvā dadhīcimaharṣiṇā dakṣaṃ prati śaṃkarānayanārthamupadeśakaraṇam, dakṣeṇa śaṅkarānādarapradarśanam, dadhīcinā śaṃkarānādara- ṇā'nyāyena yajñavināśamāśrāvya yajñavāṭānnirgamanam, dakṣeṇa devayajanārambhakaraṇam, atha gandhamādanaparvate vimānasthayā dākṣāyaṇyā satyā svapiturdakṣasya yajñasamāraṃbhe svapatnībhiḥ saha gacchataścandrasya mukhena yajñavṛttāṃtaṃ samākarṇya śivasamīpaṃ sametya svapitṛmaṃdiraṃ prīta svasyā jigamiṣāsamutkaṇṭhāpradarśanam, śivena kriyamāṇe'pyupadeśe satyā'tyāgraheṇa svasyā gamanārthaṃ śivasakāśādājñāprārthanam, pitrā'vamānitāyāḥ satyāḥ punaranāgamanaṃ śivena nirdhārya nandyādibhiḥ saha tasyāḥ preṣaṇam, dakṣayajñaṃ prati satodevyāgamanavarṇanam ... ....
३ satīdevyā pitṛsamīpaṃ gatvā bhṛgvādisaṃnidhau śaṅkarānāhvānakāraṇe pṛṣṭe dakṣeṇa śivanindākaraṇama śivanindāmātmāpamānaṃ cā'sahamānayā satyā hutāśane praveśakaraṇamū, tāmanusamāgatānāṃ dvyayutagaṇānāṃ śastraprahāraiḥ svāṃgavicchedena nāśaḥ, lokapālādīnāmṛṣīṇāṃ ca bhayena stabdhībhāvaḥ,śaṃkareṇa nāradamukhāttaṃ vṛttāntaṃ śrutvā'tikopena parvataśikharopari nijajaṭāsphoṭanam, tato vīrabhadrakālībhūtakoṭiprādurbhāvaḥ, rudraniḥśvāsataḥ śatasaṃkhyākajvaratrayodaśasaṃkhyākasaṃnipātotpatti:, tataḥ śaṃkarājñayā vīrabhadrādīnāṃ dakṣayajñavāṭaṃ pratyāgamanam, tāmāyāṃtīṃ rudrasenāṃ dṛṣṭvā yajñavāṭasthitānāṃ bhayātpalāyane śakrādīnāṃ yuddhārthaṃ saṃnahanam, dakṣeṇa sarvadevaprārthanākaraṇam, viṣṇunā dakṣanirbhartsanākaraṇam, karmaphaladātṛtvena śivamahimavarṇanaṃ ca. ... --- 3.
४ vīrabhadrādibhiḥ sahendrādidevānāṃ yuddham, jayacintānvitendrapṛṣṭabṛhaspatikṛtendrādinirbhartsanā, vīrabhadrasya lokapālaparājayapūrvakaṃ yajñavāṭamadhya āgamanam, tato viṣṇvādidevaiḥ saha vīrabhadrādīnāṃ dvaṃdvayuddhārambhaḥ, śivagaṇānāṃ parājayamadṛṣṭvā viṣṇoḥ svadhāmagamanam. ... ---- ---- - - - ---
५ viṣṇoḥ svadhāmagamanānantaraṃ vīrabhadrādigaṇaiḥ sarvadevānvijitya bhṛgvādimaharṣiviḍaṃbanapūrvakaṃ dakṣaśiraśchittvā yajñāgnikuṇḍe homakaraṇam, sarveṣāṃ devarṣipitṛyakṣrarākṣasādaॊnāṃ bhītyā palāyanam, putraśokapīḍitasya brahmaṇaḥ śaṃkaraṃ prasādayituṃ kailāsaṃ prati gamanam , bahmakṛtā śivastutiḥ, stutiprasannena śaṃkareṇa sarvairdevaiḥ saha dakṣayajñamaṇḍapaṃ pratyāgatya dakṣakabandhopari kūrcayuktacchāgapaśuśiraḥsaṃyojanapūrvakaṃ dakṣasya saṃjīvanam, dakṣakṛtā śivastutiḥ, stutiprasannena śivena dakṣayopadeśakaraṇam, śivabrahmādīnāṃ svasvalokagamanama, lomaśena sūtena śivopāsanāśivavratavidhimāhātmyavarṇanam, śivabhaktimāhātmyaprasaṃgena indradyumnasutasya indrasenasyetihāsavarṇanam, tatrā'tipāpiṣṭhasya tasya yamadūtairyamalokaṃ nītasyāpi-'āhara praharasva' ityādiśabdamiṣeṇa pāpakarmasvapi 'hara' nāmoccāraṇaprabhāvādyamena satkārakaraṇama, tataḥ śivadūtai'rvimānamāropya tasya śivalokaṃ prati nayanama, haranāmoccāraṇamahimnendrasenasya caṇḍanāmakagaṇatvaprāptivarṇanama, śivanāma-bhasma-rudrākṣa-tripuṃḍramāhātmyam, śivapūjanamāhātmyam, tatprasaṃgena nandivaiśyakirātayoritihāsavarṇanam, tatra nandivaiśyena ratnairārādhite śive kirātena mukhadhṛtajalagaṇḍūṣasamarpaṇādirūpabhaktikaraṇam, tadbhaktisaṃtuṣṭena śivena kirātasya kirātaprārthanayā naṃdivaiśyasya ca mahākālanāmakaśivadvārapālatvapradānama, śivabhaktimāhātmyam... ... -.. -.. ६
