Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.1.1
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sādhyasādhanakhaṇḍe rudrākṣamahātmyavarṇanonāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ
vāyavīyasaṃhitā
atha śrīśivamahāpurāṇe saptamī vāyavīyasaṃhitā prārabhyate ||
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
śrīgaurīśaṃkarābhyāṃ namaḥ ||
atha saptamī vāyavīyasaṃhitā prārabhyate ||
Chapter 1
vyāsa uvāca
namaśśivāya somāya sagaṇāya sasūnave
pradhānapuruṣeśāya sargasthityaṃtahetave
śaktirapratimā yasya hyaiśvaryaṃ cāpi sarvagam
svāmitvaṃ ca vibhutvaṃ ca svabhāvaṃ saṃpracakṣate
tamajaṃ viśvakarmāṇaṃ śāśvataṃ śivamavyayam
mahādevaṃ mahātmānaṃ vrajāmi śaraṇaṃ śivam
dharmakṣetre mahātīrthe gaṃgākāliṃdisaṃgame
prayāge naimiṣāraṇye brahmalokasya vartmani
munayaśśaṃsitātmānaḥ satyavrataparāyaṇāḥ
mahaujaso mahābhāgā mahāsatraṃ vitenire
tatra satraṃ samākarṇya teṣāmakliṣṭakarmaṇām
sākṣātsatyavatīsūnorvedavyāsasya dhīmataḥ
śiṣyo mahātmā medhāvī triṣu lokeṣu viśrutaḥ
pañcāvayavayuktasya vākyasya guṇadoṣavit
uttarottaravaktā ca bruvato 'pi bṛhaspateḥ
madhuraḥ śravaṇānāṃ ca manojñapadaparvaṇām
kathānāṃ nipuṇo vaktā kālavinnayavitkaviḥ
ājagāma sa taṃ deśaṃ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ
taṃ dṛṣṭvā sūtamāyāṃtaṃ munayo hṛṣṭamānasāḥ
tasmai sāma ca pūjāṃ ca yathāvatpratyapādayan
pratigṛhya satāṃ pūjāṃ munibhiḥ pratipāditām
uddiṣṭamānasaṃ bheje niyukto yuktamātmanaḥ
tatastatsaṃgamādeva munīnāṃ bhāvitātmanām
sotkaṃṭhamabhavaccitaṃ śrotuṃ paurāṇikīṃ kathām
tadā tamanukūlābhirvāgbhiḥ pūjya 1 maharṣayaḥ
atīvābhimukhaṃ kṛtvā vacanaṃ cedamabruvan
ṛṣaya ūcuḥ
romaharṣaṇa sarvajña bhavānno bhāgyagauravāt
saṃprāptodya mahābhāga śaivarāja mahāmate
purāṇavidyāmakhilāṃ vyāsātpratyakṣamīyivān
tasmādāścaryabhūtānāṃ kathānāṃ tvaṃ hi bhājanam
ratnānāmurusārāṇāṃ ratnākara ivārṇavaḥ
yacca bhūtaṃ yacca bhavyaṃ yaccānyadvastu vartate
na tavāviditaṃ kiñcittriṣu lokeṣu vidyate
tvamadṛṣṭavaśādasmaddarśanārthamihāgataḥ
akurvankimapi śreyo na vṛthā gantumarhasi
tasmācchrāvyataraṃ puṇyaṃ satkathājñānasaṃhitam
vedāṃtasārasarvasvaṃ purāṇaṃ śrāvayāśu naḥ
evamabhyarthitassūto munibhirvedavādibhiḥ
ślakṣṇāṃ ca nyāyasaṃyuktāṃ pratyuvāca śubhāṃ giram
502a
sūta uvāca
pūjito 'nugṛhītaśca bhavadbhiriti coditaḥ
kasmātsamyaṅna vibrūyāṃ purāṇamṛṣipūjitam
abhivaṃdya mahādevaṃ devīṃ skaṃdaṃ vināyakam
naṃdinaṃ ca tathā vyāsaṃ sākṣātsatyavatīsutam
vakṣyāmi paramaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam
śivajñānārṇavaṃ sākṣādbhaktimuktiphalapradam
śabdārthanyāyasaṃyuktai rāgamārthairvibhūṣitam
śvetakalpaprasaṃgena vāyunā kathitaṃ purā
vidyāsthānāni sarvāṇi purāṇānukramaṃ tathā
tatpurāṇasya cotpattiṃ bruvato me nibodhata
aṃgāni vedāścatvāro mīmāṃsānyāyavistaraḥ
purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vidyāścetāścaturdaśa
āyurvedo dhanurvedo gāṃdharvaścetyanukramāt
arthaśāstraṃ paraṃ tasmādvidyā hyaṣṭādaśa smṛtāḥ
aṣṭādaśānāṃ vidyānāmetāsāṃ bhinnavartmanām
ādikartā kavissākṣācchūlapāṇiriti śrutiḥ
sa hi sarvajagannāthaḥ sisṛkṣurakhilaṃ jagat
brahmāṇaṃ vidadhe sākṣātputramagre sanātanam
tasmai prathamaputrāya brahmaṇe viśvayonaye
vidyāścemā dadau pūrvaṃ viśvasṛṣṭyarthamīśvaraḥ
pālanāya hariṃ devaṃ rakṣāśaktiṃ dadau tataḥ
madhyamaṃ tanayaṃ viṣṇuṃ pātāraṃ brahmaṇo 'pi hi
labdhavidyena vidhinā prajāsṛṣṭiṃ vitanvatā
prathamaṃ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇaṃ brahmaṇā smṛtam
anaṃtaraṃ tu vaktrebhyo vedāstasya vinirgatāḥ
