Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.1.17

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe devīśaktyudbhavo nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ
518b
Chapter 17
vāyuruvāca
evaṃ labdhvā parāṃ śaktimīśvarādeva śāśvatīm
maithunaprabhavāṃ sṛṣṭiṃ kartṛkāmaḥ prajāpatiḥ

svayamapyadbhuto nārī cārdhena puruṣo 'bhavat
yārdhena nārī sā tasmācchatarūpā vyajāyata

virājamasṛjadbrahmā so 'rdhana puruṣo 'bhavat
sa vai svāyaṃbhuvaḥ pūrvaṃ puruṣo manurucyate

sā devī śatarūpā tu tapaḥ kṛtvā suduścaram
bhartāraṃ dīptayaśasaṃ manumevānvapadyata

tasmāttu śatarūpā sā putradvayamasūyata
priyavratottānapādau putrau putravatāṃ varau

kanye dve ca mahābhāge yābhyāṃ jātāstvimāḥ prajāḥ
ākūtirekā vijñeyā prasūtiraparā smṛtā

svāyaṃbhuvaḥ prasūtiṃ ca dadau dakṣāya tāṃ prabhuḥ
ruceḥ prajāpatiścaiva cākūtiṃ samapādayat

ākūtyāṃ mithunaṃ jajñe mānasasya ruceḥ śubham
yajñaśca dakṣiṇā caiva yābhyāṃ saṃvartitaṃ jagat

svāyaṃbhuvasutāyāṃ tu prasūtyāṃ lokamātaraḥ 1
catasro viṃśatiḥ kanyā dakṣastvajanayatprabhuḥ

śraddhā lakṣmīrdhṛtiḥ puṣṭistuṣṭirmedhā kriyā tathā
buddhirlajjā vapuḥ śāṃtissiddhiḥ kīrtistrayodaśī

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ
tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasya ekādaśa sulocanāḥ

khyātiḥ satyarthasaṃbhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā
sannatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā

bhṛguśśarvo marīciśca aṃgirāḥ pulahaḥ kratuḥ
pulastyo 'trirviśiṣṭhaśca pāvakaḥ pitarastathā

khyātyādyā jagṛhuḥ kanyāmunayo munisattamāḥ
kāmādyāstu yaśoṃtā ye te trayodaśa sūnavaḥ

dharmasya jajñire tāstu śraddhādyāssusukhottarāḥ
duḥkhottarāśca hiṃsāyāmadharmasya ca saṃtatau

nikṛtyādaya utpannāḥputrāśca dharmalakṣaṇāḥ
naiṣāṃ bhāryāśca putrā vā sarve tvaniyamāḥ smṛtāḥ

sa eṣa tāmasassargo jajñe dharmaniyāmakaḥ
yā sā dakṣasya duhitā rudrasya dayitā satī

bhartṛnindāprasaṃgena tyaktvā dākṣāyiṇīṃ tanum
dakṣaṃ ca dakṣabhāryāṃ ca viniṃdya saha bandhubhiḥ

sā menāyāmāvirabhūtputrī himavato gireḥ
1 prathamārṣī
519a
rudrastu tāṃ satīṃ dṛṣṭvā rudrāṃstvātmasamaprabhān

yathāsṛjadasaṃkhyātāṃstathā kathitameva ca
bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpannā lakṣmīrnārāyaṇapriyā

devau dhātṛvidhātārau manvaṃtaravidhāriṇau
tayorvai putrapautrādyāśśataśo 'tha sahasraśaḥ

svāyaṃbhuve 'ṃtare nītāḥ sarve te bhārgavā matāḥ
marīcerapi saṃbhūtiḥ paurṇamāsamasūyata

kanyācatuṣṭayaṃ caiva mahīyāṃsastadanvayāḥ
yeṣāṃ vaṃśe samutpanno bahuputrasya kaśyapaḥ

smṛtiścāṃgirasaḥ patnī janayāmāsa vai sutau
āgnīdhraṃ śarabhañcaiva tathā kanyācatuṣṭayam

tadīyāḥ putrapautrāśca yetītāste sahasraśaḥ
prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dantognirabhavatsutaḥ
pūrvajanmani yogastyassmṛtaḥ svāyaṃbhuve 'ṃtare

tatsaṃtatīyā bahavaḥ paulastyā iti viśrutāḥ
kṣamā tu suṣuve putrānpulahasya prajāpateḥ

kardamaśca suriścaiva sahiṣṇuśceti te trayaḥ
tretāgnivarcasassarve yeṣāṃ vaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ

kratoḥ kratusamānbhāryā sannatissuṣuve sutān
naiṣāṃ bhāryāśca putrāśca sarve te hyūrdhvaretasaḥ

ṣaṣṭistāni sahasrāṇi vālakhilyā iti smṛtāḥ
anūroragrato yāṃti parivārya divākaram

atrerbhāryānusūyā ca pañcātreyānasūyata
kanyakāṃ ca śrutiṃ nāma mātā śaṃkhapadasya ca

satyanetraśca havyaśca āpomūrtiśśanaiścaraḥ
somaśca pañcamastvete pañcātreyāḥ prakīrtitāḥ

teṣāṃ putrāśca pautrāśca hyātreyāṇāṃ mahātmanām
svāyaṃbhuve 'ṃtare 'tītāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