६ śaunakādibhiḥ śaṃkarasya mūrtiṃ vihāya liṃgapūjāpravṛttiviṣayake praśne kṛte sati lomaśena sūtena-liṃgapūjāpravṛttivṛttāntanirūpaṇam. tatra dāruvane śaṃkarasya nagnatayā bhikṣārthamaṭamānasya digaṃbaraṃ sundaraṃ svarūpaṃ nirīkṣya mohitānāṃ samastamunipatnīnāṃ śaṃkarapṛṣṭhato'nugamanama, tāsāṃ tamanugamanena svāśramāñchūnyānnirīkṣya kupitānāṃ teṣāmṛṣīṇāṃ śāpena śivasya liṃgapatanam, patitena tena liṃgena carācarasamastabrahmāṃḍaṃ vyāpyaikarūpeṇāvasthānam, taddṛṣṭvā cakitaiḥ surādibhirviṣṇubrahmaṇoḥ prārthanā, devaprārthanayā liṃgaparyaṃtaśodhanāya pātāle viṣṇorgamanama, svarge ca brahmaṇo gamanam, brahmaṇo merupṛṣṭhe surabhīdarśanam, ketakīdarśanaṃ ca, brahmaprārthanayā surabhīketakībhyāṃ 'brahmaṇā liṃgamastakaṃ dṛṣṭam iti mṛṣā sākṣyapradānapratijñānānantaraṃ brahmaṇaḥ pratyāvṛtya punaḥ pūrvasthānaṃ pratyāgamanam, devāgre ca surabhīketakībhyāṃ mṛṣāsākṣyapradānapūrvakaṃ 'mayā liṅgamastakaṃ dṛṣṭam, iti mithyāprauḍhivādakathanam, bhṛgvādibhiśca tadanumodanam, viṣṇunā ca pātālātpratyāvṛtya sarvadevāgre 'mayā liṅgānto na dṛṣṭaḥ' iti satyabhāṣaṇakathanam, surabhīketakyormṛṣoktimākarṇya kupitena bhagavatā-ākāśavāṇyā-apavitramukhatveta surabhyāḥ, śivapūjānarhatvena ketakyāḥ, apūjyatvena brahmaṇaḥ, kleśādibhāgitvena tadanumodakānāṃ bhṛgvādibrāhmaṇānāṃ ca śāpapradānam, evamākāśavāṇyā śaptānāṃ brahmādīnāṃ liṅgaṃ prati śaraṇagamanam.. ............. १०
७ brahmadevarṣikṛta śivastutiḥ, brahmādikṛtastutisantuṣṭena śivena vrahmādīnprati viṣṇuprārthanārthamājñākaraṇam, brahmādibhirviṣṇustavanam, tata ākāśavāṇyā viṣṇoḥ piṇḍībhāvena śivaliṅgadhāraṇam, tataḥ śivapriyeṇa vīrabhadreṇa brahmādibhiḥ saha śivaliṅgapūjanam, tataḥ śaṃkarasyānekairdevādibhiranekeṣu sthaleṣu nānānāmakaliṅgasthāpanam, tatratatra liṃgārcanārthaṃ vīrabhadrāṃśasthāpanaṃ vīrabhadrādārabhya liṃgapūjakaguruparaṃparotpattiḥ, nandino liṃgamahimapraśaṃsakaprathamācāryatvam, skandasya ca liṃgapūjakācāryatvam, tataśca liṃgapūjakaguruparaṃparāpravṛttiḥ, śivabhaktimāhātmyam, tatra pataṃgyāḥ kīṭapakṣiṇyāḥ śivamandiramārjanapuṇyavaśena kāśirājasutātvaprāptivṛttāntavarṇanam, uddālakamaharṣe kāśirājasutayā sundaryākhyayā saha saṃvādaḥ, ....... ... ११
८ śivabhaktimāhātmyaprasaṃgena-taskarasya śivaśiro'dhiruhya ghaṇṭāṃ harataḥ śivalokaprāptivṛttāntaḥ, sarvajagataḥ śivaśaktimayatvavarṇanam, tatra narāṇāṃ liṃgayuktatvam , strīṇāṃ ca piṇḍībhūtatvam, śivaviṣṇvorabhedavarṇanam, brahmādikṛtamaṇimayādiliṃgapūjāvarṇanam, prahlādabalibāṇāsurādidaityānāṃ śivaliṃgapūjāparatvavarṇanama, śivārcanaprabhāvādhigataduḥsahapratāparāvaṇanirjitaiḥ surairnandivākyācchivaliṃgārādhane samudyogaḥ. tatra prasaṃgena devapṛṣṭena nandinā svasya vānarānanatvakāraṇavarṇanam, tatra rāvaṇaśāpato nandino vānarānanatvaprāptiḥ, nandinā ca 'vānaraiḥ sametasya kasyāpi hastena te mṛtyurbhaviṣyati' iti rāvaṇāya śāpadānam. tato nandiprabhṛtibhiḥ sarvadevairvaikuṃṭhaṃ gatvā liṃgasya pīṭhikābhavanāya viṣṇoḥ prārthanā, bhagavatā viṣṇunā rāvaṇahananāyāvatāra-
grahaṇe devānāmāśvāsanam, viṣṇorājñayā sarvadevānāṃ vānareṣvaṃśāvatāravarṇanam rāmāvatāraḥ, rāmeṇa rāvaṇahananam, rāvaṇasya śivasāyujyaprāptiḥ, śivaliṃgārcanamahimavarṇanam..... ........ ....... १३
९ bṛhaspaterapamānena śakrasya rājyabhaṃgaḥ, baliparājitena śakreṇa brahmādibhiḥ saha viṣṇulokaṃ gatvā viṣṇoḥ prārthanākaraṇam, viṣṇorupadeśena śakrādīnāṃ baleḥ śaraṇagamanam, śaraṇāgatasya śakrasya nāradavākyena balino saṃmānakaraṇam, ratnalipsārthaṃ balinā pṛṣṭena śakreṇa samudramanthanodyogapraśaṃsanam, tataḥ samudramanthanāya mandarācalaṃ prati deva dānavānāṃ gamanam, mahatā prayāsena viṣṇusāhāyyena mandarācalamānīya vāsukiṃ manthanarajjuṃ vidhāya devadānavaiḥ samudramanthanārambhaṇam, mathyamānātsamudrāddhālāhala- samudbhavaḥ, nāradena saṃkaṭe'smiñchivaḥ smartavya ityukte'pi tadvacanamanākarṇya deveṣu svārthalipsayā samudramanthana eva pravṛtteṣu pravṛddhena hālāhalena vaikuṇṭhaparyantāṣṭāvaraṇasarvabrahmāṇḍadahanavarṇanam.