pravṛttissarvaśāstrāṇāṃ tanmukhādabhavattataḥ
yadāsya vistaraṃ śaktā nādhigaṃtuṃ prajā bhuvi
tadā vidyāsamāsārthaṃ viśveśvaraniyogataḥ
dvāparāṃteṣu viśvātmā viṣṇurviśvaṃbharaḥ prabhuḥ
vyāsanāmnā caratyasminnavatīrya mahītale
evaṃ vyastāśca vedāśca dvāparedvāpare dvijāḥ
nirmitāni purāṇāni anyāni ca tataḥ param
sa punardvāpare cāsminkṛṣṇadvaipāyanākhyayā
araṇyāmiva havyāśī satyavatyāmajāyata
saṃkṣipya sa punarvedāṃścaturdhā kṛtavānmuniḥ
vyastavedatayā loke vedavyāsa iti śrutaḥ
purāṇānāñca saṃkṣiptaṃ caturlakṣapramāṇataḥ
adyāpi devaloke tacchatakoṭipravistaram
yo vidyāccaturo vedān sāṃgopaṇiṣadāndvijaḥ
na cetpurāṇaṃ saṃvidyānnaiva sa syādvicakṣaṇaḥ
itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayet
bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ pratariṣyati
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvaṃtarāṇi ca
vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam
daśadhā cāṣṭadhā caitatpurāṇamupadiśyate
502b
bṛhatsūkṣmaprabhedena munibhistattvavittamaiḥ
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ bhāgavataṃ tathā
bhaviṣyaṃ nāradīyaṃ ca mārkaṃḍeyamataḥ param
āgneyaṃ brahmavaivartaṃ laiṃgaṃ vārāhameva ca
skāndaṃ ca vāmanaṃ caiva kaurmyaṃ mātsyaṃ ca gāruḍam
brahmāṃḍaṃ ceti puṇyo 'yaṃ purāṇānāmanukramaḥ
tatra śaivaṃ turīyaṃ yacchārvaṃ sarvārthasādhakam
graṃtho lakṣapramāṇaṃ tadvyastaṃ dvādaśasaṃhitam
nirmitaṃ tacchivenaiva tatra dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ
taduktenaiva dharmeṇa śaivāstraivarṇikā narāḥ
tasmādvimukutimanvicchañcchivameva samāśrayet
tamāśrityaiva devānāmapi muktirna cānyathā
yadidaṃ śaivamākhyātaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam
tasya bhedānsamāsena bruvato me nibodhata
vidyeśvaraṃ tathā raudraṃ vaināyakamanuttamam
aumaṃ mātṛpurāṇaṃ ca rudraikādaśakaṃ tathā
kailāsaṃ śatarudraṃ ca śatarudrākhyameva ca
sahasrakoṭirudrākhyaṃ vāyavīyaṃ tataḥparam
dharmasaṃjñaṃ purāṇaṃ cetyevaṃ dvādaśa saṃhitāḥ
vidyeśaṃ daśasāhasramuditaṃ graṃthasaṃkhyayā
raudraṃ vaināyakaṃ caumaṃ mātṛkākhyaṃ tataḥ param
pratyekamaṣṭasāhasraṃ trayodaśasahasrakam
raudrakādaśakākhyaṃ yatkailāsaṃ ṣaṭsahasrakam
śatarudraṃ trisāhasraṃ koṭirudraṃ tataḥ param
sahasrairnavabhiryuktaṃ sarvārthajñānasaṃyutam
sahasrakoṭirudrākhyamekādaśasahasrakam
catussahasrasaṃkhyeyaṃ vāyavīyamanuttamam
dharmasaṃjñaṃ purāṇaṃ yattaddvādaśasahasrakam
tadevaṃ lakṣamuddiṣṭaṃ śaivaṃ śākhāvibhedataḥ
purāṇaṃ vedasāraṃ tadbhuktimuktiphalapradam
vyāsena tattu saṃkṣiptaṃ caturviṃśatsahasrakam
śaivantatra purāṇaṃ vai caturthaṃ saptasaṃhitam
vidyeśvarākhyā tatrādyā dvitīyā rudrasaṃhitā
tṛtīyā śatarudrākhyā koṭirudrā caturthikā
pañcamī kathitā comā ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā
saptamī vāyavīyākhyā saptaivaṃ saṃhitā iha
vidyeśvaraṃ dvisāhasraṃ raudraṃ pañcaśatāyutam
triṃśattathā dvisāhasraṃ sārdhaikaśatamīritam
śatarudrantathā koṭirudraṃ vyomayugādhikam
dvisāhasraṃ ca dviśataṃ tathomaṃ bhūsahasrakam
catvāriṃśatsāṣṭaśataṃ kailāsaṃ bhūsahasrakam
catvāriṃśacca dviśataṃ vāyavīyamataḥ param
catussāhasrasaṃkhyākamevaṃ saṃkhyāvibhedataḥ
śrutamparamapuṇyantu purāṇaṃ śivasaṃjñakam
catuḥsāhasrakaṃ yattu vāyavīyamudīritam
tadidaṃ vartayiṣyāmi bhāgadvayasamanvitam
nāvedaviduṣe vācyamidaṃ śāstramanuttamam
na caivāśraddhadhānāya nāpurāṇavide tathā
parīkṣitāya śiṣyāya dhārmikāyānasūyave
pradeyaṃ śivabhaktāya śivadharmānusāriṇe
purāṇasaṃhitā yasya prasādānmayi vartate
namo bhagavate tasmai vyāsāyāmitatejase
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0