Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.1.29

533a
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe bhasmatattvavarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ
Chapter 29
vāyuruvāca
nivedayāmi jagato vāgarthātmyaṃ kṛtaṃ yathā
ṣaḍadhvavedanaṃ samyak samāsānna tu vistarāt

nāsti kaścidaśabdārtho nāpi śabdo nirarthakaḥ
tato hi samaye śabdassarvassarvārthabodhakaḥ

prakṛteḥ pariṇāmo 'yaṃ dvidhā śabdārthabhāvanā
tāmāhuḥ prākṛtīṃ mūrtiṃ śivayoḥ paramātmanoḥ

śabdātmikā vibhūtiryā sā tridhā kathyate budhaiḥ
sthūlā sūkṣmā parā ceti sthūlā yā śrutigocarā

sūkṣmā cintāmayī proktā ciṃtayā rahitā parā
yā śaktiḥ sā parā śaktiśśivatattvasamāśrayā

jñānaśaktisamāyogādicchopodbalikā tathā
sarvaśaktisamaṣṭyātmā śaktitattvasamākhyayā

samastakāryajātasya mūlaprakṛtitāṃ gatā
saiva kuṇḍalinī māyā śuddhādhvaparamā satī

sā vibhāgasvarūpaiva ṣaḍadhvātmā vijṛṃbhate
tatra śabdāstrayo 'dhvānastrayaścārthāḥ samīritāḥ

sarveṣāmapi vai puṃsāṃ naijaśuddhyanurūpataḥ
layabhogādhikārāssyussarvatattvavibhāgataḥ

kalābhistāni tattvāni vyāptānyeva yathātatham
parasyāḥ prakṛterādau pañcadhā pariṇāmataḥ

kalāśca tā nivṛttyādyāḥ paryāptā iti niścayaḥ
maṃtrādhvā ca padādhvā ca varṇādhvā ceti śabdataḥ

bhuvanādhvā ca tattvādhvā kalādhvā cārthataḥ kramāt
atrānyonyaṃ ca sarveṣāṃ vyāpyavyāpakatocyate

maṃtrāḥ sarvaiḥ padairvyāptā vākyabhāvātpadāni ca
varṇairvarṇasamūhaṃ hi padamāhurvipaścitaḥ

varṇāstu bhuvanairvyāptāsteṣāṃ teṣūpalaṃbhanāt
bhuvanānyapi tattvaughairutpattyāṃtarbahiṣkramāt

vyāptāni kāraṇaistattvairārabdhatvādanekaśaḥ
aṃtarādutthitānīha bhuvanāni tu kānicit

paurāṇikāni cānyāni vijñeyāni śivāgame
sāṃkhyayogaprasiddhāni tattvānyapi ca kānicit

śivaśāstraprasiddhāni tatonyānyapi kṛtsnaśaḥ
kalābhistāni tattvāni vyāptānyeva yathātatham

parasyāḥ prakṛterādau pañcadhā pariṇāmataḥ
kalāśca tā nivṛttyādyā vyāptāḥ pañca yathottaram

vyāpikātaḥ parā śaktiravibhaktā ṣaḍadhvanām
paraprakṛtibhāvasya tatsattvācchivatattvataḥ

śaktyādi ca pṛthivyantaṃ śivatattvasamudbhavam
vyāptamekena tenaiva mṛdā kuṃbhādikaṃ yathā

śaivaṃ tatparamaṃ dhāma yatprāpyaṃ ṣaḍbhiradhvabhiḥ
533b
vyāpikā 'vyāpikā śaktiḥ pañcatattvaviśodhanāt

nivṛttyā rudraparyantaṃ sthitiraṇḍasya śodhyate
pratiṣṭhayā tadūrdhvaṃ tu yāvadavyaktagocaram

tadūrdhvaṃ vidyayā madhye yāvadviśveśvarāvadhi
śāntyā tadūrdhvaṃ madhvānte viśuddhiḥ śāntyatītayā

yāmāhuḥ paramaṃ vyoma paraprakṛtiyogataḥ
etāni pañcatattvāni yairvyāptamakhilaṃ jagat

tatraiva sarvamevedaṃ draṣṭavyaṃ khalu sādhakaiḥ
adhvavyāptimavijñāya śuddhiṃ yaḥ kartumicchati

sa vipralambhakaḥ śuddhernālamprāpayituṃ phalam
vṛthā pariśramastasya nirayāyaiva kevalam

śaktipātasamāyogādṛte tattvāni tattvataḥ
tadvyāptistadvivṛddhiśca jñātumevaṃ na śakyate

śaktirājñā parā śaivī cidrūpā marameśvarī
śivo 'dhitiṣṭhatyakhilaṃ yayā kāraṇabhūtayā

nātmano naiva māyaiṣā na vikāro vicārataḥ
na baṃdho nāpi muktiśca baṃdhamuktividhāyinī

sarvaiśvaryaparākāṣṭā śivasya vyabhicāriṇī
samānadharmiṇī tasya taistairbhāvairviśeṣataḥ

sa tayaiva gṛhī sāpi tenaiva gṛhiṇī sadā
tayorapatyaṃ yatkāryaṃ paraprakṛtijaṃ jagat

sa kartā kāraṇaṃ seti tayorbhedo vyavasthitaḥ
eka eva śivaḥ sākṣāddvidhā 'sau samavasthitaḥ

strīpuṃsabhāvena tayorbheda ityapi kecana
apare tu parā śaktiḥ śivasya samavāyinī

prabheva bhānościdrūpā bhinnaiveti vyavasthitaḥ
tasmācchivaḥ paro hetustasyājñā parameśvarī

tayaiva preritā śaivī mūlaprakṛtiravyayā
mahāmāyā ca māyā ca prakṛtistriguṇeti ca

trividhā kāryavedhena sā prasūte ṣaḍadhvanaḥ
sa vāgarthamayaścādhvā ṣaḍvidho nikhilaṃ jagat

asyaiva vistaraṃ prāhuḥ śāstrajātamaśeṣataḥ