१० viṣāgnivyāptaharibrahmādivijñaptaheraṃbaprārthanayā santuṣṭātsadāśivājjagatkāraṇayonirūpa parāśaktiprādurbhāvaḥ, tatra prasaṃgataḥ śaunakādipṛṣṭena lomaśākhyasūtena heraṃbotpattivṛttāntavarṇanam, tatra parāśakteḥ sakāśāddherambotpattivṛttāntaḥ, jñānavatā tena gaṇeśena śaktiyukta śrīśivastutikaraṇam, heraṃbastutiprasannena liṃgarūpeṇa kālakūṭagrasanam, tataḥ samastadevairdaityaiśca liṃgastutikaraṇam, tatstutiprasannasya śivasyāvirbhavanam, śivena hālāhalabhakṣaṇottaraṃ sarvakāryārambhe gaṇeśapūjanaṃ karttavyamityupadeśakaraṇam -..
११ śivaproktagaṇeśapūjāvidhivarṇanam, śivāntardhānānantaraṃ sarvadevaiḥ samudramanthanam, tataścandrotpattiḥ, candrasya samudrādutpatte kāraṇavarṇane gargaproktamuhūrttavṛttāntaḥ, mathyamānātsamudrātkāmadhenvādiratnotpattiḥ, tyarkṣṇaprādurbhāvaḥ, lakṣmīkṛtaviṣṇuvaraṇa vṛttāntavarṇanam. ... १९
१२ amṛtārthaṃ punaḥ samudramaṃthane sāmṛtakalaśadhanvantariprādurbhāvaḥ,dhanvaṃtarihastādvṛṣaparvaṇā daityenāmṛtakalaśaharaṇapūrvakaṃ sakaladaityaiḥ saha pātālagamanam, suraprārthanayā viṣṇunā mohinīrūpeṇa daityānvaṃcayitvā devānpratyamṛtapāyanam, devapaṅktyupaviṣṭasya candrasūryābhyāṃ sūcitasya rāhoḥ śiraśchedakaraṇam, amṛtapāne vañcitānāṃ daityānāṃ prakopavarṇanam.... २१
१३ devadaityatumuladvandvayuddhavarṇanam, tasminyuddhe śaṅkareṇa svaśirasi rāhumuṇḍamālāveṣṭanam, tatprasaṃgena śivabhaktibhasmatripuṃḍrarudrākṣadhāraṇādiśivadharmamahimavaṇarnam, devadaityasaṃgrāme kālaneminā devānāṃ parājaye kṛte devairviṣṇustavanama, kālaneminā saha yuddhārtha viṣṇuprādurbhāvaḥ ... -.. ...... -..... -. २२
१४ kālanemiṃ hatvā viṣṇorantardhānam, tataḥ śakreṇānyāyena bhītapatitadaityahanana ārabdhe nāradena tannivāraṇam, tataḥ surasenāsametasyendrasyāmarāvatīṃ prati gamanapūrvakaṃ vijayābhiṣekavarṇanam, avaśiṣṭānāṃ parājitānāṃ daityānāṃ śukrācāryaṃ prati gamanam, śukreṇa daityānāṃ vijayasiddhyarthe tapaḥkaraṇam........ - -. २५
१५ apamānitasya bṛhaspaterasāṃnidhye viśvakarmasutasya viśvarūpasya śakrapaurohityam, viśvarūpeṇa kṛtā daityānāṃ havirdānarūpāṃ devavañcanāmavekṣya śakreṇa vajreṇa viśvarūpaśiraśchedakaraṇam ,tadvadhodbhūtabrahmahatyayopadrutasya śakrasyāpsu nimajjanam ,tataḥ sarvalokapālairguroḥ samīpamabhyetya śakrakṛtabrahmahatyādivṛttāntanivedanam, tato nāradoktyendrasthāne nahuṣasya sthāpanaviṣaye mantraṇam, indrasthāne nahuṣasthāpanaṃ śrutvā śacyāḥ śokenāntaḥpuraṃ prati gamanam, nahuṣasyendrapadādhirohaṇāya sarvadevānumodanam, nahuṣasyendrapadābhiṣekaḥ, nahuṣeṇendrāṇīviṣaye kāmecchayā bṛhaspaterindrāṇīsaṃnidhau preṣaṇam, indrāṇyā'vāhya vāhanenāgamanārthaṃ nahuṣāya saṃdeśapraṣeṇam, nahuṣeṇa śibikāvāhanārthamagastyādibrāhmaṇayojanam, tataḥ kupitenāgastyena nahuṣasyājagaro bhaveti śāpapradānam, tato'jagaratvaprāptyā nahuṣasya svargātpatanottaraṃ yayāterindratve sthāpanam, tasya ca svapuṇya kīrtanena puṇyakṣayādadhaḥ patanam, tataḥ sarveṣāṃ surāṇāṃ cintāprāptiḥ... - ... - - २६