ūrjāyāṃ tu vasiṣṭhasya putrā vai sapta jajñire
jyāyasī ca svasā teṣāṃ puṃḍarīkā sumadhyamā

rajo gātrordhvabāhū ca savanaścānayaśca yaḥ
sutapāśśukra ityete sapta saptarṣayaḥ smṛtāḥ

gotrāṇi nāmabhisteṣāṃ vāsiṣṭhānāṃ mahātmanām
svāyaṃbhuve 'ṃtare 'tītānyarbudāni śatāni ca

ityeṣa ṛṣisargastu sānubaṃdhaḥ prakīrtitaḥ
samāsādvistarādvaktumaśakyo 'yamiti dvijāḥ

yo 'sau rudrātmako bahnibrahmaṇo mānasassutaḥ
svāhā tasya priyā lebhe putrāṃstrīnamitaujasaḥ

pāvakaḥ pavamānaśca śucirityeṣa te trayaḥ
nirmaṃthyaḥ pavamānassyādvaidyutaḥ pāvakassmṛtaḥ

sūrye tapati yaścāsau śuciḥ saura udāhṛtaḥ
havyavāhaḥ kavyavāhaḥ saharakṣā iti trayaḥ

trayāṇāṃ kramaśaḥ putrā devapitṛsurāśca te
519b
eteṣāṃ putrapautrāśca catvāriṃśannavaiva te

kāmyanaimittikājasrakarmasu triṣu saṃsthitāḥ
sarve tapasvino jñeyāḥ sarve vratabhṛtastathā

sarve rudrātmakaścaiva sarve rudraparāyaṇāḥ
tasmādagnimukhe yattaddhutaṃ syādeva kenacit

tatsarvaṃ rudramuddiśya dattaṃ syānnātra saṃśayaḥ
ityevaṃ niścayognīnāmanukrāṃto yathātatham

nātivistarato viprāḥ pitḥnvakṣyāmyataḥ param
yasmātṣaḍṛtavasteṣāṃ sthānaṃ sthānābhimāninām

ṛtavaḥ pitarastasmādityeṣā vaidikī śrutiḥ
yuṣmādṛtuṣu sarve hi jāyaṃte sthāsnujaṃgamā

tasmādete pitara ārtavā iti ca śrutam
evaṃ pitḥṇāmeteṣāmṛtukālābhimāninām

ātmaiśvaryā mahātmānastiṣṭhaṃtīhābbhrasaṃgamāt
āgniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ

ayajvānaśca yajvānaḥ kramātte mṛhamedhinaḥ
svadhāsūta pitṛbhyaśca dve kanye lokaviśrute

menāṃ ca dharaṇīṃ caiva yābhyāṃ viśvamidaṃ dhṛtam
agniṣvāttasutā menā dharaṇī barhiṣatsutā

menā himavataḥ patnī mainākaṃ krauṃcameva ca
gaurīṃ gaṃgāṃ ca suṣuve bhavāṃgāśleṣapāvanīm

merostu dharaṇī patnī divyauṣadhisamanvitam
maṃdaraṃ suṣuve putraṃ citrisundarakandharam

sa eva maṃdaraḥ śrīmānmeruputrastapobalāt
sākṣācchrīkaṃṭhanāthasya śivasyāvasathaṃ gataḥ

sāsūtā dharaṇī bhūyastriṃśatkanyāśca viśrutāḥ
velāṃ ca niyatiṃ caiva tṛtīyāmapi cāyatim

āyatirniyatiścaiva patnyau dve bhṛguputrayoḥ
svāyaṃbhuve 'ṃtare pūrvaṃ kathitaste tadanvayaḥ

suṣuve sāgarādvelā kanyāmekāmaniṃditām
savarṇāṃ nāma sāmudrīṃ patnīṃ prācīnabarhiṣaḥ

sāmudrī suṣuve putrāndaśa prācīnabarhiṣaḥ
sarve prācetasā nāma dhanurvedasya pāragāḥ

yeṣāṃ svāyaṃbhuve dakṣaḥ putratvamagamatpurā
triyambakasya śāpena cākṣuṣasyāṃtare manoḥ

ityete brahmaputrāṇāṃ dharmādīnāmmahātmanām
nātisaṃkṣepato viprā nāti vistarataḥ kramāt

varṇitā vai mayā vaṃśā divyā devagaṇānvitāḥ
kriyāvaṃtaḥ prajāvaṃto mahardhibhiralaṃkṛtāḥ

prajānāṃ saṃniveśo 'yaṃ prajāpatisamudbhavaḥ
na hi śakyaḥ prasaṃkhyātuṃ varṣakoṭiśatairapi

rājñāmapi ca yo vaṃśo dvidhā so 'pi pravartate
sūryavaṃśassomavaṃśa iti puṇyatamaḥ kṣitau

520a
ikṣvākurambarīṣaśca yayātirnāhuṣādayaḥ
puṇyaślokāḥ śrutā ye 'tra te pi tadvaṃśasaṃbhavāḥ

anye ca rājaṛṣayo nānāvīryasamanvitā
kiṃ taiḥ phalamanutkrāṃtairuktapūrvaiḥ purātanaiḥ

kiṃ ceśvarakathā vṛttā yatra tatrānyakīrtanam
na sadbhiḥ saṃmataṃ matvā notsahe bahubhāṣitum

prasaṃgādīśvarasyaiva prabhāvadyotanādapi
sargādayo 'pi kathitā ityatra tatpravistaraiḥ