१६ indrānayanārthaṃ śacyā bṛhaspatyādīnpratyājñākaraṇaṃ bṛhaspateḥ svāvahelanācchāpapradānaṃ ca, śacīśāpabhītyā bhītasya bṛhaspateḥ śakrānayanārthaṃ sarastīrapratigamanam, indrasyāhvāne kriyamāṇe sarastīrasthayā brahmahatyayā devānprati nijāvāsaprārthanāyāṃ kṛtāyāṃ satyāṃ tasyāścaturvibhāgānpṛthivīvṛkṣajalanārīṣu varapradānapūrvakaṃ nikṣipya niṣpāpamindramamarāvatyāmānīyendrapade'bhiṣecanama, tato viśvarūpavadhakupitena tvaṣṭrā tapasā brahmāṇaṃ santoṣya tato devabhayāvahaputraprārthanama, tato brahmavarāttasya vṛtranāmakaputraprāptiḥ, tena vṛtrāsureṇa saṃjā taharṣāṇāṃ daityānāṃ pātālādbhūtalaṃ pratyāgamanam, taddṛṣṭvā devānāṃ bhayaprāptiḥ parasparaṃ mantrakaraṇaṃ ca, brahmaṇa ājñayā devairdadhīcāśramaṃ prati gatvā śastrārthaṃ dadhīciṃ prati tadasthiprārthanam, devairasthikṛte'bhyarthitena dadhīcinā yogena svadehavisarjanam...
१७ surabhyā kāmadhenvā svajihvayā dadhīcyasthnālehanena nirmāṃsakaraṇam ,devaistadasthibhirva- jrādyāyudhanirmāpaṇam, suvarcākhyayā dadhīcipatnyā devānāmaprajastvaśāpapradānam, suvarcayā svaputraṃ pippalādamaśvatthasaṃnidhau saṃsthitaya ājñāpya patyā saha samādhinānugamanama, devāsurasaṃgrāmārambhaḥ, vṛtrāsurasaṃgrāmārambhaḥ vṛtrāsurahananāya bṛhaspatyājñayendreṇa śani- pradoṣavratakaraṇena śivārādhanam, śanipradoṣavratavidhānam, vṛtrāsurasya pūrvajanmani citrarathasya gaṃdharvasya devīśāpenāsuratvaprāptivṛttāntavarṇanama, śanipradoṣavratodyāpanavi- dhānama , śanipradoṣavrataprabhāvenendrasya parākramaprāptyanaṃtaraṃ daityaiḥ saha saṃgrāmakaraṇam, raṇātpalāyitānāṃ daityānāṃ vṛtrāsureṇa yuddhadharmavarṇanam, devadānavānāṃ tumulayuddhavarṇanam, vṛtrakṛtaprahāreṇendrasya mūrchayā patanam, tato labdhasaṃjñasyendrasya brahmājñayā vṛtrahananāya śivārādhanarūpatapaḥkaraṇama, śivoktyā vṛtramajayyaṃ matvā śakreṇa sahasravatsaraparyaṃtaṃ vṛtreṇa saha maitrīṃ kṛtvā vṛtrasamīpe taddhananāya nivāsakaraṇam, vṛtrasya garvaḥ, vajrapāṇinā narmadātaṭa ॐkāreśvarasya pradoṣavratena sampūjanam, vṛtrasya tu pradoṣasamaye śivapūjāṃ vismṛtya nidrākaraṇena tapohānyā niḥśrīkatvaprāptyā manorathabhaṃgaḥ, tato vṛtrendrayuddhe vṛtreṇendragrasanama, brahmaprārthanayā saṃtuṣṭena bhagavatā''kāśavāṇyā brahmāṇaṃ prati pradoṣavrate śakrasya pīṭhikālaṃghanakaraṇadoṣakaraṇāddaityakṛtagrāsarūpāpatprāptikathanam ,tatprasaṃgena traikālikaliṃgapūjāvidhivarṇanam, tataḥ śaṃkarājñayā devairyathāśāstraṃ liṃgapūjākaraṇam, tatprabhāveneṃdrasya vṛtrakukṣiṃ bhittvā bahirnirgamanam, vṛtrāsuraśarīrasya ca patana- varṇanam , gaṃgāyamunayormadhye'ntarvedyāṃ śarīrapatanama, mālave ca śiraḥpatanam, savardevaiḥ ṣaṇmāsaparyataṃ vṛtraśiraḥkṛntanam, indrasya jayaprāptiḥ, tato daityaniveditavṛtravadhavṛttāntena balinā śukrājñayā yajñe kriyamāṇe tasmādrathaprāptiḥ, taṃ rathamāruhya daityasenāsamanvitasya baleḥ suravijayārthaṃ svargalokaṃ prati gamanam, tadāgamanaṃ śrutvā śakrasya lajjā- prāptiḥ. .. ३०
१८ baleḥ svarga āgamanaṃ dṛṣṭvā bṛhaspatipreraṇayendrādisarvadevānāṃ mayūrādipakṣirūpāṇi vidhāya svargānnirgatya kaśyapāśramaṃ pratyetya nijamātaramaditiṃ prati nijaduḥkhanivedanam , devarakṣārthamadityā prārthitena kaśyapenādityai śravaṇadvādaśīvratena vipṇūpāsanavarṇanam, adityā tadvratācaraṇena viṣṇuprādurbhāvaḥ, adityā devarakṣārthaṃ stutena bhagavatā balidamanārthaṃ nijagadācakrābhyāmājñāpitābhyāṃ tasya damane svasyāsāmarthyeṃ kathite ciṃtākaraṇama devendrāsane śukrakṛtābhiṣekeṇa balinā brāhmaṇebhyaḥ samagrendrasampattipradānavarṇanam, tatprasaṃgena-indrāsanasthitasya yasya kasyāpīndrasya dānābhāvātpuṇyasamāptya nantaramindrakṛmitvaprāptivarṇanam, baleḥ pūrvajanmavṛttāntavarṇane kasyacitkitavasya gaṇikārthamupanītaṃ puṣpatāṃbūlādikaṃ praskhalena bhūmau patitaṃ vīkṣya śivārpaṇamastu iti buddhyā niścayena sarvapāpanivṛttiḥ, tato maraṇottaraṃ yamoktyā sārdhatrighaṭikāparyaṃtaṃ tasya śatakratupadaprāptau tena tasminnavasare'gastyādimaharṣibhya airāvatādidānavarṇanam, sārdhaghaṭikātritayottaraṃ pūrvapuraṃdarasya svasthāne sthitvā śacīnirbhartsanādanantaraṃ śacīkṛtatannirbhartsanapūrvakakitavendrapraśaṃsanam pūrvendrasya lajjāprāptiḥ, kitavapradattai- rāvatādikanijadhanaṃ samavekṣya yamaṃ prati gatvendreṇa kitavanirbhartsanam, tadā yamādi- ṣṭena citraguptena śivoddeśena kṛtasya dānasya mahimnā kitavasya narakānarhatvavarṇanam, tacchrutvā lajjitasya śakrasya svargagamanam, tasya kitavasya prahlādātmajavirocana- patnyāḥ surucyākhyāyā garbhe praveśaḥ, indreṇa viprarūpeṇa virocanaṃ balitātaṃ pratyabhyetya śiroyācanam, virocanasya kapaṭakṛtavipraveṣāya śakrāya svaśira utkṛtya pradānavarṇa- nam, virocanākhyasya piturmaraṇottaraṃ surucyāḥ sakāśādbalerjanma, surucyāḥ prasūtyanantaraṃ patilokaṃ prati gamanam, bhārgaveṇa baleḥ piturvirocanasya rājyāsane'bhiṣecanam , athendrādīnāṃ baliparājitānāṃ nirgamanottaraṃ baleḥ svarge'dhiṣṭhānārthaṃ sarveṣāmā- jñāpanam, tataḥ śu'kravacanena svarge sthātumanarhatāṃ vicārya baleḥ sarvadaityaiḥ saha śukreṇa ca saha vasudhātale narmadātīre gurukulyatīrthaṃ pratyāgatyāśvamedhādibahuyajñakaraṇavarṇanam- tasminneva baleryajñasamaye'ditikṛtavratasaṃtuṣṭasya bhagavato baṭurūpeṇāvataraṇam, tatasta- syopanayanādividheranantaraṃ baleryajñavāṭaṃ prati gamanam, balikṛtavāmanabadusatkāravarṇa- nam, vāmanavaṭubhagavatā baliṃ prati tadāgraheṇa tripādabhūmiyācanam, balinā tasmai bhūmidānapratijñāyāṃ kṛtāyāṃ tadguruṇā śukreṇa tasya baṭorviṣṇutvavarṇanapūrvakaṃ bhūmidāna- niṣedhakaraṇam. ................
१९ baṭave bhūmidānāya balerāgrahaṃ dṛṣṭvā śukreṇa balaye śāpapradānam balinā saṃkalpapūrvakaṃ bhūmidāne datte māyāvaṭorbhagavato vṛddhivarṇanam, padadvayena carācarabrahmāṇḍavyāpanama, tṛtīyapādaparimitabhūpradānārthaṃ vāmanena baliṃ prati garuḍapreṣaṇam, tato balipatnyā viṃdhyāvalyāḥ prahlādena saha vāmanabhagavatsamīpaṃ pratyāgamanama, tatastayā svasyā nijaputrasya nijapatyuśceti triṣu śiraḥsu vāmanarūpeṇa padatrayanidhānaprārthanam, tena vijñāpanena saṃtuṣṭena bhagavatā baleḥ sutalaṃ prati gamanārthamājñāpanam, baliprārthanayā viṣṇoḥ pātāle balisaṃnidhāvavasthānam, evaṃ pūrvajanmani kitavasya balitvaprāptirūpa- śivabhaktimahimaprabhāvavarṇanama........... ४०
२ ० śaṃbhorliṃgarūpatvaprāptivarṇane suratārakāsurasaṃgrāmavṛttāntavarṇanam, tatra parājayaṃ prāpya brahmasamīpe gatāndevānprati nabhovāṇyā tārakāsuravadhāya śivātmajasyaivāvaśyakatva- varṇanapūrvakaṃ patnyā viyuktasya śivasya dāraparigrahārthaṃ yatnakaraṇāyājñāpanama, devairna- bhovāṇīśravaṇānantaraṃ himālayaṃ prati gatvā kanyotpādanārtha prārthanākaraṇam, himavatā nijabhāryāyai menāyai kanyotpādanārthaṃ devaprārthanākīrtanam, menayā kanyājananeḥ mātā- pitrorduḥkhakīrtanama, tataḥ paropakārārthapravṛtterāvaśyakatvaṃ manyamānena himavatā bodhi-tayā menayā himavataḥ sakāśājjaṭhareḥ jagadambaivibhūtidhāraṇam, jagadambāvirbhāva- varṇanam......... ... .... ४२
२१ pārvatyā saha himavato maheśāntikaṃ prati darśanārthamāgamanam, śivena gauryāḥsvasevānumodanam, gaurīkṛtā śivaparicaryā, atrāntare devendraprahitamadanena śaṃkare bāṇavedha- karaṇam, madanabāṇaviddhasya śaṃkarasya pārvatīṃ dṛṣṭvā madanāturatvadaśāvarṇanam, tataḥ śaṃkareṇa vivekena manaso mohakāraṇaṃ vicāryātmānaṃ veddhukāmyayā sajjadhanuṣaṃ madanaṃ vilokya krodhavaśena tārtīyikalocanāgninā madanasya bhasmasātkaraṇam, samastadevai- rmadanasaṃjīvanārthaṃ śivaprārthanākaraṇam, tataḥ śivasyāntardhānam, dagdhaṃ madanaṃ vilokya madanapatnyā ratyā vilāpakaraṇam, girijāyā ratikṛtaṃ madanasaṃjīvanapratijñāpūrvaka māśvāsanam, tato ratyā madanadahanasthāna eva tapaścaryārambhaḥ tatrāntare nāradasya rati samīpamāgatya saṃbhāṣaṇe ratikṛtā nāradanirbhartsanā, nāradena śaṃbarāsuraṃ prati gatvā ratiharaṇārthamājñākaraṇam, śaṃbarāsureṇa balātkāreṇa ratyāḥ svagṛhaṃ pratyānayanapūrvakaṃ mahānasādhyakṣatāyāṃ niyojanam , atha pārvatyā śivaprāptyuddeśena tapaścaryākaraṇam, tattapastaptabrahmādisuravarāṇāṃ viṣṇunā saha śivapāṇigrahaṇārthaṃ mantrakaraṇam. ४३
२२ brahmādidevānāṃ samudrasya pare pāre yogapoṭhe samādhisthaṃ śaṃkaraṃ pratyāgamanam, brahmādikṛtā mahādevastutiḥ surastutiprasannena śaṃkareṇa pārvatīkariṣyamāṇamadanasañjīvanā- vadhivarṇanam, devānprati kāmatyāgopadeśaḥ, tataḥ śivasya samādhisthito nandikṛta- sarvadevavisarjanam, śivasya. svarūpānandasamādhisthitiḥ, tato girijāprabalatapaḥ prabhāvācchivasya samādheścalanam, girijātapaḥsthānaṃ prati bahurūpeṇa śivasyāgamanam, girijācittaparīkṣārthaṃ baṭurūpiṇā śivanindākaraṇam, tadasahamānayā girajayā sakhī dvārā baṭorvisarjane kṛte śivasyāntardhānapūrvakaṃ svasvarūpeṇa prakaṭanam, śivapārvatīsaṃ- bhāṣaṇam, pārvatyā svodvāhārthaṃ śivaprārthanā, tataḥ pārvatyai varapradānapūrvakaṃ śivasya svalokaṃ prati gamanam, tato himālayena pārvatyāstapaḥsiddhatyanantaraṃ brahmādidevaiḥ saha mahatā samāraṃbheṇa svagṛhaṃ pratyānayanama.. .. ... ४७
२३ śivena himālayaṃ prati svasmai pārvatīpradānārthaṃ mādhyasthyakaraṇāya saptarṣipreṣaṇam, saptarṣihimālayasaṃvādaḥ, saptarṣikṛtavivāhaniścayānantaraṃ śivaṃ pratyāgatya vivāhaniścayanivedanam, mahādevena viṣṇvādidevanimantraṇārthaṃ nāradapreṣaṇam, viṣṇvādīnāṃ śivasamīpaṃ pratyāgamanapūrvakaṃ śivasya mahatā samāraṃbheṇa grahapūjanādividhipūrvakaṃ vivāhārthaṃ sarvaiḥ suragaṇaiḥ saha śailarājapuraṃ prati gamanam- -.. .. ... -
२४ himālayena svasutāyā vivāhārthaṃ gargācāryapurohitaṃ puraskṛtya viśvakarmadvārā'pūrvamaṇḍapanirmāpaṇādivarṇanam, nāradādviśvakarmakṛtavivāhamaṇḍape cāturyeṇa sarvadevapratikṛticitravinyāsaṃ śrutvā sarveṣāṃ devānāṃ śaṃkāprāptiḥ, tataśca himavatā śivasya svanagaraṃ pratyānayanam, sarveṣāṃ ca śivādisurāṇāṃ vividhabhavyasthāneṣu nivāsaḥ
२५ sarveṣāṃ surāṇāṃ pṛthakpṛthakpraśastasthāneṣu nivāsānantaraṃ menāyāḥ śivaṃ nīrājya tatsaundaryaṃ dṛṣṭvā santoṣaḥ, tataḥ pārvatyā vaivāhikavastraparidhānapūrvakaṃ haste varavaraṇārtha hāraṃ vṛtvā parameśvaraṃ dhyātvā tatpratīkṣārthamavasthānam, pāṇigrahaṇārtha vivāhamaṇḍapaṃ prati gargoktamuhūrte mahatā samārambheṇa śivasyānayanam, śivapārvatyorvivāhamaṃgalam, lakṣmī sāvitryarundhatyādi puṇyasuvāsinībhiḥ śivapārvatīnīrājanam, tato menayā sahitena himālayena kanyādānasaṃkalpakaraṇe śivasya nāmagotroccāraviṣayajijñāsāprasaṃge nāradena śivaparameśvaryavarṇanam .... .. .... .. ... ...
२६ himālayena kanyādānakaraṇam, śivapārvatīkṛtagṛhyāgnihomaprasaṅge pārvatīcaraṇanakhendudarśanaskhavalitabrahmaretasaḥ ṣaṣṭisahasravālakhilyotpattivṛttāntaḥ, tato himavatkṛtavarapakṣīyasamastasurasatkārapūrvakavivāhamaṅgalotsavavarṇanam -. ... ...
२७ tataśca varapakṣīyeṇa viṣṇunā vadhūpakṣīyāṇāṃ sahyācalavindhyācalādivividhaparvatān yathāyogyasatkārakaraṇam, tataśca varayātrāsamārambhaḥ, varayātrāyāṃ sarvaparvataiḥ śivārca-nam, atha sarveṣāṃ devānāṃ svasvasthānaṃ prati gamanam, tataśca śivapārvatyorgandhamādanaparvate ramaṇam, tataścaikānte śivapārvatyoḥ suratasamārambhārambhaḥ, atyadbhutatatsuratasaṃjātavitrāsairbrahmādibhiḥ surairekānte tatsamīpaṃ pratyagneḥ preṣaṇam, bhikṣukavyājena suratasamaye samāgatenāgninā pārvatīśāpena śivasya reto bhakṣayitvā devānāṃ samīpaṃ pratyāgamanam, agnimukhodbhavaretasā sarveṣāṃ devānāṃ sagarbhatvavarṇanam tataḥ sarvadevānāṃ viṣṇuṃ prati śaraṇagamanam ,viṣṇupreraṇayā sarvadevaiḥ śivaprārthanam, tataḥ santuṣṭasya śivasyājñayā sarvadevairmukhato retaśchardanam, sarvadevaccharditaretasaḥ suvarṇamayapuñjatvavarṇanam, tataḥ śivenāgnaye yonau retaḥsecanājñākaraṇama, athāgneḥ samujjvalitasya samīpeṃ'gatāpārthaṃ samāgatānāṃ ṣaṭkṛttikākhyānāṃ ṣaḍṛṣipatnīnāṃ śarīreṣu nijajvālādvārā retaḥ paramāṇupraveśanena nīretastvaprāptipūrvake viśrāntiḥ, tābhiḥ kṛttikābhirvyabhicāraśaṃkayā tapyamānābhirhimavato gireḥ pṛṣṭhe gaṃgāyāṃ tasya retaso yugapadeva visarjanam, tadretasaḥ sakāśāttatkṣaṇa eva ṣaṇmukhabālakotpattiḥ, tasya bālakasya janmasamaya evākasmādgirijāyāḥ stanaprasravaḥ, tadānīmeva nāradena śivaṃ pratyāgatya kumārajanmavṛttāntakathanam, tasya kumārasya darśanārthaṃ sarvasuraiḥ saha śivapārvatyoḥ kumārasamīpaṃ pratyāgamanam, kumārābhyudayotsavasamārambhaḥ, śivapārvatyorharṣaprāptiḥ. ५६
२८ tatastārakāsuravijayārthaṃ kumāraṃ puraskṛtya śivājñayā sarvadevānāṃ nirgamanam, tasminsamaye nabhovāṇyā devānāṃ vijayābhiśaṃsanama, etasminnevāntare samāgatāyā mṛtyukanyāyāḥ senākhyāyāḥ kumāreṇa brahmavākyādvaraṇam, tataḥ kumārasya senāpatitvaprāptivarṇanam, tasminneva samaye samāgatānāṃ gaṃgāgaurīkṛttikānāṃ skandamātṛtvamabhilaṣantīnāṃ skandena mātṛgaṇatvena sthāpanam tataḥ kumārasya sarvadevaiḥ saha tārakāsuraṃ pratyabhiyānam,
tataśca devadaityasenāsaṃnāhaḥ.. ... ५८
२९ devāsurāṇāṃ saṃgrāme sarvadevaparājaye viṣṇukṛtayā praśaṃsayā kumārasya tārakāsureṇa saha saṃgrāmārthaṃ purato'vasthitau tārakāsureṇa nijaprauḍhipraśaṃsākaraṇam ६०
३० svaprauḍhiṃ valgamānasya tasyendrādibhiḥ saha tumulasaṃgrāme devānāṃ parājayaṃ dṛṣṭvā kārtike yasvāminastārakāsureṇa saha dvandvayuddhavarṇanam, kumārasya yuddhaṃ dṛṣṭvā khinnānāṃ yuddhāvalokanārthaṃ samāgatānāṃ himālayādīnāṃ kumāreṇa sāntvanam, tataḥ kumāreṇa tārakaśiraśchedakaraṇam, tatastārakavadhena kumārasya jayaprāptipūrvakaṃ sarvadevakṛtakumāravijayotsa- vavarṇanam.. ...
३१ kumārasvāmimāhātmyavarṇanam, tatra kumāradarśanamātreṇa pāpināmapi pavitratāṃ dṛṣṭvā yamalokasya vaiyarthyaṃ manyamānena yamena brahmaviṣṇvādidevānpuraskṛtya śivaṃ pratyāgatya śivaṃ stutvā kumāradarśanamāhātmyatokhilapāpijanānāṃ svargaprāptau nijādhikāravaiyarthyanivedanam, tataḥ śaṃkareṇa saṃsāranivṛttyai viśuddhabhāvanāprāptyarthaṃ śuddhadharmasvarūpopadeśakaraṇam, śaṃkarakṛtopadeśena yamasya viśuddhātmatāprāptivarṇanam, atha kumārasya sarvagiribhiḥ stutikaraṇama, kumāreṇa giribhyaḥ śivaliṃgarūpatvavarapradānam, nandinā śivaliṃgapūjanaviṣaye praśne kṛte sati kumāreṇa nānāvidharatnaliṃganārmadeśvara- liṃgapūjāmāhātmyakathanam ...... - -
३२ śivārādhanamāhātmyaprasaṃgena śvetākhyabhūpateścaritravarṇanam, tatrājanmataḥ śivabhaktiparāyaṇasya śvetabhūpasyāntakāle dhyānāvasthitasya saṃharaṇe'śaknuvatāṃ yamādīnāṃ paśyatāṃ satāṃ kālena khaḍgena haṃtuṃ kṛtamudyogaṃ dṛṣṭvā paramātmanā śivena svabhaktarakṣaṇārthaṃ tṛtīya- locanāgninā kālasya bhasmīkaraṇam, atha samādhervyutthitena śvetabhūpena purato dahyamānaṃ kālaṃ dṛṣṭvā vyagrībhūya rudrastutikaraṇam, rudreṇa tasmai haṃtukāmaḥ kālo mayā dagdha-iti kāladahnakāraṇakathanam, tataḥ śvetabhūpaprārthanayā maheśvareṇa kālasaṃjīvanam, kālakṛtā bhagavatstutiḥ, tataḥ kālena paropakāraparāyaṇasya śvetabhūpasya praśaṃsā. karaṇama, atha kālena yamādibhiḥ saha śivaṃ praṇamya śvetabhūpaṃ ca saṃstutya svālayaṃ pratyāgatya tripuṇḍra jaṭā bhasma rudrākṣa dhāraṇādirūpa śivadharmamāhātmyavarṇanapūrvakaṃ nijadūtānāṃ śivadūtā yamaloke nāneyā-ityājñākaraṇam, śvetabhūpasya śivasāyujyavarṇanam, śivadharmaviṣaye kirātavṛttāntaprastāvaḥ- ... .. ..
३३ caṇḍanāmakasya kasyacitkirātasya kadācinmāghakṛṣṇacaturdaśyāṃ mahāśivarātryāṃ mṛgayārthaṃ vicarato yāvaddinaṃ mṛgādivadhyajīvā'prāptau rātrau bilvavṛkṣopari sthitvā'jñānato'nāyāsena bilvapatracchedanena vṛkṣā'dhaḥsthitasya śivasya pūjanam, gaṃḍūṣajalena śivasnapanaṃ ca bhakṣyālābhādanāyāsenopoṣaṇaṃ ca- tasya bhojanābhāvāttadbhāryāyā api tatpratīkṣaṇanopoṣaṇaṃ ca, athāparedyurnadītīre tadbhāryayā'nne samānīya sthāpite'kasmācchunā''gatya bhakṣite sati kirātasyānnadānaṃ saṃjātamiti matvā mahānsaṃtoṣaḥ, tenājñānasaṃjātaśivarātrivratamahimnā kirātasya śivalokaprāpaṇāya śivagaṇairvimānānayanam-śivagaṇaiḥ saha kirātasya śivalokaṃ prati gamanam ḥ śivarātrivratotpattivarṇanam- śivarātrivratamāhātmyaprasaṃgena vidhavābrāhmaṇīputrasya śvapacādutpannasya śivarātrivrataprabhāvājjanmāntare śivādvīrabhadrākhyayā janmaprāptivṛttāntavarṇanam-śivarātrivratena bharatādimahīpatīnāṃ siddhatvaprāptivarṇanam.
३४ atha kadācitkailāsaparvate nijamandire sukhāsīnayoḥ śivapārvatyordyūte pravṛtte pārvatyā sarvasvapaṇe jite sati pārvatīhāritasarvasvasya śivasya kailāsaṃ vihāya tapovanagamanavarṇanama..
३५ atha śivanirgamanottaraṃ virahāturāyāḥ pārvatyāḥ śabarīrūpaṃ dhṛtvaikānte samādhisthasya śivasya samīpaṃ prati gamanam tayā dṛṣṭamātrasya śivasya samādhito vyutthānama, śivena dṛṣṭamātrāyāḥ pārvatyā antardhāne śivasya virahāvasthāpannatvam, atha śivena śabarīṃ prati svavaraṇaprārthanā, tataḥ śabaryā kāmavaśaṃgataṃ śivaṃ prati svaprāptaye svapituḥ samīpe prārthanārthaṃ gaṃdhamādanaparvate pituḥ samīpaṃ pratyānayanama, śivena himālayaṃ prati kanyāprārthanam, atrāṃtare tatra nāradenāgatya śivaṃ prati prabodhakaraṇam, atha śivasya pārvatīkṛtāṃ nijavañcanāṃ nirīkṣya roṣeṇa vanāṃtaraṃ punaḥ prasthātukāmasya himālayādigiribhirgirijāṃ puraskṛtya prārthanāyāṃ kṛtāyāṃ roṣaśāṃteranaṃtaraṃ gaṃdhamādanaparvate divyasiṃhāsanoparyaṃgiromaharṣidvārābhiṣekavarṇanam, evaṃ kedāranāthamāhātmyaprasaṃgena samastaśivadharmapraśaṃsāvarṇanam. -..... - -. ... ७२
iti māheśvarakhaṇḍe prathamaṃ kedārakhaṇḍam // ( १-१) //
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0